Το 1802, περίπου 25 χρόνια νωρίτερα, είχε στείλει επιστολή τους αδελφούς του με την οποία τους παρακαλούσε να αναζητήσουν τους γιατρούς του, μετά τον θάνατό του. Στόχος του ήταν να μάθουν ποια ήταν η φύση της ασθενείας του, που του κόστιζε την ακοή του.

Οι γιατροί ποτέ δεν βρίσκονταν πιο κοντά απ’ ό,τι σήμερα, στο να εκπληρώσουν αυτή την επιθυμία, γράφει η έγκυρη επιστημονική επιθεώρηση Nature.  Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Κέιμπριτζ και άλλα ερευνητικά κέντρα κατόρθωσαν να εξαγάγουν γενετικό υλικό από μία τούφα μαλλιά, που πιστεύεται ότι ανήκει στον Μπετόβεν.

Οι προγενέστερες απόπειρες να εξαχθεί DNA από το κρανίο ή το τριχωτό της κεφαλής του είχαν αποτύχει. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, όμως, εξελίχθηκε πολύ η τεχνολογία αλληλούχισης του DNA από υπεραιωνόβια δείγματα. Και έτσι, πέτυχαν το έως πρότινος ακατόρθωτο.

Δυστυχώς, η ανάλυσή τους δεν αποκαλύπτει κάτι για την απώλεια της ακοής του σπουδαίου κλασικού συνθέτη. Αποκαλύπτει όμως ότι ο Μπετόβεν πιθανώς πέθανε  από ηπατική νόσο, την οποία προκάλεσε συνδυασμός παραγόντων.

Η τέλεια καταιγίδα

Τα νέα ευρήματα δημοσιεύονται στην ιατρική επιθεώρηση Current Biology. Όπως εξηγούν οι ερευνητές, η ηπατοπάθεια του προκλήθηκε από συνδυασμό:

• Ιογενούς ηπατίτιδας
• Κατανάλωσης αλκοόλ
• Γενετικών παραγόντων

«Ήταν η τέλεια καταιγίδα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο επικεφαλής ερευνητής Tristan James Alexander Begg, από το Τμήμα Αρχαιολογίας του Κέιμπριτζ.

Όπως γράφουν οι ερευνητές, το DNA του έδειξε ότι ο Μπετόβεν έφερε δύο κόπιες από μία συγκεκριμένη παραλλαγή του γονιδίου PNPLA3. Το γονίδιο αυτό σχετίζεται με την κίρρωση του ήπατος.

Έφερε επίσης μεμονωμένες κόπιες από δύο παραλλαγές του γονιδίου HFE που προκαλεί κληρονομική αιμοχρωμάτωση. Η πάθηση αυτή προκαλεί βλάβες στο ήπαρ.

«Τα ευρήματα αυτά είναι πολύ σημαντικά», τόνισε ο κ. Begg. Και αυτό διότι υπάρχουν ιστορικές μαρτυρίες ότι ο Μπετόβεν έπινε πολύ, ιδίως τον χρόνο πριν τον θάνατό του. Η υπερκατανάλωση αλκοόλ όμως ήταν ολέθρια για το ήδη βαριά άρρωστο ήπαρ του.

Το DNA από τα μαλλιά του περιείχε επίσης θραύσματα από τον ιό της ηπατίτιδας Β. Ο ιός αυτός επίσης προκαλεί ηπατικές βλάβες. «Δεν γνωρίζουμε πότε ή πώς μολύνθηκε από τον ιό. Υποψιαζόμαστε, όμως, ότι είχε μία χρόνια, λανθάνουσα (ανενεργή) λοίμωξης που ενεργοποιήθηκε εκ νέου τους μήνες πριν τον θάνατό του», ανέφερε ο κ. Begg.

Μυστήριο η κώφωση

Τα προαναφερθέντα ευρήματα συμφωνούν με τα υπάρχοντα ιστορικά στοιχεία για την πορεία του προς τον θάνατο. Τον Δεκέμβριο του 1826, ο Μπετόβεν είχε ραγδαία εξέλιξη. Ανέπτυξε ίκτερο και οιδήματα (πρήξιμο) στα άκρα του. Και τα δύο είναι ενδείξεις ηπατικής ανεπάρκειας. Έπεσε στο κρεβάτι όπου παρέμεινε κλινήρη έως τον θάνατό του στις 26 Μαρτίου 1827.

