Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα που πλέον κυριαρχεί δεν αφορά μόνο τον Λίβανο. Αφορά το κατά πόσο ο Νετανιάχου είναι διατεθειμένος να προσαρμόσει τη στρατηγική του στις επιθυμίες της Ουάσιγκτον ή αν πρόκειται για μια προσωρινή αναδίπλωση πριν από έναν νέο γύρο έντασης στη Μέση Ανατολή.

Η παρέμβαση Τραμπ και το παρασκήνιο της έντασης

Η παρέμβαση του Τραμπ δεν ήρθε από το πουθενά. Ισραηλινά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν πληροφορίες για μια ιδιαίτερα έντονη τηλεφωνική επικοινωνία ανάμεσα στους δύο ηγέτες, κατά την οποία ο Αμερικανός πρόεδρος φέρεται να εξέφρασε με ασυνήθιστα σκληρό τρόπο τη δυσαρέσκειά του για την κλιμάκωση των επιχειρήσεων στον Λίβανο.

Οι πληροφορίες αυτές συμπίπτουν με μια περίοδο κατά την οποία το Ισραήλ έχει εντείνει σημαντικά τις αεροπορικές επιδρομές στον νότιο Λίβανο και στην κοιλάδα Μπεκάα, ενώ κορυφαία στελέχη της ισραηλινής κυβέρνησης είχαν αφήσει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο χτυπημάτων στα νότια προάστια της Βηρυτού, προπύργιο της Χεζμπολάχ.

Η παρέμβαση του Τραμπ ερμηνεύθηκε από πολλούς ως ένα σαφές πολιτικό «φρένο» προς τον Νετανιάχου. Ωστόσο, το κατά πόσο αυτό το φρένο θα μετατραπεί σε πραγματική αλλαγή στρατηγικής παραμένει ανοιχτό. Η ιστορία των σχέσεων Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ έχει δείξει ότι οι δημόσιες παρεμβάσεις δεν μεταφράζονται πάντα σε άμεσες αλλαγές επί του πεδίου.

Ο Λίβανος στο επίκεντρο ενός μεγαλύτερου γεωπολιτικού παζλ

Πίσω από την αμερικανική παρέμβαση κρύβεται ένα πολύ ευρύτερο γεωπολιτικό παιχνίδι. Την ίδια στιγμή που ο Τραμπ ανακοίνωνε την ανάγκη αποκλιμάκωσης στον Λίβανο, αποκάλυπτε ότι οι συνομιλίες με το Ιράν προχωρούν με γρήγορους ρυθμούς.

Για την Ουάσιγκτον, η διατήρηση μιας σχετικής ηρεμίας στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ φαίνεται να συνδέεται άμεσα με τις προσπάθειες διαμόρφωσης μιας νέας περιφερειακής ισορροπίας. Η Τεχεράνη έχει καταστήσει σαφές ότι μια μεγάλης κλίμακας ισραηλινή επίθεση κατά της Βηρυτού ή της Χεζμπολάχ θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα κάθε προσπάθεια συνεννόησης.

Έτσι, ο νότιος Λίβανος παύει να αποτελεί αποκλειστικά ένα μέτωπο μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ και μετατρέπεται σε κομμάτι μιας πολύ μεγαλύτερης διαπραγμάτευσης που περιλαμβάνει τις σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν, την ασφάλεια στον Περσικό Κόλπο, τις εξελίξεις στην Ερυθρά Θάλασσα και τη συνολική αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.

Η πραγματικότητα στο πεδίο παραμένει διαφορετική

Παρά τα μηνύματα αποκλιμάκωσης, η κατάσταση στο έδαφος δεν δείχνει ουσιαστική αλλαγή. Οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις συνέχισαν τις επιχειρήσεις τους στον νότιο Λίβανο ακόμη και μετά τις δηλώσεις του Τραμπ, ενώ οι αεροπορικές επιδρομές δεν σταμάτησαν.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι το Ισραήλ φαίνεται να αλλάζει τακτική χωρίς να εγκαταλείπει τους στρατηγικούς του στόχους. Αντί για μια θεαματική επέκταση των επιχειρήσεων προς τη Βηρυτό, εστιάζει πλέον στην ενίσχυση της παρουσίας του στις περιοχές που ήδη ελέγχει και στη διατήρηση πίεσης κατά της Χεζμπολάχ.

Με άλλα λόγια, η παρέμβαση Τραμπ ενδέχεται να μην σηματοδοτεί το τέλος της κρίσης αλλά τη μετάβασή της σε μια νέα μορφή. Από μια φάση στρατιωτικής επέκτασης, η σύγκρουση περνά σε μια φάση εδραίωσης θέσεων, όπου κάθε πλευρά επιχειρεί να βελτιώσει τη διαπραγματευτική της θέση ενόψει των επόμενων εξελίξεων.

Θα αποχωρήσει το Ισραήλ από τον νότιο Λίβανο;

Το σημαντικότερο ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Παρά τις δημόσιες τοποθετήσεις του Τραμπ, δεν υπάρχει καμία σαφής αναφορά σε χρονοδιάγραμμα αποχώρησης των ισραηλινών δυνάμεων από τις περιοχές που έχουν καταλάβει.

Οι περισσότεροι αναλυτές συμφωνούν ότι μια άμεση αποχώρηση δεν βρίσκεται στο τραπέζι. Αντιθέτως, εκτιμούν ότι το Ισραήλ επιδιώκει να χρησιμοποιήσει τις περιοχές αυτές ως διαπραγματευτικό χαρτί για μελλοντικές συνομιλίες σχετικά με τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ και τις μακροπρόθεσμες ρυθμίσεις ασφαλείας στα βόρεια σύνορά του.

Η ιστορική εμπειρία της ισραηλινής παρουσίας στον νότιο Λίβανο εξακολουθεί να επηρεάζει τις εκτιμήσεις. Πολλοί φοβούνται ότι μια «προσωρινή» ζώνη ασφαλείας μπορεί να εξελιχθεί σε μια νέα πραγματικότητα με διάρκεια πολλών ετών, δημιουργώντας ένα νέο καθεστώς αβεβαιότητας στην περιοχή.

Το δίλημμα του Νετανιάχου

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου βρίσκεται μπροστά σε μια εξαιρετικά δύσκολη εξίσωση. Από τη μία πλευρά χρειάζεται τη στήριξη του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος παραμένει ο σημαντικότερος διεθνής πολιτικός σύμμαχος του Ισραήλ. Από την άλλη, αντιμετωπίζει έντονες πιέσεις από το εσωτερικό πολιτικό και στρατιωτικό κατεστημένο που θεωρεί ότι η Χεζμπολάχ πρέπει να δεχθεί ακόμη μεγαλύτερο πλήγμα.

Η μέχρι σήμερα συμπεριφορά του Ισραήλ δείχνει ότι ο Νετανιάχου είναι διατεθειμένος να σεβαστεί ορισμένες «κόκκινες γραμμές» που θέτει η Ουάσιγκτον, χωρίς όμως να εγκαταλείψει τον βασικό στρατηγικό του σχεδιασμό. Αυτό σημαίνει ότι οι επόμενοι μήνες πιθανότατα δεν θα χαρακτηριστούν από πλήρη αποκλιμάκωση αλλά από μια πιο ελεγχόμενη αντιπαράθεση, όπου οι στρατιωτικές επιχειρήσεις θα συνεχιστούν κάτω από ένα αυστηρότερο πολιτικό πλαίσιο.

Η σκιά του Ιράν πάνω από κάθε απόφαση

Καθοριστικός παράγοντας για τις επόμενες κινήσεις φαίνεται να είναι το Ιράν. Η Τεχεράνη έχει συνδέσει ξεκάθαρα τις εξελίξεις στον Λίβανο με τις ευρύτερες περιφερειακές διαπραγματεύσεις και έχει αφήσει να εννοηθεί ότι μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση θα μπορούσε να επηρεάσει συνολικά την ισορροπία στη Μέση Ανατολή.

Αυτό εξηγεί γιατί ο Τραμπ εμφανίστηκε τόσο αποφασισμένος να παρέμβει. Για την αμερικανική πλευρά, η αποφυγή μιας μεγάλης σύγκρουσης στον Λίβανο δεν αφορά μόνο την ασφάλεια του Ισραήλ, αλλά και τη διατήρηση ενός ευρύτερου πλαισίου σταθερότητας που συνδέεται με τις συνομιλίες με την Τεχεράνη.

Το πραγματικό ερώτημα δεν έχει ακόμη απαντηθεί

Το μεγάλο ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν ο Νετανιάχου θα ακούσει τον Τραμπ. Είναι μέχρι ποιο σημείο είναι διατεθειμένος να τον ακούσει. Γιατί πίσω από τη δημόσια εικόνα της αποκλιμάκωσης, παραμένουν ανοιχτά όλα τα μεγάλα ζητήματα: η παρουσία του Ισραήλ στον νότιο Λίβανο, ο ρόλος της Χεζμπολάχ, οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν και η νέα ισορροπία δυνάμεων που επιχειρεί να διαμορφώσει η Ουάσιγκτον.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν οι παρεμβάσεις του Τραμπ αποτελούν την αρχή μιας νέας περιφερειακής συμφωνίας ή απλώς μια σύντομη παύση πριν από την επόμενη μεγάλη κρίση στη Μέση Ανατολή. Και αυτή ακριβώς η αβεβαιότητα είναι που κάνει τις σημερινές εξελίξεις τόσο κρίσιμες για ολόκληρη την περιοχή.

Σπύρος Σιδέρης

Το υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων διέψευσε κατηγορηματικά τόσο την παρουσία του Ισραηλινού πρωθυπουργού στη χώρα όσο και οποιαδήποτε υποδοχή ισραηλινής στρατιωτικής αποστολής. Η ανακοίνωση είχε ιδιαίτερα προσεκτική διατύπωση, υπογραμμίζοντας ότι οι σχέσεις με το Ισραήλ είναι «επίσημες και δημόσιες» στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ και «δεν βασίζονται σε μυστικές διευθετήσεις». Στην πραγματικότητα, το Άμπου Ντάμπι επιχείρησε να απορρίψει κάθε εντύπωση ότι συμμετέχει σε παρασκηνιακές στρατηγικές συνεννοήσεις με το Ισραήλ σε μια φάση περιφερειακής στρατιωτικής κλιμάκωσης.

• Η επιλογή του γραφείου Νετανιάχου να δημοσιοποιήσει μια υποτιθέμενη «μυστική» επίσκεψη μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός επιδιώκει να δείξει ότι, παρά τον πόλεμο, τη διεθνή πίεση και τη διπλωματική φθορά που αντιμετωπίζει η κυβέρνησή του, το Ισραήλ εξακολουθεί να διατηρεί ενεργούς διαύλους με βασικά κράτη του Κόλπου. Η εικόνα ενός Νετανιάχου που γίνεται δεκτός από τον ισχυρό ηγέτη των ΗΑΕ λειτουργεί ως μήνυμα ότι το Τελ Αβίβ δεν βρίσκεται σε περιφερειακή απομόνωση.

Παράλληλα, η αναφορά περί «ιστορικής ανατροπής» στις σχέσεις Ισραήλ–ΗΑΕ εντάσσεται στην προσπάθεια του Ισραήλ να αναδείξει ότι οι δεσμοί με τις αραβικές μοναρχίες όχι μόνο παραμένουν ενεργοί, αλλά αποκτούν βαθύτερο στρατηγικό χαρακτήρα εξαιτίας της κοινής ανησυχίας απέναντι στο Ιράν. Το Τελ Αβίβ επιχειρεί να προβάλει την εικόνα ενός άτυπου περιφερειακού άξονα ασφαλείας που συνδέει το Ισραήλ με τα κράτη του Κόλπου υπό την αμερικανική γεωπολιτική ομπρέλα.

