Συγκεκριμένα, όπως ανακοινώθηκε από την Υποδιεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένης Αθλητικής Βίας της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος «διενεργήθηκε προκαταρκτική εξέταση, δυνάμει παραγγελίας κ. Εισαγγελέα Πρωτοδικών Αθηνών, για πράξεις που λάμβαναν χώρα στο Δημοτικό Στάδιο Περιστερίου «Άγγελος Ράμφος», στο Περιστέρι Αττικής.

Ειδικότερα, επρόκειτο για τον χώρο μεταξύ θύρας 6 και 7 του γηπέδου, επί της οδού Κρέσνας έναντι του αριθμητικού 89, όπου ανήκει στην αρμοδιότητα του Δήμου Περιστερίου.

Σύμφωνα με καταγγελίες περιοίκων, υπό την ανοχή του προέδρου της Π.Α.Ε. Ατρομήτου στον χώρο διενεργείται από οπαδούς του Ατρομήτου, διακίνηση–αποθήκευση και απόκρυψη φωτοβολίδων, κροτίδων, μαχαιριών, ροπάλων και ναρκωτικών ουσιών.

Από την έρευνα προέκυψε ότι το Δημοτικό Στάδιο Περιστερίου έχει παραχωρηθεί από τον Δήμο Περιστερίου στην Π.Α.Ε. ΑΤΡΟΜΗΤΟΣ ΑΘΗΝΩΝ 1923.

Τις πρωινές ώρες σήμερα από Αστυνομικούς της Υ.Α.Ο.Α.Β., παρουσία εκπροσώπου της Δικαστικής Αρχής και Ειδικής Ομάδας της Υποδ/νσης Πληροφοριών και Ειδικών Δράσεων της Δ.Α.Ο.Ε. πραγματοποιήθηκε έρευνα στον χώρο, που ήταν κλειδωμένος με λουκέτα βαρέως τύπου και κατά τη διάρκεια αυτής ανευρέθηκαν:

* 17 μη ενεργοποιημένες φωτοβολίδες χειρός,

* 1 συστοιχία σωλήνων εκτόξευσης βολών μάρκας GALAXY DISCOVERY,

* ρουχισμός αντίπαλων οπαδών,

* 3 κράνη μοτοσικλέτας,

* πλήθος σπρέι,

* Μεγάλο πλήθος μασκών απόκρυψης των στοιχείων προσώπου,

* 7 ξύλινα κοντάρια, ένα εκ των οποίων φέρει στην άκρη του σημαία της παραστρατιωτικής οργάνωσης Χεσμπολάχ

Των Σάββα  Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου Γ. Μπέτση*

Στο περιβάλλον  αυτό  στο  οποίο  δεσπόζουν  οι  εσωτερικές  αντιφάσεις  στην  οικονομική  και  κοινωνική  πολιτική  και   η  απουσία  δημόσιων  παρεμβάσεων  και  πολιτικών  θα συντελεσθεί η  επιστροφή  στους  δημοσιονομικούς  κανόνες,  με  την  καθοδήγηση  της  Ευρωπαϊκής  Επιτροπής  της  ελληνικής  οικονομίας, μετά το τέλος  της  περιόδου  αναστολής  της  ενισχυμένης  εποπτείας (ρήτρα διαφυγής), σηματοδοτώντας  την  απαίτηση της Επιτροπής για επίτευξη πρωτογενών πλεονασμάτων  2%  του  ΑΕΠ  για  το 2024.

• Πιο  συγκεκριμένα, σύμφωνα με τις προτάσεις (Απρίλιος  2023) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής  οι  τιμές  αναφοράς  3%  και  60%  του  ΑΕΠ  για το έλλειμμα  και το χρέος  θα  παραμείνουν  αμετάβλητες. Μάλιστα από πρόσφατη έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος (Ιούλιος 2024), επισημαίνεται ότι για να επανέλθει το χρέος στο 60% του ΑΕΠ, όπως  ήταν το 1974, θα χρειαστούν 40 χρόνια.

Η προοπτική  αυτή  συνάδει  και  με την  πρόσφατη αναλογιστική έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος στην Ελλάδα  στην  οποία  εκτιμάται μεταξύ άλλων,  ότι  ο  μέσος   ετήσιος ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ την περίοδο 2023-2070  θα είναι ίσος με μόλις 1,1%. Στις  συνθήκες  αυτές  η  περαιτέρω   κυριαρχία των  αγορών  και των νεοφιλελεύθερων πολιτικών θα  εντείνουν  τις ανισότητες  και  θα επιταχύνουν  τη  μετατροπή  της κοινωνικής πολιτικής   σε μια επιδοματική πολιτική  που θα καλύπτει το ελάχιστο επίπεδο  του ορίου της φτώχειας.

Έτσι  η  συρρίκνωση  της  κοινωνικής  πολιτικής  παράλληλα  με τη  διεύρυνση   της   επιδοματικής  πολιτικής   μεταφέρουν  τον  κίνδυνο των αγορών και της γήρανσης του πληθυσμού  από την ευθύνη του κράτους στους ίδιους τους συνταξιούχους.  Στην κατεύθυνση   αυτή  πολιτικές που θα διευρύνουν  περαιτέρω  τις ανισότητες   αποκαλούνται  λανθασμένα  μεταρρυθμίσεις  και προσδοκούν  ματαίως  τη  συμβολή τους, κατά τα επόμενα  χρόνια, στην αναπτυξιακή πορεία της χώρας μας.

• Χαρακτηριστική  περίπτωση  στην Ελλάδα  αποτελεί  η δημιουργία (Ν.4826/2021) του  Ταμείου  Επικουρικής  Κεφαλαιοποιητικής  Ασφάλισης (ΤΕΚΑ),  η οποία παρουσιάστηκε ως μεταρρύθμιση που θα συμβάλλει στην ανάπτυξη  της  ελληνικής  οικονομίας.

Όμως στην πραγματικότητα θα  αυξήσει  το χρέος αφού η  ασκούμενη  πολιτική  επέλεξε  ο κρατικός  προϋπολογισμός  να αναλάβει το κόστος μετάβασης ύψους 78 δις  ευρώ  και να μην αναλάβει το κόστος της γήρανσης του πληθυσμού που για την επικουρική ασφάλιση εκτιμάται  συνολικά σε 15 δις ευρώ  την περίοδο 2020 – 2070. Στο διάγραμμα  αποτυπώνεται  η επιβάρυνση   της  αποπληρωμής του δημόσιου χρέους που προκαλείται από το κόστος μετάβασης της κεφαλαιοποίησης της επικουρικής ασφάλισης.

Επίσης, η   ασκούμενη  πολιτική  επέλεξε  με την δημιουργία του ΤΕΚΑ να αναλάβει  πιθανές οικονομικές απώλειες που θα δημιουργηθούν από την αποτυχία των αγορών σε πιθανές μελλοντικές κρίσεις των αγορών, αναφέροντας στον Ν.4826/2021 ίδρυσης του ΤΕΚΑ ότι το κράτος θα εξασφαλίσει τουλάχιστον τις εισφορές των ασφαλισμένων αναπροσαρμοσμένες με τον πληθωρισμό.

• Δηλαδή, το κράτος  επέλεξε  να αναλάβει το κόστος αποτυχίας των αγορών, το οποίο δεν έχει αποτιμηθεί στις  σχετικές  μελέτες,  και όχι το κόστος της γήρανσης του πληθυσμού.

Με άλλα λόγια  η ασκούμενη πολιτική  επέλεξε  την ιδιωτικοποίηση των κερδών και την κοινωνικοποίηση των πιθανών αποτυχιών των αγορών, αφού από την διαχείριση των εισφορών των ασφαλισμένων  θα ωφεληθούν  οι μεγάλες εταιρείας διαχείρισης κεφαλαίων. Στην ίδια κατεύθυνση   βρίσκονται  και «οι μεταρρυθμίσεις»  στην υγεία και την παιδεία με την ίδρυση των ιδιωτικών πανεπιστημίων και την ιδιωτικοποίηση της υγείας προκειμένου  να μεταφερθούν  μέρος των υπηρεσιών τους  σε ιδιωτικές  εταιρείες.

Ταυτόχρονα   δημιουργείται μια  σοβαρή  αντίφαση  η  οποία  συνίσταται  στο  γεγονός  από την μια  πλευρά   να παρουσιάζεται η κοινωνική πολιτική ως το εργαλείο για την άμβλυνση των ανισοτήτων και από την άλλη πλευρά  να εφαρμόζονται πολιτικές οι οποίες χαρακτηρίζονται ως μεταρρυθμίσεις και  βρίσκονται  στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή στην διεύρυνση  των ανισοτήτων, δεδομένου  ότι για παράδειγμα  οι  προαναφερόμενες  ιδιωτικοποιήσεις  και η κεφαλαιοποίηση της επικουρικής ασφάλισης  διευρύνουν  περαιτέρω  τις  ανισότητες  μεταξύ  των πολιτών  και μεταξύ  των συνταξιούχων.

