“Η έκφραση περί εγκλήματος ενώ υπάρχει δικαστική διαδικασία σε εξέλιξη δεν είναι δόκιμος όρος. Δεν έχει καταδικαστεί κανένας για έγκλημα άρα μην εικάζεται“, τόνισε ο κ. Γκίκας, ο οποίος αναφερόμενος στο πόρισμα του Συνηγόρου του Πολίτη που “βλέπει” ευθύνες του Λιμενικού για το ναυάγιο, σημείωσε πως επιχειρεί να μεταθέσει τη συζήτηση από τα εγκληματικά δίκτυα διακινητών στα στελέχη του Λιμενικού.

“Το πόρισμα του ΣτΠ θα αξιολογηθεί από τα αρμόδια όργανα. Δεν πρέπει να βάζουμε στο στόχαστρο το Λιμενικό. Για να καταλάβετε το εύρος των υπηρεσιών του προς την πατρίδα μόνο το 2024 σε επιχειρήσεις έρευνα και διάσωσης είχαμε 158 περιστατικά και σώθηκαν 6.173 άνθρωποι. Μπορεί να είχαμε είσοδο 47.267 παράτυπων μεταναστών, αλλά μόνο το 2024 συλλάβαμε 625 διακινητές. Δύο ολόκληρες φυλακές δηλαδή. Αυτή είναι η υπηρεσία που προσφέρει το Λιμενικό, πιστό στις αρχές και αξίες του” τόνισε ο υφυπουργός Ναυτιλίας.

Νωρίτερα ο βουλευτής της Νέας Αριστεράς επισήμανε πως το Λιμενικό αρνήθηκε να διερευνήσει το ναυάγιο και να συνεργαστεί με τον Συνήγορο του Πολίτη. “Εκεί θα φαινόταν τι εντολές έχει ο πλοίαρχος” είπε και πρόσθεσε “Και έχουμε δικαιολογίες ότι δεν καταγράφηκαν οι συνομιλίες ενώ ήταν υποχρεωμένο το Λιμενικό, δεν παραδόθηκε και το καταγραφικό που κατά διαβολική σύμπτωση δεν λειτουργούσε”.

Σημείωσε πως το πόρισμα του ΣτΠ εντοπίζει ευθύνες σε 8 αξιωματικούς, ενώ προκύπτει ότι το Λιμενικό έχει παραβιάσει διεθνείς υποχρεώσεις και πρόσθεσε “Με άρθρο της κ. Βούλτεψη και τις δηλώσεις του κ. Μαρινάκη η κυβέρνηση έσπευσε να κατηγορήσει όποιους ασκούν κριτική στην κυβέρνηση ότι είναι συνομωσιολόγοι. Πρώτα στις υποκλοπές, μετά στο έγκλημα των Τεμπών, τώρα στο έγκλημα της Πύλου“.

Ο κ. Τζανακόπουλος ρώτησε τον υφυπουργό Ναυτιλίας “Έχετε πρόθεση να ανακαλέστε τις προσβλητικές αυτές δηλώσεις για το κράτος δικαίου που έχετε κάνει κατά του ΣτΠ; Θα απολογηθείτε για την άρνηση του λιμενικού να συνεργαστεί; Θα εκκινήσετε πειθαρχική διαδικασία για πειθαρχικά παραπτώματα που πιθανώς έχουν τελέσει οι 8 αξιωματικοί; Λέτε πολιτικά εγκάθετο τον ΣτΠ;” και ο κ. Γκίκας απαντώντας μεταξύ άλλων υπογράμμισε πως “η έκφραση πολιτικά εγκάθετος δεν έχει ειπωθεί από κανένα κυβερνητικό στέλεχος” και πως “δεν μπορούμε να βγάζουμε συμπεράσματα εφόσον είναι ακόμα ανοιχτή η δικαστική διερεύνηση”.

Ανδρέας Μαραθιάς

Συνοπτικά, η έκθεση της Ανεξάρτητης Αρχής επισημαίνει ότι οκτώ ανώτεροι αξιωματικοί του Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ. είχαν πλήρη γνώση του κινδύνου που διέτρεχαν οι επιβαίνοντες αλλοδαποί στο αλιευτικό σκάφος Adriana. Παρά την αντίληψη της σοβαρότητας της κατάστασης, δεν έλαβαν τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία της ζωής, της υγείας και της σωματικής ακεραιότητας των μεταναστών κατά τη διαχείριση του περιστατικού στις 13 και 14 Ιουνίου 2023.

Το πόρισμα της Αρχής αξιολογεί, επίσης, την καταγγελλόμενη ρυμούλκηση του αλιευτικού Adriana από το σκάφος του Λιμενικού που κλήθηκε να προστρέξει.

Συγκεκριμένα, κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία δεν γνωστοποιήθηκαν στην Αρχή, παρά τα σχετικά αιτήματά της, ιδίως τα δεδομένα από το κινητό τηλέφωνο του πλοιάρχου Λ.Σ. του σκάφους αυτού, τα οποία διαθέτει το Ναυτοδικείο Πειραιά, και όλες οι συνομιλίες του πλοιάρχου με το Ενιαίο Κέντρο Συντονισμού Έρευνας & Διάσωσης (Ε.Κ.Σ.Ε.Δ.) του Λιμενικού μέχρι την ανατροπή του αλιευτικού, για τις οποίες το Λιμενικό ενημέρωσε ότι δεν κατεγράφησαν ψηφιακά, παρά τις περί του αντιθέτου προβλεπόμενες διατάξεις.