• Για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ωστόσο, μια τέτοια δημόσια εικόνα δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους. Το Άμπου Ντάμπι έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια σε μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, διατηρώντας ταυτόχρονα σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα, τη Ρωσία, το Ιράν και το Ισραήλ. Η εμιρατινή ηγεσία επιδιώκει να εμφανίζεται ως δύναμη ισορροπίας και περιφερειακής διαμεσολάβησης, όχι ως μέλος μιας ανοιχτής αντιιρανικής συμμαχίας.

Αυτό εξηγεί γιατί η διάψευση ήταν τόσο άμεση και σαφής. Τα ΗΑΕ γνωρίζουν ότι οποιαδήποτε δημόσια σύνδεση με πιθανές ισραηλινές στρατιωτικές ή μυστικές επιχειρήσεις μπορεί να τα μετατρέψει σε στόχο ιρανικών πιέσεων ή ακόμη και έμμεσων αντιποίνων μέσω περιφερειακών συμμάχων της Τεχεράνης. Η ηγεσία των Εμιράτων δεν επιθυμεί σε καμία περίπτωση να εμφανιστεί ως επιχειρησιακός εταίρος του Ισραήλ σε μια ανοιχτή αντιπαράθεση με το Ιράν.

Εξίσου σημαντικός είναι και ο παράγοντας της αραβικής κοινής γνώμης. Παρά τη θεσμοθέτηση των σχέσεων μέσω των Συμφωνιών του Αβραάμ, το Παλαιστινιακό και ο πόλεμος στη Γάζα εξακολουθούν να επηρεάζουν βαθιά το πολιτικό και κοινωνικό κλίμα στον αραβικό κόσμο. Μια εικόνα «μυστικής συνεργασίας» με τον Νετανιάχου θα μπορούσε να προκαλέσει πολιτικό κόστος για τα Εμιράτα και να ενισχύσει την περιφερειακή κριτική ότι το Άμπου Ντάμπι απομακρύνεται από τις παραδοσιακές αραβικές θέσεις.

• Η γλώσσα της ανακοίνωσης του εμιρατινού υπουργείου Εξωτερικών είχε επίσης σαφή επικοινωνιακό στόχο. Η αναφορά στην ανάγκη «διασταύρωσης πληροφοριών» και αποφυγής «μη τεκμηριωμένων πολιτικών εντυπώσεων» υποδήλωνε ότι τα ΗΑΕ θεωρούν πως το Ισραήλ επιχείρησε να αξιοποιήσει επικοινωνιακά το όνομα και το γεωπολιτικό βάρος των Εμιράτων για να ενισχύσει τη στρατηγική του εικόνα εν μέσω κρίσης.

Σε ευρύτερο γεωπολιτικό επίπεδο, το περιστατικό αποκαλύπτει και τα όρια της εμιρατινοϊσραηλινής προσέγγισης. Παρά τη σημαντική συνεργασία σε τομείς όπως η οικονομία, η τεχνολογία, οι επενδύσεις και η ασφάλεια, τα ΗΑΕ δεν επιθυμούν να εμφανίζονται πλήρως ευθυγραμμισμένα με τις ισραηλινές στρατηγικές επιλογές, ιδιαίτερα όταν αυτές σχετίζονται με στρατιωτική κλιμάκωση απέναντι στο Ιράν.

Από την πλευρά του, το Ισραήλ επιδιώκει να «κλειδώσει» πολιτικά τις αραβικές του σχέσεις σε μια περίοδο κατά την οποία αναζητά περιφερειακή νομιμοποίηση και στρατηγικό βάθος. Ο Νετανιάχου γνωρίζει ότι η εικόνα διατήρησης επαφών με τα κράτη του Κόλπου ενισχύει τόσο τη διεθνή θέση του Ισραήλ όσο και το εσωτερικό πολιτικό αφήγημα περί ενός κράτους που παραμένει κεντρικός περιφερειακός παίκτης παρά τις κρίσεις.

• Η δημόσια διάψευση των ΗΑΕ, ωστόσο, κατέδειξε ότι ακόμη και οι πιο προχωρημένες αραβοϊσραηλινές σχέσεις εξακολουθούν να έχουν σαφή πολιτικά και γεωστρατηγικά όρια. Το Άμπου Ντάμπι δεν θέλει να εμφανιστεί ούτε ως μυστικός εταίρος μιας αντιπαράθεσης Ισραήλ–Ιράν ούτε ως μέρος ενός περιφερειακού στρατιωτικού μετώπου. Αντίθετα, επιδιώκει να διατηρήσει τον ρόλο του αυτόνομου περιφερειακού παίκτη που συνομιλεί ταυτόχρονα με όλες τις πλευρές.

Η υπόθεση αυτή αποτυπώνει τη νέα πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή: οι σχέσεις Ισραήλ και αραβικών κρατών έχουν πλέον θεσμοθετηθεί, αλλά εξακολουθούν να κινούνται μέσα σε ένα περιβάλλον βαθιάς καχυποψίας, ανταγωνιστικών αφηγήσεων και εξαιρετικά εύθραυστων γεωπολιτικών ισορροπιών.

Σπύρος Σιδέρης

Σε έναν πόλεμο όπου η εικόνα, η αξιοπιστία και ο έλεγχος της πληροφορίας έχουν σχεδόν την ίδια βαρύτητα με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, η απόφαση αυτή φανερώνει το βάθος του προβλήματος: το Ισραήλ δεν καλείται πλέον μόνο να αντιμετωπίσει τις επιθέσεις της Χεζμπολάχ, αλλά και να διαχειριστεί το χάσμα ανάμεσα στην επίσημη αφήγηση και σε όσα γίνονται αντιληπτά από την κοινή γνώμη.

Σύμφωνα με τις τελευταίες ανακοινώσεις, ο ισραηλινός στρατός παραδέχθηκε τον τραυματισμό δεκάδων αξιωματικών και στρατιωτών στον νότιο Λίβανο μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η αναφορά σε σοβαρούς και μέτριας βαρύτητας τραυματισμούς προσδίδει ιδιαίτερο βάρος στην ανακοίνωση, καθώς μέχρι πρόσφατα παρόμοια περιστατικά συχνά υποβαθμίζονταν ή δεν δημοσιοποιούνταν με την ίδια σαφήνεια.

Η μεταβολή αυτή δεν προέκυψε τυχαία. Όπως εκτιμούν ειδικοί και αναλυτές, το ισραηλινό στρατιωτικό επιτελείο βρέθηκε αντιμέτωπο με αυξανόμενες επικρίσεις στο εσωτερικό της χώρας, καθώς κατηγορήθηκε ότι αποκρύπτει την πραγματική έκταση των επιθέσεων της Χεζμπολάχ και των συνεπειών τους. Η αξιοπιστία της επίσημης ενημέρωσης τέθηκε υπό πίεση, ιδιαίτερα όταν περιστατικά όπως επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη γίνονταν πρώτα γνωστά από τη λιβανική πλευρά και επιβεβαιώνονταν αργότερα από το Ισραήλ.

• Αυτό το στοιχείο είναι καθοριστικό. Σε συνθήκες σύγχρονου πολέμου, η πλήρης απόκρυψη πληροφοριών είναι όλο και πιο δύσκολη. Τα κοινωνικά δίκτυα, τα μέσα ενημέρωσης, οι επίσημες ανακοινώσεις των εμπλεκόμενων πλευρών και οι διαρροές από το εσωτερικό των ίδιων των θεσμών περιορίζουν σημαντικά τη δυνατότητα ελέγχου της πληροφορίας. Η Χεζμπολάχ φαίνεται να αξιοποιεί αυτή την πραγματικότητα, επιχειρώντας να επιβάλει τη δική της αφήγηση και να εμφανιστεί ως δύναμη ικανή να προκαλεί φθορά στον ισραηλινό στρατό.

Παράλληλα, η ίδια η φύση των επιχειρήσεων στον νότιο Λίβανο δημιουργεί ένα ιδιαίτερα δύσκολο πεδίο για το Ισραήλ. Οι επιθέσεις της Χεζμπολάχ, που περιλαμβάνουν πλήγματα σε συγκεντρώσεις στρατευμάτων, χρήση drones και στοχευμένες ενέργειες κατά στρατιωτικών θέσεων, λειτουργούν ως παγίδες φθοράς. Δεν αποσκοπούν απαραίτητα σε θεαματικά πλήγματα μεγάλης κλίμακας, αλλά στη διαρκή πίεση, στην πρόκληση απωλειών και στη δημιουργία αίσθησης ανασφάλειας.

Η ισραηλινή πλευρά, από την άλλη, επιμένει ότι η Χεζμπολάχ προχωρά σε επανειλημμένες παραβιάσεις της εκεχειρίας. Ωστόσο, η μέχρι στιγμής αντίδραση του Ισραήλ εμφανίζεται σχετικά συγκρατημένη, γεγονός που έχει προκαλέσει ερωτήματα στο εσωτερικό της χώρας. Μέρος της ισραηλινής κοινής γνώμης και κύκλοι της στρατιωτικής ανάλυσης διερωτώνται γιατί το Τελ Αβίβ δεν απαντά με μεγαλύτερη ένταση στις επιθέσεις.

• Ένας βασικός λόγος φαίνεται να είναι ο διεθνής παράγοντας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες φέρονται να πιέζουν το Ισραήλ να αποφύγει μια ευρεία κλιμάκωση στον Λίβανο, ώστε να μη διαταραχθούν ευρύτερες διπλωματικές διεργασίες στην περιοχή. Η αμερικανική αυτή στάση περιορίζει τα περιθώρια κινήσεων της κυβέρνησης του Μπενιαμίν Νετανιάχου και εντείνει τις εσωτερικές αντιδράσεις από όσους ζητούν πιο σκληρή γραμμή απέναντι στη Χεζμπολάχ.

Σε αυτό το πλαίσιο, η δημοσιοποίηση των απωλειών λειτουργεί και ως εργαλείο εσωτερικής διαχείρισης. Το Ισραήλ επιχειρεί να δείξει ότι δεν αποκρύπτει πλέον κρίσιμες πληροφορίες, αποκαθιστώντας εν μέρει την εμπιστοσύνη της κοινής γνώμης. Ταυτόχρονα, όμως, επιδιώκει να αποφύγει την εικόνα ότι σύρεται σε κλιμάκωση με τους όρους της Χεζμπολάχ.

Η στρατιωτική ηγεσία, σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών, έχει ήδη προετοιμάσει εναλλακτικά σενάρια αντίδρασης, αλλά η τελική απόφαση παραμένει πολιτική. Το ερώτημα είναι αν το Ισραήλ θα συνεχίσει την πολιτική περιορισμένων απαντήσεων ή αν θα θεωρήσει ότι οι επιθέσεις της Χεζμπολάχ έχουν ξεπεράσει ένα όριο που απαιτεί αλλαγή στρατηγικής.

