Σύμφωνα με το δίκτυο αυτόματων μετεωρολογικών σταθμών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών/meteo.gr, 50 σταθμοί (περίπου το 9% του συνόλου) κατέγραψαν ύψη βροχής μεγαλύτερα των 80 mm, ενώ το μεγαλύτερο συνολικό ύψος βροχής, για το προαναφερόμενο διήμερο, καταγράφηκε στον Έμπωνα Ρόδου και έφτασε τα 167 mm.

Σημειώνεται ότι 1 mm βροχής αντιστοιχεί σε 1 λίτρο νερού σε επιφάνεια 1 m2 ή 1 τόνος νερού σε ένα στρέμμα.

Σε σχετικό χάρτη παρουσιάζεται η κατανομή της αθροιστικής βροχόπτωσης έως σήμερα στις 18:30 σύμφωνα με τις καταγραφές του δικτύου του meteo.gr / Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών καθώς και οι 8 σταθμοί με τα μεγαλύτερα αθροιστικά ύψη υετού. Όπως φαίνεται σε αυτόν, στα Λεπιανά ‘Αρτας έχουν καταγραφεί 279.6 χιλιοστά βροχής.

Όπως τονίζει το meteo.gr/ ΕΑΑ λόγω των προβλημάτων επικοινωνίας που σχετίζονται και με την κακοκαιρία ο σταθμός δεν εμφανιζόταν στους χάρτες των προηγούμενων ανακοινώσεων της ημέρας.

Σημειώνεται ότι λόγω της διακοπής επικοινωνίας με τον σταθμό Πραμάντων Ιωαννίνων το ύψος βροχής που αναφέρεται στον σχετικό πίνακα περιλαμβάνει μόνο την βροχόπτωση έως τις 14:40 και επομένως , όπως όπως επισημαίνει το meteo.gr/ ΕΑΑ είναι πολύ πιθανό το ύψος αθροιστικού υετού στον σταθμό να έχει αυξηθεί.

Επιπλέον μεγάλα ύψη βροχής καταγράφηκαν και στο Τέροβο Ιωαννίνων ( 184.6 χιλιοστά βροχής ) καθώς και σε άλλες περιοχές των Ιωαννίνων αλλά και στην Πρέβεζα .

Παράλληλα σε σχετική εικόνα παρουσιάζεται η εκτίμηση της θέσης ισχυρών καταιγιδοφόρων κυτάρρων. Αυτά , όπως επισημαίνει το meteo.gr/ ΕΑΑ , εντοπίζονται ως περιοχές όπου η θερμοκρασία της κορυφής του νέφους (υπολογισμένη από δορυφορικά δεδομένα) είναι χαμηλότερη αυτής της τροπόπαυσης (όπως εκτιμάται από δεδομένα αριθμητικών μοντέλων). Πρόκειται δηλαδή , όπως υπογραμμίζεται, για περιοχές όπου τα ανοδικά ρεύματα της καταιγίδας είναι τόσο ισχυρά ώστε να ξεπερνούν το φράγμα της τροπόπαυσης (“overshooting tops”). «Όσο μεγαλύτερη είναι αυτή η διαφορά τόσο ισχυρότερη εν γένει είναι η καταιγίδα», σημειώνει το meteo.gr/ ΕΑΑ.

Όπως αποτυπώνεται στην εικόνα, είναι εμφανείς οι περιοχές ισχυρών καταιγίδων στην Ήπειρο και βόρεια της Κεφαλονιάς στις 14:30.

Επιπλέον παρουσιάζονται οι περιοχές όπου εκτιμάται ότι υπάρχει πιθανότητα βροχόπτωσης με χρήση δορυφορικών δεδομένων και μετά από επεξεργασία με εξειδικευμένους αλγορίθμους καθώς και οι σταθμοί του δικτύου όπου την ίδια ώρα καταγράφεται βροχόπτωση.

«Στο meteo.gr / Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών εφαρμόζουμε σύγχρονες μεθόδους παρακολούθησης της εξέλιξης των καιρικών φαινομένων που βασίζονται σε συνδυαστική χρήση δορυφορικών δεδομένων, αριθμητικών μοντέλων πρόγνωσης και δεδομένων των εκτεταμένου δικτύου μετεωρολογικών σταθμών μας», σημειώνει το meteo.gr/ ΕΑΑ.