• Τούτων  δοθέντων, το ερώτημα που αναδεικνύεται είναι γιατί ενώ το παγκόσμιο χρέος αυξάνεται συνεχώς, σύμφωνα με έκθεση του ΔΝΤ, στις ΗΠΑ, την Κίνα, την Γαλλία, την Ιταλία οι ανισότητες παγκοσμίως αυξάνονται.

Η  απάντηση  αυτού  του  ερωτήματος  έρχεται  από  το  γεγονός  ότι  ο καπιταλισμός και η ελεύθερη αγορά βασίζονται στην συνεχή αύξηση των κερδών και για να υπάρχει συνεχής αύξηση των κερδών  απαιτείται οι αγορές να τροφοδοτούνται συνεχώς με νέα κεφάλαια. Έτσι, το χρέος των χωρών αυξάνεται συνεχώς χωρίς να αυξάνεται και η ευημερία των πολιτών. Με  άλλα  λόγια  διατηρείται  η εύρυθμη λειτουργία των αγορών και η ανισοκατανομή του παραγόμενου πλούτου.

• Στην κατεύθυνση αυτή παρατηρείται το τελευταίο καιρό, μια συνεχής προτροπή, από διάφορους παράγοντες  και  θεσμούς  προς τους ασφαλισμένους, αύξησης της  αποταμίευσης  μέσω ιδιωτικών συνταξιοδοτικών προγραμμάτων, προτροπή που έχει διατυπωθεί  και  από  τον επικεφαλή της Blackrock.

Οι αποταμιεύσεις των εισφορών των εργαζομένων είναι η μεγαλύτερη πηγή χρηματοδότησης των αγορών, το ζήτημα είναι  ότι στην περίπτωση απωλειών οι αγορές και οι διαχειριστές αποποιούνται κάθε ευθύνης και οι κρατικοί προϋπολογισμοί και οι φορολογούμενοι καλούνται να εισφέρουν επιπλέον χρηματοδότηση για την επαναρύθμιση τους, όπως συνέβη το 2008 με την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση.

*Ομ. Καθηγητή Παντείου  Πανεπιστημίου, Δρ. Παντείου  Πανεπιστημίου

Των Σάββα Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ. Μπέτση*

Έτσι,  μετά  από τρία  χρόνια  του  λανθασμένου  από  τις  κεντρικές  τράπεζες  χαρακτηρισμού  του  πληθωρισμού  ως  παροδικού  φαινομένου  αλλά  και της  ανεπιτυχούς  επιλογής  τους  ότι  με την  αύξηση  των  επιτοκίων  θα  ελεγχθεί  σε  σύντομο  χρονικό  διάστημα  η  εκρηκτική  αύξηση  του  πληθωρισμού  με  μείωση  της  ζήτησης,  κερδίζει  έδαφος  ο  προβληματισμός, για παράδειγμα , στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα  (ΕΚΤ)  να  αρχίσει  από τον Ιούνιο του 2024  μία  σταθερή  και  σταδιακή  μείωση (4% σήμερα)  των  επιτοκίων  κατά 0,25  μονάδες, ώστε  μέχρι το τέλος  του  2025  να  διαμορφωθεί  στο επίπεδο του 2,25%.

• Από την άποψη  αυτή, όπως προκύπτει  εκ  του  αποτελέσματος,  αποδεικνύεται  ότι μετά από τρία χρόνια  επιβράδυνσης  της  διεθνούς  και  της  ευρωπαϊκής  οικονομίας, μείωσης  της  αγοραστικής  δύναμης  των  εισοδημάτων  της  πλειοψηφίας  του  πληθυσμού, αύξησης  της  ανεργίας, κ.λ.π., δεν  επιτεύχθηκαν  τόσο  οι  προσδοκίες  των  κεντρικών  τραπεζών, όσο  και  η  αναμενόμενη  δημιουργία των  συνθηκών  ευνοϊκότερης  ισορροπίας  της  συνολικής  προσφοράς.

Κι΄αυτό  επειδή  ο  πληθωρισμός  της  τριετίας  2021-2024  δεν  είναι  πληθωρισμός  νομισματικής  προέλευσης  αλλά  πληθωρισμός  της  προσφοράς ( ενεργειακά προϊόντα, εφοδιαστική  αλυσίδα, τρόφιμα, κ.λ.π.)  καθώς  και  πληθωρισμός  των  κερδών. Αξίζει  να  σημειωθεί  ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ)  σε  σχετική  του  μελέτη  αναφέρει  ότι ο πληθωρισμός  στην Ευρώπη  οφείλεται, μεταξύ άλλων,  στο  γεγονός  ότι  οι  επιχειρήσεις   διατήρησαν  και  αυξάνουν τα  κέρδη  τους  σε  σχέση  με την αύξηση  του  κόστους  παραγωγής.

Αυτό  σημαίνει  ότι  οι  επιχειρήσεις  επέλεξαν  και  επιλέγουν  την  επίτευξη   υψηλών  περιθωρίων  κέρδους  με την  αύξηση  των  τιμών ( ενέργεια, τρόφιμα, μεταφορές, κ.λ.π.), τις  χαμηλές   αυξήσεις  των  μισθών  και  τις  κρατικές  ενισχύσεις. Στις  συνθήκες  αυτές  είναι  ενδιαφέρον  να  σημειωθεί  ότι  οι  κεντρικές  τράπεζες  σε ΗΠΑ (FED)  και  σε  Ευρώπη (ΕΚΤ)  εξετάζουν  στατιστικά  δεδομένα  και  στοιχεία  της  αγοράς  εργασίας ( ανεργία, απασχόληση, μισθοί)  προκειμένου  να  αποφασίσουν την έναρξη  της  σταδιακής  μείωσης  των  επιτοκίων.

• Έτσι  σε  περιβάλλον  χαμηλών  μισθολογικών  αυξήσεων  σε  ΗΠΑ  και Ευρώπη  και διατήρησης, με  διαφοροποιήσεις  στα κράτη-μέλη, υψηλών  επιπέδων ανεργίας στην  Ε.Ε.-27 (6%)  και στην ευρωζώνη (6,5%)  οι  κεντρικές  τράπεζες  σε  διεθνές  και  ευρωπαϊκό επίπεδο  θεωρούν   ως  σημαντικό  ζήτημα  τον  ακριβή  προσδιορισμό  των    στατιστικών  στοιχείων  και  δεδομένων  της  απασχόλησης  και της  ανεργίας  προκειμένου  να  αποφασίσουν  την  μείωση  των  επιτοκίων. 

Κι’ αυτό  επειδή   η  έναρξη  της  μείωσης  των  επιτοκίων  θα  επηρεάσει,  κατά την  θεώρηση  τους,  τις  εξελίξεις  στην  αγορά  εργασίας,  με  την  έννοια  της  αύξησης  της  απασχόλησης, μείωσης  της  ανεργίας, ενίσχυσης  της διαπραγματευτικής  θέσης  των  εργαζομένων  και  διεκδίκησης  αύξησης  των  μισθών  τους  και  ως  εκ  τούτου  αύξησης  της  ζήτησης  και  του  πληθωρισμού.

Βέβαια  στον  συλλογισμό  αυτόν  παραβλέπεται  ότι η  αύξηση  της  απασχόλησης  προϋποθέτει  αύξηση  των  επενδύσεων  λόγω της  μείωσης  του κόστους  του χρήματος, αύξηση  της  παραγωγικότητας  και  της  προσφοράς, εγκαθιδρύοντας  ευνοϊκότερες  συνθήκες  ισορροπίας  σε  όφελος   της  μείωσης  του  πληθωρισμού  και  της βελτίωσης  της  αγοραστικής  δύναμης  των  μισθών. 

• Παράλληλα  κινητοποιούνται  πολλαπλασιαστικά   οι  παραγωγικές, οι  αναπτυξιακές  και  οι  κοινωνικές  δυνάμεις  των  οικονομικών  σχηματισμών,  με την  έννοια  της  μεγαλύτερης  συμμετοχής, μεταξύ  άλλων,  της  νέας  τεχνολογίας  και  του  εργατικού  δυναμικού  στην  προσφορά, στην βελτίωση των  υποδομών, σε  βαθμό  που  να  ανασυντάσσονται  και  να  αναπροσανατολίζονται  ποσοτικά,  ποιοτικά  και  ολιστικά  οι  κινητήριες  δυνάμεις  της  ανάπτυξης.