• Η επιλογή μεγαλύτερης διαφάνειας για τις απώλειες είναι, επομένως, δίκοπο μαχαίρι. Από τη μία πλευρά, ενισχύει την αξιοπιστία της επίσημης ενημέρωσης και απαντά στις εσωτερικές επικρίσεις. Από την άλλη, μπορεί να προσφέρει στη Χεζμπολάχ πρόσθετο υλικό για την προβολή της αποτελεσματικότητας των επιθέσεών της.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η σύγκρουση στον νότιο Λίβανο δεν διεξάγεται μόνο με στρατιωτικά μέσα. Διεξάγεται και στο επίπεδο της πληροφοριακής κυριαρχίας, της ψυχολογικής πίεσης και της πολιτικής διαχείρισης. Η απόφαση του Ισραήλ να ανακοινώνει πλέον περισσότερα για τις απώλειές του δείχνει ότι το Τελ Αβίβ αναγνωρίζει πως η σιωπή μπορεί να γίνει εξίσου επικίνδυνη με την ίδια την αποκάλυψη.

Σπύρος Σιδέρης

Το γεγονός ότι η πρώτη επαφή περιορίζεται σε ένα σύντομο, σχεδόν συμβολικό τετ-α-τετ μεταξύ διπλωματών αποτυπώνει όχι μόνο το βάρος της ιστορικής εχθρότητας, αλλά και την προσπάθεια να οικοδομηθεί ένα ελάχιστο κοινό έδαφος πριν από οποιαδήποτε ουσιαστική διαπραγμάτευση.

Η συνάντηση φέρνει αντιμέτωπους, σε διπλωματικό επίπεδο, τη Λιβανέζα πρέσβειρα στις Ηνωμένες Πολιτείες, Νάντα Χαμάντα Μουάουαντ, και τον Ισραηλινό ομόλογό της, Γιεχιέλ Λάιτερ, σε μια διαδικασία που λειτουργεί ως προπομπός για ενδεχόμενες διαπραγματεύσεις στην Κύπρο.

Η επιλογή της Κύπρου ως πιθανού τόπου διεξαγωγής δεν είναι τυχαία, καθώς προσφέρει μια σχετικά ουδέτερη γεωγραφική και πολιτική πλατφόρμα στην καρδιά της Ανατολικής Μεσογείου, μακριά από την άμεση πίεση του πεδίου.

Στο παρασκήνιο, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διαχωρίσει τη λιβανοϊσραηλινή εξίσωση από την ευρύτερη αντιπαράθεση με το Ιράν, επιμένοντας σε μια πιο στοχευμένη προσέγγιση που θα μπορούσε να ενισχύσει τη σταθερότητα στον Λίβανο.

Τον ρόλο του μεσολαβητή αναλαμβάνουν ο Αμερικανός πρέσβης στον Λίβανο, Μισέλ Ίσα, και ο σύμβουλος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Μάικλ Νίνταμ, στενός συνεργάτης του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. Η παρουσία τους υπογραμμίζει τη σημασία που αποδίδει η διοίκηση του Ντόναλντ Τραμπ στην προώθηση άμεσων συνομιλιών ως μέσου αποσυμπίεσης της έντασης και διαχείρισης ενός μετώπου που μπορεί εύκολα να αποκτήσει ευρύτερες διαστάσεις.

• Στην πλευρά του Λιβάνου, οι οδηγίες εμφανίζονται σαφείς. Η πρέσβειρα Μουάουαντ μεταφέρει εντολή του προέδρου Ζοζέφ Αούν να θέσει ως βασική προτεραιότητα την άμεση κατάπαυση του πυρός μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ. Η επιδίωξη αυτή συνδέεται άμεσα με την ανάγκη αποκατάστασης της κυριαρχίας του λιβανέζικου κράτους, ιδίως στις νότιες περιοχές που βρίσκονται στο επίκεντρο των συγκρούσεων από τις αρχές Μαρτίου. Για τη Βηρυτό, η εκεχειρία δεν αποτελεί απλώς έναν τακτικό στόχο, αλλά βασική προϋπόθεση για την αποτροπή περαιτέρω αποσταθεροποίησης.

Απέναντι σε αυτή τη θέση, η κυβέρνηση του Ισραήλ, υπό τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, εμφανίζεται απρόθυμη να προχωρήσει σε πλήρη παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Αντιθέτως, προκρίνει τη δημιουργία μιας ζώνης ασφαλείας εντός του λιβανικού εδάφους, βάθους έως και δέκα χιλιομέτρων, ως μέσο αποτροπής μελλοντικών επιθέσεων. Η στάση αυτή ενισχύει την εκτίμηση ότι οι επικείμενες συνομιλίες μπορεί να εξελιχθούν σε μια πραγματική διπλωματική αναμέτρηση, όπου το ζητούμενο δεν θα είναι απλώς μια γενική μείωση της έντασης, αλλά η ίδια η αποδοχή της αρχής της εκεχειρίας.

Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά αποφεύγει να εμπλακεί σε επιχειρησιακές λεπτομέρειες, επιλέγοντας να διατηρήσει τον ρόλο του διαιτητή. Το Ισραήλ δηλώνει πρόθυμο να συνεργαστεί με τις πρωτοβουλίες της Ουάσιγκτον, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την ευρύτερη στρατηγική έναντι του Ιράν, αλλά επιμένει στην ανάγκη αφοπλισμού της Χεζμπολάχ ως προϋπόθεση για μια πιο σταθερή και διαρκή λύση. Η θέση αυτή δείχνει ότι το Τελ Αβίβ αντιμετωπίζει τη διαπραγμάτευση όχι ως αυτόνομη διαδικασία αποκλιμάκωσης, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης αρχιτεκτονικής ασφάλειας.

• Σημαντική είναι και η παρέμβαση της Ομάδας Εργασίας για τον Λίβανο στις Ηνωμένες Πολιτείες, με τον επικεφαλής της, Εντ Γκάμπριελ, να εκφράζει στήριξη στις άμεσες διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών. Ο ίδιος τονίζει ότι ένας ξεχωριστός διαπραγματευτικός δρόμος, ανεξάρτητος από το ιρανικό ζήτημα, αποτελεί τον πιο αξιόπιστο τρόπο για την ενίσχυση της λιβανικής κυριαρχίας. Πρόκειται για μια προσέγγιση που αποσκοπεί στο να αποσυνδέσει τον Λίβανο από ευρύτερα περιφερειακά παζάρια και να τον επανατοποθετήσει ως αυτόνομο συνομιλητή.

Η συζήτηση για το λεγόμενο «πακιστανικό μοντέλο» –δηλαδή την επίτευξη εκεχειρίας πριν από την έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων– αναδεικνύει τις διαφωνίες που εξακολουθούν να υπάρχουν. Η απροθυμία του Ισραήλ να συνδέσει άμεσα την παύση των εχθροπραξιών με τις συνομιλίες προκαλεί απογοήτευση στη λιβανική πλευρά, χωρίς όμως να οδηγεί σε εγκατάλειψη της διπλωματικής διαδικασίας. Αντίθετα, ενισχύει την εκτίμηση ότι οι άμεσες συνομιλίες αποτελούν πλέον τη μοναδική ρεαλιστική οδό για την αποτροπή μιας νέας, πιο επικίνδυνης κλιμάκωσης.

Σε ένα περιβάλλον όπου οι στρατιωτικές επιλογές παραμένουν ενεργές και η αβεβαιότητα εξακολουθεί να κυριαρχεί, η διπλωματία καλείται να λειτουργήσει όχι ως ιδανική λύση, αλλά ως η τελευταία γραμμή άμυνας απέναντι στην επέκταση της σύγκρουσης.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο αυτή η εύθραυστη διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε απτά αποτελέσματα ή αν θα προστεθεί στον μακρύ κατάλογο των αποτυχημένων προσπαθειών προσέγγισης. Σε κάθε περίπτωση, η εξέλιξη των διαβουλεύσεων θα αποτελέσει βαρόμετρο τόσο για τη σταθερότητα στην περιοχή όσο και για τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών ως βασικού διαμεσολαβητή σε ένα από τα πλέον σύνθετα γεωπολιτικά μέτωπα της εποχής.

Σπύρος Σιδέρης

Ο αναλυτής Γεδεών Ράχμαν, στο βιβλίο του «Οι ισχυροί άνδρες – Πώς η λατρεία του ηγέτη απειλεί τη δημοκρατία στον κόσμο», περιγράφει αυτή τη στροφή ως μια νέα φάση, όπου ο άνδρας–ηγέτης παρουσιάζεται ως ενσάρκωση της εθνικής βούλησης.

Το ερώτημα δεν είναι αν οι άνθρωποι αυτοί υπάρχουν – αλλά αν το διεθνές σύστημα, όπως το γνωρίσαμε μετά το 1989, μπορεί να επιβιώσει από την παρουσία τους.

Από την κρίση του 2008 στην κόπωση της παγκοσμιοποίησης

Η άνοδος των ισχυρών ηγετών δεν είναι ατύχημα της ιστορίας. Όπως επισημαίνει ο Ράχμαν, συνδέεται άμεσα με την οικονομική κρίση του 2008 και τη διάρρηξη της εμπιστοσύνης στις πολιτικές και οικονομικές ελίτ που διαχειρίστηκαν την παγκοσμιοποίηση. Οι μεσαίες τάξεις στη Δύση είδαν μέσα σε λίγους μήνες τις αποταμιεύσεις και τις βεβαιότητές τους να καταρρέουν, ανακαλύπτοντας ότι οι «αγορές», που παρουσιάζονταν ως εγγύηση ευημερίας, μπορούν να γίνουν και μηχανισμός διάλυσης.

Την ίδια στιγμή, η μαζική μετανάστευση, η πολιτισμική ανασφάλεια, η διάχυση της κουλτούρας της κατανάλωσης και – κυρίως – η έκρηξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης δημιούργησαν ένα νέο πεδίο πολιτικής επικοινωνίας.

Ο ηγέτης δεν χρειάζεται πια τα κόμματα, τα παραδοσιακά ΜΜΕ ή τις θεσμικές διαδρομές: μπορεί να απευθύνεται απευθείας στο κοινό, να διαμορφώνει κοινότητες οπαδών, να κατασκευάζει «εναλλακτικές αλήθειες» και να επιτίθεται σε κάθε μηχανισμό λογοδοσίας ως μέρος μιας «διεφθαρμένης ελίτ».

Σε αυτό το έδαφος, η νοσταλγία για «ισχυρό κράτος», η κρίση εκπροσώπησης και η κοινωνική ανασφάλεια συμπυκνώθηκαν γύρω από πρόσωπα που υποσχέθηκαν να «καθαρίσουν το σύστημα», να «ξανακάνουν τη χώρα μεγάλη» και να τιμωρήσουν τους εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς.

Βλαντίμιρ Πούτιν: η επιστροφή της αυτοκρατορικής Ρωσίας

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν υπήρξε ίσως το πρώτο εμβληματικό παράδειγμα του ισχυρού ηγέτη στον 21ο αιώνα. Αναλαμβάνοντας την εξουσία στο τέλος της χαοτικής δεκαετίας του ’90, αξιοποίησε το αίσθημα ταπείνωσης μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Το περίφημο σχόλιό του ότι η κατάρρευση της ΕΣΣΔ ήταν η «μεγαλύτερη γεωπολιτική καταστροφή του 20ού αιώνα» συμπύκνωσε αυτό το τραύμα.

Ο Πούτιν αναδιάρθρωσε τη ρωσική κρατική μηχανή συνδυάζοντας την κλασική σοβιετική γραφειοκρατία με μια σύγχρονη κρατική ασφάλεια. Υπέταξε τους ολιγάρχες στο Κρεμλίνο, επανέφερε την κεντρική εξουσία, συνέδεσε την εθνική ταυτότητα με την πίστη στο κράτος και παρουσίασε τον εαυτό του ως προστάτη της «ιστορικής Ρωσίας».

