Ο ντε φάκτο ηγέτης της Σαουδικής Αραβίας φέρεται να υποστηρίζει ότι η στρατιωτική εκστρατεία ΗΠΑ – Ισραήλ αποτελεί «ιστορική ευκαιρία» για την αναμόρφωση της Μέσης Ανατολής, σύμφωνα με άτομα που έχουν ενημερωθεί από Αμερικανούς αξιωματούχους σχετικά με τις συνομιλίες.

Σε σειρά επαφών την τελευταία εβδομάδα, ο πρίγκιπας Μοχάμεντ φέρεται να μετέφερε στον Τραμπ ότι θα πρέπει να επιμείνει στην προσπάθεια αποδυνάμωσης της κυβέρνησης του Ιράν. Ο ίδιος θεωρεί ότι το Ιράν αποτελεί μακροπρόθεσμη απειλή για τις χώρες του Κόλπου, η οποία μπορεί να εξαλειφθεί μόνο μέσω αλλαγής του καθεστώτος στην Τεχεράνη.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου θεωρεί επίσης το Ιράν μακροπρόθεσμη απειλή. Ωστόσο, αναλυτές εκτιμούν ότι το Ισραήλ πιθανότατα θα θεωρούσε επιτυχία ένα αποδυναμωμένο ιρανικό κράτος που θα είναι απασχολημένο με εσωτερικές αναταραχές. Από την άλλη, η Σαουδική Αραβία εκτιμά ότι ένα αποσταθεροποιημένο Ιράν θα αποτελούσε σοβαρή και άμεση απειλή για την ασφάλειά της.

Ανησυχία για μεγαλύτερες επιθέσεις

Παράλληλα, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι τόσο στη Σαουδική Αραβία όσο και στις ΗΠΑ εκφράζουν ανησυχίες ότι, σε περίπτωση παράτασης της σύγκρουσης, το Ιράν ενδέχεται να εξαπολύσει ακόμη πιο ισχυρές επιθέσεις σε σαουδαραβικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, ενώ οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να εμπλακούν σε έναν ατέρμονο πόλεμο.

Δημοσίως, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει κάνει αντικρουόμενες δηλώσεις, είτε αφήνοντας να εννοηθεί ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να λήξει σύντομα, είτε αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα υπάρξει κλιμάκωση. Τη Δευτέρα, σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ανέφερε ότι υπήρξαν «παραγωγικές συνομιλίες για πλήρη επίλυση των εχθροπραξιών», αν και το Ιράν διέψευσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις.

Οι συνέπειες του πολέμου για την οικονομία και την εθνική ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Επιθέσεις με drones και πυραύλους από το Ιράν, ως απάντηση στην αμερικανοϊσραηλινή επίθεση, έχουν ήδη προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στην αγορά πετρελαίου.

Τι αναφέρει η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας

Σαουδαραβικές αρχές απέρριψαν τον ισχυρισμό ότι ο πρίγκιπας πιέζει για συνέχιση του πολέμου. Όπως υποστηρίζουν, το βασίλειο υποστηρίζει μια ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης και διατηρεί στενή επικοινωνία με την αμερικανική κυβέρνηση.

«Πρωταρχικό μας μέλημα είναι να προστατεύσουμε τον πληθυσμό και τις πολιτικές υποδομές από τις καθημερινές επιθέσεις», ανέφερε η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας και κατηγόρησε το Ιράν ότι επιλέγει επικίνδυνη κλιμάκωση αντί για σοβαρές διπλωματικές λύσεις.

Ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, με ισχυρή επιρροή στον Τραμπ, φέρεται να υποστήριξε ακόμη και το ενδεχόμενο ανάπτυξης στρατευμάτων στο Ιράν για την κατάληψη ενεργειακών υποδομών και την αποδυνάμωση της κυβέρνησης΄

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο Τραμπ εξετάζει το ενδεχόμενο στρατιωτικής επιχείρησης για την κατάληψη του νησιού Kharg, βασικού κόμβου πετρελαϊκών υποδομών του Ιράν, μια επιχείρηση που θα θεωρούνταν ιδιαίτερα επικίνδυνη.