Κατά  συνέπεια,  από την άποψη, στις  παρούσες  συνθήκες,  μίας  μακρο-οικονομικής  προσέγγισης  της  αλλαγής  της  οικονομικής  πολιτικής  η  σημασία  των  ακριβών  στατιστικών  στοιχείων και  δεδομένων  της  αγοράς  εργασίας  και  των  συνεχών  αναθεωρήσεων  τους  σε  διεθνές  και  ευρωπαϊκό  επίπεδο,  συνίσταται  περισσότερο  στην  επιστημονική  διερεύνηση     έγκυρων  μεθόδων  αξιοπιστίας   των  σχετικών  στοιχείων  και  λιγότερο  στην  δυσκαμψία  και  την  καθυστέρηση  λήψης  των  αποφάσεων  από  τις  κεντρικές  τράπεζες   για την  μείωση  των  επιτοκίων.

• Στο  πλαίσιο  αυτό  η  ΕΚΤ  εκτιμά  ότι  στην  Ε.Ε.-27, κατά τους  επόμενους  δώδεκα  μήνες, οι  τιμές  θα  αυξηθούν  κατά 3,1% ( χαμηλότερο  επίπεδο  αύξησης  από την  έναρξη  του  πολέμου  στην  Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022)  από  3,3%  τον  Ιανουάριο  του  2024  και  κατά τα  επόμενα  τρία  χρόνια  εκτιμάται  ότι η αύξηση των τιμών  θα  είναι  2,5%. 

Με  άλλα   λόγια   η  μείωση   του  πληθωρισμού   και   των  επιτοκίων  στην   Ε.Ε.-27  συναντώντας   το  2025  και  μετά   την   επιστροφή      στους  περιοριστικούς  δημοσιονομικούς  κανόνες  του  Συμφώνου  Ανάπτυξης  και  Σταθερότητας,  θα  συμβάλλει, στον  βαθμό που  την  αφορά, στην   αποτροπή  της  ύφεσης  με την  δημιουργία  συνθηκών μετάβασης   από    τους  ρυθμούς  της  υποτονικής  ανάκαμψης  σε     αυξητικούς    δείκτες  ανάπτυξης,  παραγωγικότητας, απασχόλησης  και  κοινωνικής  συνοχής  στην  Ευρώπη.

*Σάββα Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ. Μπέτση

Των Σάββα Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ. Μπέτση*

Με άλλα λόγια μέσα στα δύο χρόνια  ψήφισης  και  εφαρμογής  των δύο πρώτων Μνημονίων η Ελλάδα  απώλεσε  120.000  άτομα  από τον  πληθυσμό της, κατά βάση, λόγω της εκρηκτικής αύξησης της ανεργίας  και της μετανάστευσης, ιδιαίτερα, νέων και  εξειδικευμένων, στο εξωτερικό.

Το 2014 ο πληθυσμός της χώρας μας μειώθηκε κάτω από τα 11.000.000 άτομα (10.926.807 κατοίκους).

Στις  συνθήκες  αυτές των  πληθυσμιακών, μεταξύ των άλλων, συνεπειών  των  Μνημονίων, τα αποτελέσματα  της απογραφής  πληθυσμού του  2021  δεν θα πρέπει να μας εκπλήττουν, δεδομένου  ότι  ο κώδωνας του κινδύνου,  παρά το  γεγονός  ότι  είχε χτυπήσει από το 2013,  δεν  κατόρθωσε  να  αφυπνήσει  το  ενδιαφέρον  σχεδιασμού  και  άσκησης  μίας  συγκροτημένης  και  βραχυ-μεσομακροπρόθεσμης  δημογραφικής  πολιτικής  της  ελληνικής  Πολιτείας.

• Συγκεκριμένα στις δημογραφικές προβολές που είχε εκπονήσει η Eurostat το 2013 (Europop 2013) είχε υπολογίσει τότε ότι ο πληθυσμός της χώρας μας το  2022 θα είναι 10.580.000 άτομα, δηλαδή η εκτίμησή της ήταν ορθή κατά 98,6% και μάλιστα με μεγαλύτερο πληθυσμό από ότι τελικά παρατηρήθηκε.

Στις ίδιες δημογραφικές προβολές εκτιμούσε ότι ο πληθυσμός της  Ελλάδας  το έτος 2025 θα  είναι  10.400.000 άτομα  και  το  2060  θα  είναι 8,6 εκατομ. άτομα. Μετά από   τις  δύο  αυτές  προαναφερόμενες  εκτιμήσεις, το 2015, και αφού ο πληθυσμός της χώρα μας είχε μειωθεί στους 10.858.018 κατοίκους, η Eurostat εκπόνησε νέες δημογραφικές προβολές (Eurostat based projections 2015) στις οποίες εκτιμούσε ότι το 2022 ο πληθυσμός της χώρας μας θα είναι 10.437.045 άτομα  (εκτίμηση  κατά  99,9%  ορθή, δεδομένου  ότι  προσεγγίζει  κατά πολύ  τα  αποτελέσματα  της   πρόσφατης απογραφής του 2021). 

• Με  άλλα  λόγια, η Eurostat  εκτίμησε  το μέγεθος της   πρόσφατης  απογραφής  επτά  χρόνια νωρίτερα. Στις ίδιες δημογραφικές προβολές του 2015 η Eurostat εκτίμησε  ότι ο πληθυσμός της χώρας μας το 2030 (σε 8 έτη από σήμερα) θα είναι κάτω από τα 10 εκατομ. άτομα (9.944.000 κάτοικοι), ενώ στις πιο πρόσφατες δημογραφικές προβολές του 2018, εκτίμησε ότι ο πληθυσμός  στην Ελλάδα  το 2030 θα είναι  10.100.000 κάτοικοι.

Αξίζει  να  σημειωθεί  ότι  από τις εκτιμήσεις των  δημογραφικών  προβολών  της Eurostat,   οι  οποίες  εκπονούνται κάθε τρία χρόνια,  η παρατηρούμενη  πτωτική  τάση του πληθυσμού της χώρας μας θα συνεχιστεί με όλες τις αρνητικές κοινωνικό-οικονομικές  συνέπειες.

Επιπλέον, αξίζει  να  σημειωθεί  ότι  από την στιγμή που η χώρα μας πια γνωρίζει με αρκετά μεγάλη ακρίβεια ποια θα είναι η μελλοντική πορεία του πληθυσμού της,  θα πρέπει αυτή τη φορά να σχεδιάσει  και να υλοποιήσει  μία συγκροτημένη εθνική  στρατηγική δημογραφικής πολιτικής η οποία:

• α) ως βραχυ-μεσοπρόθεσμο στόχο θα έχει την  επιβράδυνση  του ρυθμού μείωσης του πληθυσμού και
• β)  ως  μακροπρόθεσμο στόχο  θα  έχει  την διατήρηση  του  πληθυσμού  στο  επίπεδο  9,5 εκατομ.  κατοίκων  μέχρι το 2070, όταν οι πρόσφατες προβολές της Eurostat εκτιμούν ότι η χώρα μας  το 2070  θα  έχει  πληθυσμό  8,6 εκατομ.  κατοίκoους.

Εκτιμάται  ότι  η   μείωση του πληθυσμού  θα  είναι   αναπόφευκτη, δεδομένου  ότι  η ηλικιακή δομή του πληθυσμού και οι γυναίκες που είναι σε ηλικία γονιμότητας ακόμα κι αν αυξάνονταν ο δείκτης γονιμότητας στο 1,7 από 1,3 παιδιά που είναι σήμερα, δεν θα αποτρέπονταν η μείωση του πληθυσμού. Όμως, μπορεί με  μία  συγκροτημένη  και  διαχρονικά  συνεπή  βραχυ-μεσομακροπρόθεσμη  δημογραφική  πολιτική  να ανακοπεί ο ετήσιος ρυθμός μείωσης του πληθυσμού  ώστε  να μην μειωθεί ο πληθυσμός κάτω από τα 9,5 εκατομ. άτομα.  

Κι’ αυτό  γιατί  μία δημογραφική πολιτική που θα αυξήσει τον δείκτη γονιμότητας στο 1,7 παιδιά ανά γυναίκα, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μας, μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα ο πληθυσμός της χώρας μας  το 2070  να  είναι 9,5 εκατομ. και όχι 8,6 εκατομ. άτομα (εκτίμηση εάν συνεχιστεί ο ρυθμός μείωσης του πληθυσμού που παρατηρείται την τελευταία 10-ετία στην Ελλάδα).

