Σήμερα χορεύεται από άνδρες και γυναίκες, σε κύκλο και με λαβή των χεριών σταυρωτά, στις περιοχές όπου βρέθηκαν οι πρόσφυγες από την περιοχή.

Περισσότερο γνωστός είναι ο χορός Σέρρα, ο εμβληματικός ποντιακός Πυρρίχιος ο οποίος έχει εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και προήλθε από διασταυρώσεις μοτίβων αρχαίων πυρρίχιων χορών και έφτασε στις μέρες μας διατηρώντας τον αρχικό της πυρήνα.

Τους χορούς αυτούς, που κλείνουν μέσα τους τις παραδόσεις, τα βιώματα, τις συνήθειες και τη μουσική τους ταυτότητα μετέφεραν στις νέες πατρίδες τους οι Έλληνες πρόσφυγες, μετά τη συνθήκη της Λωζάνης. Τους κράτησαν, άλλωστε ζωντανούς, διατηρώντας ένα στοιχείο συνοχής και ενίσχυσης της πολιτισμικής τους ταυτότητας και χρησιμοποιώντας τους ως μέσο έκφρασης συναισθημάτων όπως η χαρά, η λύπη, η αγάπη, η νοσταλγία, η ξενιτιά, η εγρήγορση και η ελπίδα.

Με αφορμή τη σχετική παρουσίασή του στο συνέδριο με θέμα «Ο προσφυγικός κόσμος στην Ελλάδα μετά τη συνθήκη της Λωζάνης : ιστορία, εκπαίδευση, πολιτισμός μνήμη», που πραγματοποιείται στη Φλώρινα ο Μουσικολόγος και Εθνομουσικολόγος Παύλος Γαϊτανίδης, εξηγεί στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ότι η παραδοσιακή μουσική αναδεικνύεται σε μουσική ταυτότητα και αποτελεί σύμπλεγμα της μουσικής, των τραγουδιών και του χορού. Η μουσική είναι η οικεία έκφραση του λαού που αποδίδεται με τα μουσικά όργανα ενώ τα τραγούδια απηχούν κάθε πτυχή της ζωής και ο χορός αντανακλά το ύφος, το ήθος, την ιδιοσυγκρασία και γενικά την αισθητική του λαού.

Χοροί από τον Πόντο, την Κωνσταντινούπολη και την Καππαδοκία

Χαρακτηριστικές, άλλωστε, περιπτώσεις μιας τέτοιας έκφρασης είναι το «θήμισμαν» ένας τελετουργικός, μυστηριακός χορός από τον Πόντο που τελείται μετά το γάμο, από το απόγευμα της Κυριακής μέχρι το πρωί της Δευτέρας. Σε αυτόν συμμετέχουν επτά μονοστέφανα ζευγάρια (που έχουν κάνει δηλαδή μόνο έναν γάμο) και ένα άτομο ανύπαντρο ενώ το νέο ανδρόγυνο βρίσκεται ανάμεσα στα ζευγάρια που κρατούν αναμμένες λαμπάδες στα χέρια. Στη βυζαντινή περίοδο ανάγεται ο πολίτικος χασάπικος που αποτελούσε χορευτική μίμηση μάχης με σπαθιά της συντεχνίας των Ελλήνων κρεοπωλών στη Μακεδονία και την Κωνσταντινούπολη. Καρσιλαμά, τέλος, χόρευαν αντικριστά στα παράλια της Μικράς Ασίας, τη Σμύρνη, την Καππαδοκία, το Ικόνιο και άλλες περιοχές ενώ στην Ελλάδα σήμερα ο χορός χορεύεται στα νησιά του Αιγαίου, τη Σύρο, την Κύθνο, την Ίμβρο, τη Λέσβο αλλά και στη Θράκη και τη Μακεδονία.

Η συνοχή της πολιτισμικής ταυτότητας των Ελλήνων προσφύγων

«Η πολιτισμική ταυτότητα των Ελλήνων προσφύγων έχει μία διαχρονική και διακριτή συνοχή. Πέρα από τα βιολογικά και τα κοινωνιολογικά του χαρακτηριστικά στηρίζεται στις εθιμικές και πολιτιστικές του παραδόσεις καθώς και στις υψηλές αξίες και τα πρότυπα ζωής. Μέρος αυτών αποτελεί η παραδοσιακή του μουσική» τόνισε ο κ. Γαϊτανίδης στο συνέδριο που διοργάνωσαν το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, το πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών «Επιστήμες της Αγωγής, Ζητήματα ιστορίας, ιστορικής εκπαίδευσης και εκπαιδευτικής πολιτικής», το Εργαστήριο Τοπικής ιστορίας του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης και το Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Ερευνών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, η Ελληνική Εταιρεία ιστορικών της Εκπαίδευσης, η Περιφερειακή Ενότητα Φλώρινας και ο Δήμος Φλώρινας.