Επισυνάπτονται εικόνες με την κατανομή της αθροιστικής βροχόπτωσης έως τις 18:30 της καθώς και με την εκτίμηση της θέσης ισχυρών καταιγιδοφόρων κυτάρρων.

Ακολουθεί βίντεο με τις περιοχές όπου εκτιμάται ότι υπάρχει πιθανότητα βροχόπτωσης με βάση δορυφορικών δεδομένων και σταθμοί του δικτύου όπου την ίδια ώρα καταγράφεται βροχόπτωση

Εντυπωσιακά αποτελέσματα προκύπτουν από την επικαιροποιημένη ανάλυση των καμένων εκτάσεων από τις δασικές πυρκαγιές των τελευταίων επτά ετών (2017-σήμερα) στην Περιφέρεια Αττικής.

Από το 2017 μέχρι και τις 25 Αυγούστου 2023, 12 μεγάλες πυρκαγιές έχουν κάψει περισσότερα από 600.000 στρέμματα σύμφωνα με τις αναφορές από την Υπηρεσία Ταχείας Χαρτογράφησης Copernicus και το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS). Η περίμετρος των καμένων εκτάσεων δίνεται στο χάρτη που ακολουθεί.

Ο παρακάτω πίνακας παραθέτει τον αριθμό των καμένων στρεμμάτων ανά έτος από το 2017:

Η συνολική επιφάνεια της Περιφέρειας Αττικής (χωρίς την περιοχή της Τροιζηνίας, των νησιών και του Λεκανοπεδίου) είναι 2.500.000 στρέμματα, οπότε τα τελευταία 7 έτη το 25% της συνολικής επιφάνειας έχει καεί από δασικές πυρκαγιές.

Στην Περιφέρεια Αττικής η επιφάνεια των δασικών εκτάσεων είναι περίπου 1.230.000 στρέμματα και τα τελευταία 7 χρόνια έχουν καεί 405.000 στρέμματα δάσους, δηλαδή το 33% της επιφάνειας των δασών.

Τα παραπάνω ανησυχητικά στοιχεία για την Αττική υπογραμμίζουν την ανάγκη συνολικού επαναπροσδιορισμού της στρατηγικής διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών στη χώρα μας.

Ειδικότερα, η διαχείριση των δασικών πυρκαγιών απαιτεί μία ολοκληρωμένη προσέγγιση που θα ενσωματώνει γνώση αιχμής από διαφορετικές επιστήμες, μεταξύ αυτών και η πυρομετεωρολογία.

Είναι χαρακτηριστικό πως η εκδήλωση ακραίων δασικών πυρκαγιών περιλαμβάνει τη σύζευξη, την αλληλεπίδραση φωτιάς και ατμόσφαιρας, οπότε είναι αδύνατο να χαραχθεί οποιαδήποτε στρατηγική διαχείρισης δίχως την ενεργό συνεισφορά της μετεωρολογικής γνώσης.

Επιπροσθέτως, οι πυρομετεωρολογικές συνθήκες καθορίζουν εάν και πότε τα δασικά καύσιμα θα καταστούν εύφλεκτα, επηρεάζοντας επίσης τα χαρακτηριστικά της εξάπλωσης και της συμπεριφοράς της φωτιάς.

Σύμφωνα με το meteo, από χθες Σάββατο (19.8.2023) μέχρι την Παρασκευή οι πυρομετερωολογικές συνθήκες ευνοούν την εξάπλωση δασικής πυρκαγιάς καθώς η ευφλεκτότητα κρίνεται υψηλή ή πολύ υψηλή στο σύνολο σχεδόν της χώρας.

Αυτό προκύπτει από την ανάλυση των δεδομένων των αυτόματων μετεωρολογικών σταθμών της μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ), τα οποία χρησιμοποιούνται για την καθημερινή αποτίμηση της πυρομετεωρολογικής επικινδυνότητας και τα οποία λαμβάνουν υπόψη τη σωρευτική επίδραση των μετεωρολογικών συνθηκών στα δασικά καύσιμα και την αναμενόμενη συμπεριφορά των δασικών πυρκαγιών.