*Ομότ. Καθηγητή  Παντείου Πανεπιστημίου, Δρ. Παντείου  Πανεπιστημίου

Των Σάββα Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ. Μπέτση*

Παράλληλα, στο  επίπεδο  του  συνταξιοδοτικού  συστήματος, ο Γάλλος  Πρόεδρος  συναντήθηκε (2019)  με  το  επίπεδο  του  ορίου  φτώχειας,  το  οποίο  για  κάθε  άτομο  ήταν 1.015  ευρώ  τον  μήνα, σε  βαθμό  που  σε  σύνολο  συνταξιούχων  17  εκατομ.  ατόμων (2019), 1,4  εκατομ. συνταξιούχοι (8,3%)  διαβιούσαν κάτω  από το  όριο  της  φτώχειας,   ενώ  στην Γερμανία 51,4% (9,3  εκατομ. άτομα) του  συνόλου  των  συνταξιούχων  διαβιούσαν  κάτω  από  το  όριο  της  φτώχειας.

• Στις  συνθήκες  αυτές, οι  ασκούμενες  πολιτικές της  κυβέρνησης του Ε.Μακρόν   κατά  την  περίοδο  2017-2022, κινήθηκαν   με  ταχύτητα  και  κοινωνική  σκληρότητα  στην  νεοφιλελεύθερη «μεταρρυθμιστική»  στρατηγική    «σταθεροποίησης  της  οικονομίας  με  αποσταθεροποίηση  της  εργασίας  και  της  κοινωνίας», δημιουργώντας  νέους  όρους  αύξησης  της  κερδοφορίας  των  επιχειρήσεων  σε  συνθήκες  οικονομικής  κρίσης  και  στασιμότητας.

Έτσι,  όπως  προκύπτει  εκ  του  αποτελέσματος, η  στρατηγική  της  πρώτης  προεδρικής  θητείας  του Ε.Μακρόν  υλοποιείται  με την  μείωση  των  μισθολογικών  και  των  κοινωνικών  δαπανών, την  αύξηση  της  ευελιξίας  και  της  ανασφάλειας  της  εργασίας, των  κοινωνικών  και  των  περιφερειακών  ανισοτήτων, την  αύξηση  του  αριθμού  των  φτωχών-εργαζομένων, των  έμφυλων ανισοτήτων, της  μείωσης  της  αγοραστικής δύναμης  από την αύξηση  της  άμεσης  και  έμμεσης  φορολογίας  και   κατά  τους  τελευταίους  τέσσερις μήνες  της  καθίζησης  της  αγοραστικής δύναμης  των  γάλλων  εξαιτίας  των  πολεμικών  συγκρούσεων  της  Ρωσίας  στην Ουκρανία  και  των  παρενεργειών  τους  στον  υψηλό  πληθωρισμό  και  στην  έκρηξη  των  τιμών  των  ενεργειακών προϊόντων, των  μεταφορών, των βιομηχανικών  προϊόντων,  των  προϊόντων  διατροφής, κ.λ.π. 

• Έτσι, σύμφωνα  με το  Ινστιτούτο  Δημόσιων  Πολιτικών (2021)  τα  κοινωνικά και δημοσιονομικά  μέτρα  της  κυβέρνησης  του Ε.Μακρόν  συνέβαλαν  στην  αύξηση  του  βιοτικού  επιπέδου  κατά  2,8%  του  πλουσιότερου  1%  των  γάλλων. Αντίθετα  τα  συγκεκριμένα  μέτρα   μείωσαν  το  βιοτικό  επίπεδο  του  1%  των  φτωχότερων  γάλλων  κατά  0,17%.

Οι  συνέπειες  των  προαναφερόμενων  ασκούμενων  πολιτικών  στην  επιδείνωση,  μεταξύ  των  άλλων,  του  βιοτικού  επιπέδου  του  γαλλικού  λαού   και  στην  διεύρυνση  των  κοινωνικών,  υγειονομικών  και  εισοδηματικών  ανισοτήτων   αποτέλεσαν   ουσιαστικά  το  οικονομικό-κοινωνικό  υπόβαθρο  των  κινητοποιήσεων  των  «Κίτρινων Γιλέκων»,  οι  οποίες  ξεκίνησαν  κατά το  2019  από την  ξεχασμένη  Γαλλία  της  περιφέρειας  και  διευρύνθηκαν   σταδιακά με τη  συμμετοχή τους  στις  μαζικές  κινητοποιήσεις  των  συνδικάτων  σε  ολόκληρη  την Γαλλία, ιδιαίτερα  μετά  την  πρόταση   της  κυβέρνησης  του Ε.Μακρόν  για το  συνταξιοδοτικό.

Αξίζει  να  σημειωθεί  ότι  οι  αντιδράσεις  των  γάλλων πολιτών  δεν  εστιάζονται   μόνο, όπως  έχει  ιδιαίτερα  προβληθεί,  στην αύξηση  του  ορίου  ηλικίας  συνταξιοδότησης  από  62  ετών  σε 65  ετών.

Εστιάζονται, μεταξύ  των  άλλων,  στην  μετατροπή  του  ισχύοντος  διανεμητικού  συνταξιοδοτικού   συστήματος  σε  σύστημα  σημείων (point  system) καθορισμένων  εισφορών,  μειώνοντας  το  επίπεδο  των  συντάξεων  κατά 20%-25% σε  σύγκριση  με το  σημερινό  επίπεδο. Στις  συνθήκες  αυτές, σύμφωνα με την Έκθεση των  επιπτώσεων που  συνόδευε   την πρόταση  της  γαλλικής  κυβέρνησης,  προβλέπονταν    μία  σημαντική  μείωση  των  συνταξιοδοτικών  δαπανών  από 13,8%  του ΑΕΠ το 2018 σε 10,5%  του ΑΕΠ το  2070 (3,3 ποσοστιαίες  μονάδες)  και  με  συνολικό  αριθμό  συνταξιούχων  από  19,9  εκατομ. άτομα το  2019  σε  24,8  εκατομ. άτομα  το  2070.

Η  μείωση  αυτή  των  συνταξιοδοτικών  δαπανών  θα  είναι, μεταξύ  των  άλλων,  το  αποτέλεσμα  της  μείωσης  των  συντάξεων  με την  μείωση  του  ποσοστού  αναπλήρωσης (αναλογία  μεταξύ  του  τελευταίου  μισθού  και  του  ποσού  της  σύνταξης) από  50%  το  2016  σε  36%  το  2070, εξοικονομώντας  μέχρι το 2027  πόρους  της  τάξης  των 12 δις ευρώ. Παράλληλα, η μείωση  των  εργοδοτικών  εισφορών  στους  δημόσιους φορείς  από 23,8% σε 16,8%(ιδιωτικό τομέα),  θα  στερήσει   από έσοδα  το  συνταξιοδοτικό σύστημα  της Γαλλίας, σύμφωνα με την Έκθεση  των  επιπτώσεων, τα οποία  θα  αντιστοιχούν  σε  έλλειμμα  43 δις ευρώ  το  2025.  

Αντίθετα, σύμφωνα με την έρευνα  του  Ageing  Working  Group (AWG, 2021)   η  συνταξιοδοτική  δαπάνη  στην  Γαλλία,  χωρίς  καμία  παρέμβαση  στο  υπάρχον  συνταξιοδοτικό  σύστημα,  θα  μειωθεί  από 14,8%  του ΑΕΠ  το  2020  σε  12,6%  το  2070 (2,2 ποσοστιαίες  μονάδες). Στο  περιβάλλον  αυτό  της  όξυνσης  του  κοινωνικού  ζητήματος  και της  διεύρυνσης  των  κοινωνικών  ανισοτήτων,  δεδομένου  ότι  το  10%  των  πιο  πλουσίων  νοικοκυριών  συγκέντρωνε  το  55%  του  συνόλου  των  περιουσιακών  στοιχείων  και  ιδιοποιήθηκε  το  33%  του  συνόλου  του  εισοδήματος  της  χώρας (Th.Piketty,2019),  διεξήχθησαν (2022)  οι  προεδρικές  και  οι  βουλευτικές  εκλογές   στην  Γαλλία.

H  επανεκλογή (24/4/2022)  του Ε.Μακρόν  στην  Γαλλική  Προεδρία  με  58,2%  έναντι 41,8%  της  Μ.Λεπέν  αποτέλεσε, όπως  και  ο  ίδιος  υποστήριξε  στον  σύντομο  χαιρετισμό  του  μετά  την ανακοίνωση  των  αποτελεσμάτων, μία  επιλογή  των  γάλλων  ψηφοφόρων  κατά της  υποψηφιότητας  της Μ.Λεπέν   και  όχι μία  επιλογή  υπέρ  της  υποψηφιότητας  του. Αυτό  το χαρακτηριστικό  της  ετεροψηφοφορίας (αλληλοϋποστήριξη  των  δημοκρατικών  κομμάτων  απέναντι  στην  υποψηφιότητα  του Ζ.Μ.Λεπέν  και  της Μ.Λεπέν),  συνεπικουρούμενο  και  από  το  υψηλό  επίπεδο (53,7%)  της  αποχής,  που  παρατηρείται,  στον ένα  ή  στον  άλλο  βαθμό,  στις  εκλογικές  αναμετρήσεις  της Πέμπτης  Γαλλικής  Δημοκρατίας,  δεν  λειτούργησε  στις  βουλευτικές  εκλογές(19/6/22), με  αποτέλεσμα,  για  πρώτη  φορά  κατά την  τελευταία  εικοσαετία,  ο  προεδρικός  κομματικός  σχηματισμός(Ensemble-Μαζί)  να μην  επιτύχει  την  κοινοβουλευτική  πλειοψηφία(289 βουλευτές).