Ανά γεωγραφική περιοχή, άλλωστε, διαφοροποιούνται μουσικά όργανα και μουσικές ή χοροί με χαρακτηριστικά παραδείγματα από τη Σμύρνη (βιολί, ούτι, σαντούρι, καρσιλαμάς, συρτός, μπάλος), την Προποντίδα και την Κωνσταντινούπολη (πολίτικη λύρα, ούτι, σαντούρι, καρσιλαμάς, μπάλος, πολίτικο χασάπικο), τον Πόντο και την Τραπεζούντα (λύρα, κεμεντζές, ζουρνάς, νταούλι, θήμιγμα/θύμιγμα, κοτσαγγέλ/κοτσαγκέλι, σέρρα) αλλά και την Καππαδοκία (κεμανές, βιολί, ντέφι, ίσος, κόνιαλι, χαρμάν γερί/τόπος του αλωνιού).

Ο ίδιος σημείωσε ότι το ρεπερτόριο της παραδοσιακής μουσικής, συστηματικά ή ευκαιριακά, μπορεί να περιλαμβάνει ορισμένα δάνεια ανατολικής ή γενικά ξένης προέλευσης ωστόσο, όπως υπογράμμισε «η παραδοσιακή μουσική των Ελλήνων προσφύγων, η οποία βασίζεται στους τρόπους της αρχαιοελληνικής και κατ’ επέκταση στους ήχους της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής ακολουθεί τις ίδιες προδιαγραφές και διαδικασίες λειτουργίας και τελετουργίας ενώ είναι στενά συνδεδεμένη με τα εθιμοτυπικά δρώμενα».

Την εκδήλωση, που έφερε τον τίτλο «Αλησμόνητες πατρίδες – χοροί μνήμης», οργάνωσαν ο Δήμος Θεσσαλονίκης, η Αντιδημαρχία Διαδημοτικής Συνεργασίας και Απόδημου Ελληνισμού και το Κέντρο Πολιτισμού του Δήμου Θεσσαλονίκης μπροστά από το άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης χορευτικά παραδοσιακά σχήματα και χορωδίες από προσφυγικά σωματεία της Θεσσαλονίκης, υπό τους ήχους παραδοσιακής ορχήστρας, παρουσίασαν στο κοινό χορούς και τραγούδια από την Ανατολική Θράκη, την Κωνσταντινούπολη, την Προποντίδα, τα παράλια της Μικράς Ασίας, της Ερυθραίας, από τη Σμύρνη, την Καππαδοκία και τον Πόντο.

Στην επετειακή εκδήλωση, πέραν του Δημάρχου Θεσσαλονίκης, παραβρέθηκαν ο Υφυπουργός Εσωτερικών, αρμόδιος για θέματα Μακεδονίας – Θράκης, Σταύρος Καλαφάτης, η Αντιδήμαρχος Διαδημοτικής Συνεργασίας και Απόδημου Ελληνισμού Στεφανία Τανιμανίδου, ο Πρόεδρος του Κέντρου Πολιτισμού του Δήμου Θεσσαλονίκης Χάρης Αηδονόπουλος, βουλευτές, εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης και πλήθος κόσμου.

“Το ταξίδι στις στιγμές εκείνες γίνεται με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Κεντρικά στην εικόνα κυριαρχεί μια φιγούρα που συμβολίζει τον θρήνο ενώ στις άλλες δύο πλευρές του τριπτύχου, αριστερά, το κοινό θα δει μια εικόνα όπου κυριαρχεί η αίσθηση του γκρίζου και δεξιά, πρωταγωνιστεί το χρώμα αφού η ζωή πρέπει να συνεχιστεί… Σε κάθε περίπτωση ο στόχος είναι να ταξιδέψει με την καρδιά του το κοινό έναν αιώνα πίσω”, εξήγησε μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό του ΑΠΕ ΜΠΕ, «Πρακτορείο 104.9FM» ο Ορέστης Παπαγεωργίου, ο Θεσσαλονικιός καλλιτέχνης που υπογράφει με το “Sandman” τις δημιουργίες του.

“Χρειάστηκε σκληρή δουλειά ώστε να ολοκληρωθεί αυτό το πρότζεκτ όπως και ένα ακόμη στην Καλαμαριά. Είναι δύο σχέδια σχετικά με τη Μικρασιατική Καταστροφή που πιστεύω πως συνδυάζουν την ιστορία με το δικό μου 3D στυλ-υπογραφή”, προσέθεσε ο καλλιτέχνης graffiti.

