Η έκθεση συνδιοργανώνεται με το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά ιδρύματα έρευνας της ιστορίας και του πολιτισμού της Μικράς Ασίας, το οποίο φιλοξενεί το μοναδικό Αρχείο Προφορικής Ιστορίας που συγκροτήθηκε με βάση τις μαρτυρίες περισσοτέρων από 5.000 εκπατρισμένων Μικρασιατών πρώτης γενιάς.

Η μεγαλόπνοη αυτή έκθεση για την εκατονταετηρίδα της Μικρασιατικής Καταστροφής, περικλείει το πριν και το μετά της Καταστροφής και του δράματος, επιχειρώντας να συνθέσει τη ζωή του μικρασιατικού Ελληνισμού πριν το τέλος της αίγλης και λάμψης του, όσο και την άφιξή του στην Ελλάδα μετά τον ξεριζωμό, και τον αγώνα της σταδιακής ενσωμάτωσής του στη νέα πατρίδα.

Το ταξίδι στο χρονικό του Ελληνισμού της Μ. Ασίας, χωρίζεται σε τρεις ενότητες: Ξεκινά από τα δυτικά παράλια της Ιωνίας με επίκεντρο την κοσμοπολίτικη Σμύρνη, αλλά και το Αϊβαλί, τα Βουρλά και τόσες άλλες ξακουστές ελληνικές κοινότητες, αστικές και αγροτικές. Η μετάβαση σ’ αυτή την πρώτη ενότητα γίνεται με μια συμβολική γέφυρα, όπου και τα ονόματα των δωρητών της έκθεσης κι ένα animation από καρτ ποστάλ της εποχής, για ν’ αρχίσει να ξεδιπλώνεται ο πλούτος των εκθεμάτων και τεκμηρίων.

Ένα αστικό σπίτι της Ιωνίας, με προσωπογραφίες των ενοίκων και προσωπικά τους αντικείμενα, έργα τέχνης – ο Αϊβαλιώτης καπετάνιος του Κόντογλου – χειρόγραφα και μαρτυρίες Σεφέρη και Βενέζη, πίνακες Σικελιώτη και τόσων ακόμα σπουδαίων Μικρασιατών, δηλώνουν την παρουσία τους. Η ατμοσφαιρική έκθεση εμπλουτίζεται με όψεις πόλεων, δρόμων και σπιτιών, τεκμήρια από φημισμένες σχολές, φωτογραφίες από τάξεις αποφοίτων.

Ακολουθεί η Καππαδοκία με το συγκλονιστικό ανάγλυφο τοπίο και τις εκκλησίες, οι νότιες επαρχίες με τις περίτεχνες επίσημες ενδυμασίες, τις καραμανλίδικες εικόνες, τα μοναδικά κειμήλια, τα ξακουστά χαλιά από την Σπάρτα της Πισσιδίας. Διασχίζουμε τον Πόντο, μέσα από την Τραπεζούντα, μονές κι εκκλησιές, περνάμε από την Κιουτάχεια και τα εργαστηρια κεραμεικής στην Βιθυνία και σε τόσες ακόμα ξακουστές κοινότητες. Μετά ταξιδεύουμε στην Κωνσταντινούπολη, την πόλη-φάρο του Ελληνισμού, μέσα από το Πατριαρχείο και την εκπαίδευση. Το ταξίδι της πρώτης ενότητας καταλήγει στο μεγάλο σταυροδρόμι, την Ανατολική Θράκη.

Η δεύτερη ενότητα επικεντρώνεται στα γεγονότα της περιόδου ανάμεσα στο 1908 και 1922. Στρατιωτικές στολές, οπλισμός, η σημαία του λιμεναρχείου της Σμύρνης, πολεμικά ντοκουμέντα, φωτογραφικό και κινηματογραφικό υλικό, χάρτες, ζωγραφικά ντοκουμέντα, ζωντανεύουν την περίοδο στις αρχές του 20ου αιώνα, με κορυφαία γεγονότα την αλλαγή καθεστώτος και τους Έλληνες βουλευτές στην Οθωμανική Βουλή, τους πρώτους διωγμούς, το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και τις συνθήκες που ακολούθησαν, την απόβαση στη Σμύρνη και την περίοδο της ελληνικής διοίκησης, την ελληνική Θράκη και παράλληλα την περίοδο της Μικρασιατικής Εκστρατείας μέχρι την τραγική της κατάληξη. Κι ύστερα, η εγκατάσταση στη Ελλάδα, ο αγώνας επιβίωσης και ενσωμάτωσης, η μεγάλη συμβολή των Μικρασιατών στην ανάπτυξη της Ελλάδας.