• Έτσι, τα  αποτελέσματα   των  βασικών  κομματικών  σχηματισμών του  δεύτερου  γύρου(19/6/22)  των  βουλευτικών  εκλογών  διαμορφώθηκε   ως  εξής:
• α)Ensemble-Μαζί(Μακρόν) 245  βουλευτές και 16,49%  των  εγγεγραμμένων  ψηφοφόρων, β)Nupes-Λαϊκή Ένωση (Μελανσόν) 131 βουλευτές και 13,94%  των  εγγεγραμμένων  ψηφοφόρων, γ) Rassemblement National-Εθνικός Συναγερμός (Λεπέν) 89  βουλευτές  και  7,39%  των  εγγεγραμένων  ψηφοφόρων, και δ)Les Republicains-Γκωλικοί  61  βουλευτές  και  3,11%  των  εγγεγραμμένων  ψηφοφόρων.

Στις  συνθήκες  αυτές  η Ακροδεξιά ( Μ.Λεπέν),  για πρώτη φορά  κατά την τελευταία  εικoσαετία,  στον  δεύτερο  γύρο  των  βουλευτικών  εκλογών  δεν  αντιμετώπισε  ένα  ενιαίο  μέτωπο  αλληλοϋποστήριξης  μεταξύ  των  υποψηφίων  των  δημοκρατικών  κομμάτων, επειδή  οι  τρείς  εκλογικοί  σχηματισμοί (Μακρόν, Μελανσόν, Γκωλικοί)  εξαιτίας  των  πολύ  διαφορετικών  προτάσεων, κατά βάση,  οικονομικής,  αμυντικής, εξωτερικής, κοινωνικής  και ευρωπαϊκής  πολιτικής, ήταν  εντελώς  στεγανοποιημένοι  και ανταγωνιστικοί.

Έτσι,  για  παράδειγμα, σύμφωνα  με τα  στατιστικά  στοιχεία  των  βουλευτικών  εκλογών  του  δευτέρου  γύρου,  το  70%  των  ψηφοφόρων  του  Μακρόν  επέλεξε  την  αποχή  όπου  ένας  υποψήφιος  της  Λεπέν  αντιμετώπιζε  έναν  υποψήφιο του Μελανσόν (ΚReport,21/6/2022). Στο  εκλογικό  αυτό  περιβάλλον  η  Ακροδεξιά  συναντώντας  εκλογικές  συμπεριφορές  πολιτικής   της  νομιμοποίησης,   αξιοποίησε την ρήξη  του  ενιαίου  δημοκρατικού  μετώπου,  σε  βαθμό  που  οι  89  βουλευτές  που  εκλέχτηκαν  σε  εκτεταμένη  γεωγραφική  διασπορά  και όχι μόνο  βορειοανατολικά (πυρήνας    της  ακροδεξιάς εκλογικής  βάσης)  είναι  έντεκα   φορές  περισσότεροι  από τους  οκτώ   βουλευτές  του  2017.

• Όμως,   οι   γάλλοι   ψηφοφόροι  στις  προεδρικές  και  βουλευτικές  εκλογές  του  2022,  προειδοποίησαν   με  σαφές  μήνυμα  το  πολιτικό  σύστημα, με  την  αποχή  και  την εκλογή   του Ε.Μακρόν  στην  Γαλλική  Προεδρία, εκφράζοντας   την  δυσαρέσκεια ,την  δυσπιστία  και  την  απογοήτευση  τους  και  παράλληλα  αρνήθηκαν  την  κοινοβουλευτική  πλειοψηφία  στον  προεδρικό  κομματικό  σχηματισμό, αποτρέποντας  την  επανάληψη  των  νεοφιλελεύθερων  πολιτικών  της  περιόδου  2017-2022.

Οι  γάλλοι  ψηφοφόροι εξέφρασαν  πολιτικά, δημοκρατικά  και  κατηγορηματικά την  άρνηση  τους  να  συνυπάρχουν,  κατά τα  επόμενα  χρόνια  του  21^ου  αιώνα,  με  την  κοινωνική  αποσύνθεση  και  την  κοινωνική  οπισθοδρόμηση  της  ανισοκατανομής  του  εισοδήματος, των  ανισοτήτων, της  ευελιξίας  της  απασχόλησης  και  της  συνταξιοδοτικής  ανασφάλειας.

• Από  την  άποψη  αυτή,  είναι  ενδιαφέρον  να σημειωθεί  ότι  στην  πρώτη  δημοσκόπηση(22/6/22)  μετά τον δεύτερο γύρο  των  βουλευτικών  εκλογών  επτά  στους  δέκα γάλλους  ψηφοφόρους   εμφανίστηκαν  ικανοποιημένοι  από τα  αποτέλεσμα  των  προεδρικών  και των βουλευτικών  εκλογών. Τ

αυτόχρονα, οι γάλλοι  ψηφοφόροι  διακήρυξαν  ότι  η  επίλυση  σε  βάθος  του  κοινωνικού  ζητήματος  στην  Γαλλία  και  την  Ευρώπη  θα  αποτρέψει  στην  γηραιά  ήπειρο  και  στην Γαλλία  την εξάπλωση  της  Ακροδεξιάς  και  όχι  τα  εκλογικά  παίγνια  τα  οποία   κάποιες  φορές  στην  ιστορία  αποδείχθηκαν  επικίνδυνα   για  την δημοκρατία  και  την  κοινωνία.

Των Σάββα  Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ. Μπέτση*

Πράγματι,  σήμερα  οι  παράγοντες  που  ωθούν την  εκτίναξη  των  τιμών  στην  Ευρώπη  επικεντρώνονται  στην  αύξηση  της  ζήτησης  που  συνδέονται  με την  έξοδο  από  την  πανδημία  σε  συνδυασμό  με  την  έλλειψη  επενδύσεων  για  την  αύξηση  της  προσφοράς.

Ταυτόχρονα, η  Κίνα  ευρισκόμενη  ακόμη  σε  συνθήκες  κορονοϊού  και  περιορισμών (lockdowns)  συμβάλλει καθοριστικά  στην  αποδιάρθρωση  της  εφοδιαστικής  αλυσίδας  και  στην  επιβράδυνση  της  άφιξης  των  προϊόντων  στην  Ευρώπη.

• Παράλληλα, οι  στρατιωτικές  επιχειρήσεις  της  Ρωσίας  στην Ουκρανία  έχουν  εκτινάξει  στην  Ευρώπη  τις  τιμές  του  φυσικού  αερίου,  του  πετρελαίου,  των  λιπασμάτων,  των  μετάλλων  και   των  τροφίμων, οι  οποίες  τιμές  μεταδίδονται  με  ταχύ  ρυθμό  σε  όλη  την  παραγωγική   και  καταναλωτική  αλυσίδα  της  ευρωπαϊκής  οικονομίας.

Χαρακτηριστικό  παράδειγμα  αυτής  της  άμεσης  μετάδοσης  αποτελεί η Ολλανδία, όπου οι τιμές καταναλωτή αναπροσαρμόζονται ακόμη και  απευθείας  στις τιμές αγοράς (Χavier Timbeau, Alternatives Economiques, 4/6/2022). Οι  πληθωριστικές  αυτές  συνθήκες   αναδεικνύουν  τον  ευρωπαϊκό  πληθωρισμό  ως  κατά  βάση  εξωγενή  σε  αντίθεση με  τον  πληθωρισμό  των  Ηνωμένων  Πολιτειών  ο  οποίος, κατά βάση,  είναι  ενδογενής  και  συνδέεται με την εσωτερική δυναμική των μισθών. Για παράδειγμα  σε  πληθωρισμό 7,5%  στην  Ευρώπη, οι 2 μονάδες  είναι  πληθωρισμός  μισθών  και οι  5,5  μονάδες  συνδέονται  με  τις  πρώτες  ύλες (Patrick Artus, Alternatives Economiques, 4/6/2022).