Ομοίως, δεν τέθηκε υπόψη της Αρχής το καταγραφικό υλικό από τις κάμερες του σκάφους του Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ., για το οποίο υλικό η ενημέρωση του Λιμενικού ανέφερε ότι ήταν εκτός λειτουργίας, λόγω βλάβης. Η αξιολόγηση του ανωτέρω αποδεικτικού υλικού κρίνεται καθοριστική για την θεμελίωση ευθυνών για πρόκληση ναυαγίου.

Το πόρισμα της Ανεξάρτητης Αρχής διαβιβάσθηκε στον Υπουργό Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής για την εκ μέρους του άσκηση πειθαρχικής δικαιοδοσίας, και παράλληλα στην αρμόδια Εισαγγελική Αρχή του Ναυτοδικείου Πειραιά, για την αξιολόγηση της αντικειμενικής και υποκειμενικής υπόστασης των σχετικών ποινικών αδικημάτων.

Αναλυτικά το πόρισμα:

Ο Συνήγορος του Πολίτη ολοκλήρωσε την έρευνά του για το ναυάγιο της Πύλου και επισήμανε στο πόρισμά του μια σειρά σοβαρών και επίμεμπτων παραλείψεων στα καθήκοντα έρευνας και διάσωσης εκ μέρους ανώτερων αξιωματικών του Λιμενικού Σώματος-Ελληνικής Ακτοφυλακής (Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ.), που συνιστούν σαφείς ενδείξεις για τη στοιχειοθέτηση της θανατηφόρου έκθεσης, καθώς και της έκθεσης σε κίνδυνο ζωής, υγείας και σωματικής ακεραιότητας των επιβαινόντων στο αλιευτικό Adriana, κατά το άρθρο 306 Π.Κ, κατά τη διαχείριση του περιστατικού την 13η και 14η Ιουνίου 2023.

Η Ανεξάρτητη Αρχή αποφάσισε να προβεί σε ιδία έρευνα, με την ειδική αρμοδιότητα του Εθνικού Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας, τον Νοέμβριο του 2023, σε συνέχεια της ρητής άρνησης πειθαρχικής διερεύνησης από το Λιμενικό Σώμα, την οποία είχε ζητήσει η Αρχή στις επιστολές της από τον Ιούνιο 2023, μετά το τραγικό ναυάγιο της Πύλου (1).

Κατόπιν της συγκέντρωσης αποδεικτικού υλικού 5.000 περίπου σελίδων (συμπεριλαμβανομένων έγγραφων απαντήσεων των εμπλεκομένων υπηρεσιών, δημοσιογραφικών ερευνών, της λήψης επιπλέον δεκαεφτά ένορκων μαρτυρικών καταθέσεων, μίας έκθεσης πραγματογνωμοσύνης και μίας γνωμοδότησης που ζήτησε η Αρχή, και του φακέλου δικογραφίας που διαβιβάσθηκε από την Εισαγγελία Εφετών Καλαμάτας) και της λήψης στη συνέχεια προφορικών και έγγραφων εξηγήσεων από δέκα (10) στελέχη του Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ., στους οποίους είχε χορηγηθεί το σύνολο του συλλεγέντος υλικού, ο Συνήγορος του Πολίτη κατέληξε σε πόρισμα 148 σελίδων για το πολύνεκρο ναυάγιο της Πύλου.

Στο πόρισμα της Ανεξάρτητης Αρχής αναλύονται λεπτομερώς τα γεγονότα, οι πράξεις και παραλείψεις των εμπλεκομένων στελεχών του Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ. σε σχέση με τις προβλέψεις του νομικού πλαισίου για το Ενιαίο Κέντρο Συντονισμού Έρευνας και Διάσωσης (Ε.Κ.Σ.Ε.Δ.), σύμφωνα ιδίως με τη Διεθνή Σύμβαση για την Έρευνα και Διάσωση (SAR), από την ειδοποίηση για υπερφορτωμένο αλιευτικό με -κατ’ εκτίμηση- περίπου 750 μετανάστες από το αντίστοιχο Κέντρο Συντονισμού της Ιταλίας, στις 11:00 π.μ. της 13ης Ιουνίου 2023, γεγονός που επαληθεύτηκε από τον FRONTEX, μέχρι την βύθισή του 15 ώρες αργότερα, τη διάσωση 104 επιζώντων και την ανάσυρση 82 σορών.

Το πόρισμα της Ανεξάρτητης Αρχής καταλήγει σε σαφείς ενδείξεις για οκτώ (8) ανώτερους αξιωματικούς του Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ. ως προς την εκ μέρους τους γνώση και παράβλεψη του κινδύνου για τη ζωή, την υγεία και τη σωματική ακεραιότητα των επιβαινόντων αλλοδαπών στο αλιευτικό Adriana, οι οποίοι κρίνονται ελεγκτέοι για θανατηφόρα έκθεση, καθώς και για έκθεση σε κίνδυνο της ζωής, υγείας και σωματικής ακεραιότητας των επιβαινόντων στο αλιευτικό Adriana, κατά το άρθρο 306 Π.Κ.