Η τρίτη ενότητα περικλείει το χρονικό της εγκατάστασης των εκπατρισμένων Μικρασιατών και παρουσιάζει τα εκθέματα σε ειδικά διαμορφωμένες σκηνές των προσφύγων: φωτογραφίες από την υποδοχή, σκηνές καθημερινής ζωής, οι δυσκολίες, κρατική πρόνοια, η βοήθεια από την Δύση, η διαχείριση της ανταλλαγής πληθυσμών, οι εργασίες της Επιτροπής Αποκαταστάσεως προσφύγων, οι προσφυγικοί συνοικισμοί και προσφυγικές παραγκουπόλεις απ’ όλη την Ελλάδα, οι προσφυγικές ενώσεις και σύλλογοι, ο ρόλος του αθλητισμού, οι τέχνες και τα γράμματα, το ρεμπέτικο. Η παρουσία του μικρασιατικού Ελληνισμού σε όλες τις εκφάνσεις της ελληνικής κοινωνίας.

Το ταξίδι στο χρονικό του Ελληνισμού της Μ Ασίας ζωντανεύει μέσα από 1.100 εκθέματα και πάνω από 500 φωτογραφίες. Και πράγματι, όπως είπε η επιμελήτρια της έκθεσης ιστορικός τέχνης, Εβίτα Αράπογλου «κάθε τμήμα της έκθεσης, κάθε προθήκη, θα μπορούσε να είναι θέμα για μια ξεχωριστή έκθεση».

Τα εκθέματα προέρχονται από τις συλλογές του Μουσείου Μπενάκη – ενός από τα τρία μουσεία που υποδέχθηκαν κειμήλια των κοινοτήτων κατά τη μετεγκατάστασή τους στον ελλαδικό χώρο. Τα ιστορικά αρχεία του μουσείου διασώζουν σημαντικές μαρτυρίες από την πορεία της Μικρασιατικής Εκστρατείας και την εγκατάσταση των προσφύγων, ενώ εκθέματα της Πινακοθήκης Γκίκα τεκμηριώνουν τη συμβολή των Μικρασιατών στον πολιτισμό του 20ού αιώνα.

Στην έκθεση δανείζουν αντικείμενα και τεκμήρια 88 ιερές μητροπόλεις, μουσεία, αρχεία, φορείς, ιδρύματα, εταιρείες και αθλητικοί σύλλογοι, θεματοφύλακες της ιστορίας και του πολιτισμού του μικρασιατικού Ελληνισμού, καθώς και 93 ιδιώτες, οι οποίοι συνεισφέρουν θησαυρούς από τις προσωπικές συλλογές και τα αρχεία τους.

Η προετοιμασία και έρευνα της έκθεσης ξεκίνησε το φθινόπωρο του 2018 και η επιμέλεια είναι της Εβίτας Αράπογλου (αντιπρόεδρος του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, μέλος του Δ.Σ. του μουσείου Μπενάκη) σε στενή συνεργασία με τον διευθυντή του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, ακαδημαϊκό Πασχάλη Κιτρομηλίδη, και τους ερευνητές του Κέντρου, τον επιστημονικό διευθυντή του Μουσείου Μπενάκη, Γιώργη Μαγγίνη, και τους επιμελητές του μουσείου, καθώς και πολλούς ακόμη επιστημονικούς συνεργάτες.

Η έκθεση Επιβάτης (Passenger) του Σον Σκάλι ανοίγει στις 17 Δεκεμβρίου, σχεδόν δέκα χρόνια μετά την έκθεση Doric/Δωρικός Ρυθμός, την πρώτη παρουσίαση του έργου του Σον Σκάλι (Sean Scully) στην Ελλάδα. Ο «Επιβάτης» παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βουδαπέστης, ενώ θα ακολουθήσουν και άλλοι σταθμοί στην Ευρώπη.