Εκείνο, όμως, που δεν κατόρθωσε να αποκαλύψει (ούτε) η νέα έρευνα είναι η αιτία της απώλειας ακοής του Μπετόβεν. Οι ερευνητές αναζήτησαν γενετικά ίχνη πολλών ασθενειών που πλήττουν την ακοή. Μεταξύ άλλων αναζήτησαν γονίδια για τον λύκο και για τη νόσο Paget.

Υπήρξαν κάποιοι γενετικοί δείκτες που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο αναπτύξεως λύκου, αλλά η νόσος δεν οδηγεί πάντοτε στην απώλεια της ακοής. Ούτε τα ευρήματα ήταν τόσο ισχυρά ώστε να θεωρηθεί σίγουρη αιτία.

Ήταν μια μικρή στιγμή διότι διήρκεσε όσο η Εβδόμη Συμφωνία του Μπετόβεν. Ήταν όμως στην ουσία της μεγάλη διότι, στο βάθος, διαρκεί ακόμα. Είναι από αυτές τις μουσικές, καλλιτεχνικές στιγμές που διαστέλλουν το χρόνο μέσα μας, διαστέλλουν την ψυχή που στριμώχτηκε ασφυκτικά όλο αυτό το διάστημα της πανδημίας.

Ηταν, είναι, μια μεγάλη στιγμή κι ας μην υπήρχε κοινό, εξαιτίας αυτής ακριβώς της πανδημίας, στους Δελφούς. Ακόμα και από τους δέκτες μας, τους τηλεοπτικούς ή των υπολογιστών μας, το υπερβατικό στοιχείο του τοπίου, του μνημείου, του ουρανού, με τον οργιαστικό, διονυσιακό σε σημεία, αλλά και δραματικό σε άλλα, ήχο του Μπετόβεν, μας διαπέρασε πέρα ως πέρα.

Είναι μια μεγάλη στιγμή για την Ελλάδα αυτή η συμμετοχή, και έτσι όπως πραγματοποιήθηκε, διότι με άξονα αυτό τον τιτάνιο συμφωνικό ήχο συνδέθηκε με τρόπο μοναδικό η κλασική με τη σύγχρονη Ελλάδα. Ο χρησμός της εκστασιασμένης Πυθίας με την χειρονομία ενός μεγάλου σύγχρονου μαέστρου, ενός Ελληνα που διαπρέπει στο διεθνές στερέωμα.

Είναι μια μεγάλη στιγμή για την Ελλάδα διότι εδώ τα σύνορά της καταλύθηκαν εκ των έσω και έγιναν ένα με την οικουμένη. Βαρύγδουπο και στομφώδες; Δεν πειράζει, το εννοούμε στο ακέραιο: αξίζουμε, κάποτε, μια τέτοια Ελλάδα, όχι λες και είναι ένα μουσείο-μαυσωλείο του παρελθόντος ή ένας πειραματισμός-πυροτέχνημα, μια άνευρη κατασκευή του σήμερα, αλλά μια συνθήκη πνευματική όπου το πάθος, κατά τον αγαπημένο στίχο του Μιχάλη Γκανά, είναι η διάρκεια.

Θυμίζουμε ότι η συναυλία πραγματοποιήθηκε  στο πλαίσιο των πανευρωπαϊκών εορτασμών για τον Λούντβιχ βαν Μπετόβεν (1770-1827 – πέρυσι έκλεισαν 250 χρόνια από τη γέννησή του). Η διοργάνωση ανήκει στον γαλλογερμανικό τηλεοπτική σταθμό ΑRTE, σε συνεργασία με τη γερμανική κρατική τηλεόραση (ZDF), και με τη συμμετοχή του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών.

Παραμείνετε στις επάλξεις οι μουσικόφιλοι (και όχι μόνον αυτοί): ακολουθεί το Στρασβούργο (Γαλλία), όπου η Φιλαρμονική της πόλης υπό τον Marko Letonja [Μάρκο Λετόνια] παρουσιάζει τη Συμφωνία αρ. 8. Τελευταίος σταθμός, η αριστουργηματική Ενάτη (22:00). Θα μεταδοθεί από την πρωτεύουσα της Αυστρίας, με την ελληνικής καταγωγής αρχιμουσικό Karina Canellakis να διευθύνει τη Συμφωνική της Βιέννης.