Η Διάσκεψη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της 11ης Συνόδου της Ελληνικής HPV Εταιρείας [Ελληνικής Εταιρείας Έρευνας και Αντιμετώπισης του ιού των θηλωμάτων (HPV)], που πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά στις 10 και 11 Ιουνίου.

Ειδικότερα, 131 Επιστημονικοί, Επαγγελματικοί, Ερευνητικοί και Κοινωνικοί Φορείς, Ιδρύματα, Ινστιτούτα, Ενώσεις Ασθενών και Σύλλογοι Καρκινοπαθών από όλη σχεδόν την Ελλάδα, άμεσα ή έμμεσα σχετιζόμενοι με την πρόληψη και αντιμετώπιση του καρκίνου τραχήλου μήτρας και των άλλων HPV – σχετιζόμενων καρκίνων, υποστηρίζουν την εφαρμογή της Παγκόσμιας Στρατηγικής του Π.Ο.Υ. για την εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου μήτρας ως προβλήματος δημόσιας υγείας, καθώς και των οδηγιών του Ευρωπαϊκού Σχεδίου κατά του Καρκίνου και απευθύνουν έκκληση προς την Ελληνική Πολιτεία, όπως προβεί στις επιβεβλημένες ενέργειες, έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η επίτευξη και στην Ελλάδα των στόχων της Παγκόσμιας Στρατηγικής του Π.Ο.Υ. και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2030, με απώτερο σκοπό την εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου μήτρας και στη χώρα μας, στο κατά το δυνατόν συντομότερο χρονικό διάστημα.

Εκ μέρους των 131 Φορέων, οι κκ. Ε. Ροηλίδης, Καθηγητής Παιδιατρικής ΑΠΘ, μέλος της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών (ΕΕΕ), Θ. Αγοραστός, Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας ΑΠΘ,Πρόεδρος της Ελληνικής HPV Εταιρείας, Κ. Αθανασάκης, Καθηγητής Τμήματος Πολιτικών Δημόσιας Υγείας Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, Πρόεδρος του  Ινστιτούτου Οικονομικών της Υγείας και Ι. Μπουκοβίνας, τ. Πρόεδρος της Εταιρείας Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας, δήλωσαν σχετικά με την πρωτοβουλία:

«Στο πλαίσιο της αφύπνισης σχετικά με ένα τόσο σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας, οι 131 Φορείς απευθύνουμε Έκκληση για άμεση κινητοποίηση της Ελληνικής Πολιτείας, με στόχο την εναρμόνιση της χώρας μας με την παγκόσμια στρατηγική εξάλειψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας μέσω ουσιαστικής προώθησης του HPV εμβολιασμού, υλοποίησης ενός οργανωμένου Εθνικού Προγράμματος Προσυμπτωματικού Ελέγχου για καρκίνο τραχήλου μήτρας και εξασφάλισης των υποδομών και του υγειονομικού προσωπικού για την ενδεδειγμένη θεραπεία και υποστηρικτική φροντίδα των ασθενών με καρκίνο του τραχήλου της μήτρας».

Ειδικότερα, οι ως άνω επιβεβλημένες ενέργειες, με σκοπό την εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου μήτρας ως προβλήματος δημόσιας υγείας στην Ελλάδα, θα πρέπει, μέχρι το 2030, να στοχεύουν στην επίτευξη των εξής στόχων:

•         Εμβολιασμό κατά του HPV τουλάχιστον του 90% των κοριτσιών μέχρι 15 ετών

•         Εφαρμογή οργανωμένου Εθνικού Προγράμματος Προσυμπτωματικού Ελέγχου για καρκίνο τραχήλου μήτρας με συμμετοχή του 70% των γυναικών στις ηλικιακές ομάδες-στόχους

•         Εξασφάλιση ενδεδειγμένης θεραπευτικής αντιμετώπισης και υποστηρικτικής φροντίδας του 90% των γυναικών με (προ)καρκίνο τραχήλου μήτρας

•         Ανάληψη από την ίδια την Πολιτεία εκστρατείας ενημέρωσης/ευαισθητοποίησης του ευρέος κοινού σχετικά με τον HPV-εμβολιασμό και τον Προσυμπτωματικό Έλεγχο για καρκίνο τραχήλου μήτρας.