Ο Σκάλι συνδυάζει στο έργο του την παράδοση της αφηρημένης εξπρεσιονιστικής ζωγραφικής στην Αμερική με την ευαισθησία των κινημάτων του ευρωπαϊκού μοντερνισμού. Δημιουργεί μια πολύ προσωπική αντίληψη, γεμάτη από συναισθήματα και ευαισθησία. Η αναδρομική του συγκεντρώνει 103 συνολικά έργα, λάδια, ακρυλικά, υδατογραφίες και σχέδια, και επίσης παρουσιάζεται ένα εμβληματικό γλυπτό. Τα πρώτα έργα προέρχονται από την δεκαετία του 1960 ενώ το τελευταίο, το Μαύρο Τετράγωνο, έχει δημιουργηθεί το 2020 και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην έκθεση της Βουδαπέστης. Πρόκειται για μια ευθεία αναφορά στο εμβληματικό ομότιτλο έργο του Καζιμίρ Μαλέβιτς. «Μαύρο, αδιέξοδο σαν την σκοτεινή εποχή που ζούμε, τοποθετημένο μέσα σε ένα τοπίο φύσης που επίσης ζούμε, στην εποχή της κλιματικής αλλαγής και του covid» έχει πεί ο Σκάλι. Την αθηναϊκή έκθεση επιμελούνται ο Dávid Fehér, διευθυντής του Μουσείου Καλών Τεχνών της Βουδαπέστης και εκ μέρους του Μουσείου Μπενάκη ο Κωνσταντίνος Παπαχρίστου.

Η έκθεση «Παπαδοπούλου 100. Η ιστορία της Εταιρίας 1922-2022» ανοίγει για το κοινό στις 10 Δεκεμβρίου για να γιορτάσει τα εκατό χρόνια αδιάλειπτης λειτουργίας της εταιρίας μπισκότων και ειδών διατροφής. Η έκθεση επιχειρεί να αναδείξει τα συστατικά της εκατοντάχρονης επιτυχίας, φωτίζοντας όλες τις πτυχές που την απαρτίζουν: την ιστορία της, τον τρόπο παραγωγής των προϊόντων της, τη σημασία του εμπορικού σήματός της.

Πρόκειται για την ιστορία μιας οικογένειας, της οικογένειας Παπαδοπούλου, που εδώ και έναν αιώνα κρατάει σταθερά τα ηνία αυτής της ελληνικής βιομηχανίας. Οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν την ιστορία της, ιδωμένη παράλληλα με την ιστορική διαδρομή της Ελλάδας και με τις μικρές ιστορίες των ανθρώπων της εταιρείας, που καθημερινά μοχθούν για να απολαμβάνουμε κάτι τόσο απλό, όσο ένα μπισκότο. Επιμέλεια έκθεσης Ερατώ Κουτσουδάκη, Σπύρος Κίζης.

Τέλος, λίγο πριν τα Χριστούγεννα, στις 23 Δεκεμβρίου, εγκαινιάζονται οι «Ανώνυμες Διαδρομές. Μια προωπική ματιά στην Ελλάδα 2007- 2017» μέσα από τον φακό του Παναγιώτη Σωτηρόπουλου. Οι περισσότερες φωτογραφίες πραγματοποιήθηκαν το 2010, την εποχή της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, μια εποχή μετάβασης, που σηματοδοτούσε ένα τέλος εποχής. Όπως και στις παλαιότερες φωτογραφικές εργασίες του Παναγιώτη Σωτηρόπουλου, Corpora Sine Memoria (1991) και Πάτρα – Μια Φωτογραφική Σκιαγράφηση της Πόλης που Χάνεται (2006), αφετηρία είναι και εδώ η «απώλεια». Οι φωτογραφίες του δεν εικονογραφούν την κρίση, αλλά ακροβατούν ανάμεσα σε ένα «πριν», ένα αβέβαιο «τώρα» κι ένα ακόμα πιο αβέβαιο «μετά». Ο Σωτηρόπουλος φωτογραφίζει αθόρυβα, με το αεικίνητο βλέμμα ενός περιπατητή που επιθυμεί να συλλάβει την συνολική εικόνα ενός τόπου και μιας εποχής. Στο πολυδιάστατο πλέγμα των εικόνων που παρουσιάζονται στην έκθεση, οδηγός του, όπως λέει ο ίδιος, «ήταν η σκέψη πως η ατομική μοίρα δεν είναι ποτέ αποκλειστικά ατομική και πίσω από κάθε είδους δυσκολία και δυσλειτουργία κρύβονται σχεδόν πάντα το φάσμα της συλλογικής μοίρας και η κοινή ανθρώπινη ανάσα».

Μια επιλογή 110 φωτογραφιών από μια σειρά 600 πορτρέτων που τράβηξε την τελευταία επταετία, συγκεντρώνοντας στο στούντιό του στην Νέα Υόρκη, ”μοντέλα” μέσω πρόσκλησης που απηύθυνε στα σόσιαλ μίντια: «Γεια σας! Θα βρίσκομαι στο στούντιό μου την … [ημερομηνία] για φωτογράφηση πορτραίτων. Είστε όλοι ευπρόσδεκτοι. Ανεξάρτητα από ηλικία, χρώμα, μέγεθος, φύλο ή θρησκεία. Επικοινωνήστε μαζί μου, εάν ενδιαφέρεστε».

