Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με Δανούς αξιωματούχους και αναλυτές ασφάλειας, το σενάριο που προκαλεί τον μεγαλύτερο φόβο δεν είναι μια κλασική στρατιωτική εισβολή, αλλά μια αιφνιδιαστική πολιτική κίνηση: ένα νυχτερινό μήνυμα στα κοινωνικά δίκτυα, μια δήλωση περί «αμερικανικής προστασίας» της Γροιλανδίας και η επίκληση μιας πραγματικότητας για την οποία κανένα ευρωπαϊκό κράτος δεν διαθέτει τη στρατιωτική ισχύ για να αντιδράσει αποτελεσματικά. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η έννοια της κυριαρχίας θα δοκιμαζόταν όχι μέσα από πόλεμο, αλλά μέσω τετελεσμένων γεγονότων.

• Η ιδιαιτερότητα της περίπτωσης της Γροιλανδίας έγκειται στο γεγονός ότι πρόκειται για έδαφος κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ. Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες, ηγετική δύναμη της Συμμαχίας, επιχειρούσαν να επιβάλουν τον έλεγχο σε περιοχή άλλου συμμάχου, το Άρθρο 5 – ο πυρήνας της συλλογικής άμυνας – θα καθίστατο πρακτικά ανεφάρμοστο. Όπως παραδέχονται Ευρωπαίοι αξιωματούχοι κατ’ ιδίαν, η στρατιωτική υπεράσπιση της Γροιλανδίας απέναντι στις ΗΠΑ είναι απλώς αδιανόητη, γεγονός που αποκαλύπτει ένα βαθύ δομικό κενό στην αρχιτεκτονική ασφαλείας της Δύσης.

Παράλληλα, στο εσωτερικό της ίδιας της Γροιλανδίας καταγράφονται αντιφατικές τάσεις. Αν και οι δημοσκοπήσεις δεν δείχνουν μαζική στήριξη στην ιδέα προσάρτησης στις Ηνωμένες Πολιτείες, υπάρχουν φωνές που βλέπουν στο ενδιαφέρον του Τραμπ μια ευκαιρία για αποδέσμευση από τη Δανία και για οικονομική αναβάθμιση μέσω της εκμετάλλευσης φυσικών πόρων.

Υποστηρικτές αυτής της γραμμής κατηγορούν τις «δανικές ελίτ» ότι αγνοούν τη γλώσσα, την κουλτούρα και τις ανάγκες του τοπικού πληθυσμού, ενώ παρουσιάζουν τον Αμερικανό πρόεδρο ως παράγοντα ρήξης με ένα κατεστημένο που θεωρούν αποικιακό.

Στην Ευρώπη, ωστόσο, το κλίμα είναι εντελώς διαφορετικό. Δηλώσεις όπως εκείνες της Δανής πρωθυπουργού Μέτε Φρέντερικσεν, που τόνισε ότι ο Τραμπ πρέπει να λαμβάνεται απολύτως σοβαρά, σηματοδοτούν το τέλος της περιόδου υποτίμησης των αμερικανικών απειλών. Παρόμοια στάση υιοθετούν το Λονδίνο και το Παρίσι, με σαφή μηνύματα ότι η Γροιλανδία «δεν είναι προς πώληση» και ότι το μέλλον της μπορεί να αποφασιστεί μόνο από τη Δανία και τους ίδιους τους Γροιλανδούς.

• Πίσω από τις δημόσιες τοποθετήσεις, όμως, διαφαίνεται ένας βαθύτερος φόβος: ότι η Ουάσιγκτον θα χρησιμοποιήσει την Ουκρανία ως μοχλό πίεσης. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να απειλήσει με περιορισμό της στρατιωτικής βοήθειας ή της ανταλλαγής πληροφοριών, αν οι σύμμαχοι αντιταχθούν ανοιχτά στα σχέδιά του για τη Γροιλανδία. Σε αυτό το πλαίσιο, η σιωπή ή η μετριοπαθής στάση ορισμένων κυβερνήσεων δεν αντανακλά συναίνεση, αλλά στρατηγική αμηχανία.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η σταδιακή θεσμική προετοιμασία που φαίνεται να συντελείται στην Ουάσιγκτον, με τον διορισμό ειδικών απεσταλμένων και προσώπων με επιχειρηματικό και πολιτικό ενδιαφέρον για την Αρκτική. Αυτές οι κινήσεις ερμηνεύονται στη Δανία ως ένδειξη ότι το ζήτημα της Γροιλανδίας δεν αποτελεί παροδική ρητορική, αλλά μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου που συνδυάζει ασφάλεια, ενέργεια και γεωπολιτικό έλεγχο.

• Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, ωστόσο, είναι η αλλαγή νοοτροπίας. Η επιτυχία προηγούμενων αμερικανικών επεμβάσεων έχει ενισχύσει την πεποίθηση στο περιβάλλον Τραμπ ότι η απειλή χρήσης βίας λειτουργεί αποτελεσματικά ως διαπραγματευτικό εργαλείο. Αυτή η λογική, μια σύγχρονη εκδοχή της διπλωματίας των κανονιοφόρων, μεταφέρει την αντιπαράθεση από το επίπεδο των θεσμών στο επίπεδο της ισχύος, με απρόβλεπτες συνέπειες.

Για τη Δανία, αλλά και για τη Δύση συνολικά, το διακύβευμα δεν είναι μόνο η τύχη ενός απομακρυσμένου νησιού. Είναι η αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ συμμάχων και η βιωσιμότητα μιας συμμαχίας που βασίζεται στην υπόσχεση συλλογικής ασφάλειας.

Αν η Γροιλανδία μετατραπεί σε προηγούμενο εξαναγκασμού, τότε το ερώτημα δεν θα αφορά μόνο την Αρκτική, αλλά το μέλλον της ίδιας της διεθνούς τάξης όπως τη γνωρίζαμε τις τελευταίες δεκαετίες.

«Δυστυχώς, νομίζω ότι θα πρέπει να πάρουμε στα σοβαρά τον Αμερικανό πρόεδρο όταν λέει ότι θέλει τη Γροιλανδία», είπε στη δημόσια τηλεόραση DR η πρωθυπουργός.

«Κατέστησα πολύ σαφή τη στάση του Βασιλείου της Δανίας και η Γροιλανδία έχει κατ’ επανάληψη δηλώσει ότι δεν επιθυμεί να αποτελέσει τμήμα των Ηνωμένων Πολιτειών», πρόσθεσε.

«Εάν οι ΗΠΑ επιτεθούν σε μια άλλη χώρα του ΝΑΤΟ, τα πάντα σταματούν», υπογράμμισε η Φρεντέρικσεν.

Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος την περασμένη εβδομάδα κλιμάκωσε τις απειλές του για την ανάληψη ελέγχου της Γροιλανδίας, θα πρέπει να λαμβάνεται «απολύτως σοβαρά», τόνισε η Μέτε Φρεντέρικσεν σε συνέντευξή της στο δανέζικο τηλεοπτικό δίκτυο TV2.

«Όταν λέει ότι θέλει τη Γροιλανδία, πρέπει να τον πιστεύουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά. Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι υπάρχει ένα σαφές όριο: «Αν οι ΗΠΑ επιλέξουν να επιτεθούν στρατιωτικά σε άλλη χώρα του ΝΑΤΟ, τότε όλα σταματούν. Και το ΝΑΤΟ σταματά, μαζί με την ασφάλεια που έχει οικοδομηθεί από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου».

Η Γροιλανδία, πλούσια σε ορυκτούς πόρους και στρατηγικής σημασίας στην Αρκτική, είναι σε μεγάλο βαθμό αυτόνομη, παραμένει όμως τμήμα του Βασιλείου της Δανίας και συνεπώς μέλος του ΝΑΤΟ.

Ο Τραμπ εδώ και χρόνια πιέζει για την ένταξή της στις ΗΠΑ, χαρακτηρίζοντάς την «στρατηγική αναγκαιότητα» και αποφεύγοντας να αποκλείσει τόσο τη χρήση στρατιωτικής βίας όσο και οικονομικών πιέσεων.

«Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία για λόγους εθνικής ασφάλειας», δήλωσε στους δημοσιογράφους μέσα στο Air Force One την Κυριακή.