Το πόρισμα της Αρχής αξιολογεί, επίσης, την καταγγελλόμενη ρυμούλκηση του αλιευτικού Adriana από το σκάφος του Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ. που κλήθηκε να προστρέξει. Εν προκειμένω, κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία δεν γνωστοποιήθηκαν στην Αρχή, παρά τα σχετικά αιτήματά της, ιδίως τα δεδομένα από το κινητό τηλέφωνο του πλοιάρχου Λ.Σ. του σκάφους αυτού, τα οποία διαθέτει το Ναυτοδικείο Πειραιά, και όλες οι συνομιλίες του πλοιάρχου με το Ε.Κ.Σ.Ε.Δ. του Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ. μέχρι την ανατροπή του αλιευτικού, για τις οποίες το Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ. ενημέρωσε, ότι δεν κατεγράφησαν ψηφιακά, παρά τις περί του αντιθέτου προβλεπόμενες διατάξεις.

Ομοίως, δεν τέθηκε υπόψη της Αρχής το καταγραφικό υλικό από τις κάμερες του σκάφους του Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ., για το οποίο υλικό η ενημέρωση του ΛΣ-ΕΛ.ΑΚΤ. ήταν, ότι ήταν εκτός λειτουργίας, λόγω βλάβης. Η αξιολόγηση του ανωτέρω αποδεικτικού υλικού κρίνεται καθοριστική για την θεμελίωση ευθυνών για πρόκληση ναυαγίου.

Το πόρισμα της Ανεξάρτητης Αρχής διαβιβάσθηκε στον Υπουργό Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής για την εκ μέρους του άσκηση πειθαρχικής δικαιοδοσίας, και παράλληλα στην αρμόδια Εισαγγελική Αρχή του Ναυτοδικείου Πειραιά, για την αξιολόγηση της αντικειμενικής και υποκειμενικής υπόστασης των σχετικών ποινικών αδικημάτων.

Ο Συνήγορος του Πολίτη κ. Ανδρέας Ποττάκης δήλωσε ότι, για την Ανεξάρτητη Αρχή, η διαφάνεια της διοικητικής δράσης και η απόδοση ευθυνών, όπου υπάρχουν, για το πολύνεκρο ναυάγιο της Πύλου αποτελεί στοιχειώδες δικαιοκρατικό αίτημα, άρρηκτα συνδεδεμένο με το σεβασμό στο κράτος δικαίου, όπως και η ενδελεχής διερεύνηση από τη διοίκηση κάθε άλλου περιστατικού που συνδέεται με προσβολή του δικαιώματος στη ζωή, την υγεία και τη σωματική ακεραιότητα.

Ο Συνήγορος υπενθύμισε τις αρχές της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), το οποίο, στην υπόθεση του ναυαγίου του Φαρμακονησίου (2) επισήμανε ότι οι αρχές «δεν έλαβαν, στο πλαίσιο των εξουσιών τους, τα μέτρα που μπορούσαν να θεωρηθούν, ευλόγως, ικανά να αποτρέψουν τον κίνδυνο».

Το πρωταρχικό κατά το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ζήτημα σε μια επιχείρηση έρευνας και διάσωσης είναι αν οι προσπάθειες των αρχών «επικεντρώθηκαν επαρκώς και καταλλήλως, στη ζωή» των εμπλεκομένων προσώπων.

(1) Βλ. το Δελτίο Τύπου και τις επιστολές της Αρχής σε
https://www.synigoros.gr/el/category/e8nikos-mhxanismos-diereynhshs-peristatikwnay8airesias/post/deltio-typoy-or-o-synhgoros-toy-polith-ereyna-to-nayagio-ths-pyloy

(2) Απόφαση ΕΔΔΑ SAFI κ.α. κατά Ελλάδας της 07.07.2022 για το ναυάγιο στο Φαρμακονήσι το 2014

Ελεύθεροι αφέθηκαν τέσσερις ακόμη μετανάστες οι οποίοι ενώ αθωώθηκαν από την ελληνική δικαιοσύνη για το πολύνεκρο ναυάγιο ανοιχτά της Πύλου, παρέμεναν υπό κράτηση από τις ελληνικές αρχές, κόντρα σε κάθε έννοια δικαίου.

Υπενθυμίζεται ότι οι 9 κατηγορούμενοι επιζώντες του ναυαγίου στην Πύλο αθωώθηκαν με τον εισαγγελέα της έδρας κατά την αγόρευσή του να κάνει λόγο για απαράδεκτη ποινική δίωξη.

Αύριο Πέμπτη αναμένεται η απόφαση και για τους υπόλοιπους τέσσερις που κρατούνται επίσης στην Κόρινθο. Τις επόμενες ημέρες αναμένεται απόφαση και για τον ένατο επιζώντα που κρατείται στην Π. Ράλλη.

Υπενθυμίζεται ότι οι συνήγοροι των επιζώντων είχαν ζητήσει την άμεση απελευθέρωσή τους, υπογραμμίζοντας ότι «η απόφαση για την επιβολή διοικητικής κράτησης στους εντολείς μας έρχεται σε ευθεία αντίθεση με την ελληνική νομοθεσία και το Δίκαιο της Ένωσης καθώς δεν πληρούνται στο πρόσωπό τους οι τυπικές και ουσιαστικές προϋποθέσεις επιβολής της».

