Για την επέκταση της επιφάνειας της λίμνης: Ενώ στις 9 Οκτωβρίου 2025 η έκτασή της είχε συρρικνωθεί στα 8,3 τετραγωνικά χιλιόμετρα (μειωμένη κατά 44% σε σχέση με τη μέση τιμή της τελευταίας δεκαετίας), οι μετρήσεις της 7ης Απριλίου 2026 δείχνουν ότι η λίμνη καλύπτει πλέον 14,7 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Καλύφθηκε ξανά από το νερό ο παλαιός οικισμός Κάλλιο, με μόνο μερικά ελάχιστα κτίσματα και κορυφές τοίχων να εξέχουν πλέον πάνω από την επιφάνεια, θυμίζοντας τη δραματική κατάσταση των προηγούμενων μηνών.

Η σημερινή ανακούφιση έρχεται μετά από μια περίοδο έντονου προβληματισμού, κατά την οποία είχαν κινητοποιηθεί όλες οι αρμόδιες Αρχές.

Υπενθυμίζεται ότι τον Οκτώβριο του 2025, η συρρίκνωση της λίμνης είχε αποκαλύψει ένα απόκοσμο τοπίο, ξυπνώντας μνήμες από τη μεγάλη ξηρασία των αρχών της δεκαετίας του ’90. Τα στοιχεία του Αστεροσκοπείου έδειχναν τότε ότι το 2025 εξελισσόταν στην ξηρότερη χρονιά της τελευταίας δεκαετίας, με τις βροχοπτώσεις να παραμένουν σταθερά κάτω από τη μέση τιμή της περιόδου 2015-2024.

Συγκριτικά, ενώ το 2018 τα αποθέματα είχαν φτάσει στο μέγιστο των 605.563.000 κυβικών, η πτώση στα 156 εκατομμύρια κυβικά τον περασμένο Οκτώβριο είχε καταστήσει τον Μόρνο μια «σκιά» του εαυτού του.

Η εντυπωσιακή βροχόπτωση του πρώτου τριμήνου του 2026, που χαρακτηρίστηκε ως η υψηλότερη της τελευταίας δεκαετίας για την περιοχή, ήταν ο καταλύτης που επέτρεψε στον ταμιευτήρα να ανακάμψει και στο βυθισμένο χωριό Κάλλιο να επιστρέψει εκεί που ανήκει: στον τόπο «θυσίας» του, στον βυθό της λίμνης.

«Όμως, αυτό σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να μας οδηγεί σε εφησυχασμό. Να το εξηγήσω: Υδρολογικά, αυτό που αποκαλούμε “φαινόμενο της εμμονής” ή “φαινόμενο Hurst” περιγράφει το γεγονός ότι οι ακραίες τιμές –όπως οι ξηρασίες– έχουν την τάση να ομαδοποιούνται χρονικά. Στην παρατεταμένη ξηρασία του 1988-1994, είχαμε ενδιάμεσα μια ‘καλή’ υδρολογική χρονιά (1990-91), η οποία όμως δεν απέτρεψε την επάνοδο του φαινομένου για άλλα δύο έτη» ανέφερε.

Ακολουθεί η συνέντευξη της υδρολόγου Δ. ΕΜΠ – Διδάσκουσας ΠΑΔΑ, στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και τον Γιώργο Ψύλλια

Ερ: Τι δείχνουν τα μέχρι στιγμής στοιχεία για τα υδατικά αποθέματα στους ταμιευτήρες της ΕΥΔΑΠ; Κατά τη γνώμη σας ξεπεράστηκε ο κίνδυνος λειψυδρίας για φέτος το καλοκαίρι;

Απ:Τα αποθέματα της Παρασκευής 20 Φεβρουαρίου στους τέσσερις κύριους ταμιευτήρες της Αττικής (Μόρνος, Εύηνος, Υλίκη, Μαραθώνας) ανέρχονται σε περίπου 683,5 εκατ. κυβικά μέτρα. Η εικόνα είναι ελαφρώς βελτιωμένη σε σχέση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο και αυτό οφείλεται στην πορεία των φετινών βροχοπτώσεων. Οι ιδιαίτερα αυξημένες βροχοπτώσεις στη Δυτική Στερεά Ελλάδα, ήδη από το φθινόπωρο, έδωσαν μια σημαντική «ανάσα», συμβάλλοντας στον ταχύτερο ρυθμό αναπλήρωσης των αποθεμάτων. Ενδεικτικά, στις περιοχές που τροφοδοτούν τους ταμιευτήρες Μόρνου-Ευήνου, τον Ιανουάριο σημειώθηκαν κατά τόπους ύψη βροχής υπερτριπλάσια του Ιανουαρίου 2025, ενώ για τον Φεβρουάριο οι καταγραφές δείχνουν ήδη ύψη ακόμα και πενταπλάσια από τα περσινά. Αυτό σημαίνει ότι για το επερχόμενο καλοκαίρι δεν αναμένεται άμεσος κίνδυνος για την υδατική μας επάρκεια.