Όπως τόνισε ο κ. Ροηλίδης, ο HPV-εμβολιασμός συμπεριλαμβάνεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών, η εμβολιαστική κάλυψη των κοριτσιών 11-18 ετών – σύμφωνα με στοιχεία της ΗΔΙΚΑ – έχει ξεπεράσει το 50%, με ανοδικές τάσεις, αλλά υπολείπεται ακόμη σε σχέση με το στόχο της Στρατηγικής του Π.Ο.Υ. (90%), η δε ΕΕΕ επεξέτεινε πρόσφατα το χρόνο δωρεάν χορήγησης του HPV εμβολίου σε αγόρια και κορίτσια 9-18 ετών μέχρι την 31.12.24.

Ο κ. Θ. Αγοραστός σημείωσε ότι δυστυχώς η υλοποίηση της προ έτους ψηφισθείσας Δράσης Δημόσιας Υγείας «Προληπτικές Διαγνωστικές Εξετάσεις για τον Καρκίνο του Τραχήλου της Μήτρας, στο πλαίσιο του προγράμματος “Σπύρος Δοξιάδης”» ανεστάλη την 12.04.23 από τον ΕΟΠΥΥ, με αποτέλεσμα σήμερα να μην υπάρχει ακόμα στη χώρα μας οργανωμένο, οικονομικά εξασφαλισμένο Εθνικό Πρόγραμμα Προσυμπτωματικού Ελέγχου για καρκίνο τραχήλου μήτρας, χωρίς ημερομηνία λήξης.

Ο κ. Ι. Μπουκοβίνας δήλωσε ότι υπάρχει έλλειψη επαρκούς αριθμού εξειδικευμένων ογκολογικών κέντρων για την ενδεδειγμένη θεραπεία και υποστηρικτική φροντίδα των γυναικών με (προ)καρκίνο τραχήλου μήτρας και ότι απαιτείται συνεργασία της Πολιτείας με όλους τους εμπλεκόμενους Οργανισμούς και Φορείς, με βάση τα ισχύοντα σε προηγμένες στον τομέα αυτό χώρες, με στόχο να υπάρξουν οι κατάλληλες συνθήκες για την πλέον ενδεδειγμένη φροντίδα των ογκολογικών ασθενών. 

Από την πλευρά του, ο κ. Αθανασάκης σημείωσε ότι είναι δυνατόν να υπάρξουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για την οικονομικά αποδοτική υλοποίηση ενός Εθνικού Προγράμματος Προσυμπτωματικού Ελέγχου για καρκίνο τραχήλου μήτρας, ο οποίος βασιζόμενος σε σύγχρονες καινοτόμες προσεγγίσεις (ψηφιακή διακυβέρνηση, αυτοεξυπηρέτηση) θα είναι σε θέση παράλληλα να αντιμετωπίσει και τις υπάρχουσες ανισότητες στην πρόσβαση και χρήση των παρεχόμενων από την Πολιτεία υπηρεσιών.

Σε μήνυμα που απέστειλε προς την 3^η Διάσκεψη των Φορέων ο Γεν. Γραμματέας Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας του υπουργείου Υγείας, κ. Μ. Θεμιστοκλέους, σημείωσε ότι για την αντιμετώπιση του κρίσιμου προβλήματος του καρκίνου τραχήλου μήτρας το Υπουργείο Υγείας αναπτύσσει δράσεις σε τρεις βασικούς άξονες: τον HPV εμβολιασμό, τον προσυμπτωματικό έλεγχο και την προαγωγή της σεξουαλικής υγείας, θέτοντας και στη χώρα μας το στόχο που έχει θέσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, ο οποίος αναφέρεται ως «Στόχος 90-70-90», και περιλαμβάνει:

•         90% των κοριτσιών να έχουν εμβολιαστεί πλήρως ως την ηλικία των 15 ετών έναντι του ιού HPV

•         70% των γυναικών ηλικίας 35 και ξανά 45 ετών να έχουν εξεταστεί με υψηλής αποδοτικότητας HPV DNA TEST και