Επομένως  η  ευρωπαϊκή   αυτή  δομή  του  πληθωρισμού  συνηγορεί,  για  την  αντιμετώπιση του, στην λήψη μέτρων (Aude  Martin, Alternatives Economiques,18/5/2022), τα  οποία, κατά  βάση,  διακρίνονται  στις  παρακάτω  κατηγορίες:

• α) εισοδηματικές  ενισχύσεις  των  καταναλωτών (νοικοκυριά  και  επιχειρήσεις)  για την  διατήρηση  της  αγοραστικής  δύναμης,
• β) έλεγχος  και  ρύθμιση  των  τιμών  ενέργειας,
• γ) απόσπαση  της  τιμής   ηλεκτρικής  ενέργειας    από  τους  μηχανισμούς  της αγοράς, οι  συνέβαλαν  και  συμβάλλουν  καθοριστικά  στην  εκτόξευση  των  τιμών  ενέργειας,
• δ) μειώσεις  φόρων  ή  εκπτώσεις  στις  αδιαλείπτως  αυξανόμενες  τιμές  των  καυσίμων,
• ε)  φορολογία  υπερβάλλοντος  κέρδους,  και 
• στ)  νέα  μέτρα  σε  προοπτική  (ευρωπαϊκή  αγορά καυσίμων  και  στρατηγικών  αποθεμάτων, αναθεώρηση  της  αγοράς  άνθρακα, παραγωγή   και  χρήση  νέων  καθαρών  καυσίμων (π.χ. αιθανόλη), ηλεκτρική  μετατροπή  των  μεταφορών  και  της  βιομηχανίας, προώθηση  θερμομονώσεων, αντικατάσταση του  άνθρακα, του  χάλυβα  και του  αλουμινίου  από  σπάνιες  γαίες, λίθιο, παλλάδιο  ή  τιτάνιο,  γεωργία, κ.λ.π.,  ευρωπαϊκοί  κανόνες  και καθορισμός  της  τιμής  της  ηλεκτρικής  ενέργειας).

Ο  σχεδιασμός  και  η  υλοποίηση  των  προαναφερόμενων  μέτρων  στην  Ευρώπη  θα  δημιουργούσαν   άμεσα  συνθήκες  αντι-σοκ  στις  τιμές  της  ενέργειας, σε  συνδυασμό  με  μία  θετική  εξέλιξη  κατάπαυσης  του  πυρός  στην Ουκρανία  και  μείωσης  των  τιμών  των  ενεργειακών  προϊόντων  και  γενικότερα  των  εμπορευμάτων.

Σε  διαφορετική  περίπτωση  θα  επικρατήσει  η  άποψη  ότι η   κατάσταση  θα  λυθεί  από  μόνη  της  και  η  ασκούμενη  πολιτική  θα  περιοριστεί  σε  μέτρα  προστασίας  της  αγοραστικής  δύναμης  προς  αποφυγή  της  έντονης  κοινωνικής  δυσαρέσκειας (X.Timbeau, 4/6/2022).

• Όμως,  σε   συνθήκες    διατήρησης   των  πληθωριστικών  πιέσεων  στην  Ευρώπη,  θα  είναι  ορατός  ο  κίνδυνος   επιλογής  της   Ευρωπαϊκής   Κεντρικής  Τράπεζας (ΕΚΤ)  μίας  περιοριστικής  νομισματικής  πολιτικής,  προκειμένου  να  αντιμετωπισθεί   με  νομισματικούς  όρους (αύξηση  επιτοκίων)  ένας  πληθωρισμός  προσφοράς,  ο   οποίος  δεν  είναι  νομισματικής  προέλευσης (Olivier Passet, Xerfi, 2022).

Στην  κατεύθυνση  αυτή  ελλοχεύει  ο  κίνδυνος  δημιουργίας  συνθηκών  στην  Ευρώπη  στασιμοπληθωρισμού  και  ύφεσης, νομισματικής  λιτότητας, αύξησης  των  τιμών  των  προϊόντων,  περιορισμού  των  επενδύσεων, αύξησης  της  ανεργίας, καθίζησης  της  αγοραστικής  δύναμης  των  ευρωπαίων  πολιτών, κ.λ.π.

Αντίθετα,  στην  προοπτική  υλοποίησης  των  προαναφερόμενων  μέτρων  αποτροπής  του  πληθωρισμού  στην  Ευρώπη  να  αποκτήσει  διάρκεια,  οι  κεντρικές  τράπεζες  θα  αποφάσιζαν  την  διατήρηση  των  επιτοκίων  τους  σε  χαμηλά  επίπεδα, προκειμένου  οι  δημόσιοι  φορείς  να  δαπανήσουν   περισσότερους  πόρους  μετασχηματισμού  της  προσφοράς  ενέργειας  και  μείωσης  των  τιμών  των  ενεργειακών  προϊόντων.

Των Σάββα  Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου Γ. Μπέτση*

Όμως,  από  μεθοδολογική  άποψη αναδεικνύονται  σοβαρά  ερωτήματα  για  την ρεαλιστικότητα  αυτών των στόχων. Κι αυτό γιατί εάν λάβουμε υπόψη τις δημογραφικές προβολές της Eurostat για την Ελλάδα το έτος 2019, όπου αποτυπώνεται η γήρανση του πληθυσμού της Ελλάδας, ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός στην  χώρα  μας  το  2020 είναι 6,667 εκατ. άτομα, το  2025  θα  είναι 6,377 εκατ.  άτομα  και το  2030  θα  είναι 6,050 εκατ. άτομα. Αντίστοιχα το εργατικό δυναμικό εκτιμάται, σύμφωνα με την Eurostat σε 4,470 εκατ. το 2025 και 4,320 εκατ. άτομα το 2030, όταν το 2020  είναι  4,620 εκατ. άτομα.

Έτσι, εάν θεωρήσουμε  ως  υπόθεση  εργασίας ότι το ισοζύγιο εργαζομένων ανέργων θα είναι θετικό κατά 50.000 θέσεις εργασίας ετησίως, τότε το έτος 2030 η ανεργία  θα είναι  2%, λαμβάνοντας υπόψη τα δημογραφικά στοιχεία και τις προβολές της Eurostat. Εάν όμως θεωρήσουμε  ότι η συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό  θα  προσεγγίσει το επίπεδο του 80% (ιστορικά  στην χώρα μας  δεν έχει ξεπερασθεί το 75%),  τότε η ανεργία  το 2030  θα είναι  7%, όταν και πάλι το ελάχιστο ιστορικό ποσοστό ανεργίας στην Ελλάδα ήταν  8% το 2008, ποσοστό το οποίο η Eurostat στις εκτιμήσεις της θεωρεί ότι  η  χώρα  μας  θα προσεγγίσει  το 2040.

Υπεραισιόδοξη και μονομερής η έκθεση

Κατά  συνέπεια,  αναδεικνύεται  με  τον  πιο  εύληπτο  τρόπο  ότι η  παρατηρούμενη  υπεραισιοδοξία των  στόχων  ταυτίζεται  με το σημείο του ανέφικτου τόσο  των  υποθέσεων  εργασίας,  όσο  και  των  αναπτυξιακών  προσδοκιών  της Επιτροπής Πισσαρίδη. Παράλληλα,  αξίζει  να  σημειωθεί  ότι  η μονομέρεια των επιχειρημάτων και  των  υποθέσεων  εργασίας  επηρεάζει  αρνητικά  την  μεθοδολογική  συγκρότηση και  συσχέτιση των  μεταβλητών.

• Συγκεκριμένα, ενώ η γήρανση του πληθυσμού θεωρείται από την Επιτροπή Πισσαρίδη ως το κύριο επιχείρημα για την αναγκαιότητα της ultra-κεφαλαιοποίησης  της επικουρικής κοινωνικής ασφάλισης, ταυτόχρονα αγνοείται εντελώς η επίδραση της γήρανσης του πληθυσμού στην παραγωγικότητα της εργασίας.

Από  την  άποψη  αυτή  αξίζει  να  σημειωθεί  βιβλιογραφικά  ότι, μεταξύ  των  άλλων, η Eurostat και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις μελέτες τους θεωρούν ότι η παραγωγικότητα της εργασίας στην χώρα μας λόγω της γήρανσης του πληθυσμού θα είναι 1,2%, ενώ  η Επιτροπή  Πισσαρίδη θεωρεί ότι η παραγωγικότητα της εργασίας θα είναι 2,5%.

Έτσι, η παρατηρούμενη  αντίφαση  συνίσταται  στο  γεγονός  ότι  ενώ  η  Επιτροπή  Πισσαρίδη  αγνοεί εντελώς την επίδραση της γήρανσης του πληθυσμού στην παραγωγικότητα της εργασίας, ταυτόχρονα την λαμβάνει υπόψη για την υποστήριξη  της  πρότασης  κεφαλαιοποίησης  της επικουρικής κοινωνικής ασφάλισης.