Όμως, αυτό σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να μας οδηγεί σε εφησυχασμό. Να το εξηγήσω: Υδρολογικά, αυτό που αποκαλούμε «φαινόμενο της εμμονής» ή «φαινόμενο Hurst» περιγράφει το γεγονός ότι οι ακραίες τιμές –όπως οι ξηρασίες– έχουν την τάση να ομαδοποιούνται χρονικά. Στην παρατεταμένη ξηρασία του 1988-1994, είχαμε ενδιάμεσα μια ‘καλή’ υδρολογική χρονιά (1990-91), η οποία όμως δεν απέτρεψε την επάνοδο του φαινομένου για άλλα δύο έτη. Η ολοκληρωμένη διαχείριση απαιτεί συνεχή παρακολούθηση και προσομοίωση βάσει σεναρίων σε ορίζοντα π.χ. δεκαετίας. Σήμερα πράγματι δεν βρισκόμαστε σε οριακή κατάσταση, όμως η ικανοποιητική βροχόπτωση δεν πρέπει να οδηγήσει σε απάθεια και υπερκατανάλωση. Είναι απαραίτητο, ήδη από τα μέσα της άνοιξης, να υπάρχει μια στρατηγική ενημέρωσης του κοινού για τον περιορισμό της κατανάλωσης, ανεξάρτητα από τη στιγμιαία πλήρωση των ταμιευτήρων.

Ερ: Πώς αποτιμάτε τα αποτελέσματα των βροχοπτώσεων στην υπόλοιπη Ελλάδα; Εκτός από την Ήπειρο και την Πελοπόννησο όπου είχαμε πολλές βροχοπτώσεις, στην υπόλοιπη χώρα ήταν ικανοποιητικές; Στα νησιά που είχαμε τα πιο σοβαρά προβλήματα λειψυδρίας τι γίνεται;

Απ: Η χωρική κατανομή της βροχόπτωσης στην Ελλάδα είναι παραδοσιακά άνιση. Η Δυτική Ελλάδα δέχεται σημαντικά μεγαλύτερα ύψη βροχής λόγω της οροσειράς της Πίνδου, η οποία λειτουργεί ως φυσικό εμπόδιο στα βροχοφόρα συστήματα που κινούνται προς ανατολικά. Φέτος, συνολικά διανύουμε μια καλή υδρολογική χρονιά στην ηπειρωτική χώρα. Σε αρκετές περιπτώσεις μάλιστα, έχουμε και φαινόμενα υπερχείλισης λόγω της μεγάλης αύξησης στα αποθέματα των ταμιευτήρων και στις στάθμες των ποταμών.

Στα περισσότερα νησιά μας όμως, η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική. Μπορεί να βλέπουμε κατά καιρούς έντονα καιρικά φαινόμενα και ισχυρές βροχοπτώσεις, όμως σε επίπεδο μήνα, το συνολικό ύψος βροχής παραμένει υποτετραπλάσιο ή και ακόμα μικρότερο σε σχέση με την ηπειρωτική Ελλάδα. Εκεί, η υδρολογική ξηρασία εκδηλώνεται πολύ πιο έντονα. Αυτό συμβαίνει λόγω των μικρών λεκανών απορροής και της περιορισμένης δυνατότητας αποθήκευσης στους υπόγειους υδροφορείς, οι οποίοι συχνά υποφέρουν από υπεράντληση που με τη σειρά της εντείνει το φαινόμενο της υφαλμύρισης. Η γεωμορφολογία των νησιών, με τις μικρές λεκάνες και την άμεση γειτνίαση με την ακτογραμμή, καθιστά το βρόχινο νερό έναν συμπληρωματικό μόνο πόρο. Γι’ αυτό, παρατηρούμε πλέον μια τάση απεξάρτησης μέσω των μονάδων αφαλάτωσης. Αυτές όμως, πρέπει να εντάσσονται σε ένα ορθολογικό σχέδιο που λαμβάνει υπόψη το ενεργειακό κόστος και το περιβάλλον, και να μην αποτελούν απλώς αποσπασματικές λύσεις «έκτακτης ανάγκης», με ό,τι αυτό συνεπάγεται αναφορικά με την τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών και την επιλογή των βέλτιστων έργων.

Ερ: Ποιες είναι οι βασικές κινήσεις που πρέπει να κάνει άμεσα η πολιτεία για να μην αγωνιούμε τα επόμενα χρόνια; Τα μέτρα που έχουν ανακοινωθεί πιστεύετε ότι θα υλοποιηθούν στα χρονοδιαγράμματά τους ή θα ατονήσουν επειδή ο χειμώνας ήταν σχετικά καλός;

Απ: Η πολιτεία οφείλει πλέον να μετακινηθεί οριστικά από τη «διαχείριση κρίσης» στη «διαχείριση κινδύνου». Το κύριο πρόβλημα στην Ελλάδα είναι ότι οι περίοδοι ξηρασίας χρησιμοποιούνται συχνά ως επικοινωνιακό παράθυρο ευκαιρίας για την επιτάχυνση αναθέσεων, οι οποίες όμως πολλές φορές στερούνται μακροχρόνιου σχεδιασμού. Οι βασικές κινήσεις πρέπει να ξεκινούν από τη θεσμική θωράκιση και την ανάπτυξη συστημάτων υποστήριξης αποφάσεων. Ένα τέτοιο σύστημα αναπτύσσουμε σήμερα στο πλαίσιο ερευνητικού έργου που συντονίζεται από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης σε συνεργασία με άλλους τέσσερις εταίρους, και έχω την τιμή να συμμετέχω στην ομάδα υλοποίησης. Παράλληλα, απαιτείται αυστηρός έλεγχος της ζήτησης, μείωση των απωλειών στα δίκτυα και, ειδικά για την ελληνική περιφέρεια, προστασία των υπόγειων υδάτων, όπου οι ήπιοι χειμώνες σε συνδυασμό με την υπεράντληση οδηγούν σε μόνιμη υποβάθμιση.