Σοβαρά προβλήματα από το Στενό του Ορμούζ

Η στάση της Σαουδικής Αραβίας επηρεάζεται τόσο από πολιτικούς όσο και από οικονομικούς παράγοντες. Από την έναρξη του πολέμου, οι ιρανικές επιθέσεις έχουν επηρεάσει σοβαρά τη λειτουργία του Στενού του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται η πλειονότητα των εξαγωγών πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, των ΗΑΕ και του Κουβέιτ.

Παρότι οι χώρες αυτές διαθέτουν εναλλακτικούς αγωγούς, οι υποδομές αυτές έχουν επίσης δεχθεί επιθέσεις.

Αναλυτές εκτιμούν ότι ο πρίγκιπας Μοχάμεντ, αν και αρχικά επιθυμούσε να αποφύγει μια πολεμική σύγκρουση, ανησυχεί ότι μια πρόωρη αποχώρηση των ΗΠΑ θα άφηνε τη Σαουδική Αραβία και την ευρύτερη περιοχή αντιμέτωπες με ένα ενισχυμένο Ιράν. Στο συγκεκριμένο σενάριο, μία ημιτελής στρατιωτική επιχείρηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε συχνές ιρανικές επιθέσεις. Παράλληλα, η Τεχεράνη θα διατηρούσε τη δυνατότητα να διακόπτει κατά διαστήματα τη διέλευση πλοίων από το Στενό του Ορμούζ.

«Οι σαουδαραβικές αρχές θέλουν να τελειώσει ο πόλεμος, αλλά έχει σημασία και ο τρόπος που θα τελειώσει», δήλωσε η αναλύτρια Γιασμίν Φαρούκ από το International Crisis Group.

Πλήγματα σε διυλιστήρια και διπλωματικές εγκαταστάσεις

Η Σαουδική Αραβία διαθέτει σημαντικό αριθμό αντιαεροπορικών συστημάτων Patriot για την αναχαίτιση επιθέσεων κατά πετρελαϊκών εγκαταστάσεων και πόλεων, όμως οι διαθέσιμοι πύραυλοι αναχαίτισης είναι περιορισμένοι παγκοσμίως.

Από την έναρξη της σύγκρουσης έχουν σημειωθεί πλήγματα σε διυλιστήρια και σε διπλωματικές εγκαταστάσεις, ενώ θραύσματα από αναχαιτισμένους πυραύλους έχουν προκαλέσει θύματα μεταξύ αλλοδαπών εργαζομένων.

Αναλυτές εκτιμούν ότι ο πρίγκιπας διάδοχος ενδέχεται να βλέπει τον πόλεμο ως ευκαιρία για την ενίσχυση της επιρροής της Σαουδικής Αραβίας στη Μέση Ανατολή, θεωρώντας ότι η χώρα του μπορεί να προστατευτεί ακόμη και σε περίπτωση παρατεταμένης σύγκρουσης.

Παράλληλα, ο Τραμπ έχει εκφράσει ανησυχίες για τις επιπτώσεις των υψηλών τιμών πετρελαίου στην οικονομία, με τον Σαουδάραβα ηγέτη να εκτιμά ότι οι αναταράξεις θα είναι προσωρινές.

Οικονομολόγοι, ωστόσο, εμφανίζονται επιφυλακτικοί ως προς την ταχεία ανάκαμψη της αγοράς πετρελαίου, καθώς η Σαουδική Αραβία δεν μπορεί να καλύψει πλήρως τις απώλειες που προκαλεί ο περιορισμός της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ.

Ο κίνδυνος για τα οικονομικά σχέδια του μπιν Σαλμάν

Ο παρατεταμένος πόλεμος ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο και τα φιλόδοξα οικονομικά σχέδια του πρίγκιπα Μοχάμεντ για τη μετατροπή της Σαουδικής Αραβίας σε παγκόσμιο επιχειρηματικό κέντρο έως το 2030, καθώς απαιτείται σταθερό περιβάλλον για την προσέλκυση επενδύσεων και τουρισμού.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας, Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν, δήλωσε ότι βασική προτεραιότητα της χώρας είναι να σταματήσουν οι επιθέσεις κατά της Σαουδικής Αραβίας και των γειτονικών χωρών.