Επιπλέον,  η  αντιφατικότητα στην μεθοδολογική  προσέγγιση  παρατηρείται ανάμεσα στην προσδοκία επίτευξης του υψηλού επιπέδου της  παραγωγικότητας  της  εργασίας, σε  συνθήκες  πλήρους  αποδιάρθρωσης  της  αγοράς  εργασίας,  τις οποίες  συνιστά  και  προτρέπει  η  Επιτροπή  Πισσαρίδη.

Έως 67 δισ. το κόστος μετάβασης

Το  ίδιο  αγνοούνται  εντελώς  από  την  Επιτροπή  Πισσαρίδη  οι αρνητικές επιδράσεις στην οικονομική ανάπτυξη που θα προκαλέσει το κόστος μετάβασης της κεφαλαιοποίησης της επικουρικής ασφάλισης, το  οποίο  υπολογίζεται από 57 δισ. ευρώ  μέχρι  67  δισ.  ευρώ,  ανάλογα  με  το  μέσο  ύψος της  επικουρικής  σύνταξης  που  θα  χορηγείται  στους  ασφαλισμένους  και  το  επιτόκιο,  προκειμένου να  υπολογισθούν  οι  μελλοντικές  παροχές  σε  παρούσες  αξίες.  Επίσης, για την κεφαλαιοποίηση της επικουρικής κοινωνικής ασφάλισης δεν λαμβάνονται καθόλου υπόψη οι αρνητικές επιδράσεις της γήρανσης του πληθυσμού στις αποδόσεις  των  επενδύσεων (Credit Suisse:“How demographics affect asset prices”, Global Demographics and Pensions Research, 2012).

Παράλληλα,  η  προτεινόμενη  από  την  Επιτροπή  Πισσαρίδη συρρίκνωση  της  αναδιανεμητικότητας  του  συστήματος  κοινωνικής  ασφάλισης  με  την  μείωση  της  εθνικής  σύνταξης  και  η  αύξηση  της  ανταποδοτικότητας  χωρίς  αύξηση  της  συνολικής  συνταξιοδοτικής  δαπάνης  θα  αυξήσει  τις  ανισότητες  μεταξύ  των  συνταξιούχων. Επιπλέον, η   κατάργηση  της  εξαγοράς  πλασματικών  ετών  και  η  πρόταση  της  Επιτροπής  Πισσαρίδη  να  λαμβάνει  ένας  ασφαλισμένος  μικρότερη  σύνταξη  εάν  συνταξιοδοτηθεί  στα  63 έτη  της  ηλικίας  του  με  40  έτη  ασφάλισης  σε  σχέση  με  έναν  ασφαλισμένο  που  θα  συμπληρώσει  τα  40  έτη  στην  ηλικία  των  67  ετών, θα  μειώσει  σημαντικά  την  συνταξιοδοτική  δαπάνη την περίοδο  2020-2070  στην  χώρα  μας.

• Πράγματι,  με  την  υπάρχουσα  σήμερα  κοινωνικο-ασφαλιστική  νομοθεσία  η  συνταξιοδοτική  δαπάνη στην  χώρα  μας το  2018  ήταν  15,6%  του ΑΕΠ, (στην  Έκθεση Πισσαρίδη  αναφέρεται  16,5%  του  ΑΕΠ)  και  15,4%  του ΑΕΠ το  2019, ποσοστά  κατώτερα  από  το  ανώτατο  όριο (16,2%  του ΑΕΠ) που  επιβλήθηκε  από τα τρία Μνημόνια, με  προοπτική  το  2070 να  διαμορφωθεί  στο 12% του ΑΕΠ (33,6 δις  ευρώ)  και το  επίπεδο  της  μέσης  μηνιαίας  κύριας  και  επικουρικής  σύνταξης θα  είναι  985  ευρώ (μεικτά).

Aξίζει  να  σημειωθεί  ότι  σοβαρά  προβλήματα  ακρίβειας  και  επικαιροποίησης  των  στατιστικών  στοιχείων  που  χρησιμοποιούνται  από  την  Επιτροπή  Πισσαρίδη  δεν  παρουσιάζονται  μόνο στο  ποσοστό  της  συνταξιοδοτικής  δαπάνης  ως προς  το  ΑΕΠ. Παρατηρούνται  και  στο  ποσοστιαίο  επίπεδο  της  νομοθετημένης  κρατικής  χρηματοδότησης  (εθνική  σύνταξη)  καθώς  και  στο  ποσοστιαίο  επίπεδο  της  κρατικής  επιχορήγησης (χρηματοδότηση  ελλειμμάτων).

Πιο  συγκεκριμένα το  2018  η  συνταξιοδοτική  δαπάνη  ήταν  15,6% του ΑΕΠ, από  το  οποίο  ποσοστό   το  7,3%  του ΑΕΠ  προερχόταν  από  τις  ασφαλιστικές  εισφορές  εργαζομένων  και  εργοδοτών,  το  5,5%  του  ΑΕΠ  προερχόταν  από  την  θεσμοθετημένη  κρατική  χρηματοδότηση  και  το  2,8%  του  ΑΕΠ  προερχόταν  από την  κρατική  επιχορήγηση ( 10,1%  του  ΑΕΠ  αναφέρεται  στην  Έκθεση  Πισσαρίδη), ποσοστό  κατώτερο  από  το  αντίστοιχο   μέσο  ποσοστό (3,1%  του  ΑΕΠ)  των  κρατών-μελών  της  Ευρωπαϊκής  Ένωσης. Το  2030  η  συνταξιοδοτική  δαπάνη  θα  μειωθεί  στο  12,9%  του  ΑΕΠ, η  θεσμοθετημένη  κρατική  χρηματοδότηση  θα  μειωθεί  στο  4,8%  του  ΑΕΠ  και  η  κρατική  επιχορήγηση  θα  μειωθεί  στο  0,2%  του  ΑΕΠ. Τέλος,  το  2070  η  συνταξιοδοτική  δαπάνη  θα  είναι  12%  του  ΑΕΠ, η  θεσμοθετημένη  κρατική  χρηματοδότηση  θα  είναι  4%  του ΑΕΠ  και η  κρατική  επιχορήγηση  θα  είναι  0% του  ΑΕΠ. 

Αντίστοιχη  σταδιακή  μείωση  της  συνταξιοδοτικής  δαπάνης  και  του  επιπέδου  των  συντάξεων  παρατηρείται  την τελευταία  εικοσαετία, στον ένα ή  στον  άλλο  βαθμό,  και  σε  άλλες  χώρες της  Ευρωπαϊκής  Ένωσης,  με  αποτέλεσμα  την  αύξηση  του  αριθμού  των  συνταξιούχων που  ζουν  σήμερα  με  συνταξιοδοτικό  εισόδημα  κάτω  του  ορίου  της  φτώχειας.  Χαρακτηριστική  περίπτωση  αποτελεί, μεταξύ  των  άλλων  κρατών-μελών,  η  Γερμανία, στην  οποία  το  51,4% (9,3  εκατ. άτομα)  του  συνόλου  των  συνταξιούχων  ζει (2019)  κάτω  από  το  όριο (999 ευρώ τον μήνα) τον μήνα. Στην  Γαλλία  όπου  παρατηρούνται  τα  τελευταία χρόνια  συνεχείς  κοινωνικές  αντιδράσει  στην  μείωση  της  συνταξιοδοτικής  δαπάνης,  σε  σύνολο  17  εκατ.  συνταξιούχων( 2019), 1.4  εκατ.  συνταξιούχοι (8,3%)  ζουν  κάτω  από  το  όριο(1.015 ευρώ τον μήνα)  της  φτώχειας.

15% των συνταξιούχων κάτω από το όριο φτώχειας

Στην Ελλάδα  σε  σύνολο 2.481.970   συνταξιούχων (Οκτώβριος  2020), 376.835 συνταξιούχοι (15,2%) κύριας  και  επικουρικής  σύνταξης,  ζουν  κάτω  από το  όριο (409 ευρώ τον  μήνα)  της  φτώχειας.  Στις  συνθήκες  και  στα  δεδομένα  αυτά,  η  ενδεχόμενη  υλοποίηση  της  πρότασης  Πισσαρίδη, σύμφωνα  με τους  μακρο-οικονομικούς  και  αναλογιστικούς  υπολογισμούς  μας,   θα  μειώσει  σταδιακά  την  συνταξιοδοτική  δαπάνη  στην Ελλάδα  στο  10,3% του ΑΕΠ (29 δισ.  ευρώ, όσο  ήταν  το  2008) το 2070 (ο μέσος  όρος  στην  Ε.Ε.-27  το  2070  θα  είναι  12,2%  του ΑΕΠ)  και  το  επίπεδο  της  μέσης  μηνιαίας  κύριας  και  επικουρικής  σύνταξης  στην  χώρα  μας  θα  είναι  860 (μεικτά). 