Αναφορικά με το αν υπάρχει κίνδυνος τα μέτρα να «ατονήσουν» λόγω της φετινής καλής χρονιάς, θα έλεγα ότι ένας τέτοιος κίνδυνος είναι πάντα υπαρκτός. Ωστόσο, η «ανάσα» που μας δίνουν οι φετινές βροχοπτώσεις πρέπει να εκληφθεί ως μια σπάνια ευκαιρία για λελογισμένη θωράκιση και όχι για εφησυχασμό.

Το νερό είναι κοινωνικό αγαθό. Η πολιτεία οφείλει να υλοποιήσει το συνολικό σχέδιο με υποδειγματική διαφάνεια και επιστημονική τεκμηρίωση. Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι οι πόροι δεν θα σπαταληθούν σε εντυπωσιακές παρεμβάσεις που, ελλείψει επαρκώνστοιχείων και μελετών, αποτελούν λύσεις αμφίβολης αποτελεσματικότητας, αλλά σε λύσεις που, με όραμα, σταδιακά θα αυξήσουν την πραγματική ανθεκτικότητα της χώρας στο μέλλον.

Ερ: Κυρία Φελώνη, χιόνια πολλά δεν είδαμε ούτε φέτος. Τι έχει αλλάξει; Πόσο απειλεί τη Μεσόγειο η κλιματική αλλαγή και τι μπορούν να κάνουν οι κυβερνήσεις;

Απ: Η περιορισμένη χιονοκάλυψη είναι πράγματι μια ανησυχητική παράμετρος που συχνά υποτιμάται στον δημόσιο διάλογο. Το χιόνι λειτουργεί ως μια «φυσική αποθήκη» που αποδεσμεύει το νερό σταδιακά την άνοιξη. Αυτή η αργή τροφοδοσία είναι κρίσιμη, καθώς διασφαλίζει την υδροφορία των ποταμών κατά την θερινή περίοδο που η εξάτμιση στους ταμιευτήρες μας, όπως και η κατανάλωση, είναι αυξημένες. Η απουσία του χιονιού, σε συνδυασμό με τις διαθέσιμες εκτιμήσεις για έναν θερμότερο Μάρτιο, επηρεάζει μη γραμμικά τη μετατροπή της βροχόπτωσης σε απορροή. Με απλά λόγια, αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν βρέχει, τελικά φτάνει λιγότερο νερό στους ταμιευτήρες μας από αυτό που θα περιμέναμε.

Η Μεσόγειος χαρακτηρίζεται πλέον διεθνώς ως ένα «hotspot» της κλιματικής αλλαγής. Η αύξηση της θερμοκρασίας εντείνει την εξατμοδιαπνοή, γεγονός που σημαίνει ότι ακόμα και αν οι βροχοπτώσεις παρέμεναν σταθερές, το διαθέσιμο γλυκό νερό θα μειωνόταν. Η κλιματική κρίση ουσιαστικά αυξάνει την ένταση και τη συχνότητα με την οποία εμφανίζονται τα φαινόμενα παρατεταμένης ξηρασίας. Τι μπορούν να κάνουν οι κυβερνήσεις; Δεν πρέπει να καταφεύγουν σε βεβιασμένες κινήσεις εντυπωσιασμού, ακόμα και αν χάθηκε πολύτιμος χρόνος στο παρελθόν. Απαιτείται προγραμματισμός έργων υποδομής που στηρίζονται σε πραγματικά υδρολογικά δεδομένα και επικαιροποιημένα κλιματικά σενάρια. Πάνω από όλα όμως, απαιτείται η ενίσχυση της υδατικής παιδείας στην κοινωνία, ώστε να αντιληφθούμε όλοι ότι η αφθονία του νερού δεν είναι πλέον δεδομένη.

Σύμφωνα με τα δεδομένα απολήψιμων αποθεμάτων ο ταμιευτήρας που παρέχει φρέσκο νερό σε εκατομμύρια καταναλωτές της Αθήνας έχει πλέον 311.598.000 κυβικά μέτρα, από 200 εκατ. κυβικά την Πρωτοχρονιά του 2026, μία αύξηση 50%.

Από την έναρξη του νέου έτους περισσότερα από 160 εκατ. κυβικά μέτρα έχουν εισέλθει στους ταμιευτήρες του Μόρνου, του Εύηνου, της Υλίκης και του Μαραθώνα. Αυτό οφείλεται σε δύο «κύματα» αύξησης των αποθεμάτων. Το πρώτο σημειώθηκε σε ένα διάστημα μικρότερο των δύο εβδομάδων, από τις 3 έως τις 14 Ιανουαρίου. Τότε, έπειτα από μερικές ημέρες στασιμότητας, περίπου 20 εκατ. κυβικά εισήλθαν στους ταμιευτήρες από τις 21 έως τις 29 Ιανουαρίου.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Γενικού Οργανισμού Εγγείων Βελτιώσεων, στον Μόρνο παρατηρείται σαφής άνοδος των αποθεμάτων, με την πρόσφατη κακοκαιρία να προσφέρει μια σημαντική ανάσα στο πρόβλημα της λειψυδρίας.