«Θα χρησιμοποιήσουμε κάθε διαθέσιμο μέσο, πολιτικό, οικονομικό και διπλωματικό, για να τερματιστούν αυτές οι επιθέσεις», ανέφερε.

«Πιστεύω ότι έχουμε επίσης ιστορικές ευκαιρίες, πολλές από τις οποίες πρόκειται να οριστικοποιήσουμε σήμερα», είπε και πρόσθεσε: «Συνδέοντας τα δίκτυα ηλεκτρικού ρεύματος, μπορούμε να παρέχουμε στην Ελλάδα και τη νοτιοανατολική Ευρώπη μέσω της Ελλάδας πολύ φθηνότερη ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές και θα υπογράψουμε μνημόνιο κατανόησης σχετικά με αυτό σήμερα».

Στη σύντομη παρέμβασή του ο Κυριάκος Μητσοτάκης τόνισε ότι «είναι μία ευκαιρία να επαναβεβαιώσουμε τη δύναμη της στρατηγικής μας σχέσης. Θα υπογράψουμε σημαντικές συμφωνίες και θα έχουμε την ευκαιρία να συζητήσουμε περιφερειακές εξελίξεις αλλά και πώς να ενισχύσουμε περαιτέρω την σημαντική σχέση μεταξύ των δύο χωρών μας, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομική συνεργασία».

Διαβάστε τις δηλώσεις των δύο ανδρών:

Κυριάκος Μητσοτάκης: «Υψηλότατε, είναι πραγματικά χαρά μου να σας υποδέχομαι στην Αθήνα, στο πρώτο ταξίδι σας στην Ευρώπη μετά την πανδημία Covid-19. Είναι μία ευκαιρία να επαναβεβαιώσουμε τη δύναμη της στρατηγικής μας σχέσης. Θα υπογράψουμε σημαντικές συμφωνίες και θα έχουμε την ευκαιρία να συζητήσουμε περιφερειακές εξελίξεις αλλά και πώς να ενισχύσουμε περαιτέρω την σημαντική σχέση μεταξύ των δύο χωρών μας, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομική συνεργασία.

Θα ήθελα να σας συγχαρώ και πάλι για το project «Vision 2030» και τη φιλοδοξία που το διατρέχει. Και θα θέλαμε να εξετάσουμε περαιτέρω ευκαιρίες για συνεργασία ανάμεσα στις δύο χώρες μας, στις οικονομίες μας, και να προσελκύσουμε περισσότερες σαουδαραβικές επενδύσεις στην Ελλάδα.

Είναι, λοιπόν, μεγάλη μου χαρά να σας υποδέχομαι στην Αθήνα και στο πρωθυπουργικό γραφείο».

Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν: «Σας ευχαριστώ κ. Πρωθυπουργέ. Με χαροποιεί ιδιαίτερα ότι βρίσκομαι στην Αθήνα και σας ευχαριστώ πραγματικά για τη θερμή υποδοχή, η οποία σημαίνει πολλά για εμένα και για τη Σαουδική Αραβία.

Η σχέση μεταξύ των δύο χωρών μας είναι μια ιστορική σχέση και πιστεύω ότι έχουμε επίσης ιστορικές ευκαιρίες, πολλές από τις οποίες πρόκειται να οριστικοποιήσουμε σήμερα. Συνδέοντας τα δίκτυα ηλεκτρικού ρεύματος, μπορούμε να παρέχουμε στην Ελλάδα και τη νοτιοανατολική Ευρώπη μέσω της Ελλάδας πολύ φθηνότερη ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές και θα υπογράψουμε μνημόνιο κατανόησης σχετικά με αυτό σήμερα.