•         90% των γυναικών που εντοπίζονται με ασθένεια του τραχήλου να λαμβάνουν κατάλληλη θεραπεία

Την υποστήριξη της Έκκλησης των 131 Φορέων εξέφρασαν με δηλώσεις τους μέσω διαδικτυακής σύνδεσης η κα Β. Παπαευαγγέλου, Καθηγήτρια Παιδιατρικής ΕΚΠΑ και μέλος της ΕΕΕ, η κα Φ. Μπακοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Παιδιατρικής ΕΚΠΑ και Πρόεδρος της Επιτροπής Αξιολόγησης και Αποζημίωσης Φαρμάκων Ανθρώπινης Χρήσης του Υπουργείου Υγείας, ο κ. Α. Εξαδάκτυλος, Πρόεδρος του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου, ο κ. Ν. Νίτσας, Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης, ο κ. Ευγενίδης, Πρόεδρος του Φαρμακευτικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης, η κα Νταμάγκα, Αν. Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων, ο κ. Ν. Τσουκαλάς, Γ.Γ. της Εταιρείας Ογκολόγων-Παθολόγων Ελλάδας, ο κ. Χ. Ανδρεάδης, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Έρευνας του Καρκίνου, η κα Αποστολίδου, π. Πρόεδρος της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου (ΕΛΛΟΚ) και της European Cancer Patient Coalition, η κα Ε. Ορφανού, Αντιπρόεδρος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδος, ο Τομεάρχης Υγείας της Νέας Δημοκρατίας κ. Β. Θεοδουλίδης, ο κ. Δ. Τρύφος εκ μέρους του κόμματος Μέρα25, καθώς και εκπρόσωποι Ιατρικών Συλλόγων, Συλλόγων Μαιών-Μαιευτών, Συλλόγων Καρκινοπαθών κ.ά.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), o καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ο τέταρτος πιο συχνός καρκίνος στις γυναίκες παγκοσμίως, με περίπου 604.000 νέες περιπτώσεις το 2020.

Από τους εκτιμώμενους 342.000 θανάτους από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας το 2020, περίπου το 90% αυτών συμβαίνουν σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, ενώ το 80% των περιπτώσεων παγκοσμίως εντοπίζεται στις αναπτυσσόμενες χώρες.
Η διαφορά αυτή οφείλεται, κυρίως, σε περιορισμένη πρόσβαση των γυναικών σε υπηρεσίες φροντίδας υγείας, πρόληψης με συνέπεια την καθυστερημένη διάγνωση και τη μη έγκαιρη παρέμβαση.

Όσον αφορά στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ και την Ελλάδα ειδικότερα, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Παρατηρητηρίου Καρκίνου (Global Cancer Observatory) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο, το 2020 υπολογίστηκε ότι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί τη 10η πιο συχνή κακοήθεια στις γυναίκες, ενώ για τις γυναίκες ηλικίας μεταξύ 15-44 ετών αποτελεί την 3η πιο συχνή κακοήθεια.

Ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (Human Papillomavirus, HPV) αποτελεί σχεδόν πάντα (περίπου σε ποσοστό 95%) το αίτιο του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. O HPV είναι ένας ιός που μπορεί να μεταδοθεί μέσω σεξουαλικής επαφής. Υπάρχουν πολλοί τύποι HPV. Ορισμένοι τύποι HPV μπορεί να προκαλέσουν αλλοιώσεις στον τράχηλο μιας γυναίκας που με την πάροδο του χρόνου μπορεί να οδηγήσουν σε ανάπτυξη καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.

«O καρκίνος του τραχήλου της μήτρας μπορεί να προληφθεί. Καμία γυναίκα δεν πρέπει να πεθάνει από αυτό το νόσημα… «Ένα μέλλον χωρίς καρκίνο του τραχήλου μας μήτρας είναι στα χέρια μας. Έχουμε τη γνώση και τα εργαλεία..»,δηλώνει σχετικά οDr. Nino Berdzuli, Διευθυντής Προγραμμάτων Υγείας Χωρών στον ΠΟΥ/Ευρώπης.

Παράγοντες κινδύνου

·         Η έναρξη της σεξουαλικής δραστηριότητας σε μικρή ηλικία αυξάνει την πιθανότητα μόλυνσης με HPV.