Οι πολεμικές παρεμβάσεις – η Γεωργία το 2008, η Κριμαία το 2014, η Συρία το 2015 και η εισβολή στην Ουκρανία από το 2022 – δεν ήταν απλώς κινήσεις ισχύος. Ήταν κρίσιμο εργαλείο εσωτερικής νομιμοποίησης: ο Πούτιν εμφανίστηκε ως ο ηγέτης που αποκαθιστά το χαμένο μεγαλείο, απέναντι σε έναν δυτικό κόσμο που παρουσιάζεται ως ηθικά και πολιτισμικά παρακμασμένος.

Σι Τζινπίνγκ: το κράτος–κόμμα σε ένα πρόσωπο

Στην Κίνα, ο Σι Τζινπίνγκ υιοθέτησε έναν διαφορετικό δρόμο, αλλά με παρόμοιο αποτέλεσμα: τη συμπύκνωση της εξουσίας στο πρόσωπο του ηγέτη. Αντί για το πιο συλλογικό μοντέλο ηγεσίας που ακολούθησε ο Μάο Τσε Τουνγκ, ο Σι ανέλαβε από το 2012 να συγχωνεύσει κόμμα και κράτος.

Η κατάργηση του συνταγματικού περιορισμού των προεδρικών θητειών το 2018 άνοιξε τον δρόμο για παραμονή του στην εξουσία επ’ αόριστον. Η ιδεολογία της εποχής αναδιατυπώθηκε ως «Σκέψη του Σι Τζινπίνγκ», που διδάσκεται πλέον σε πανεπιστήμια, σχολεία και επιχειρήσεις μέσω εφαρμογών στα κινητά.

Ο Σι αξιοποίησε την μερική αμερικανική αναδίπλωση της τελευταίας εικοσαετίας για να προωθήσει μια εικόνα αποτελεσματικού αυταρχισμού: ανάπτυξη, υποδομές, σταθερότητα. Μέσα από την Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», την ενίσχυση των BRICS και του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, προβάλλει την Κίνα ως εναλλακτικό κέντρο παγκόσμιας τάξης – απέναντι σε έναν Δυτικό κόσμο που κατηγορείται για υποκρισία και διπλά μέτρα και σταθμά.

Ντόναλντ Τραμπ: Ο «ισχυρός άνδρας» μέσα στη δημοκρατία

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Ντόναλντ Τραμπ απέδειξε ότι το μοντέλο του ισχυρού άνδρα δεν περιορίζεται σε αυταρχικά ή ημι-αυταρχικά καθεστώτα. Προερχόμενος εκτός παραδοσιακού κομματικού μηχανισμού, κατέκτησε τον Λευκό Οίκο το 2017 ως εκπρόσωπος του «ξεχασμένου Αμερικανού».

Η λαϊκίστικη του ρητορική πάτησε σε τρεις κρίσιμες γραμμές ρήξης:

• την αίσθηση απώλειας διεθνούς κύρους απέναντι στην Κίνα και την Ευρώπη,
• την κοινωνική και φυλετική ανασφάλεια των λευκών χαμηλότερων στρωμάτων,
• την κόπωση από την παγκοσμιοποίηση, που διέλυσε παραδοσιακές βιομηχανίες και κοινότητες.

Με σύνθημα «America First», επιτέθηκε στα ΜΜΕ, στο δικαστικό σύστημα, στους μετανάστες, στο «βαθύ κράτος», ενώ αμφισβήτησε ευθέως την εγκυρότητα των εκλογών του 2020. Η επιστροφή του στον Λευκό Οίκο μετά τις εκλογές του 2024, παρουσιάστηκε από τους οπαδούς του ως θρίαμβος του «λαού» απέναντι σε ένα «διεφθαρμένο κατεστημένο».

Στο εξωτερικό, ο Τραμπ εμπέδωσε την εικόνα του ηγέτη που δεν δεσμεύεται από κανόνες: εμπορικοί πόλεμοι, επαναδιαπραγμάτευση συμφωνιών, μονομερείς κινήσεις. Ταυτόχρονα, δίκτυο προσώπων όπως ο Τομ Μπαράκ και ο Στιβ Γουίτκοφ εμφανίζονται πιο ορατά σε ορισμένα μέτωπα (Γάζα, Λίβανος, Ουκρανία) από τον ίδιο τον ΟΗΕ, υπογραμμίζοντας τη μετατόπιση από την πολυμερή διπλωματία στην προσωποποιημένη διαπραγμάτευση.

Ναρέντρα Μόντι: εθνικισμός και κοινωνική ιεραρχία στην Ινδία

Ο Ναρέντρα Μόντι ενσαρκώνει στην Ινδία την εκδοχή του ισχυρού ηγέτη με θρησκευτικο–εθνικιστικό πρόσημο. Προερχόμενος από το κόμμα Μπαρατίγια Τζανάτα και με βαθιούς δεσμούς με την οργάνωση RSS, επένδυσε στην αφήγηση ότι οι Ινδουιστές υπήρξαν επί αιώνες θύματα ξένης κυριαρχίας – μουσουλμάνων, Βρετανών, «κοσμικών» ελίτ.

Η προσωπική του διαδρομή – παιδί φτωχής οικογένειας, «πωλητής τσαγιού», χωρίς οικογένεια σήμερα – προβλήθηκε ως απόδειξη αυτοθυσίας και εντιμότητας, σε αντίθεση με τη δυναστεία Γκάντι – Νεχρού.

Στην πράξη, ο Μόντι αναδιαμορφώνει τη σχέση θρησκείας και κράτους:

• αφαίρεσε το ειδικό καθεστώς της Τζαμού και Κασμίρ,
• τροποποίησε τον νόμο για την ιθαγένεια ευνοώντας μη μουσουλμανικές μειονότητες,
• άσκησε πίεση σε οργανώσεις όπως της Διεθνούς Αμνηστίας, που τελικά έκλεισε τα γραφεία της στην Ινδία.

Ο συνδυασμός ανάπτυξης, ισχυρής ηγεσίας και θρησκευτικού εθνικισμού δημιούργησε ένα σύστημα όπου η πλειονότητα ορίζεται ως «πραγματικό έθνος», ενώ οι μειονότητες ζουν υπό αυξανόμενη ανασφάλεια.

Μπενιαμίν Νετανιάχου: ο μακροβιότερος «ισχυρός άνδρας» του Ισραήλ

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου είναι ίσως ο πιο κλασικός εκπρόσωπος του ισχυρού ηγέτη στη Μέση Ανατολή. Με αλλεπάλληλες θητείες από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, κατάφερε να ταυτίσει την ισραηλινή ασφάλεια με τη δική του πολιτική επιβίωση.

Αντί να ξεπεράσει τις εσωτερικές διαιρέσεις, τις αξιοποίησε:

• δεξιά vs αριστεράς,
• θρησκευόμενοι vs κοσμικών,
• Ασκεναζίμ vs Σεφαρδίμ.

Το αφήγημα είναι σταθερό: εκείνος ως μοναδικός εγγυητής της ασφάλειας, οι αντίπαλοι ως υπαρξιακή απειλή. Ταυτόχρονα, η προσπάθειά του να περιορίσει τις εξουσίες του Ανώτατου Δικαστηρίου, η ένταξη ακραίων θρησκευτικών και εθνικιστικών κομμάτων στον κυβερνητικό πυρήνα και η διαρκής σύγκρουση με τα ΜΜΕ έχουν διαβρώσει τον ήδη εύθραυστο χαρακτήρα της ισραηλινής δημοκρατίας.

Τι ενώνει τους «ισχυρούς» – και τι τους απειλεί

Παρά τις τεράστιες διαφορές τους, οι Πούτιν, Σι, Τραμπ, Μόντι και Νετανιάχου μοιράζονται ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά:

• Προσωποποίηση της εξουσίας: ο ηγέτης παρουσιάζεται όχι ως διαχειριστής, αλλά ως ενσάρκωση του έθνους. Οι θεσμοί γίνονται προεκτάσεις της βούλησής του.
• Πολιτική της ταυτότητας: η κρίση, η ανασφάλεια και οι οικονομικές δυσκολίες μεταφράζονται σε όρους εθνοτικού ή θρησκευτικού ανήκειν.
• Εργαλειοποίηση των κρίσεων εξωτερικής πολιτικής: από την Ουκρανία και την Ταϊβάν μέχρι τη Γάζα και το Κασμίρ, το εξωτερικό μέτωπο συχνά λειτουργεί ως εργαλείο εσωτερικής συσπείρωσης.
• Υπονόμευση θεσμών στο όνομα της λαϊκής βούλησης: αλλαγές συνταγμάτων, περιορισμός δικαστικής εποπτείας, έλεγχος των ΜΜΕ, εργαλειοποίηση εκλογικών κανόνων – όλα γίνονται «για να εφαρμοστεί η πραγματική βούληση του λαού».

Η ψηφιακή επανάσταση ενισχύει αυτή την τάση: επιτρέπει στους ηγέτες να παρακάμπτουν τα φίλτρα της δημοσιογραφίας, να συντηρούν στρατιές διαδικτυακών υποστηρικτών, να διασπείρουν θεωρίες συνωμοσίας και να μετατρέπουν κάθε διαφωνία σε υπαρξιακή σύγκρουση.

Ωστόσο, η ίδια αυτή δύναμη κρύβει και το αδύναμο σημείο τους. Καθώς η εξουσία συγκεντρώνεται γύρω από ένα πρόσωπο και η θεσμική ισορροπία καταστρέφεται, τα συστήματα γίνονται εύθραυστα:

• τι συμβαίνει όταν ο ηγέτης κάνει λάθος στρατηγικό υπολογισμό,
• όταν χάνει τη δημοφιλία του,
• ή όταν απλώς αποχωρήσει από τη σκηνή;

Η Ρωσία είναι παγιδευμένη σε έναν μακρύ πόλεμο φθοράς, οι ΗΠΑ βιώνουν πρωτοφανή πόλωση και θεσμική κρίση, η Ινδία δοκιμάζει τα όρια της πολυθρησκευτικής της ισορροπίας, το Ισραήλ βυθίζεται σε υπαρξιακό διχασμό.

Το βέβαιο είναι ότι η εποχή μετά τη βεβαιότητα της φιλελεύθερης «νίκης» δεν έχει ακόμη σταθεροποιηθεί. Οι ισχυροί ηγέτες μοιάζουν σήμερα κυρίαρχοι – αλλά είναι ταυτόχρονα και σύμπτωμα βαθύτερων κρίσεων. Το αν ο κόσμος θα επιστρέψει σε ένα πιο θεσμικό μοντέλο διακυβέρνησης ή θα συνεχίσει να γυρίζει γύρω από πρόσωπα και όχι κανόνες, θα κριθεί στα επόμενα μέτωπα – από την Ουκρανία και τη Γάζα μέχρι την επόμενη μεγάλη οικονομική κρίση.

Σπύρος Σιδέρης

Ωστόσο, ισραηλινά ΜΜΕ προχώρησαν σε διαψεύσεις περί «οριστικής συμφωνίας», ενώ παραμένει άλυτο το πρακτικό ζήτημα της υποδοχής περίπου 200 μαχητών από τρίτη χώρα. Την ίδια ώρα, η Τουρκία –σε συνεργασία με Αίγυπτο, Κατάρ και ΗΠΑ– επιχειρεί να οργανώσει ασφαλή διάδρομο, την ώρα που η Χαμάς δηλώνει διατεθειμένη να παραδώσει τα όπλα σε αντάλλαγμα για μεταφορά σε ελεγχόμενες από την ίδια ζώνες εντός της Λωρίδας.