Στην πρόσκληση του ανταποκρίθηκε πολύς κόσμος από παντού – Νέα Υόρκη, Λος Αντζελες, Πορτογαλία, Ισπανία,Ελλάδα, Μαρόκο. Ακόμα και την τελευταία χρονιά, στην περίοδο της καραντίνας, όταν λόγω των περιορισμών εστίασε περισότερο στα πορτρέτα, ανθρωποι από μακρινές χώρες συνέχισαν να του στέλνουν βίντεο μέσω facetime. Κάτι που του επέτρεψε να δημιουργήσει μια πιο αυθεντική εικόνα της ανθρωπότητας.

Τα πορτρέτα του Terry Tsiolis, προσπαθούν να αποτυπώσουν τον χαρακτήρα κάθε εικονιζόμενου, παρακάμπτοντας τους κανόνες της δαπανηρής και σύνθετης φωτογράφισης μόδας και ρουχισμού. Τα άτομα που ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση του, επιδεικνύουν την δική τους ειλικρίνεια χωρίς επιφυλάξεις: με ερωτισμό, παραλογισμό, ειρωνεία, ευθυμία. Κι επειδή τους φωτογράφισε χωρίς περιορισμούς, μόνος του, δίχως την γυαλιστερή, κατασκευασμένη ομορφιά των περιοδικών όπου εργάζεται, ο διαπρεπής φωτογράφος αγαπά αυτές τις φωτογραφίες πολύ περισσότερο. Ο κόσμος των πορτρέτων του Τerry Tsiolis εκτείνεται από την πληθωρική Μαροκινή exotic dancer, στον υπάλληλο τού απέναντι καφέ από το στούντιο του φωτογράφου στη Νέα Υόρκη, έως έναν υπερασπιστή της ρευστότητας του φύλου, genderfluid, που κάνει περφόρμανς γυμνός μπροστά σε έργα των μεγάλων μουσείων, Πράδο, Λούβρο κ.ά. με αποτέλεσμα να τον συλλαμβάνουν, έως ένα ζευγάρι αλμπίνων, μια γυναίκα με τα τατουάζ της, την ηθοποιό χορεύτρια Έλενα Τοπαλίδου, τον πατέρα του φωτογράφου, τη μητέρα του σε χορευτική πόζα, και πολλούς ακόμα.

Η έκθεση «Πορτραίτα» στο Μουσείο Μπενάκη είναι η πρώτη του Terry Tsiolis σε μουσειακό χώρο και ο ίδιος δηλώνει ευτυχής. Ο Terry Tsiolis γεννήθηκε το 1969 στο Μόντρεαλ, από γονείς μετανάστες της Πελοπονήσου στον Καναδά. Ζει και εργάζεται στη Νέα Υόρκη και είναι ιδιαίτερα γνωστός για τη συνεργασία του με τα περιοδικά μόδας Vogue, Harper’s Bazaar και Vanity Fair. Έχει απαθανατίσει μουσικούς και ηθοποιούς όπως την Ριάννα, την Μάργκοτ Ρόμπι, την Τζέην Φόντα.

Η πρόταση να εκθέσει στο Μουσείο Μπενάκη ήταν του Νίκου Τριβουλίδη, διευθυντή Πόρων και Ανάπτυξης του Μουσείου Μπενάκη, καθώς τα έσοδα από μια σειρά με φωτογραφίσεις των υποστηρικτών του μουσείου από τον Τerry Tsiolis, θα διατεθούν για τις ανάγκες του Μουσείου Μπενάκη.

Όπως μπορείτε να δείτε, έχει τεθεί προς πώληση στο e-shop του ένα γούρι που το ονομάζει «Μαντώ Μαυρογένους», εμπνευσμένο από το … «We Can Do It», το οποίο συνοδεύεται από σχετικό… ματάκι(!!), και ένα καρτελάκι με τις λέξεις: ΥΓΕΙΑ, Κ….Α, ΕΠΑΝΑCΤΑΣΗ(!!!). Κοστίζει 25,50 ευρώ και όπως βλέπουμε έχει… “εξαντληθεί”.

Το θέμα έχει πυροδοτήσει σοβαρές αντιδράσεις από χρήστες του διαδικτύου αλλά και από τοπικούς φορείς που το ανέδειξαν, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχει “κατέβει” από την πλατφόρμα του Μουσείου.