Σε σύγκριση με τον Νοέμβριο, η στάθμη της λίμνης εμφανίζει αύξηση της τάξης του 25%. Ειδικότερα, τα αποθέματα νερού από 362 εκατομμύρια κυβικά μέτρα τον Νοέμβριο ανήλθαν τον Ιανουάριο σε 481 εκατομμύρια κυβικά μέτρα.

Ωστόσο, για να θεωρηθεί ότι η λίμνη βρίσκεται σε καθεστώς πλήρους επάρκειας, απαιτείται να φτάσει τα 654 εκατομμύρια κυβικά μέτρα.

Παρόμοια εικόνα παρουσιάζει και ο Πηνειός, όπου η στάθμη του νερού έχει ήδη αγγίξει τα 82 μέτρα. Υπενθυμίζεται ότι τον περσινό Απρίλιο η αρδευτική περίοδος ξεκίνησε με στάθμη μόλις 83 μέτρων, στοιχείο που ενισχύει τις εκτιμήσεις για μια καλύτερη εκκίνηση της φετινής χρονιάς.

Με δεδομένο ότι παραδοσιακά καταγράφονται νέες βροχοπτώσεις και τον Μάρτιο, κάτοικοι και αγρότες της ευρύτερης περιοχής εκφράζουν την εκτίμηση ότι η αρδευτική περίοδος μπορεί να εξελιχθεί ομαλά από την αρχή έως το τέλος, διασφαλίζοντας επαρκή και ποιοτική άρδευση για τις καλλιέργειες.

Στο Μόρνο ξεπροβάλλουν, μάλιστα, τα άλλοτε βυθισμένα ερείπια του χωριού Κάλλιο.

Οι αυτοψίες από συνεργεία της ΕΥΔΑΠ με τη βοήθεια drones φανερώνουν τη ραγδαία μείωση της στάθμης του νερού.

Στο μισό η επιφάνεια του Μόρνου

Υπενθυμίζεται πως, σύμφωνα με τις νεότερες μετρήσεις, ο Μόρνος έχει χάσει άνω του 40% των αποθεμάτων σε μία διετία, με αποτέλεσμα η επιφάνεια της λίμνης να μειωθεί σχεδόν στο μισό, ενώ στην Υλίκη η ποσότητα του νερού του μειωθεί κατά 40% μόλις σε ένα έτος.

Στη συρρίκνωση των σωμάτων νερού συμβάλλει και η κλιματική αλλαγή, καθώς οι άνυδροι χειμώνες και η έλλειψη χιονιού στις βουνοκορφές οδηγούν στο στέρεμα των ρυακιών και που ανανεώνουν φυσικά το απόθεμα λιμνών και ποταμών.

Αύξηση στην κατανάλωση του νερού το 2024

Την ίδια στιγμή, ωστόσο, η κατανάλωση του νερού στην Αττική αυξήθηκε το 2024 κατά 6% σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά, επιτείνοντας το πρόβλημα και επιταχύνοντας την εξέλιξή του.

Σημειώνεται πως παρά τις προειδοποιήσεις για λελογισμένη κατανάλωση νερού, πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής έδειξε πως η πλειονότητα των Ελλήνων αναγνωρίζει μεν ως σοβαρό το πρόβλημα της λειψυδρίας, όμως το ποσοστό όσων έχουν επίγνωση του προβλήματος πέφτει στο μισό όταν καλούνται να απαντήσουν εάν επηρεάζει την περιοχή όπου κατοικούν οι ίδιοι.

Γιατί δεν γεμίζουν οι ταμιευτήρες παρά τις βροχές

Επιστημονική εξήγηση για το γεγονός ότι οι ισχυρές βροχοπτώσεις των τελευταίων ημερών δεν συνεισφέρουν ιδιαίτερα στην αύξηση της στάθμης των υδάτων στον Μόρνο και στην Υλίκη έδωσε σήμερα ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ και καθηγητής Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Ευθύμης Λέκκας.

«Οι ταμιευτήρες γεμίζουν ουσιαστικά από την απορροή, από επιφανειακά νερά που απορρέουν στη λεκάνη, κυρίως όμως γεμίζουν με το αργό λιώσιμο του χιονιού που πιθανώς να έχουμε το επόμενο διάστημα», σημείωσε ο κ. Λέκκας στον ΣΚΑΪ, προσθέτοντας ότι το νερό της βροχής που δεν πέφτει απευθείας στους ταμιευτήρες «χρειάζεται αρκετά μεγάλο χρόνο ώστε να εμπλουτίσει τους υπόγειους υδροφορείς» και απαιτείται ακόμα περισσότερος χρόνος ώστε να αντληθεί.

Λέκκας: Φράγματα και αφαλάτωση οι λύσεις

Ο κ. Λέκκας στάθηκε και σε λύσεις που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν για την καλύτερη συγκράτηση νερού, ώστε να αξιοποιηθεί στην κατανάλωση. Μία δυνητική λύση είναι μικρά φράγματα ή οι μικροί ταμιευτήρες, που μπορούν να «καθυστερήσουν το νερό, ώστε να μπορέσει να κατεισδύσει στο υπέδαφος και να εμποτιστούν οι υδροφόροι ορίζοντες».