Σύμφωνα με κυβερνητική πηγή της ισραηλινής κυβέρνησης, ο Νετανιάχου και ο Κούσνερ συζήτησαν ένα λειτουργικό σχήμα απομάκρυνσης των μαχητών από τις υποδομές της Ράφα χωρίς απειλή κατά της ζωής τους. Η πληροφορία αυτή, που αποτυπώθηκε στη Yedioth Ahronoth, συνοδεύτηκε από τη διευκρίνιση ότι καμία χώρα δεν έχει μέχρι στιγμής αποδεχθεί να τους φιλοξενήσει, οδηγώντας σε διπλωματικό αδιέξοδο μια τεχνική λύση που θεωρητικά θα ξεμπλόκαρε τις συζητήσεις για την εφαρμογή της πρώτης φάσης του αμερικανικού σχεδίου.

Αντίθετα, άλλα ισραηλινά μέσα ανέφεραν πως δεν υφίσταται συμφωνία, με το γραφείο του πρωθυπουργού να αποφεύγει επίσημο σχόλιο. Παρά ταύτα, η ίδια κυβερνητική πηγή επέμεινε ότι η ιδέα προβλέπει απομάκρυνση χωρίς βλάβη, αποκλειστικά με απογύμνωση από οπλισμό και μεταφορά εκτός των σηράγγων.

Από την πλευρά της Χαμάς, ο εκπρόσωπος Χαζέμ Κασέμ κατηγόρησε το Ισραήλ ότι «κατασκεύασε» την κρίση για να δημιουργήσει πρόσχημα επιστροφής στον πόλεμο και να υπονομεύσει τον αμερικανικό οδικό χάρτη. Όπως είπε σε παρέμβασή του στο al-Arabiya/Al-Hadath, η οργάνωση συζητά με μεσολαβητές για λύση και έχει αποδεχθεί, μεταξύ άλλων, σενάριο εξόδου από τις σήραγγες και επιστροφής εντός της «κίτρινης γραμμής», πρόταση που –σύμφωνα με τον ίδιο– απέρριψε το Ισραήλ. Ο Κασέμ συνέδεσε την ακαμψία με εσωτερικούς πολιτικούς υπολογισμούς του Νετανιάχου και ισορροπίες στο κόμμα του.

Παράλληλα, τουρκικές πηγές επιβεβαιώνουν ότι η Άγκυρα εργάζεται παράλληλα με Αίγυπτο, Κατάρ και ΗΠΑ για έναν ασφαλή διάδρομο που θα επιτρέψει ομαλή μεταφορά των εγκλωβισμένων Παλαιστινίων μαχητών από την ελεγχόμενη από το Ισραήλ ζώνη νότια της Γάζας. Δύο Τούρκοι αξιωματούχοι –ανάμεσά τους ο εκπρόσωπος του AKP– μίλησαν για διαβουλεύσεις γύρω από το μέλλον περίπου 200 ατόμων, χωρίς ωστόσο να δοθούν λειτουργικές λεπτομέρειες ή σαφή χρονοδιαγράμματα.

Σημείο-κλειδί παραμένει η αποδοχή αποστράτευσης: σύμφωνα με δύο πηγές που παρακολούθησαν τις διεργασίες, μαχητές της Χαμάς οι οποίοι έχουν αποκοπεί στη ζώνη ελέγχου του Ισραήλ γύρω από τη Ράφα δηλώνουν έτοιμοι να παραδώσουν τα όπλα με αντάλλαγμα μετακίνησή τους σε άλλες περιοχές της Γάζας. Η Χαμάς δεν επιβεβαιώνει αριθμούς, επιμένει όμως ότι έχει ζητήσει ελεύθερη μετάβαση σε ζώνες που ελέγχει η ίδια, κάτι που το Ισραήλ απορρίπτει μέχρι τώρα.

Στο διπλωματικό επίπεδο, ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ έχει χαρακτηρίσει την επίλυση του ζητήματος των σηράγγων ως τεστ αξιοπιστίας για τα επόμενα βήματα ενός ευρύτερου πακέτου κατάπαυσης του πυρός. Κατά τον ίδιο, μια πρακτική λύση θα μπορούσε να είναι η ασφαλής διέλευση των εγκλωβισμένων προς περιοχές που ελέγχονται από τη Χαμάς, ώστε να αποφευχθεί νέα στρατιωτική κλιμάκωση που θα εκτροχιάσει τον αμερικανικό σχεδιασμό.

Η ουσία όμως σκοντάφτει σε δύο κρίσιμες παραμέτρους. Πρώτον, την έλλειψη χώρας υποδοχής, που καθιστά ανεφάρμοστο το σενάριο μετεγκατάστασης – ακόμη κι αν υπάρχει συμφωνία αρχών. Δεύτερον, την εμπιστοσύνη μεταξύ των πλευρών: η Χαμάς φοβάται ότι μια αποστρατιωτικοποιημένη έξοδος μπορεί να την εκθέσει στρατιωτικά, ενώ το Ισραήλ ανησυχεί πως η ανακατανομή μαχητών θα ανασυστήσει δίκτυα και θα παρατείνει τη σύγκρουση με άλλο επιχειρησιακό αποτύπωμα.

Σε αυτό το περιβάλλον, ο Κούσνερ φέρεται να μετέφερε στον Νετανιάχου τη σταθερή αμερικανική γραμμή: όχι σε λύσεις θανατηφόρας καταστολής, ναι σε διαπραγμάτευση αποσυμπίεσης που θα συμβαδίζει με την πρώτη φάση του σχεδίου Τραμπ. Η Ουάσινγκτον επιδιώκει να αποτρέψει ένα νέο αδιέξοδο στη Ράφα, το οποίο θα ναρκοθετούσε τις πολιτικές ράγες του σχεδίου και θα ανέβαζε τα περιφερειακά ρίσκα – από την αιγυπτιακή ασφάλεια έως την εσωτερική σταθερότητα στο Ισραήλ και τα παλαιστινιακά εδάφη.

Παρά τις δημόσιες διαψεύσεις, η διαρροή περί «κατ’ αρχήν» κατανόησης λειτουργεί ως διαπραγματευτικός μοχλός. Η Άγκυρα, με τακτική πολυδιαύλου συνεννόησης, φαίνεται να ποντάρει σε ένα υβριδικό σχήμα: αποστράτευση, ταυτοποίηση, μετακίνηση και επιτηρούμενη επανένταξη σε μη μάχιμες ζώνες. Η Αίγυπτος και το Κατάρ κρατούν καίριο επιχειρησιακό ρόλο στη διασυνοριακή υποδομή και στην επικοινωνία με τοπικούς μεσολαβητές, ενώ οι ΗΠΑ κρατούν το πολιτικό τιμόνι.

Σπύρος Σιδέρης

Η κίνηση αυτή, που δεν συνοδεύτηκε από κανένα ίχνος διπλωματικής ευγένειας, θεωρείται σαφές μήνυμα δυσπιστίας από την Ουάσιγκτον προς τον Νετανιάχου, ο οποίος, όπως δήλωσε ο ίδιος ο Τραμπ, «αν δεν τεθεί υπό έλεγχο, θα συνεχίσει τον πόλεμο για χρόνια».

Η νέα αμερικανική αρχιτεκτονική ελέγχου

Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές που επικαλούνται οι New York Times, η κυβέρνηση Τραμπ ανησυχεί βαθύτατα ότι ο Νετανιάχου θα μπορούσε να υπονομεύσει τη συμφωνία εκεχειρίας μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς, που επιτεύχθηκε με αμερικανική μεσολάβηση. Γι’ αυτό, ο Λευκός Οίκος ενεργοποίησε ένα πρωτοφανές σύστημα διπλωματικού και στρατιωτικού ελέγχου, με τη συμμετοχή υψηλόβαθμων αξιωματούχων και Αμερικανών στρατηγών, οι οποίοι βρίσκονται μόνιμα εγκατεστημένοι στην Ιερουσαλήμ.

Το σχήμα αυτό επιβλέπει κάθε κίνηση της ισραηλινής κυβέρνησης σε ζητήματα ασφάλειας, αεροπορικών επιχειρήσεων και χρήσης στρατιωτικής ισχύος, διαμορφώνοντας στην πράξη μια νέα δομή εξουσίας, όπου οι αποφάσεις του Νετανιάχου περνούν πλέον μέσα από την αμερικανική επιτροπή ελέγχου.

Ο έλεγχος αυτός δεν είναι θεωρητικός. Όπως αποκάλυψε το ρεπορτάζ, η Ουάσιγκτον έθεσε βέτο σε τρεις ισραηλινές επιχειρήσεις στη Γάζα και σε μία επιχείρηση εναντίον ιρανικών στόχων, επικαλούμενη τον κίνδυνο «αποσταθεροποίησης της εκεχειρίας».

Το χάσμα εμπιστοσύνης και οι πολιτικοί υπολογισμοί

Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν πλέον ανοιχτά ότι η εμπιστοσύνη στον Νετανιάχου έχει διαρραγεί. Ο ίδιος ο Τραμπ, σε δηλώσεις του από την Ουάσιγκτον, μίλησε για έναν «ηγέτη που χρησιμοποιεί τη σύγκρουση για να παρατείνει την πολιτική του επιβίωση».

Σύμφωνα με ανάλυση του Amos Harel από τη Haaretz, «οι κανόνες του παιχνιδιού γράφονται αυτή τη στιγμή από τις Ηνωμένες Πολιτείες, και το Ισραήλ καλείται να τους ακολουθήσει». Ο Ισραηλινός αναλυτής εκτιμά ότι οι ΗΠΑ ουσιαστικά “αποστρατιωτικοποίησαν” τη στρατηγική πρωτοβουλία του Τελ Αβίβ, μετατρέποντας τον Νετανιάχου σε «διαχειριστή πολιτικής υπό αμερικανική εποπτεία».

Πίσω από αυτή την εντυπωσιακή μετατόπιση ισχύος, βρίσκεται ο φόβος του Τραμπ ότι μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση θα καταστρέψει την εικόνα της δικής του «νέας αρχιτεκτονικής ειρήνης» στη Μέση Ανατολή, και θα οδηγήσει σε κατάρρευση των Συμφωνιών του Αβραάμ, που παραμένουν κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής του.

Η πολιτική αποδυνάμωση του Νετανιάχου

Ο Νετανιάχου, ωστόσο, δεν είναι απλώς ένας «συγκρατούμενος σύμμαχος». Είναι ένας ηγέτης που βρίσκεται πολιτικά εξασθενημένος από τα σκάνδαλα διαφθοράς που τον ακολουθούν από το 2020 και από τις εσωτερικές πιέσεις της ακροδεξιάς συμμαχίας που τον στηρίζει.

Η Ουάσιγκτον εκτιμά ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός διατηρεί την πολεμική ένταση ως πολιτική ασπίδα απέναντι στη δικαστική του περιπέτεια και στα αιτήματα για πρόωρες εκλογές. Ο ίδιος αποφεύγει επίμονα τις δίκες, επικαλούμενος το «βάρος των κυβερνητικών του καθηκόντων» και το «χάος» που θα προκαλούσε η προσωρινή του απομάκρυνση.