Για τις δημιουργίες του, αυτές που θα δει το κοινό στη ΔΕΘ εξηγεί πως όλα ξεκίνησαν από την ύπαρξη τριών ξύλινων πάνελ 3Χ3 μέτρων μέσα στον εκθεσιακό χώρο. “Η ύπαρξη των επιφανειών αυτών ήταν η αιτία. Από εκεί ‘ξεκίνησε’ η έμπνευση, έγιναν ένας καμβάς όπου προσάρμοσα μια ιδέα που είχα για το ΕΠΑΛ Καλαμαριάς και έτσι προέκυψε αυτό που θα δει ο κόσμος και, ελπίζω, θα αγαπήσει”, εξήγησε ο “Sandman” ,ευχαριστώντας τις επιμελήτριες της έκθεσης Μελίνα Παπαδοπούλου και Ειρήνη Τζανοπούλου που πρότειναν τη δημιουργία του graffiti στα ξύλινα πάνελ. Για το έργο χρειάστηκαν 40 ώρες βαφής ενώ το τελικό αποτέλεσμα που αυτές τις ημέρες «κεντάει» με τις τελευταίες λεπτομέρειες ο Ορέστης Παπαγεωργίου θα μεταφερθεί μέσα στο περίπτερο 6 της ΔΕΘ, τις επόμενες ημέρες.

Στην Καλαμαριά το άλλο graffiti με το ίδιο θέμα που “χάρη σε τρισδιάστατα στοιχεία που ενσωματώνει συνδυάζει την φουτουριστική ματιά με τις στιγμές της καταστροφής”, έχει ολοκληρωθεί ήδη από τον Θεσσαλονικιό καλλιτέχνη. Η εικόνα δημιουργήθηκε στο ΕΠΑΛ Καλαμαριάς μετά από συνεννόηση με την διευθύντρια του ημερήσιου λυκείου, Κλεαρέτη Σεϊτανίδου και τον διευθυντή του εσπερινού ΕΠΑΛ Νικόλαο Γεράκη κι όπως ανέφερε ο “Sandman” χρειάστηκαν «100 ώρες δουλειάς για να τελειοποιηθεί» .

Το συγκεκριμένο graffiti έχει διαστάσεις 9 x 4 μέτρα και 3D στυλ “με το κεντρικό του στοιχείο να παραπέμπει σε ένα πολεμικό πλοίο των ξένων δυνάμεων, που παρακολουθούσαν άπραγες την καταστροφή”, εξηγεί ο καλλιτέχνης και τονίζει πως και το σχολείο με τους μαθητές αλλά και οι κάτοικοι της περιοχές έχουν καλωσορίσει με ένθερμο τρόπο την δημιουργία που στολίζει πια τη γειτονιά τους στην ανατολική Θεσσαλονίκη.

«Έχουμε μόνο μια πρόταση για την Ελλάδα. Μην ξεχνάτε τη Σμύρνη», δήλωσε σήμερα ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν καλώντας παράλληλα τους Έλληνες να ανατρέξουν στην ιστορία.

Ο Τούρκος πρόεδρος υποστήριξε μάλιστα, από το βήμα ομιλίας που εκφώνησε σήμερα στο πλαίσιο του Teknofest στη Σαμψούντα, πως υπάρχουν νησιά στο Αιγαίο τα οποίο τελούν υπό ελληνική «κατοχή» και πως «όταν έρθει η ώρα» η Τουρκία «θα κάνει αυτό που είναι απαραίτητο» αναφορικά με αυτά τα νησιά.

«Όπως λέμε, μπορούμε να έρθουμε ξαφνικά, μέσα στη νύχτα», δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος με το βλέμμα στραμμένο στην Ελλάδα, υπό μορφή απειλής, προειδοποιώντας μάλιστα τους Έλληνες πως «εάν πάνε πολύ μακριά» τότε «το τίμημα θα είναι βαρύ».

Το βιβλίο έχει τίτλο «Εικόνες και Μνήμες, Μικρασιτική Εκστρατεία», και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Σιδέρη. Το βιβλίο προλογίζει ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

«Για μία ακόμα φορά, κατά παράβαση στοιχειωδών κανόνων της διπλωματικής πρακτικής, η τουρκική πλευρά καταφέρεται εναντίον ανώτατου αξιωματούχου της Ελλάδας, στην προκειμένη περίπτωση, μάλιστα, της Προέδρου της Δημοκρατίας», σημειώνει το ΥΠΕΞ και συνεχίζει:

«Η τουρκική πλευρά, δυστυχώς, διαστρεβλώνει για άλλη μία φορά την πραγματικότητα και αποκρύπτει όχι μόνο το τι έγινε στο παρελθόν αλλά και την συνεχιζόμενη πολιτική της, η οποία καταπατά το Διεθνές Δίκαιο σε καθημερινή βάση, δημιουργώντας εντάσεις και δηλητηριάζοντας το κλίμα μεταξύ των δύο χωρών».