Δεύτερη λύση μπορεί να αποτελέσει η αφαλάτωση, που «τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί πάρα πολύ», ενώ «μπορέσαμε και μειώσαμε και την κατανάλωση του ρεύματος», δεδομένου ότι παλαιότερα οι μονάδες αφαλάτωσης ήταν ιδιαίτερα ενεργοβόρες. Προσέθεσε όμως ότι η κατανάλωση ενέργειας παραμένει «μεγάλη» και υπάρχει «περιβαλλοντικό αποτύπωμα».

Ο κ. Λέκκας συμπλήρωσε πως ένας ακόμα παράγοντας που μπορεί να βοηθήσει είναι ο περιορισμός των απωλειών νερού στα δίκτυα υδροδότησης, αν και παραδέχτηκε ότι «δεν είναι εύκολο να αντικαταστήσεις όλα τα δίκτυα».

Τελευταίο ζητούμενο είναι η απόκτηση «συνείδησης κατανάλωσης», τόσο στις πόλεις όσο και στον αγροτικό τομέα, τόνισε ο κ. Λέκκας. «Το νερό όταν το έχουμε το σπαταλάμε, όταν δεν τον έχουμε δημιουργεί τεράστια προβλήματα», είπε χαρακτηριστικά.

Όπως έχει κάνει γνωστό η ΕΥΔΑΠ ΑΕ., η κύρια αιτία είναι η δραματική μείωση των αποθεμάτων στους ταμιευτήρες που υδροδοτούν την Αττική.

Για παράδειγμα, το επίπεδο της στάθμης του νερού στον ταμιευτήρα του Ευήνου βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ακόμα χαμηλότερα από αυτά του 2008, ενώ το γεγονός ότι η ξηρασία φαίνεται να είναι πιο έντονη στην κρίσιμη λεκάνη του Ευήνου, και έχει αξιοσημείωτα μεγάλη διάρκεια, δικαιολογεί την αυξημένη ανησυχία από πλευράς ΕΥΔΑΠ ΑΕ.

Τι σημαίνει η κήρυξη της Αττικής σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας

Η παραπάνω πτώση οφείλεται σε συνδυασμό παραγόντων. Η κλιματική αλλαγή έχει εντείνει τους ρυθμούς μείωσης αποθεμάτων νερού. Μέχρι το 2021 τα αποθέματα στους ταμιευτήρες ήταν σταθερά, στο 1,1 δισ. κυβικά μέτρα. Από το 2022, άρχισε η μείωση των αποθεμάτων που αγγίζει τα 250 εκατ. κυβικά μέτρα ετησίως. Επιπλέον, υπάρχει μείωση βροχοπτώσεων κατά 25%, αύξηση της εξάτμισης κατά 15% και αύξηση κατανάλωσης κατά 6%.

Όλα αυτά οδηγούν στο ότι η Ελλάδα θα αντιμετωπίσει, μετά την Κύπρο, το υψηλότερο υδατικό στρες στη νότια Ευρώπη — φτάνοντας στο 70% του διαθέσιμου νερού. Η Αττική και η Θεσσαλονίκη βρίσκονται στο επίκεντρο. Οι μελέτες καταγράφουν ότι διανύουμε περίοδο έμμονης ξηρασίας, συγκρίσιμης μόνο με την περίοδο 1988-1994.

Τι σημαίνει «κατάσταση έκτακτης ανάγκης λειψυδρίας»;

Σημαίνει ότι, λόγω της σημαντικής μείωσης αποθεμάτων, το ΥΠΕΝ — με τη γνωμοδότηση της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) και κατόπιν αιτήματος της ΕΥΔΑΠ — αναγνωρίζει επείγουσα ανάγκη διαχείρισης των υδατικών πόρων.

Η κήρυξη δίνει προτεραιότητα σε κρίσιμα έργα υποδομής (ταμιευτήρες, δίκτυα, ενίσχυση αποθεμάτων), ώστε να θωρακιστεί η επάρκεια νερού και να διασφαλιστεί η συνεχιζόμενη ύδρευση και άρδευση.

Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης αποτελεί την ύστατη ευκαιρία για ταχύτατη ολοκλήρωση έργων αντιμετώπισης λειψυδρίας.

Πόσο επηρεάζει τον πολίτη;

Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης δεν συνεπάγεται περιοριστικά μέτρα για τους πολίτες. Σηματοδοτεί όμως την ανάγκη για υπεύθυνη χρήση νερού. Η ΕΥΔΑΠ έχει αναρτήσει οδηγίες εξοικονόμησης νερού.

Γιατί τώρα και όχι νωρίτερα;

Διότι τώρα οριστικοποιήθηκαν τα επιστημονικά δεδομένα. Το αίτημα της ΕΥΔΑΠ στηρίχθηκε σε μελέτες και παρακολούθηση υδρολογικών στοιχείων που δείχνουν ότι βρισκόμαστε σε κρίσιμο σημείο.

Η εξέλιξη δεν είναι «κεραυνός εν αιθρία». Η Πολιτεία έχει μελετήσει διεθνείς πρακτικές και διαφορετικά μοντέλα πριν καταλήξει στο στρατηγικό σχέδιο αντιμετώπισης λειψυδρίας. Απαιτήθηκαν ερευνητικές γεωτρήσεις και μελέτες για να επιλεγούν τα έργα που θα εξασφαλίσουν υδροδότηση για τα επόμενα 25 χρόνια.