Η στρατηγική αυτή, όπως σημειώνει το CNN, έχει οδηγήσει τον Τραμπ να επιδιώκει την αποσύνδεση της ειρηνευτικής διαδικασίας από το πρόσωπο του Νετανιάχου, με την Ουάσιγκτον να εξετάζει εναλλακτικά σενάρια πολιτικής διαχείρισης μέσα στο Ισραήλ.

Η “αμερικανική σκιά” πάνω από το Ισραήλ

Στο εσωτερικό του Ισραήλ, η αμερικανική επιτήρηση προκαλεί έντονη δυσφορία. Ο πρώην αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Γκάντι Άιζενκοτ δήλωσε χαρακτηριστικά: «Η επιχείρηση στη Γάζα διοικείται πλέον από εξωτερικό παράγοντα, τις Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι ένα ζήτημα εξαιρετικά προβληματικό για την εθνική μας κυριαρχία».

Ακόμη πιο αιχμηρός ήταν ο ηγέτης της αντιπολίτευσης Γιαΐρ Λαπίντ, ο οποίος κατηγόρησε τον Νετανιάχου ότι «μετέτρεψε το Ισραήλ σε προτεκτοράτο που δέχεται εντολές για την ασφάλειά του». Παρά τις αντιδράσεις, το υπουργικό συμβούλιο στο Τελ Αβίβ φαίνεται να αποδέχεται σιωπηρά την “αμερικανική διοίκηση”, γνωρίζοντας ότι χωρίς τη χρηματοδοτική και στρατιωτική στήριξη της Ουάσιγκτον, το Ισραήλ δεν μπορεί να διατηρήσει την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.

Η διάσταση της ειρήνης και ο ρόλος του Τραμπ

Στην ουσία, η νέα αμερικανική στρατηγική δεν στοχεύει απλώς στη διαχείριση της κρίσης στη Γάζα· στοχεύει στη μεταμόρφωση του τρόπου με τον οποίο ασκείται η ισραηλινή ισχύς. Ο Τραμπ θεωρεί ότι μόνο μέσω ενός μηχανισμού άμεσης επιτήρησης μπορεί να επιτευχθεί μια σταθερή εκεχειρία και να προωθηθεί το όραμα μιας νέας “περιφερειακής ειρήνης” που θα συμπεριλαμβάνει και τις αραβικές χώρες του Κόλπου.

Η παρέμβαση του Τραμπ, όσο σκληρή κι αν φαίνεται, αποσκοπεί στη διατήρηση της αμερικανικής κυριαρχίας στη διαμόρφωση της νέας γεωπολιτικής ισορροπίας στη Μέση Ανατολή.
Όπως σχολίασε ο αναλυτής Ταάλ Σαλέφ, «η Ουάσιγκτον επιχειρεί να επανακτήσει τον πλήρη έλεγχο της ισραηλινής εξωτερικής πολιτικής· το κάνει όχι με ρητορική, αλλά με παρουσία στο έδαφος».

Το πολιτικό τίμημα

Για τον Νετανιάχου, η νέα κατάσταση είναι δίκοπο μαχαίρι. Από τη μία, η στήριξη του Τραμπ του επιτρέπει να παραμείνει στην εξουσία και να αποφύγει προσωρινά τη δικαστική πίεση. Από την άλλη, η παραχώρηση μέρους της κυριαρχίας του σε ξένο παράγοντα τον καθιστά πολιτικά ευάλωτο απέναντι στο εσωτερικό του ακροατήριο, που βλέπει στην αμερικανική επιτήρηση μια άνευ προηγουμένου ταπείνωση.

Ωστόσο, για την Ουάσιγκτον, το διακύβευμα υπερβαίνει τα ισραηλινά σύνορα. Είναι το τεστ αξιοπιστίας της αμερικανικής πολιτικής ισχύος στην περιοχή, η οποία επιχειρεί να αποδείξει ότι μπορεί ακόμη να επιβάλει όρια και κανόνες στους συμμάχους της.

Σπύρος Σιδέρης

Η παρέμβαση της Ουάσιγκτον ήρθε στον απόηχο της προκαταρκτικής έγκρισης των προτάσεων από το ισραηλινό κοινοβούλιο και εν μέσω πυκνής αμερικανικής διπλωματικής κινητικότητας στην περιοχή. Το Ισραήλ απάντησε με αμυντική ρητορική: ο υπουργός Εξωτερικών Γίντεον Σαάρ δεσμεύθηκε ότι η κυβέρνηση «δεν θα επιδιώξει την πρόοδο» των κειμένων προς τελική ψήφιση, ενώ ο υπουργός Παιδείας Γιοάβ Κις θόλωσε περαιτέρω το σήμα, λέγοντας από το βήμα της Κνεσέτ πως «η αρχή της κυβέρνησης είναι υπέρ της προσάρτησης» – απλώς όχι «με πρόχειρα σχέδια της αντιπολίτευσης ή δυσαρεστημένων εταίρων». Το αποτέλεσμα;

Ένα διπλωματικό ρήγμα που εκτείνεται από την Ιερουσαλήμ ως την Ουάσιγκτον, και μια εσωτερική συζήτηση στο Ισραήλ για το αν ο «δρόμος της ειρήνης» μπορεί να συνυπάρξει με τετελεσμένα στο έδαφος.

Αμερικανικό μήνυμα χωρίς αποχρώσεις

Απαντώντας στη θύελλα αντιδράσεων που προκάλεσε η προκαταρκτική ψήφιση των δύο σχεδίων νόμου, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε –σε συνέντευξή του που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη– ότι «δεν θα επιτρέψει» την προσάρτηση της Δυτικής Όχθης. Υπενθύμισε ότι το Ισραήλ έχει δώσει δέσμευση προς αραβικά κράτη «να μην προχωρήσει σε τέτοιο βήμα», προειδοποιώντας ότι ενδεχόμενη προσάρτηση θα κόστιζε «όλη τη στήριξη των ΗΠΑ».

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Μάρκο Ρούμπιο συνέδεσε ευθέως το ψήφισμα της Κνεσέτ με τον κίνδυνο υπονόμευσης της συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα, υπογραμμίζοντας ότι προέχει να διατηρηθεί η κατάπαυση του πυρός τις επόμενες εβδομάδες και προαναγγέλλοντας τον ορισμό ανώτατου απεσταλμένου στο αμερικανικό επιτελείο για την επίβλεψη της εφαρμογής της.

«Αισθάνομαι προσβεβλημένος»: ο Βανς και η «κακή πολιτική τακτική»

Η πιο σκληρή γλώσσα ακούστηκε από τον Τζέι Ντι Βανς. Αποχωρώντας από το Τελ Αβίβ, ο αντιπρόεδρος μίλησε για «ανόητη πολιτική μανούβρα» που του προκάλεσε «προσωπική ενόχληση», σημειώνοντας ότι η Ουάσιγκτον «δεν θα επιτρέψει» την προσάρτηση.

Η παρέμβασή του ήρθε μετά την προσπάθεια του Μπενιαμίν Νετανιάχου να πείσει την αμερικανική πλευρά ότι πρόκειται για «κομματικό παιχνίδι» – με ένα σχέδιο από «αντάρτη» υπουργό λόγω προϋπολογισμού και ένα δεύτερο από την αντιπολίτευση.

Η αμερικανική εξέταση, ωστόσο, κατέληξε ότι η κυβέρνηση θα μπορούσε να είχε εμποδίσει το διττό εγχείρημα. Το ότι ο Γιοάβ Κις διατύπωσε από την έδρα της Κνεσέτ πως «το κάνουμε στην πράξη καθημερινά» –εννοώντας την εμβάθυνση του ελέγχου– άφησε ανοιχτή την εντύπωση ότι πρόκειται όχι μόνο για εσωτερικό τακτικισμό, αλλά για γραμμή πολιτικής που απλώς δεν έχει «τυπωθεί» σε νόμο.

Η Κνεσέτ, η κυβερνητική γραμμή, κομματικά παίγνια και διεθνές κόστος

Τα δύο σχέδια νόμου, παρότι σε προκαταρκτικό στάδιο, αρκούσαν για να σηματοδοτήσουν κίνηση προσάρτησης – ένα μονοπάτι που θα έφερνε το Ισραήλ απέναντι όχι μόνο στις ΗΠΑ, αλλά και σε κρίσιμους αραβικούς εταίρους που συνομιλούν με την Ουάσιγκτον για τη «μεγάλη συμφωνία» στη Μέση Ανατολή.

Η ομολογία του Κις ότι «η καλύτερη κυβέρνηση για το σχέδιο των εποικισμών» είναι η τωρινή, αλλά «ο δρόμος δεν είναι οι πρόχειροι νόμοι», φανέρωσε την εσωτερική αντίφαση: πολιτική βούληση για εμβάθυνση ελέγχου στο έδαφος, αλλά φόβος διεθνούς απομόνωσης εάν αποκτήσει νομική μορφή.

Κοινή γνώμη και «οδικός χάρτης» Τραμπ

Παρά τον θόρυβο περί «ξένων πιέσεων», μεγάλες μάζες της ισραηλινής κοινωνίας εξακολουθούν να βλέπουν τις ΗΠΑ ως ακλόνητο σύμμαχο και τον Ντόναλντ Τραμπ ως τον «φιλικότερο πρόεδρο» προς το Ισραήλ.

Ενδεικτικό είναι ότι –όπως καταγράφεται σε πρόσφατες μετρήσεις– περίπου το 72% δηλώνει θετικό στη σχέση τερματισμού της σύγκρουσης που προωθεί ο Λευκός Οίκος, της οποίας ο 19ος όρος περιγράφει διαδικασία αυτοδιάθεσης για τους Παλαιστινίους και προοπτική κρατικής υπόστασης.

Η οπτική αυτή «πουλά» στο ισραηλινό κοινό ως έξοδος από τον πόλεμο δύο ετών, χωρίς στρατηγικό κέρδος και με οικονομικό κόστος αλλά και ασφάλειας που βαραίνει ολοένα και περισσότερο.

Το διακύβευμα για τη Γάζα και την περιφερειακή αρχιτεκτονική

Για την Ουάσιγκτον, η νομοθετική τροχιοδεικτική βολή της Κνεσέτ διασταυρώνεται με τη σταθεροποίηση της κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα και με την προσπάθεια να στηθεί διαρκής μηχανισμός εφαρμογής των συμφωνηθέντων.

Η δημόσια προειδοποίηση του Μάρκο Ρούμπιο ότι η προσάρτηση «απειλεί τη συμφωνία τερματισμού» εκπέμπει κόκκινη γραμμή: όποιος ανατινάζει τη διαδικασία στη Γάζα, ακυρώνει και την προοπτική του περιφερειακού πακέτου εξομάλυνσης με τα αραβικά κράτη – την ίδια «μεγάλη ιδέα» που ο Λευκός Οίκος παρουσιάζει ως στρατηγικό δώρο στο Ισραήλ και ασπίδα απέναντι στην ιρανική επιρροή.

Πού πηγαίνει η κυβέρνηση Νετανιάχου;

Η διπλή γραμμή – καθημερινή εμβάθυνση ελέγχου στη Δυτική Όχθη, αλλά «πάγωμα» των νομοθετικών τετελεσμένων – φανερώνει κυβέρνηση σε πολιτική ισορρόπηση. Ο Γκίντεον Σαάρ επιχειρεί να ρίξει τους τόνους έναντι των ΗΠΑ, όμως οι διαβεβαιώσεις του συγκρούονται με τις δηλώσεις Κις και με την πίεση της ακροδεξιάς πτέρυγας του κυβερνητικού σχήματος.