Κάνοντας λόγο για μια απόφαση που επιβάλλεται «εντελώς αυθαίρετα και καταχρηστικά», επισημαίνουν παράλληλα ότι «θα έπρεπε να τύχουν της ίδιας μεταχείρισης με τους υπόλοιπους επιζήσαντες του ναυαγίου, κατηγορία ευάλωτων προσώπων σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία» και ότι «η αίτηση διεθνούς προστασίας των εννέα έχει ήδη καταγραφεί και δεν υφίσταται κανένας τυπικός ή ουσιαστικός λόγος για να κρατούνται».

“Δύο ημέρες μετά την αθωωτική απόφαση, οι 9 της Πύλου παραμένουν υπό κράτηση από την Αστυνομία. Κάποιος φαίνεται να είναι πραγματικά ενοχλημένος και η απόφαση για την αποφυλάκισή τους ακόμα εκκρεμεί. Πρέπει να συνεχίσουμε να μιλάμε για την άμεση απελευθέρωσή τους”.

Σε αντίστοιχη καταγγελία προχώρησε και η Κίνηση Ενωμένοι Ενάντιο στο Ρατσισμό και τη Φασιστική Απειλή (ΚΕΕΡΦΑ), απαιτώντας την άμεση απελευθέρωσή τους.

Συγκεκριμένα αναφέρει:

“Κρατάνε ακόμη τους 9 επιζώντες μετά την αθώωση τους λόγω ενόχλησης Μητσοτάκη, Χρυσοχοίδη, Καιρίδη

Αφού με την αθωωτική απόφαση του δικαστηρίου στην Καλαμάτα στις 21 Μάη κατάρρευσε το ρατσιστικό αφήγημα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη ότι για το ναυάγιο της Πύλου φταίνε οι ίδιοι οι πρόσφυγες βαφτίζοντας 9 τυχαίους ως διακινητές και φορτώνοντας τους το έγκλημα της κυβέρνησης, την βίαιη ρυμούλκηση που αναποδογύρισε το πλοιάριο και έπνιξε τους 600 πρόσφυγες, εξακολουθούν δύο μέρες μετά να τους κρατάνε!

Προφανώς η απόφαση του δικαστηρίου δεν προσφέρεται για την εκφορά υστερικών ρατσιστικών κραυγών από το τρίδυμο των Μητσοτάκη, Καιρίδη και Χρυσοχοίδη ως συνοριοφυλάκων της ΕΕ, με τις δολοφονικές καταδιώξεις του Λιμενικού, τις επαναπροωθήσεις, την ποινικοποίηση της προσφυγιάς και της αλληλεγγύης. Δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν για να χύσουν ρατσιστικό δηλητήριο και να συνεχίσουν την αισχρή πολιτική ανοιγμάτων στην άκρα δεξιά που έφτασαν στην αποφυλάκιση του φύρερ της Χρυσής Αυγής Μιχαλολιάκου.

Θα μας βρούνε μπροστά τους με το μεγάλο συλλαλητήριο στις 14 Ιούνη στα Προπύλαια στις 7μμ για να τιμωρηθούν η κυβέρνηση και η FRONTEX για τη δολοφονία των 600 προσφύγων, για ανοικτά σύνορα για την προσφυγιά, για να καταργηθεί το ρατσιστικό Σύμφωνο Μετανάστευσης της ΕΕ.

Απαιτούμε να απελευθερωθούν ΑΜΕΣΩΣ οι αθωωθέντες εννέα πρόσφυγες, να τους δοθεί άσυλο και αξιοπρεπής διαβίωση“.

Οι 9 Αιγύπτιοι, ηλικίας από 20 έως 40 ετών, ήταν ανάμεσα στους 104 διασωθέντες του ναυαγίου, και συνελήφθησαν ύστερα από την προανακριτική διαδικασία των λιμενικών αρχών ενώ είχαν κριθεί προφυλακιστέοι πριν από περίπου ένα χρόνο, ύστερα από την απολογία τους στα δικαστήρια της Καλαμάτας. Είχαν αρνηθεί τις βαρύτατες κατηγορίες που αντιμετωπίζουν από την πρώτη στιγμή, υποστηρίζοντας ότι και οι ίδιοι πλήρωσαν για να βρεθούν στο μοιραίο ψαροκάικο αναζητώντας μια καλύτερη τύχη στην Ευρώπη.

Επίσης αύριο, στις 9 το πρωί, σωματεία και αντιρατσιστικές – αντιφασιστικές συλλογικότητες οργανώνουν συγκέντρωση αλληλεγγύης έξω από τα δικαστήρια της μεσσηνιακής πρωτεύουσας.

Σχετικές ανακοινώσεις – προσκλήσεις εξέδωσαν το Νομαρχιακό Τμήμα Μεσσηνίας της ΑΔΕΔΥ, η Αντιφασιστική Κίνηση Καλαμάτας, η Νέα Αριστερά Μεσσηνίας, η περιφερειακή αυτοδιοικητική παράταξη “Ανταρσία στο Μωριά-Συμπόρευση”, τα Συνδικάτα Υπαλλήλων στον Ιδιωτικό Τομέα και Οικοδόμων και Συναφών Επαγγελμάτων Μεσσηνίας και τα Σωματεία Συνταξιούχων ΙΚΑ – ΕΦΚΑ Μεσσηνίας και ΔΕΚΟ Τραπεζών.