Ο κίνδυνος λειψυδρίας σε ορίζοντα 1–5 ετών είναι ορατός και απαιτεί εγχρονισμένη δράση, αλλά όχι πανικό.

Τι σημαίνει πρακτικά η επιτάχυνση των διαδικασιών;

Η ενεργοποίηση του άρθρου 55 του νόμου 5215/25 σημαίνει ότι τα απαιτούμενα έργα εισέρχονται στη Μονάδα Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας του Υπερταμείου και επιταχύνονται. Τηρούνται όλες οι διαδικασίες διαφάνειας και νομιμότητας, με την εγγύηση του PPF.

Ποια είναι τα επόμενα βήματα;

Έχει προηγηθεί μεγάλος σχεδιασμός από ΕΥΔΑΠ και Πολιτεία για τα απαραίτητα έργα, τα οποία πλέον μπαίνουν σε φάση υλοποίησης. Παράλληλα απαιτείται ενημέρωση, διαβούλευση και κατανόηση των προκλήσεων από όλους τους εμπλεκόμενους.

Μόνο η Ελλάδα έχει πρόβλημα λειψυδρίας;

Όχι. Περίπου 30% του πληθυσμού της νότιας Ευρώπης ζει σε περιοχές με μόνιμη υδατική πίεση και έως 70% αντιμετωπίζει εποχική λειψυδρία το καλοκαίρι.

Η Ισπανία, η Κύπρος, η Ιταλία και η Νότια Γαλλία αντιμετωπίζουν επίσης σοβαρή λειψυδρία. Τα υπόγεια ύδατα μειώνονται, υπάρχει κίνδυνος εισροής θαλάσσιου νερού, ενώ οι χώρες υλοποιούν εκτεταμένα προγράμματα διαχείρισης, τα οποία μελετά και η Ελλάδα.

Συνεπώς, η Δυτική και Νοτιοανατολική Ευρώπη καλείται να βρει άμεσες λύσεις για ένα κοινό πρόβλημα.

Η απόφαση κρίθηκε αναγκαία από τη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων, έπειτα από τα εξειδικευμένα πορίσματα του Πολυτεχνείου, που καταγράφουν μια ολοένα επιδεινούμενη κατάσταση στα υδάτινα αποθέματα.

Τα στοιχεία για τον ταμιευτήρα του Μόρνου, ο οποίος αποτελεί τον βασικό τροφοδότη του Λεκανοπεδίου, είναι ενδεικτικά της κρίσης: τα διαθέσιμα αποθέματα έχουν υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και, εφόσον ο χειμώνας δεν αποδειχθεί επαρκώς βροχερός, το νερό αρκεί μόλις για έναν χρόνο.

Το θέμα της λειψυδρίας στην Αττική θα τεθεί επί τάπητος κατά την αυριανή συνεδρίαση του Δ.Σ. της ΡΑΑΕΥ. Όπως επισημαίνεται, η κήρυξη έκτακτης ανάγκης στηρίζεται στα τελευταία υδρολογικά δεδομένα και σε επιστημονική τεκμηρίωση. Μία τέτοια σχετική απόφαση οδηγεί σε επιτάχυνση των διαδικασιών, των μελετών και της υλοποίησης των έργων και όχι σε έκτακτα μέτρα για τους πολίτες.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο συναγερμός κρίθηκε επιβεβλημένος από τη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων μετά από τα εμπεριστατωμένα πορίσματα του Πολυτεχνείου. 

Πρακτικά, οι περιοχές που κηρύσσονται σε έκτακτη ανάγκη λειψυδρίας:

α) μπορούν να χρηματοδοτηθούν με δημόσιο χρήμα για την κατασκευή έργων ύδρευσης ακόμα κι αν δεν διαθέτουν διαχειριστική επάρκεια και 

β) έχουν δυνατότητα επίσπευσης των διαδικασιών για την ωρίμανση των έργων ύδρευσης. 

Επίσης, τονίζεται πως δεν υπάρχει καμία επίπτωση στους πολίτες, ήτοι καμία συσχέτιση με τιμή ή μέτρα περιορισμού της ζήτησης.

Τα μέτρα αφορούν θα αφορούν τόσο τα δύο νησιά (Πάτμος και Λέρος) όσο και με διαδοχικό βηματισμό την Αττική, ενώ οι αυριανές ανακοινώσεις αναμένεται να καθορίσουν το χρονοδιάγραμμα, το εύρος και την προτεραιοποίηση των παρεμβάσεων.

Οι επτά άξονες στρατηγικής δράσης για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας

Υπενθυμίζεται ότι ο υπουργός Ενέργειας και Περιβάλλοντος, Σταύρος Παπασταύρου, κατά την πρόσφατη εκδήλωση για τα 100 χρόνια λειτουργίας της ΕΥΔΑΠ, είχε ανακοινώσει ότι δρομολογούνται έργα ύψους 2,5 δις ευρώ σε επτά άξονες προκειμένου να υλοποιηθεί το σχέδιο για τη διαχείριση του νερού έτσι ώστε η χώρα να μη βρεθεί αντιμέτωπη με τον κίνδυνο της λειψυδρίας.