Αν η Ουάσιγκτον μετατρέψει την προειδοποίηση σε δεσμευτική προϋπόθεση για τη χρηματοδότηση, τη στρατιωτική συνεργασία και – κυρίως – για την περιφερειακή συμφωνία, τότε το Ισραήλ θα κληθεί να επιλέξει: διαδρομή εξομάλυνσης με πολιτικό κόστος στο εσωτερικό ή σύγκρουση με τον βασικό του εταίρο.

Στον άμεσο ορίζοντα, το πιθανότερο σενάριο είναι ένα πολιτικό «πάγωμα» των νομοθετημάτων, με συνέχιση της πρακτικής ελέγχου επί του πεδίου και διαρκή αμερικανική επιτήρηση. Όμως η σαφήνεια της αμερικανικής γραμμής – από τον Τραμπ, τον Βανς και τον Ρούμπιο – αφήνει ελάχιστα περιθώρια για διπλή γλώσσα.

Η Κνεσέτ μπορεί να κινείται σε εσωτερικούς τακτικισμούς, αλλά η στρατηγική σχέση ΗΠΑ–Ισραήλ στέλνει το πιο καθαρό μήνυμα των τελευταίων ετών: χωρίς λύση στο παλαιστινιακό και χωρίς σεβασμό των δεσμεύσεων, δεν υπάρχει «μεγάλη συμφωνία» για ασφάλεια, ανασυγκρότηση και περιφερειακή ομαλοποίηση.

Σπύρος Σιδέρης

Όμως αυτή τη φορά, ο συσχετισμός δυνάμεων μοιάζει διαφορετικός: η διεθνής πίεση, η παρέμβαση του Λευκού Οίκου και η αλλαγή κλίματος στον αραβικό κόσμο καθιστούν την παλιά του τακτική της αναβολής και της παραπλάνησης εξαιρετικά ριψοκίνδυνη.

Η συμφωνία Τραμπ για την παύση των εχθροπραξιών στη Γάζα έδωσε στον Αμερικανό πρόεδρο τη δυνατότητα να αυτοπαρουσιαστεί ως “ειρηνοποιός” της εποχής του — και στον Νετανιάχου ένα εκρηκτικό πολιτικό δίλημμα: είτε συμμορφώνεται με τη νέα τάξη πραγμάτων είτε συγκρούεται με τον μοναδικό του διεθνή προστάτη.

Τις τελευταίες εβδομάδες, σύμφωνα με τα στοιχεία των παλαιστινιακών αρχών, ο ισραηλινός στρατός έχει προβεί σε περισσότερες από 80 παραβιάσεις της εκεχειρίας, με αποτέλεσμα τον θάνατο 97 αμάχων και τον τραυματισμό 230. Το σκηνικό θυμίζει περισσότερο “παύση για ανασύνταξη” παρά οριστικό τέλος πολέμου.

Η επιμονή του Νετανιάχου και η σκιά των αιχμαλώτων

Αναλυτές στο Τελ Αβίβ επισημαίνουν ότι ο Νετανιάχου διαθέτει ακόμη πολιτικά κίνητρα για να διατηρήσει το πολεμικό κλίμα. Μετά την απελευθέρωση των Ισραηλινών αιχμαλώτων, που αποτελούσαν τον ισχυρότερο παράγοντα πίεσης της κοινής γνώμης, ο πρωθυπουργός επιχειρεί να ανακτήσει την πρωτοβουλία. Το επιχείρημά του είναι γνωστό: «Η ασφάλεια του Ισραήλ δεν διαπραγματεύεται». Όμως, πίσω από αυτή τη ρητορική, πολλοί βλέπουν μια προσπάθεια να ανασυγκροτήσει τη βάση του και να διασώσει τον κυβερνητικό συνασπισμό του από τις εσωτερικές αντιφάσεις.

Το πρόβλημα για τον ίδιο είναι ότι αυτή τη φορά ο Ντόναλντ Τραμπ δεν μοιάζει διατεθειμένος να ανεχθεί παρεκκλίσεις. Όπως ανέφερε η Washington Post, ο Αμερικανός πρόεδρος «έχει επενδύσει προσωπικά στη συμφωνία και δεν πρόκειται να επιτρέψει στον Νετανιάχου να τη δυναμιτίσει». Ο πρώην Ισραηλινός πρέσβης στις ΗΠΑ Μάικλ Όρεν σχολίασε ότι ο Νετανιάχου ενδέχεται να προτιμήσει να εξοργίσει τους ακροδεξιούς υπουργούς του, Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ και Μπετσαλέλ Σμοτριτς, παρά να διακινδυνεύσει ρήξη με τον Τραμπ.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πολιτικός αναλυτής της Haaretz, Γιοσί Βέρτερ, σημείωσε ότι «ο Αμερικανός πρόεδρος έσωσε το Ισραήλ από τον ίδιο του τον πρωθυπουργό», επιβάλλοντας κατάπαυση του πυρός και ένα πλαίσιο ανταλλαγής αιχμαλώτων υπό την αιγίδα Αιγύπτου, Κατάρ και Τουρκίας, με τη συμμετοχή της Παλαιστινιακής Αρχής.

Οι αμερικανικές εγγυήσεις και η “παγίδα της ειρήνης”

Σύμφωνα με αποκαλύψεις του Al Jazeera, η Χαμάς έχει λάβει προφορικές εγγυήσεις από την Ουάσιγκτον ότι το Ισραήλ δεν θα επαναλάβει την επίθεση μετά την ολοκλήρωση της ανταλλαγής αιχμαλώτων. Παρά ταύτα, όπως τονίζει ο Παλαιστίνιος ερευνητής Σάρι Αράμπι, «ο μόνος λόγος που ο Νετανιάχου δεν επιστρέφει τώρα στη συνέχιση της σφαγής είναι η αμερικανική πίεση». Ο ίδιος προειδοποιεί ότι η παρουσία ισραηλινών δυνάμεων μέσα στη Γάζα επιτρέπει «στοχευμένες επιχειρήσεις και δολοφονίες», δηλαδή έναν “λιγότερο ορατό πόλεμο” που μπορεί να συνεχιστεί χωρίς επίσημη ρήξη.

Η εφημερίδα New York Times σημειώνει πως η βασική ερώτηση είναι αν το μορατόριουμ της βίας θα επιβιώσει ή αν πρόκειται για «μια ανακωχή με ημερομηνία λήξης». Κατά την εφημερίδα, ο Νετανιάχου αποδέχθηκε ό,τι απέρριπτε επί δύο χρόνια, «όχι γιατί πείστηκε από τη λογική της ειρήνης, αλλά γιατί τον ανάγκασε ο Τραμπ».

Η διπλωματική ομπρέλα του Σαρμ ελ Σέιχ

Καθοριστικό ρόλο παίζει και η Διεθνής Διάσκεψη του Σαρμ ελ Σέιχ, στην οποία συμμετείχαν πάνω από 20 ηγέτες, μεταξύ τους ο Τραμπ, ο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, ο Σεΐχης Ταμίμ μπιν Χαμάντ αλ Θάνι και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η υπογραφή της “Διακήρυξης των Εγγυήσεων” από τις ΗΠΑ, Κατάρ, Αίγυπτο και Τουρκία δίνει στο σχέδιο Τραμπ έναν διεθνή χαρακτήρα που δύσκολα μπορεί να αγνοήσει η ισραηλινή ηγεσία.

Το κείμενο χαρακτηρίζει τη συμφωνία «ιστορική δέσμευση για ειρήνη και ευημερία» και δεσμεύει τις χώρες-εγγυήτριες να αντιμετωπίζουν με διπλωματία και όχι βία οποιαδήποτε μελλοντική κρίση.

Η σύνοδος αυτή, όπως παρατηρούν διπλωματικές πηγές στο Κάιρο, λειτουργεί ως πολιτικό ανάχωμα απέναντι σε οποιαδήποτε προσπάθεια του Νετανιάχου να ανατρέψει το καθεστώς εκεχειρίας. Ο Αμερικανός πρόεδρος, ο οποίος φιλοδοξεί να παρουσιάσει το 2026 ως “έτος ειρήνης στη Μέση Ανατολή”, δεν επιθυμεί νέα ανάφλεξη.

Η διεθνής απομόνωση του Ισραήλ

Από το Παρίσι έως τη Μαδρίτη, οι αντιδράσεις κατά των ισραηλινών ενεργειών πυκνώνουν. Η Ευρώπη δείχνει ολοένα λιγότερη ανοχή στις επιθέσεις κατά αμάχων, ενώ το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξετάζει εκ νέου φακέλους για εγκλήματα πολέμου.

Η Ισραηλινή οικονομία, παρά τη ροή αμερικανικής βοήθειας που φέρεται να έχει ξεπεράσει τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια, αντιμετωπίζει σοβαρές πιέσεις: ύφεση, κοινωνική κόπωση, και αμφισβήτηση της ηγεσίας.

«Το Ισραήλ χρειάζεται περίοδο ανάρρωσης, όχι νέα μέτωπα», δηλώνει ο Σάρι Αράμπι, επισημαίνοντας ότι «η συνέχιση των εχθροπραξιών θα κατέστρεφε ό,τι απέμεινε από τη διεθνή του νομιμοποίηση».

Ρήγματα στο εσωτερικό μέτωπο

Οι ενστάσεις δεν προέρχονται μόνο από την αντιπολίτευση, αλλά και από τα ίδια τα στρατιωτικά επιτελεία. Η Μοσάντ και το Γενικό Επιτελείο εκφράζουν την ανησυχία τους για τον “στρατηγικό εκφυλισμό” που προκαλεί η παρατεταμένη παρουσία στη Γάζα. Στελέχη των ενόπλων δυνάμεων θεωρούν ότι ο στρατός έχει μετατραπεί σε «αστυνομική δύναμη κατοχής», χωρίς σαφή πολιτικό στόχο.

Η εφημερίδα New York Times γράφει πως το “παράδοξο του θριάμβου” είναι ότι «η φαινομενική νίκη του Ισραήλ κρύβει μια βαθιά ήττα της θεοκρατικής του ρητορικής». Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, το αφήγημα του “ολοκληρωτικού αφανισμού της Χαμάς” καταρρέει επισήμως, ενώ το όραμα της επανεγκατάστασης εποίκων στη Γάζα εξαφανίζεται από το τραπέζι.

Η επόμενη ημέρα – και ο πειρασμός της επιστροφής στη βία

Παρά τις δηλώσεις συμμόρφωσης, ο Νετανιάχου επιμένει ότι η συμφωνία καλύπτει «μόνο την πρώτη φάση» και ότι τα ζητήματα του πλήρους αποχώρησης του Ισραήλ, του αφοπλισμού της Χαμάς και της διεθνούς διοίκησης της Γάζας παραμένουν υπό διαπραγμάτευση. Αυτή η “ανοιχτή ερμηνεία” επιτρέπει στον ίδιο να κρατά ένα παράθυρο επανεκκίνησης της σύγκρουσης — έστω περιορισμένης, με στοχευμένες επιθέσεις ή επαναφορά του αποκλεισμού.

Η λογική είναι γνωστή: όσο παραμένει στρατός στο έδαφος, υπάρχει δυνατότητα πίεσης. Κι όσο ο κόσμος παρακολουθεί τις πολιτικές φιλοδοξίες του Τραμπ να επισκιάζουν τα πάντα, ο Νετανιάχου ίσως επιχειρήσει να μετατρέψει τη “νέα ειρήνη” σε νέο εργαλείο επιβίωσης.