Το Ν.Τ. της ΑΔΕΔΥ αναφέρει ότι “με αφορμή την έναρξη, στις 21 Μάη, της δίκης στην Καλαμάτα, που αφορά στους 9 συλληφθέντες που κατηγορούνται ως υπεύθυνοι για το πολύνεκρο ναυάγιο με πρόσφυγες και μετανάστες ανοιχτά της Πύλου πριν περίπου έναν χρόνο, θεωρεί ότι η απαίτηση για πλήρη διαλεύκανση της υπόθεσης και απόδοση δικαιοσύνης παραμένει ανεκπλήρωτη. Είναι επιβεβλημένο να αποδοθούν οι ευθύνες στους πραγματικούς ενόχους είτε αυτό αφορά στους δουλεμπόρους-διακινητές, είτε αγγίζει το ίδιο το κράτος για την όλη επιχειρησιακή διαχείριση της διάσωσης”.

Υπενθυμίζουμε, ότι από το Ναυάγιο της 14ης Ιουνίου ανοιχτά της Πύλου, διασώθηκαν συνολικά 104 άνθρωποι, όλοι τους άνδρες, μεταξύ των οποίων και οι 9 κατηγορούμενοι Αιγύπτιοι. Επίσης, από τη θαλάσσια περιοχή του ναυαγίου, ανασύρθηκαν συνολικά 82 σοροί, εκ των οποίων η μία άνηκε σε γυναίκα. Σύμφωνα με μαρτυρίες των επιζώντων στο μοιραίο αλιευτικό επέβαιναν περισσότεροι από 650 άνθρωποι και μέχρι σήμερα παραμένει άγνωστος ο ακριβής αριθμός των ανθρώπων που χάθηκαν στα νερά της Μεσογείου.

Όλοι γνώριζαν πως το σκάφος με τους εκατοντάδες μετανάστες στα ανοιχτά της Πύλου βρισκόταν σε κίνδυνο και ότι χρειαζόταν βοήθεια, ωστόσο δεν την έλαβε ποτέ. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 600 άνθρωποι. Αυτό υπογραμμίζει μεταξύ άλλων η Ευρωπαία Συνήγορος του Πολίτη, Emily O’Reilly, σχετικά με το ναυάγιο της Πύλου.

Οι ισχύοντες κανόνες, τονίζει η O’Reilly, υπαγορεύουν ότι η Frontex δεν είχε τη δυνατότητα να μεταβεί στη θέση του Adriana σε κρίσιμες στιγμές, χωρίς την άδεια των ελληνικών αρχών.

Κατά συνέπεια, όπως επισημαίνει, η υπηρεσία βρέθηκε στον τόπο του ναυαγίου μόνο δύο φορές – μία φορά για μικρό διάστημα με αεροπλάνο, δύο ώρες αφότου οι ιταλικές αρχές ειδοποίησαν για πρώτη φορά για το Adriana και στη συνέχεια 18 ώρες αργότερα με drone αφού το σκάφος είχε ήδη βυθιστεί.

Τα κενά στη νομοθεσία

Η έρευνα έδειξε επίσης ότι η Frontex δεν έχει εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές για την έκδοση σημάτων έκτακτης ανάγκης (π.χ. κλήσεις Mayday) και ότι δεν διασφαλίζεται ότι οι παρατηρητές θεμελιωδών δικαιωμάτων της υπηρεσίας συμμετέχουν επαρκώς στη λήψη αποφάσεων για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα.

«Πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί ένα σκάφος που τόσο προφανώς χρειαζόταν βοήθεια, δεν την έλαβε ποτέ, παρά το γεγονός ότι ένας οργανισμός της ΕΕ, οι αρχές δύο κρατών μελών, η κοινωνία των πολιτών και ιδιωτικά πλοία γνώριζαν την ύπαρξή του», σημειώνει με νόημα.

«Γιατί οι αναφορές για υπερπληθυσμό, προφανή έλλειψη σωσίβιων γιλέκων, παιδιά στο πλοίο και πιθανά θύματα δεν προκάλεσαν έγκαιρες προσπάθειες διάσωσης που θα μπορούσαν να σώσουν εκατοντάδες ζωές», προσθέτει.

«Η Frontex περιλαμβάνει την “ακτοφυλακή” στο όνομά της, αλλά η τρέχουσα εντολή και αποστολή της σαφώς υπολείπονται αυτής. Εάν η Frontex έχει καθήκον να συμβάλει στη διάσωση ζωών στη θάλασσα, αλλά τα εργαλεία για αυτό λείπουν, τότε αυτό είναι ξεκάθαρα ένα θέμα για τους νομοθέτες της ΕΕ.

Υπάρχει προφανής σύγκρουση μεταξύ των υποχρεώσεων της Frontex όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα και του καθήκοντός της να υποστηρίζει τα κράτη μέλη στον έλεγχο της διαχείρισης των συνόρων», αναφέρει ακόμη.

Επιπλέον, η Συνήγορος του Πολίτη, υπογραμμίζει πως «η συνεργασία με τις εθνικές αρχές, όταν υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων έρευνας και διάσωσης που έχουν αναλάβει, ενέχει τον κίνδυνο να καταστήσει την ΕΕ συνένοχη σε ενέργειες που παραβιάζουν θεμελιώδη δικαιώματα και κοστίζουν ζωές».