Μας απασχολεί επίσης το υδρογόνο και πώς να μετατρέψουμε την Ελλάδα σε κόμβο για την Ευρώπη όσον αφορά το υδρογόνο, πρόκειται για κάτι που αλλάζει τα δεδομένα και για τις δύο χώρες. Εργαζόμαστε επίσης για τη διασύνδεση του δικτύου τηλεπικοινωνιών.

Αυτά τα τρία είναι όλα σημαντικά ζητήματα που πρόκειται να αλλάξουν τη θέση της Ελλάδας και της Σαουδικής Αραβίας και θα υποστηρίξουν την Ευρώπη, ειδικά τη νότια και τη δυτική Ευρώπη, με πολύ φθηνότερη και αποδοτική ενέργεια που προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές. Έχουμε κι ένα τέταρτο σημαντικό θέμα που μπορούμε να ανακοινώσουμε σήμερα, μπορούμε να το κάνουμε αργότερα, εργαζόμαστε σε αυτό.

Και σίγουρα έχουμε πλούσια ατζέντα: επενδύσεις, εμπόριο, οικονομική ατζέντα, πολιτική ατζέντα, ασφάλεια. Σας υπόσχομαι λοιπόν ότι όταν έρχομαι στην Ελλάδα, δεν θα έρχομαι με άδεια χέρια. Έχουμε πολλά ζητήματα που θα αλλάξουν τα δεδομένα και για τις δύο χώρες μας, αλλά και για ολόκληρη την περιοχή. Σας ευχαριστώ, κ. Πρωθυπουργέ».

Υπενθυμίζεται πως ο Μπάιντεν και οι αμερικανικές Αρχές είχαν ασκήσει έντονη κριτική στην ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας για τη δολοφονία του Σαουδάραβα δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι, φωτογραφίζοντας μάλιστα τον Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν ως υπεύθυνο. Ο Αμερικάνος πρόεδρος προεκλογικά είχε δεσμευτεί να κάνει «παρία» τη Σαουδική Αραβία στην παγκόσμια σκηνή. Ωστόσο όταν εξελέγη, αποχαρακτήρισε μια αναφορά των μυστικών υπηρεσιών για τις ευθύνες του πρίγκιπα διαδόχου σε αυτήν την υπόθεση.

Ο Μπάιντεν θα έχει συνομιλίες με τον πρίγκιπα Μοχάμεντ για σειρά θεμάτων, από το πετρέλαιο μέχρι τους εξοπλισμούς, ενώ σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους θα θέσει και το ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ωστόσο ο σύμβουλος εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ μετρίασε τις προσδοκίες για οποιαδήποτε άμεση ενίσχυση της προσφοράς πετρελαίου που θα βοηθούσε στη μείωση του υψηλού κόστους της βενζίνης και επομένως στην αντιμετώπιση του υψηλότερου πληθωρισμού στις ΗΠΑ εδώ και τέσσερις δεκαετίες.

Λίγο πριν από την άφιξη του Μπάιντεν στην Τζέντα, έγιναν δύο ανακοινώσεις: το Ισραήλ είπε ότι δεν έχει «καμία αντίρρηση» για την παράδοση δύο νησιών στην Ερυθρά Θάλασσα στη Σαουδική Αραβία, η οποία με τη σειρά της άνοιξε τον εναέριο χώρο της για «όλους τους αερομεταφορείς», συμπεριλαμβανομένων και των ισραηλινών – μια απόφαση που ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε «ιστορική».

Αυτές οι δύο ενέργειες θα μπορούσαν, σύμφωνα με τους αναλυτές, να ανοίξουν τον δρόμο για μια πιθανή προσέγγιση μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας και του Ισραήλ. Το Ισραήλ εξομάλυνε άλλωστε τις σχέσεις του, το 2020, με δύο συμμάχους του Ριάντ: τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν.

«Είναι ένα πρώτο βήμα», είπε ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Γιαΐρ Λαπίντ, ευχαριστώντας τη Σαουδική Αραβία για την απόφασή της. Αύριο Σάββατο ο Μπάιντεν θα συμμετάσχει σε μια σύνοδο των ηγετών των αραβικών μοναρχιών του Κόλπου.