·         Οι πολλαπλοί σεξουαλικοί σύντροφοι: όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των σεξουαλικών συντρόφων ενός ζευγαριού τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος μόλυνσης με HPV. 

·         Το κάπνισμα έχει συσχετισθεί με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.

·         Το εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα: Γυναίκες με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα από άλλη αιτία, ή λόγω χρόνιας λήψης φαρμάκων και με λοίμωξη από HPV διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.

·         Άλλα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα (όπως η λοίμωξη από χλαμύδια, γονόρροια, σύφιλη και HIV/AIDS) αυξάνουν τον κίνδυνο λοίμωξης από HPV.

Η παγκόσμια στρατηγική για την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ως ένα σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας, που εγκρίθηκε από την Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας το 2020, συνιστά μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την πρόληψη και τον έλεγχο του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας στον πληθυσμό. Οι βασικοί πυλώνες του σχεδίου αυτού αφορούν την πρωτογενή πρόληψη μέσω επέκτασης του εμβολιασμού έναντι του  ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV), τη δευτερογενή πρόληψη μέσω του προσυμπτωματικού ελέγχου και την τριτογενή πρόληψη μέσω της χορήγησης  θεραπείας για όλες τις γυναίκες που έχουν διαγνωσθεί με τη νόσο,  παγκοσμίως.

Οι προτεινόμενες ενέργειες περιλαμβάνουν παρεμβάσεις καθ’ όλη  τη διάρκεια της ζωής των ανθρώπων.
Συγκεκριμένα:

Για τα παιδιά συστήνεται:

·         Εμβολιασμός των κοριτσιών ηλικίας 9-14 ετών έναντι του ιού HPV ιδανικά πριν την έναρξη της σεξουαλικής δραστηριότητας – Στη χώρα μας η Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών συστήνει τον εμβολιασμό και για τα δύο φύλα από την ηλικία των 9 ετών.

·         Ενημέρωση του πληθυσμού αναφορικά με τους κινδύνους του καπνίσματος για την υγεία

·         Σεξουαλική αγωγή προσαρμοσμένη στην ηλικία και την  ανάγκες των διαφορετικών πληθυσμών

·         Ενημέρωση και προώθηση χρήσης  προφυλακτικού στο σεξουαλικά ενεργό πληθυσμό

Για γυναίκες του γενικού πληθυσμού από την ηλικία των 30 ετών και για γυναίκες με HIV από την ηλικία των 25 ετών συστήνεται:

·         Τακτικός έλεγχος με υψηλής αξιοπιστίας εργαστηριακές εξετάσεις (HPV DNA test και HPV mRNA) κάθε 5 έως 10 χρόνια, ακολουθούμενος με θεραπεία άμεσα ή όσο το δυνατόν γρηγορότερα στα άτομα με διάγνωση HPV.

·         Οι γυναίκες που ζουν με HIV πρέπει να υποβάλλονται σε έλεγχο συχνότερα, κάθε 3 έως 5 χρόνια.

Ανεξαρτήτως ηλικίας σε περίπτωση διηθητικού καρκίνου συστήνεται:

·         Χειρουργική επέμβαση

·         Ακτινοθεραπεία

·         Χημειοθεραπεία

·         Παρηγορητική φροντίδα

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής Μαιευτικής & Γυναικολογικής Εταιρείας:

Η έναρξη του ελέγχου έναντι του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας θα πρέπει να ξεκινάει με τη συμπλήρωση του 21ου έτους της ηλικίας μιας γυναίκας με εξαίρεση περιστατικά ανοσοκατεσταλμένων ατόμων όπου ο έλεγχος συνιστάται να ξεκινάει νωρίτερα.

Σε γυναίκες ηλικίας 21-30 ετών συστήνεται η παρακολούθηση με κυτταρολογική εξέταση κολποτραχηλικού επιχρίσματος (εξέταση Παπανικολάου) κάθε τρία χρόνια. Στην ηλικιακή ομάδα άνω των 30 ετών συστήνεται ο ανά τριετία έλεγχος των γυναικών με συνδυασμό κυτταρολογικής εξέτασης και εξέτασης για HPV DNA.