«Θα χρειαστούν νομικές αλλαγές σε επίπεδο ΕΕ για να επιτραπεί στην Frontex να ενεργεί με δική της πρωτοβουλία σε καταστάσεις έρευνας και διάσωσης και να εξισορροπηθεί εκ νέου η κατανομή των ευθυνών μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών της. Στον απόηχο της τραγωδίας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε να διαπιστωθούν όλα τα γεγονότα, αλλά δεν υπάρχει ενιαίος μηχανισμός λογοδοσίας για να το πράξει» αναφέρει χαρακτηριστικά.

Οκτώ μήνες μετά δεν έχουν γίνει οι αναγκαίες αλλαγές

Πέρα από την έρευνα και τις προτάσεις σχετικά με τον Frontex, η Ευρωπαία Συνήγορος του Πολίτη κατέληξε σε συμπεράσματα σχετικά με ευρύτερα συστημικά προβλήματα.

Συγκεκριμένα γράφει: «Ο Έλληνας Συνήγορος του Πολίτη και το ελληνικό Ναυτοδικείο ερευνούν χωριστά τις ενέργειες του λιμενικού, το οποίο αρνήθηκε να κινήσει εσωτερική έρευνα. “Υπό το πρίσμα του τεράστιου αριθμού θανάτων στη Μεσόγειο τα τελευταία χρόνια, καλώ την ΕΕ να ξεκινήσει μια εξεταστική επιτροπή για τους παράγοντες που προκάλεσαν αυτήν την ανθρωπιστική κρίση»

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαία Συνήγορος του Πολίτη, κάλεσε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την Επιτροπή να συστήσουν μια ανεξάρτητη επιτροπή έρευνας για να αξιολογήσει τους λόγους για τον μεγάλο αριθμό θανάτων στη Μεσόγειο και να αντλήσει διδάγματα από το ναυάγιο της Adriana.

«Σχεδόν οκτώ μήνες μετά το περιστατικό του Adriana, δεν έχουν γίνει αλλαγές για να αποφευχθεί η επανάληψη ενός τέτοιου περιστατικού», γράφει.

“Κατόπιν της ρητής άρνησης να ξεκινήσει εσωτερική πειθαρχική έρευνα το Λιμενικό Σώμα, η Ανεξάρτητη Αρχή αποφάσισε να ξεκινήσει ιδία έρευνα, με την ειδική αρμοδιότητά της ως Εθνικού Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας για πράξεις ή παραλείψεις ένστολου προσωπικού του Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ. σχετικά με το ναυάγιο της Πύλου, θεωρώντας ότι η πλήρης διαφάνεια ως προς τη δράση των αρμόδιων στελεχών της Διοίκησης για το πολύνεκρο αυτό ναυάγιο αποτελεί στοιχειώδες δικαιοκρατικό αίτημα” αναφέρει χαρακτηριστικά ο Συνήγορος του Πολίτη.

Μάλιστα, επισυνάπτει τις δύο σχετικές επιστολές “με τις οποίες ζητούσε να υπάρξει ενδελεχής διοικητική διερεύνηση τυχόν πράξεων ή παραλείψεων στελεχών του Λιμενικού που συνδέονταν με το τραγικό περιστατικό της 14.06.2023”.

“Το γεγονός και μόνον του τραγικού θανάτου δεκάδων ανθρώπων και η ύπαρξη εκατοντάδων αγνοουμένων θα αρκούσε για να στηρίξει την ανάγκη πλήρους και άμεσης διερεύνησης της διοικητικής αντιμετώπισης του συγκεκριμένου περιστατικού πλοίου που βρισκόταν σε κίνδυνο, για το οποίο την 13.06.2023 οι ελληνικές αρχές είχαν λάβει ειδοποίηση που είχε κοινοποιηθεί στον Συνήγορο του Πολίτη, πολλώ δε μάλλον πλοίου που εκτελούσε παράνομη μεταφορά μεταναστών, σε συνθήκες ευαλωτότητας κι επικινδυνότητας που γνωρίζει το Λιμενικό Σώμα από πολλές άλλες διασώσεις“ συνεχίζει η ανακοίνωση.

Παράλληλα, υπογραμμίζει πως “το τραγικό ναυάγιο της 14.06.2023 ακολούθησε πληθώρα δημοσιευμάτων ελληνικών και διεθνών ΜΜΕ, μεταξύ αυτών και βραβευμένη από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διεθνής δημοσιογραφική έρευνα, τα οποία παρουσιάζουν εκδοχές της αλληλουχίας των συμβάντων διαφορετικές από την επίσημη εκδοχή του Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ. Η υπόθεση προσέλκυσε, επίσης, το έντονο ενδιαφέρον της κοινής γνώμης αλλά και αρμόδιων υπηρεσιακών παραγόντων σε επίπεδο ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών”. “Ήδη η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια ξεκινώντας σχετική έρευνα για την FRONTEX ζήτησε συντονισμό αντίστοιχων ενεργειών με τον Έλληνα Συνήγορο” προσθέτει.

Η ανακοίνωση συνεχίζει επισημαίνοντας ότι “για τον Συνήγορο του Πολίτη ήταν εξαρχής σαφές αυτό που προέτρεψε εις μάτην τα αρμόδια διοικητικά όργανα να πράξουν: ότι η ενδελεχής και αμερόληπτη διερεύνηση των σχετικών πράξεων και παραλείψεων στελεχών του Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ. θα συνέβαλε στην αξιόπιστη εικόνα του Λιμενικού Σώματος και σε τελική ανάλυση της Πολιτείας”.