Συγκεκριμένα, οι τέσσερις ηγέτες των χωρών της ΕΕ, αναφέρουν στην κοινή τους επιστολή:

«Αθήνα, Κοπεγχάγη, Πράγα, Βιέννη – 5 Φεβρουαρίου 2021

Αγαπητή Ούρσουλα,

Με χαρά διαπιστώνουμε πως πλέον ασκείται, σε συλλογικό επίπεδο, μεγάλη πίεση προς τους παραγωγούς εμβολίων. Θα θέλαμε να σας ευχαριστήσουμε ιδιαίτερα για την προσωπική σας δέσμευση και για το γεγονός ότι στείλατε ισχυρό μήνυμα προς την Astra-Zeneca για την απαράδεκτη στάση της. Φαίνεται πως αντιλαμβάνονται πια τη σοβαρότητα της κατάστασης.

Όπως σωστά επισημάνατε στην επιστολή σας, από κοινού με τον Πρόεδρο του Συμβουλίου Antonio Costa, έχουμε να αντιμετωπίσουμε μια σειρά προκλήσεων που σχετίζονται με τη διανομή των εμβολίων. Βάσει της εμπειρίας μας ως τώρα, θεωρούμε πως είναι πολύ σημαντικό να ξεκινήσουμε εγκαίρως διάλογο με τους παραγωγούς των επερχόμενων εμβολίων με στόχο να προλάβουμε πιθανά προβλήματα πριν αυτά εμφανιστούν. Για παράδειγμα, το επερχόμενο εμβόλιο της Johnson & Johnson μπορεί να ανατρέψει (με θετικό τρόπο) τα δεδομένα χάρη στην εύκολη αποθήκευση και μεταφορά του, αλλά και στην ανάγκη για μία μόνο δόση.

Ωστόσο, ενημερωθήκαμε ότι το εμβόλιο της Johnson & Johnson θα πρέπει να αποσταλεί στις ΗΠΑ για τη διαδικασία “fill and finish”, το στάδιο της προετοιμασίας των φιαλιδίων για την τελική διανομή. Αν αυτό μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την πρόσβαση της ΕΕ στο εμβόλιο, τότε θα πρέπει να επεξεργαστούμε το ενδεχόμενο έγκαιρης αντιμετώπισης του θέματος από τώρα, με στόχο να βρούμε λύσεις με την εταιρία ώστε να διασφαλίσουμε τις προμήθειες της Ευρώπης. Αντιλαμβανόμαστε ότι υπάρχουν δυνατότητες εντός της ΕΕ. Λόγω της σημασίας που έχει αυτό το ζήτημα, κάνουμε έκκληση για έγκαιρο διάλογο στο πιο υψηλό επίπεδο.

Ο χρόνος είναι ουσιώδους σημασίας. Ως εκ τούτου, πρέπει να διατηρήσουμε την ταχύτητα στις διαπραγματεύσεις για συμβόλαια με όλους τους νέους υποσχόμενους υποψήφιους, όπως για παράδειγμα τη Novavax η οποία μόλις ανακοίνωσε υψηλή αποτελεσματικότητα για το εμβόλιό της ή τη Valneva, με την οποία η Επιτροπή ολοκλήρωσε επίσης διερευνητικές συνομιλίες. Και είναι περιττό να αναφέρουμε ότι η έγκριση όλων των νέων εμβολίων θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν ταχύτερη, τηρώντας ταυτόχρονα τις απαραίτητες απαιτήσεις υγείας.

Επίσης πληροφορηθήκαμε με ικανοποίηση ότι η Επιτροπή έχει πλέον αναγνωρίσει επί της αρχής ότι θα μπορούσε να υπάρξει τρόπος για να προχωρήσει η διανομή προ της τελικής έγκρισης. Είναι σημαντικό να μη χαθεί χρόνος, έτσι ώστε η διάθεση των εμβολίων να μπορεί να πραγματοποιηθεί όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Ας ελπίσουμε ότι αυτό μπορεί να εφαρμοστεί σε νέα εμβόλια όπως η Johnson & Johnson.

Ανυπομονούμε να συνεχίσουμε την εποικοδομητική συνεργασία μαζί σας τις επόμενες εβδομάδες και μήνες, αυτό θα είναι ζωτικής σημασίας για όλους μας»