Στην  προοπτική  αυτή, όπως αποδεικνύεται με τον ποιο σαφή, ποσοτικά και κοινωνικο-ασφαλιστικά  τεκμηριωμένο  τρόπο, το  «Σχέδιο Ανάπτυξης» της Επιτροπής  Πισσαρίδη, μειώνει περαιτέρω  το  σημερινό χαμηλό  μέσο  επίπεδο  των  συντάξεων  κατά μέσο  όρο 14,5%  την  περίοδο  2020-2070, επιδεινώνει  σημαντικά  το  βιοτικό  επίπεδο  των  συνταξιούχων  και  ακυρώνει  με  τον  πιο  εύληπτο  τρόπο,  τον  κεντρικό  του στόχο  που  είναι  η  συστηματική  αύξηση  του  κατά  κεφαλήν  πραγματικού  εισοδήματος  κατά τη  επόμενη  δεκαετία  στην  Ελλάδα,  ώστε  να  συγκλίνει  σταδιακά  με τον  ευρωπαϊκό  μέσο  όρο,  ενισχύοντας  την  κοινωνική  συνοχή  και  τις  περιβαλλοντικές  επιδόσεις.   

* Ομότ. καθηγητή Παντείου Πανεπιστημίου, υποψ. διδάκτορα Παντείου Πανεπιστημίου

Των Σάββα Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου Γ. Μπέτση*

Έτσι,  η  χρονική  παράταση  εκτιμάται  ότι  θα   επιδεινώσει  περαιτέρω τις   συνέπειες της  πανδημίας  στην  ευρωπαϊκή  οικονομία  και  την  οικονομία  των  κρατών-μελών, διευρύνοντας  τις  συνθήκες  αβεβαιότητας  και  αναθεωρώντας  προς  το  δυσμενέστερο  τόσο  τις  εκτιμήσεις  της  ύφεσης,  όσο  και  αυτές  της  ανάκαμψης  για το  2021.

Όμως,  αξίζει  να  σημειωθεί  ότι  οι  δυσμενείς  αυτές  προοπτικές  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση (υψηλή  ανεργία, ανισότητες, διεύρυνση  του  επιπέδου  φτωχοποίησης  του  πληθυσμού,   προοπτική  αύξησης  των  4  εκατομ.  αστέγων  στα  κράτη-μέλη,κ.λ.π.),  συνοδεύονται   από  νέες  αντιλήψεις    και  επιχειρήματα    εγκατάλειψης  του  μοντέλου  της  δημοσιονομικής  πειθαρχίας  και  εγκαθίδρυσης  των  επιδιώξεων  και  προσδοκιών   ολοκλήρωσης  της  πολιτικής  και  οικονομικής  ένωσης, με  αλλαγή  του  περιεχομένου    των  στρατηγικών,  των  διαδικασιών  λήψης  των  αποφάσεων  και  των  ασκούμενων  θεσμικών,  οικονομικών  και  κοινωνικών  πολιτικών  σε  ευρωπαϊκό  και  εθνικό  επίπεδο.

Παράλληλα, στις  συνθήκες  της  νέας  δυσμενούς  πραγματικότητας  η  Ευρωπαϊκή  Επιτροπή (2020)  εκτιμά  ότι  η  οικονομία  της  ευρωζώνης  θα  συρρικνωθεί  κατά  7,8%  το  2020,  σημειώνοντας  θετικό  ρυθμό(4,2%)  ανάπτυξης  το  2021  και  3%  το  2022.

Στην  προοπτική  αυτή  εκτιμάται  ότι    το  συνολικό  δημοσιονομικό  έλλειμμα  της  ευρωζώνης  θα  αυξηθεί  από  0,6%  του  ΑΕΠ  το  2019  σε  8,8%  του  ΑΕΠ  το  2020,  σημειώνοντας  μείωση  σε  6,4%  του  ΑΕΠ  το  2021  και  σε  4,7%  του  ΑΕΠ το  2022,  ενώ  ο  συνολικός  δείκτης    Χρέος/ΑΕΠ   της  ευρωζώνης  θα  αυξηθεί  από  85,9%  του  ΑΕΠ  το  2019  σε  101,7%  του  ΑΕΠ  το  2020, 102,3%  του  ΑΕΠ  το  2021  και  102,6%  του  ΑΕΠ  το  2022.

• Στην  Ελλάδα, μετά  την  πτωτική  αναθεώρηση  του ΑΕΠ  του  2019  από  την  Ελληνική  Στατιστική  Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ)  από  187,5  δις  ευρώ  σε  183,4  δις  ευρώ, η  εκτίμηση (Ευρωπαϊκή Επιτροπή,2020)  συρρίκνωσης  του  ΑΕΠ  σε  168  δις  ευρώ  το  2020,  σημαίνει  ύφεση  της  ελληνικής  οικονομίας  κατά   -9%  του  ΑΕΠ, ενώ  η  εκτίμηση  συρρίκνωσης  του  ΑΕΠ   σε  165  δις  ευρώ  το  2020 ( επίπεδο  αντίστοιχο  με  αυτό  του  2002),  σημαίνει  ύφεση  της  ελληνικής  οικονομίας  κατά  -10,5%  του  ΑΕΠ.

Στην  προοπτική  αυτή, ο  δείκτης   Χρέος/ΑΕΠ, κατά  τις  εκτιμήσεις  της  Ευρωπαϊκής  Επιτροπής (2020),  θα  αυξηθεί  στο  επίπεδο  του  207%  του  ΑΕΠ  το  2020,  στο  200,7%  του  ΑΕΠ  το  2021  και  στο  194,6%  του  ΑΕΠ  το  2022.

• Αντίθετα,  κατά  τις  εκτιμήσεις  μας (Μάρτιος  2020)  αναφορικά  με  τις  συνέπειες  της  πανδημίας  του  κορονοϊού  στην  ελληνική  οικονομία  κατά το  2020, σύμφωνα   με  τις  παραδοχές  του  αισιόδοξου  σεναρίου  ο  ρυθμός  μεταβολής  του   ΑΕΠ    και   ύφεσης  της  ελληνικής  οικονομίας   εκτιμάται  στο  επίπεδο  του  -8,8%,   του   βασικού  σεναρίου  κατά  -10%    και  του  απαισιόδοξου   σεναρίου    κατά  -12%.

Ταυτόχρονα  προβλέπεται  στις  εκτιμήσεις  μας   ότι  η  επιστροφή  της  ελληνικής  οικονομίας  στα  επίπεδα  του  2019  θα  συντελεσθεί,  μετά  την  ασθενή  ανάκαμψη  του  2021  και  του  2022,  το  έτος  2023,  εξαιτίας, κατά βάση,  της  σταδιακής  και  μερικής  ανάκαμψης  του  τουρισμού  κατά τα  πρώτα  δύο  χρόνια  μετά  το  2020, από  τον  οποίον  η  εξάρτηση( 20,8%  του  ΑΕΠ  και  21,7%  της  απασχόλησης)  της  ελληνικής  οικονομίας  είναι  σημαντική.  

Στις  συνθήκες  αυτές,  το  επίπεδο  της  στατιστικής  ανεργίας  από  17,3% (758.000  ανέργους)  το  2019, 18,3% (836.000  ανέργους)  τον  Ιούνιο  του  2020,  προβλέπεται  στις  εκτιμήσεις  μας  ότι  θα  αυξηθεί  στα  επίπεδα 21,3%-22,1% (1.020.000-1.070.000  ανέργους), απειλώντας παράλληλα  και τους  εργαζόμενους  σε  ευέλικτες  μορφές  απασχόλησης   σε  ολική  ανεργία, με  ό,τι  αυτό  αρνητικά  συνεπάγεται  για την  προοπτική  φτωχοποίησης  τους.

Επιπλέον, η  πανδημία   του  κορονοϊού    στην  χώρα  μας  πιέζει,  μεταξύ  των  άλλων,   και  το  σύστημα  κοινωνικής  ασφάλισης (ΣΚΑ), δεδομένου  ότι  σύμφωνα  με  τους  υπολογισμούς  μας,  για  κάθε  μήνα   απαγορευτικού(lockdown)  το  ΣΚΑ  έχει  απώλειες  εσόδων  από  την  αναστολή  εργασίας (μερική  ανεργία)  των  απασχολουμένων   της  τάξης  των  68  εκατομ.  ευρώ, η  χρηματοδότηση  των  οποίων  απαιτείται  να  συμπεριληφθεί  στον   Κρατικό  Προϋπολογισμό  του  2021.

                                                                                                                                                                *Ομότ.Καθ.Παντείου Πανεπιστημίου, Υποψ. Διδάκτορα Παντείου Πανεπιστημίου