“Η Ανεξάρτητη Αρχή με πλήρη αίσθηση καθήκοντος ως προς την συνταγματική αποστολή της αναλαμβάνει πλέον την πρωτοβουλία δικής της έρευνας σύμφωνα με το νόμο (αρχικά αρ.56 ν.4443/2016, νυν αρ.188 ν.4662/2020) με την ειδική αρμοδιότητα του Εθνικού Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας και αναμένει την κατά νόμον συνεργασία όλων των κρατικών αρχών και οργάνων στα στοιχεία που ζητούνται για την ανεξάρτητη έρευνά της” καταλήγει η ανακοίνωση.

Στην τελετή απονομής που πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα Τύπου Daphne Caruana Galizia του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο συμμετείχαν η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Roberta Metsola, η αρμόδια αντιπρόεδρος Pina Picierno, και η πρόεδρος του Berlin Press Club και εκπρόσωπος των 28 μελών της ανεξάρτητης πανευρωπαϊκής κριτικής επιτροπής Juliane Hielscher,.

Η πρόεδρος Metsola δήλωσε: «Σήμερα, όπως κάθε χρόνο, τιμούμε τη μνήμη της Daphne Caruana Galizia με ένα βραβείο που αποτελεί ισχυρή υπενθύμιση του αγώνα της για την αλήθεια και τη δικαιοσύνη. Οι δημοσιογράφοι σε όλο τον κόσμο συνεχίζουν να στοχοποιούνται απλά γιατί κάνουν τη δουλειά τους, αλλά αρνούνται να σιωπήσουν. Αυτό το Κοινοβούλιο στέκεται στο πλευρό τους σε αυτόν τον μακροχρόνιο αγώνα για τη διαφύλαξη της ελευθερίας του Τύπου και της πολυφωνίας των μέσων ενημέρωσης στην Ευρώπη και πέρα από τα σύνορά της.»

Μεταξύ 3ης Μαΐου και 31ης Ιουλίου 2023 υπέβαλαν τα ρεπορτάζ τους πάνω από 700 δημοσιογράφοι από 27 κράτη μέλη της ΕΕ. Η κριτική επιτροπή προέκρινε δώδεκα από αυτές τις υποψηφιότητες πριν επιλέξει τον τελικό νικητή.

Λίγα λόγια για το βραβευμένο ρεπορτάζ

Η έρευνα εξετάζει σε βάθος τα γεγονότα σχετικά με το ναυάγιο της αλιευτικής μηχανότρατας Adriana στις 14 Ιουνίου φέτος, περίπου 50 ναυτικά μίλια ανοιχτά της Πύλου στη νοτιοδυτική Ελλάδα, το οποίο είχε ως αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους πάνω από 600 μετανάστες που είχαν αναχωρήσει από τη Λιβύη λίγες μέρες πριν.

Πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 20 συνεντεύξεις με επιζώντες και εξετάστηκαν δικαστικά έγγραφα και πηγές της Ακτοφυλακής. Στα ευρήματα αναφέρονται λεπτομερώς αναξιοποίητες ευκαιρίες διάσωσης και αγνοηθείσες προσφορές για βοήθεια, ενώ σύμφωνα με τις μαρτυρίες των επιζώντων το ναυάγιο προκλήθηκε τελικά από τις προσπάθειες της ελληνικής ακτοφυλακής να ρυμουλκήσει τη μηχανότρατα. Η ελληνική ακτοφυλακή αρνείται ότι έγινε απόπειρα ρυμούλκησης.

Η Forensis δημιούργησε μια προσομοίωση της μοιραίας νύχτας με αλληλεπιδραστική τρισδιάστατη μοντελοποίηση της μηχανότρατας, χρησιμοποιώντας δεδομένα από το ημερολόγιο της ακτοφυλακής και τη μαρτυρία του κυβερνήτη του σκάφους του λιμενικού, καθώς και από δεδομένα εναέριας κυκλοφορίας, δεδομένα θέσης και κίνησης πλοίων, δορυφορικές εικόνες, βίντεο από σκάφη που είχαν προσεγγίσει, και άλλες πηγές.

Οι ομάδες που συμμετείχαν στο ρεπορτάζ είναι οι εξής:

Για την Solomon: Σταύρος Μαλιχούδης, Ηλιάνα Παπαγγελή, Κορίνα Πετρίδη

Για την Forensis: Στέφανος Λεβίδης, Χριστίνα Βαρβία, Γεωργία Σκαρτάδου, Ανδρέας Μάκας, Ebrahem Farooqui, Δημήτρα Ανδρίτσου, Peter Polack, Eyal Weizman, Jasper Humpert, Miriam Rainer, Salma Barakat, Ζακ Ιωαννίδης, Elizabeth Breiner

Για την StrgF/ARD: Armin Ghassim, Sulaiman Tadmory, Timo Robben, Sebastian Heidelberger

Για την The Guardian: Γιώργος Χρηστιδης, Katy Fallon, Λυδία Εμμανουηλίδου και Julian Busch

Το βραβείο

Το βραβείο Daphne Caruana Galizia καθιερώθηκε με απόφαση του Προεδρείου του Κοινοβουλίου τον Δεκέμβριο του 2019, προς τιμήν της Μαλτέζας ερευνήτριας δημοσιογράφου και μπλόγκερ, γνωστής για τον αγώνα της κατά της διαφθοράς, η οποία δολοφονήθηκε σε έκρηξη παγιδευμένου αυτοκινήτου το 2017.