Το ερώτημα, όμως, είναι αν αυτή τη φορά η διεθνής σκηνή θα του επιτρέψει άλλη μια παράσταση υπεκφυγής. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, οι ισορροπίες στη Μέση Ανατολή διαμορφώνονται όχι από τον ισχυρότερο στρατό, αλλά από τη βούληση των μεσολαβητών και τη διεθνή κόπωση από τον κύκλο αίματος. Αν ο Νετανιάχου επιλέξει να ανατρέψει τη συμφωνία, ίσως δεν θέσει απλώς σε κίνδυνο την “ειρήνη του Τραμπ”, αλλά και το ίδιο του το πολιτικό μέλλον.

Σπύρος Σιδέρης

Ενώ η υπεράσπιση του Νετανιάχου ζητά προσαρμογές στο ημερολόγιο (λόγω διπλωματικών επαφών, αλλά και της έναρξης της χειμερινής συνόδου της Κνεσέτ), η εισαγγελία αντιπροτείνει εναλλακτικές ημερομηνίες· και το πολιτικό σύστημα κοχλάζει: ήταν το διά ζώσης αίτημα χάριτος του Τραμπ μια ακόμη παρέμβαση στα εσωτερικά ή μια «ειλικρινής» εκτίμηση ότι η υπόθεση έχει κουράσει τη χώρα; Σε κάθε περίπτωση, η δίκη Νετανιάχου μπαίνει σε νέα φάση, με νομικές και θεσμικές συνέπειες που υπερβαίνουν το πρόσωπο του κατηγορουμένου.

Τι δικάζεται – και σε ποιο στάδιο είμαστε

Ο Νετανιάχου δικάζεται εδώ και σχεδόν πέντε χρόνια σε τρεις υποθέσεις (γνωστές ως Υπόθεση 1000, 2000 και 4000):

• Υπόθεση 1000: δώρα και παροχές — σαμπάνιες, πούρα και άλλα πολύτιμα αντικείμενα — από ισχυρούς επιχειρηματίες, με αντάλλαγμα διευκολύνσεις.
• Υπόθεση 2000: συνομιλίες με τον εκδότη της «Γεντιότ Αχρονότ» για περιορισμό της δωρεάν «Ισραέλ Χαγιόμ» με αντάλλαγμα ευνοϊκή κάλυψη.
• Υπόθεση 4000: κατηγορίες ότι ο επιχειρηματίας Σαούλ Ελόβιτς (Walla!) έλαβε ρυθμιστικά οφέλη με αντάλλαγμα θετική δημοσιότητα.

Η υπεράσπιση ζητά οι καταθέσεις του πρωθυπουργού να δοθούν Δευτέρα–Τρίτη της ερχόμενης εβδομάδας και να συντμηθεί η Δευτέρα έως τις 13:30, λόγω κοινοβουλευτικών υποχρεώσεων. Η εισαγγελία πρότεινε Πέμπτη πρωί αντί Τετάρτης. Η ουσία, πάντως, παραμένει: το δικαστήριο καλείται να αποσυνδέσει τη δικανική διαδικασία από την πολιτική κυριαρχία του κατηγορουμένου, σε ένα περιβάλλον όπου οι θεσμικές γραμμές αμφισβητούνται.

Το «παράθυρο χάριτος» και τα όριά του

Το ισραηλινό πλαίσιο δίνει στον Πρόεδρο τη δυνατότητα χάριτος — αλλά παραδοσιακά μετά από τελεσίδικη απόφαση. Αυτό το σημείο έγινε λέξη-κλειδί στη δημόσια συζήτηση: μπορεί ο Χέρτσογκ να «παγώσει» ή να ακυρώσει μια εν εξελίξει δίκη; Οι περισσότεροι νομικοί απαντούν όχι: η προεδρική χάρη δεν είναι εργαλείο ματαίωσης δίωξης, αλλά μεταγενέστερης επιείκειας (μετά την τελεσίδικη απόφαση της υπόθεσης). Ο ίδιος ο Χέρτσογκ έχει δηλώσει ότι «δεν είναι θέμα της στιγμής», κρατώντας ανοιχτό μόνο ένα θεωρητικό ενδεχόμενο μελλοντικής στάθμισης «βάσει κανόνων και συνείδησης».

Εδώ, η παρέμβαση του Τραμπ λειτουργεί ως πολιτικός επιταχυντής: φέρνει στο προσκήνιο το αιώνιο ερώτημα της ισορροπίας θεσμικής ευπρέπειας και πολιτικής σκοπιμότητας. Για τους επικριτές, πρόκειται για ωμή ανάμειξη· για τους υποστηρικτές, για ρεαλιστική παρατήρηση ότι μια δίκη-μαραθώνιος έχει βαρύ κόστος συνοχής.

«Παρέμβαση στα εσωτερικά» ή καθρέφτης της κρίσης;

Ο έμπειρος σχολιαστής Άβι Ασκενάζι στη «Μααρίβ» μίλησε για «φτηνό παρεμβατισμό» και για μια στιγμή που «η χώρα έχασε το δημοκρατικό της ήθος». Στόχος της κριτικής δεν ήταν μόνο ο Τραμπ, αλλά και ο Χέρτσογκ και ο αρχηγός της αντιπολίτευσης Γιαΐρ Λαπίντ, που κατηγορήθηκαν πως δεν περιφρούρησαν τον διαχωρισμό των εξουσιών.

Στο ίδιο κάδρο, η επιλογή του προέδρου της Κνεσέτ Αμίρ Οχανά να μην καλέσει στο ακροατήριο τον πρόεδρο του Ανώτατου Δικαστηρίου Ισαάκ Αμίτ και τη Γενική Εισαγγελέα Γκάλι Μπαχαράβ–Μιάρα θεωρήθηκε θεσμικό μήνυμα: εδραίωση μιας εκτελεστικής–νομοθετικής συμμαχίας έναντι της δικαστικής.

Ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αμίτ Μπέχερ το είπε ωμά: αυτή η κίνηση «αποκλεισμού» δεν πλήττει μόνο τον θεσμικό ρόλο του προέδρου του Ανώτατου Δικαστηρίου, αλλά «τη δημοκρατία συνολικά». Εδώ, η αντιπαράθεση για τη δικαστική μεταρρύθμιση — τον περιορισμό δηλαδή της ακυρωτικής αρμοδιότητας των δικαστών και τη μετατόπιση ισχύος προς την κυβέρνηση — ξαναπαίρνει φωτιά.

Το επιχείρημα της κυβέρνησης – και το «σύννεφο» πάνω από τη δίκη

Η κυβέρνηση προβάλλει ένα διττό επιχείρημα:

1. το δικαστικό σύστημα υπερέβη τα όριά του και εμποδίζει τη λαϊκή εντολή,
2. ο Νετανιάχου διώκεται πολιτικά και η δίκη του έχει υποκινηθεί από ένα εχθρικό μιντιακό–δικαστικό σύμπλεγμα.

Η υπεράσπιση ενισχύει αυτό το αφήγημα ζητώντας ευέλικτες διαδικασίες (ώστε ο πρωθυπουργός να ασκεί τα καθήκοντά του) και αμφισβητώντας την αναλογικότητα των κατηγοριών. Από την άλλη, η εισαγγελία επιμένει ότι οι πράξεις — αν αποδειχθούν — συνιστούν συστημική διαφθορά στην καρδιά του κράτους, με ανταλλάγματα που διαστρεβλώνουν το δημόσιο συμφέρον.

Εδώ συμπυκνώνεται το μεγάλο πολιτικό διακύβευμα: αν η δίκη είναι θεσμική κάθαρση ή πολιτική εκδίκηση. Η λεκτική υπεραπλούστευση του τύπου «πούρα και σαμπάνιες» — όπως είπε ο Τραμπ — αδικεί τη βαρύτητα των ανταλλαγμάτων που περιγράφονται στον φάκελο, αλλά και τη δημόσια κόπωση από μια υπόθεση που μοιάζει ατέρμονη.

Γιατί τώρα «σκάει» τόσο δυνατά

Τρεις είναι οι μοχλοί έντασης της στιγμής:

• Η επιστροφή του κατηγορουμένου στο βήμα του μάρτυρα, που δίνει νέα δραματουργία στη διαδικασία.
• Η σκηνή Τραμπ στην Κνεσέτ, που μετατρέπει μια ποινική υπόθεση σε γεωπολιτικό επεισόδιο επικοινωνίας.
• Η θεσμική τριβή για το ποιος καλείται και ποιος αποκλείεται από την κρατική τελετουργία — ένα σύμβολο ισχύος που μετράει.

Όλα αυτά διαδραματίζονται ενώ η χώρα παλεύει με ασφαλιστικές δικλείδες σε καιρό ασύμμετρων απειλών και περιφερειακής αστάθειας. Η νομιμοποίηση των θεσμών περνάει από τη λεπτή γραμμή: σεβασμός της δικαιοσύνης χωρίς παγίδευση της κυβερνησιμότητας.

Το πολιτικό ρίσκο για όλους

• Για τον Νετανιάχου: κάθε βήμα στο δικαστήριο είναι και βήμα στην κοινή γνώμη. Η προσέλευση και η μαρτυρία του, ακόμη και με σφιχτό πρόγραμμα, θα αποτελέσουν τηλεοπτικό γεγονός και πολιτικό τεστ.
• Για τον Χέρτσογκ: η ουδετερότητα του Προέδρου γίνεται πολιτειακό κεφάλαιο. Κάθε νύξη περί χάριτος πριν από τελεσίδικη απόφαση εκλαμβάνεται ως θεσμική εκτροπή.
• Για τον Τραμπ: το μήνυμα προς το ισραηλινό κοινό μπορεί να ενισχύσει την εικόνα του ως φίλου του Ισραήλ, αλλά στην πράξη διχάζει και σπρώχνει την ισραηλινή συζήτηση σε μαύρο/άσπρο.
• Για την αντιπολίτευση (Γιαΐρ Λαπίντ κ.ά.): το θεσμικό αφήγημα πρέπει να μείνει πειστικό και νηφάλιο — όχι ηθικολογία χωρίς πρόταση εξόδου από την κρίση.

Η επόμενη μέρα της διαδικασίας

Αν το δικαστήριο κρατήσει σφιχτά το τιμόνι, θα δούμε ένα χρονοδιάγραμμα καταθέσεων με προβλέψιμες παρεκκλίσεις (λόγω πρωθυπουργικών καθηκόντων), αλλά με καθαρή στόχευση σε ουσιώδη αποδεικτικά: συναλλαγές, επικοινωνίες, ρυθμιστικές αποφάσεις. Η υπεράσπιση θα επιδιώξει να μεταφράσει κάθε αμφιβολία σε εύλογο σκεπτικισμό περί σκοπιμοτήτων. Η κατηγορούσα αρχή θα προσπαθήσει να δέσει το παζλ ανταλλαγμάτων χωρίς «θεατρινισμούς» — για να μη φανεί ότι πολιτικοποιεί τη δικαιοσύνη.

Κρίσιμη θα είναι και η δημόσια νηφαλιότητα: αν η κοινοβουλευτική τελετουργία πάψει να γίνεται εργαλείο αποκλεισμών (ποιος καλείται, ποιος όχι), θα πέσει η θερμοκρασία. Διαφορετικά, η υπόθεση θα συνεχίσει να λειτουργεί ως επιταχυντής πόλωσης.