Οι επτά άξονες είναι οι εξής:

• Σχεδιασμός & Υλοποίηση Μεγάλων Έργων Αντιμετώπισης Λειψυδρίας Αττικής
• Γεωγραφική Επέκταση ΕΥΔΑΠ & ΕΥΑΘ
• Θεσμική Ενίσχυση ΕΥΔΑΠ & ΕΥΑΘ
• Εφαρμογή Ρυθμιστικού Πλαισίου
• Αναδιάρθρωση ΔΕΥΑ
• Αντιμετώπιση Άμεσων Προβλημάτων Νησιών
• Εξασφάλιση Τεχνικής Βοήθειας

Σύμφωνα με τις επίσημες μετρήσεις της ΕΥΔΑΠ (23 Οκτωβρίου 2025), τα αποθέματα στον Μόρνο ανέρχονταν σε 156.996.000 κυβικά μέτρα, τη χαμηλότερη επίδοση της τελευταίας 15ετίας για την αντίστοιχη ημερομηνία. Πρόκειται για πτώση σχεδόν 45% σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά (285.021.000 m³ στις 23/10/2024), γεγονός που αποτυπώνει το μέγεθος της πίεσης στο υδροδοτικό σύστημα.

Ανησυχητικά είναι και τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Δορυφορική ανάλυση της υπηρεσίας Meteo.gr (9 Οκτωβρίου 2025) έδειξε ότι η έκταση της λίμνης του Μόρνου έχει περιοριστεί στα 8,3 τετραγωνικά χιλιόμετρα, τιμή μειωμένη κατά 44% σε σχέση με τον μέσο όρο της περιόδου 2016–2024 (14,9 km²).

Η κατάσταση έχει ήδη προκαλέσει συναγερμό στο Μέγαρο Μαξίμου, όπου προ ημερών πραγματοποιήθηκε προπαρασκευαστική σύσκεψη υπό τον πρωθυπουργό για το ζήτημα, με την κυβέρνηση να προετοιμάζεται για λήψη μέτρων.

Την περασμένη Πέμπτη, στο υπουργείο Περιβάλλοντος, ο Σταύρος Παπασταύρου είχε συνάντηση με στελέχη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας, Αποβλήτων και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), για την πορεία καθορισμού της νέας τιμολογιακής πολιτικής για το νερό.

Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, όλα τα σενάρια βρίσκονται στο τραπέζι, ακόμη και αποφάσεις για τη λήψη μέτρων έκτακτης ανάγκης, εφόσον η εικόνα των αποθεμάτων χειροτερεύσει τις επόμενες εβδομάδες. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η εκδήλωση για τα 100 χρόνια της ΕΥΔΑΠ, που θα πραγματοποιηθεί αύριο Πέμπτη 30 Οκτωβρίου στην Κηφισιά, αποκτά σαφές πολιτικό βάρος. Δεν αντιμετωπίζεται ως επετειακή στιγμή μόνο για την εταιρεία, αλλά και ως ευκαιρία να παρουσιαστεί το πλαίσιο της νέας στρατηγικής για τη διαχείριση των υδάτων – τόσο ως προς τα έργα ενίσχυσης της επάρκειας, όσο και ως προς την τιμολογιακή πολιτική.

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά και αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Σύμφωνα με τις επίσημες μετρήσεις της ΕΥΔΑΠ, στις 23 Οκτωβρίου 2025, τα αποθέματα στον Μόρνο ανέρχονταν σε μόλις 156.996.000 κυβικά μέτρα νερού. Πρόκειται για τη χαμηλότερη τιμή της τελευταίας 15ετίας για τη συγκεκριμένη ημερομηνία, καταγράφοντας πτώση σχεδόν 45% σε σχέση με την περσινή χρονιά (285.021.000 m³ στις 23/10/2024).

Μειωμένη κατά 44% η έκταση της λίμνης του Μόρνου

Την κρισιμότητα της κατάστασης επιβεβαιώνουν και τα επιστημονικά δεδομένα του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Δορυφορική ανάλυση που πραγματοποίησε η υπηρεσία Meteo.gr στις 9 Οκτωβρίου 2025 έδειξε ότι η έκταση της λίμνης έχει συρρικνωθεί στα 8.3 τετραγωνικά χιλιόμετρα, τιμή μειωμένη κατά 44% σε σχέση με τη μέση τιμή της περιόδου 2016-2024 (14.9 km²).

Η δραματική υποχώρηση της στάθμης αποκαλύπτει ένα απόκοσμο τοπίο, με το βυθισμένο χωριό Κάλλιο -όπως φαίνεται και στα πλάνα του drone του Orange Press Agency, από τις 15 Σεπτεμβρίου του 2025- να έχει αναδυθεί, θυμίζοντας εικόνες από την περίοδο της μεγάλης ξηρασίας στις αρχές της δεκαετίας του ’90.

Ερωτηθείς για την κατάσταση στον Μόρνο αλλά και για την εκτίμησή του για το αντικείμενο της σύσκεψης που έγινε στο Μέγαρο Μαξίμου, ο Κώστας Λαγουβάρδος, Διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, εξηγεί ότι το 2025 εξελίσσεται σε μια από τις ξηρότερες χρονιές της τελευταίας δεκαετίας.

«Τόσο οι δορυφορικές αποτυπώσεις όσο και οι μετρήσεις των βροχοπτώσεων στην περιοχή του Μόρνου δείχνουν ότι βρισκόμαστε σε πολύ χαμηλά επίπεδα για την εποχή. Δεν είμαστε στη χειρότερη κατάσταση, του 1993 για παράδειγμα, αλλά όσον αφορά τα αρκετά τελευταία χρόνια, είμαστε στη χειρότερη θέση», τονίζει ο κ. Λαγουβάρδος.

«Στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων δέκα ετών οι βροχές»

Τα γραφήματα του Αστεροσκοπείου είναι χαρακτηριστικά: το συνολικό ύψος βροχής στην περιοχή του Μόρνου από την αρχή του έτους παραμένει σταθερά κάτω από τη μέση τιμή της περιόδου 2015-2024. «Οι βροχοπτώσεις φέτος, από την αρχή του χρόνου, είναι σε επίπεδα από τα χαμηλότερα των τελευταίων δέκα ετών», σημειώνει ο μετεωρολόγος. Εξίσου ανησυχητική ήταν και η εικόνα της χιονοκάλυψης τον περασμένο χειμώνα, η οποία κινήθηκε σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα από τον μέσο όρο της περιόδου 2005-2024, στερώντας από τον ταμιευτήρα πολύτιμες ποσότητες νερού κατά την περίοδο της τήξης.

«Είναι λογικό να υπάρχει μία ανησυχία για το τι μπορεί να συμβεί, ειδικά αν ο φετινός χειμώνας έχει λίγα χιόνια και λίγες βροχές. […] Ελπίζουμε, επειδή είμαστε μπροστά στο φθινόπωρο και τον χειμώνα, να έχουμε βροχές και κυρίως χιονοπτώσεις στην περιοχή, ώστε να μπορέσει τουλάχιστον να αποκατασταθεί αυτό το έλλειμμα», καταλήγει ο κ. Λαγουβάρδος.

Σε ανάρτησή του στα κοινωνικά δίκτυα ο μετεωρολόγος Κώστας Λαγουβάρδος σημειώνει ότι «η νεότερη δορυφορική φωτογραφία υψηλής ανάλυσης του Μόρνου (στις 10/10/2025) καταγράφει μικρή υποχώρηση της επιφάνειας της λίμνης (8.3 τετρ. χλμ.) σχετικά με την προηγούμενη που είχαμε αναλύσει και δημοσιεύσει στις 24/09/2025 (8.4 τετρ.χλμ)» και είναι χαμηλότερο της τελευταίς δεκαετίας.

Αναλυτικά η ανάρτηση του Κώστα Λαγουβάρδου:

«Νεότερα για το Μόρνο… Η νεότερη δορυφορική φωτογραφία υψηλής ανάλυσης του Μόρνου (στις 10/10/2025) καταγράφει μικρή υποχώρηση της επιφάνειας της λίμνης (8.3 τετρ. χλμ.) σχετικά με την προηγούμενη που είχαμε αναλύσει και δημοσιεύσει στις 24/09/2025 (8.4 τετρ.χλμ).

Η επιφάνεια της λίμνης παρουσιάζει επομένως μείωση κατά 44% σχετικά με το μέσο όρο της έκτασης της για τον Οκτώβριο (περίοδος 2016-2024).

Σύμφωνα με το ertnews.gr το 1980 η λίμνη Πουρναρίου είχε έκταση πάνω από 18.000 τ.χλμ. και έδωσε άλλη όψη στο τοπίο, με πολύ πράσινο και πλούσια ορνιθοπανίδα. Η τεχνητή λίμνη που κατασκευάστηκε και είχε ως αποτέλεσμα να κατακλυστεί ο οικισμός του Φάγκου είχε ως στόχο να ελέγχει την ροή του ποταμού Αράχθου.

Σήμερα ξέρες γύρω από την άδεια κοίτη αποκαλύπτουν τα πέτρινα χαλάσματα, ενώ στον ορίζοντα δεν υπάρχει κάποια ένδειξη για αισιοδοξία.

Η Αγγελική Καρανάτση, γεωπόνος και πρόεδρος της κοινότητος Μαρκινιάδας αναφέρεται στην κλιματική αλλαγή που αλλάζει την εικόνα.

«Φέτος είναι λίγο χειρότερα γιατί ο προηγούμενος χειμώνας ήταν πολύ δύσκολος. Δεν έπεσαν χιόνια και δεν γέμισαν οι υπόγειοι ταμιευτήρες, ενώ για μεγάλο διάστημα δεν έβρεξε».

Τα χωράφια διψούν, όπως οι ελιές, που καλλιεργούνται στην περιοχή και χρειάζονται νερό, αλλά από την λίμνη αρδεύεται μόνο ο κάμπος της Άρτας.

Η γεωπόνος κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την ανεξέλεγκτη χρήση του νερού. Όπως λέει, υπάρχει έλεγχος και συχνά γίνεται κατάχρηση. Κάποιος ποτίζει το χωράφι του με περισσότερο από αυτό που χρειάζεται και το νερό πάει χαμένο στην θάλασσα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπάρχουν το 20% του νερού πηγαίνει στην ύδρευση και το 80% στην άρδευση, μία αναλογία που συμβαίνει και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας.

Συν τοις άλλοις, η κ. Καρανάτση, επικαλούμενη έναν ειδικό, υποστηρίζει πως στα παρεπόμενα της κλιματικής αλλαγής εντάσσεται και η εξάτμιση της λίμνης το καλοκαίρι, εξαιτίας και των υψηλών θερμοκρασιών η οποία αρκεί για να υδρευθεί η πόλη της Άρτας!