Το βραβείο απονέμεται σε ετήσια βάση στην επέτειο της δολοφονίας για εξαίρετου επιπέδου δημοσιογραφία που προωθεί ή υπερασπίζεται τις βασικές αρχές και αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η ελευθερία, η δημοκρατία, η ισότητα, το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Επαγγελματίες δημοσιογράφοι και ομάδες αυτών, κάθε εθνικότητας, μπορούν να υποβάλουν διεξοδικά ρεπορτάζ τα οποία έχουν δημοσιευθεί ή μεταδοθεί από μέσα ενημέρωσης που εδρεύουν σε ένα από τα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στόχος είναι η στήριξη και η ανάδειξη της σημασίας της επαγγελματικής δημοσιογραφίας για τη διασφάλιση της ελευθερίας, της ισότητας και των ευκαιριών.

Η ανεξάρτητη κριτική επιτροπή απαρτίζεται από εκπροσώπους του Τύπου και της κοινωνίας των πολιτών από τα 27 κράτη μέλη της Ένωσης και έναν εκπρόσωπο της Διεθνούς Ομοσπονδίας Δημοσιογράφων.

Το βραβείο και το χρηματικό έπαθλο των 20.000 ευρώ καταδεικνύουν την ισχυρή στήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην ερευνητική δημοσιογραφία και την ελευθεροτυπία.

Τον Οκτώβριο του 2021 το βραβείο δημοσιογραφίας Daphne Caruana απονεμήθηκε στους δημοσιογράφους που υπό τον συντονισμό της σύμπραξης Forbidden Stories διεξήγαγαν την έρευνα για το σχέδιο Pegasus.

Τον Οκτώβριο του 2022 το βραβείο απονεμήθηκε σε συμπαραγωγή των Découpages/Arte G.E.I.E για το ντοκιμαντέρ τους σχετικά με τη ρωσική επιρροή στην Αφρική.

Ποια ήταν η Daphne Caruana Galizia;

Η Daphne Caruana Galizia ήταν Μαλτέζα δημοσιογράφος, μπλόγκερ και ακτιβίστρια για την καταπολέμηση της διαφθοράς, η οποία έκανε εκτενή ρεπορτάζ για τη διαφθορά, τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, το οργανωμένο έγκλημα, την πώληση ιθαγένειας και τους δεσμούς της μαλτέζικης κυβέρνησης με τα «Panama Papers». Αφού είχε υποστεί προηγουμένως παρενόχληση και απειλές, δολοφονήθηκε με έκρηξη σε παγιδευμένο αυτοκίνητο στις 16 Οκτωβρίου 2017.

Η κατακραυγή σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι Αρχές χειρίστηκαν την έρευνα για τη δολοφονία της οδήγησε τελικά στην παραίτηση του πρωθυπουργού Joseph Muscat. Οι ευρωβουλευτές έκριναν την έρευνα ανεπαρκή, και τον Δεκέμβριο του 2019 ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλάβει δράση.

Πρόκειται, σύμφωνα με το ΚΚΕ, για «ανοιχτή παρέμβαση στη δράση ενός συνδικαλιστικού οργάνου, εξαιτίας της πραγματοποίησης εκδήλωσης για το πολύνεκρο ναυάγιο των ξεριζωμένων ανοιχτά της Πύλου», κάτι που, όπως υποστηρίζει, «αποδεικνύει πως η αντιλαϊκή πολιτική πάει χέρι-χέρι με τη λογοκρισία και τον εκφοβισμό.

#ΚΚΕ για την απόφαση έξωσης στο Σύλλογο Αρχαιολόγων από την Υπουργό Πολιτισμού

📍Κατάπτυστη η απόφαση του υπ. Πολιτισμού που συνιστά ανοιχτή παρέμβαση στη δράση συνδικαλιστικού οργάνουhttps://t.co/rxCemEdTOK

— Γραφείο Τύπου της ΚΕ του ΚΚΕ (@gt_kke) August 14, 2023

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, εκτός των άλλων, δείχνει και την αποφασιστικότητα της κυβέρνησης να εντείνει τη βάρβαρη πολιτική της καταστολής και του εγκλωβισμού σε βάρος των ξεριζωμένων, επιβάλλοντας “σιγή νεκροταφείου” σε κάθε φωνή εναντίωσης».

Είναι άλλωστε χαρακτηριστική, προσθέτει, «η προκλητική προπαγάνδα των τελευταίων ημερών για τις νέες υπερδομές-φυλακές στα νησιά. Όμως, ο αυταρχισμός της κυβέρνησης δεν μπορεί να κρύψει τις ευθύνες της για το έγκλημα στην Πύλο. Το ΚΚΕ έχει καταθέσει ερώτηση με συγκεκριμένα ερωτήματα για το ναυάγιο, στα οποία η κυβέρνηση οφείλει να δώσει σαφείς απαντήσεις.

Όσο για τον “ευφάνταστο” ισχυρισμό ότι μια εκδήλωση για την τραγωδία της Πύλου δεν έχει σχέση με τον πολιτισμό, προτείνουμε στους κυβερνώντες να διαβάσουν για τον αρχαίο θεσμό της ικεσίας και την ανάγκη προστασίας των ικετών. Γιατί Πολιτισμός πάνω από όλα είναι η προστασία της ανθρώπινης ζωής», καταλήγει η σχετική ανακοίνωση.