«Η Ελλάδα, απορρίπτοντας στο σύνολο τους, τις τουρκικές αιτιάσεις, επισημαίνει ότι η αποδοχή της ιστορικής αλήθειας και η συμφιλίωση των εθνών με το παρελθόν τους αποτελεί άλμα ηθικής υπέρβασης των διαφορών μεταξύ των λαών και εχέγγυο ειρηνικής συνύπαρξής τους για το μέλλον», καταλήγει το ΥΠΕΞ.

Τι ανέφερε η Άγκυρα

Νωρίτερα, υπενθυμίζεται ότι με ανακοίνωσή του το τουρκικό ΥΠΕΞ χαρακτήριζε αβάσιμες τις δηλώσεις της προέδρου της Δημοκρατίας για την πρόσφατη ιστορία και κατηγορεί την Ελλάδα για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Όπως ανέφερε η ανακοίνωση:

«Με λύπη αντιμετωπίζονται οι αβάσιμες δηλώσεις της προέδρου της Ελλάδος, Κατερίνας Σακελλαροπούλου, κατά την τελετή θεμελίωσης του σχεδίου κατασκευής του «Μεγάρου Παγκόσμιου Ποντιακού Ελληνισμού στα Σούρμενα», που σχεδιάζεται να κατασκευαστεί στην περιοχή Ελληνικό-Αργυρούπολη της Αθήνας.

Αυτοί οι ισχυρισμοί δεν αλλάζουν το γεγονός ότι ήταν η Ελλάδα που επιχείρησε να εισβάλει και να καταλάβει την Ανατολία και ότι ο ελληνικός στρατός ήταν εκείνος που διέπραξε βάρβαρα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, ειδικά εναντίον αθώων πολιτών στην περιοχή της δυτικής Ανατολίας (σ.σ. Μικρασία). Θα θέλαμε να σας υπενθυμίσουμε για άλλη μια φορά ότι λόγω αυτών των εγκλημάτων, που καταγράφηκαν και στην έκθεση της Ερευνητικής Επιτροπής των Συμμαχικών Δυνάμεων, η Ελλάδα υποχρεώθηκε να καταβάλει αποζημίωση για τις ζημίες που προέκυψαν από τις πράξεις της, που ήταν αντίθετες προς τους κανόνες του πολέμου, σύμφωνα με το άρθρο 59 της Συνθήκης Ειρήνης της Λωζάνης.
Οι συχνές ψευδείς κατηγορίες από την Ελλάδα επισκιάζουν τα βήματα για τη δημιουργία ενός ειλικρινούς περιβάλλοντος διαλόγου μεταξύ των δύο χωρών για την επίλυση των προβλημάτων.

Τέτοιες στάσεις και συμπεριφορές δεν συνάδουν με τις υποχρεώσεις που αναμένονται από τους κρατικούς λειτουργούς. Σε αυτό το πλαίσιο, καλούμε τη γείτονά μας Ελλάδα, για άλλη μια φορά, να επιδείξει κοινή λογική και εποικοδομητική αντίληψη».

«Η συμβουλή μας προς το ελληνικό κράτος είναι να δέσει ένα λουρί στα εγγόνια εκείνων που διέπραξαν ελαφρά τη καρδία τις σφαγές ενάντια στο τουρκικό έθνος μεταξύ του 1919 και 1922. Διαφορετικά, θα θέλαμε να σας υπενθυμίσουμε ότι το τουρκικό έθνος εξακολουθεί να διαθέτει συνεχιστές του Ατατούρκ και ότι αυτή τη φορά μπορεί να χρειαστεί να κολυμπήσουν μέχρι τη Σικελία» δηλώνει χαρακτηριστικά, όπως αναφέρει η ιστοσελίδα etikhaber.com.

Όπως ισχυρίζεται, απαντώντας στις δηλώσεις του Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη σχετικά με τη Γενοκτονία των Ποντίων στις 19 Μαΐου, «ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας και αυτοί οι αγνώμονες που έκαψαν την τουρκική σημαία επιτέθηκαν στον Ατατούρκ και το τουρκικό έθνος με το όνειρο για ένα «Κράτος του Πόντου» και αυτή η κωμωδία έχει μετατραπεί σε απύθμενο μίσος. Αλλά να μην έχει κανείς αμφιβολία: Θα μετατρέψουμε τα όνειρά τους σε εφιάλτη».