Οι πολύ θερμές και ξηρές συνθήκες που ήδη επηρεάζουν τη χώρα μας και οι οποίες θα επιμείνουν έως και την Παρασκευή 25.08.2023, σε συνδυασμό με την πολύ υψηλή ευκολία ανάφλεξης των δασικών καυσίμων και τους κατά τόπους ενισχυμένους ανέμους, αναμένεται να διαμορφώσουν ιδιαίτερα επικίνδυνες πυρομετεωρολογικές συνθήκες, ικανές να δυσχεράνουν τον έλεγχο τυχόν δασικών πυρκαγιών που εκδηλωθούν.

Ειδικότερα και με βάση τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα προγνωστικά στοιχεία της Πυρομετεωρολογικής Ομάδας FLAME, πολύ υψηλή έως και ακραία επικινδυνότητα με καιρό τύπου Hot-Dry-Windy αναμένεται την Κυριακή και τη Δευτέρα, 20 -21.08.2023 σε μεγάλο τμήμα της ηπειρωτικής Ελλάδας και των νησιών του Β. Αιγαίου.

Πιο αναλυτικά, την Κυριακή 20.08.2023 αναμένουμε την υψηλότερη επικινδυνότητα για καθοδηγούμενες από τον άνεμο δασικές πυρκαγιές σε Θράκη, Θάσο, Σαμοθράκη, Λήμνο, Αν. Λέσβο, Κ. και Β. Εύβοια, Αττική, Κορινθία, Αργολίδα και κατά τόπους σε Θεσσαλία, Φθιώτιδα, Βοιωτία και Αιτωλοακαρνανία.

Για τη Δευτέρα 21.08.2023 αναμένουμε περαιτέρω επιδείνωση των πυρομετεωρολογικών συνθηκών και έως και ακραία επικινδυνότητα για καθοδηγούμενες από τον άνεμο δασικές πυρκαγιές σε Θράκη, Αν. και Κ. Μακεδονία, Θάσο, Σαμοθράκη, Λήμνο, Λέσβο, Χίο, Εύβοια, Αττική, Βοιωτία, Φθιώτιδα, Φωκίδα, Κορινθία, Αργολίδα, Λακωνία, Ηλεία και κατά τόπους σε Θεσσαλία, Αρκαδία, Αχαΐα, Μεσσηνία, Αιτωλοακαρνανία, και Λευκάδα.

Επισημαίνεται ότι στις παραπάνω γεωγραφικές ζώνες, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί σε περιοχές όπου οι άνεμοι θα “ευθυγραμμίζονται” με την τοπογραφία και τα δασικά καύσιμα (π.χ., όταν ο άνεμος πνέει κάθετα στην πλαγιά ενός πυκνόφυτου ορεινού όγκου), μεγιστοποιώντας το δυναμικό εκδήλωσης ακραίας συμπεριφοράς φωτιάς.

Τέλος, τα προγνωστικά στοιχεία που αυτή τη στιγμή είναι διαθέσιμα υποδεικνύουν συνέχιση του τύπου καιρού Hot-Dry-Windy έως και την Τετάρτη 23.08.2023.

Η Ιταλία είναι η «πρωταθλήτρια» φέτος, με περίπου 1,6 εκατομμύρια στρέμματα (αύξηση 314% έναντι του μέσου όρου 2002-2020) και ακολουθεί η Τουρκία με περίπου ένα εκατομμύριο στρέμματα και αύξηση 148%. Μετά την τρίτη Ελλάδα, ακολουθεί η Ισπανία με καμένες εκτάσεις σχεδόν 400.000 στρεμμάτων (μείωση 39%).

Η ανάλυση αυτή βασίζεται στα πιο πρόσφατα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφόρησης για Δασικές Πυρκαγιές (European Forest Fire Information System) για την κατάσταση που επικρατεί στην Μεσόγειο κατά τη διάρκεια της τρέχουσας αντιπυρικής περιόδου. Γενικά, η περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου παρουσιάζει εξαιρετικά άσχημη εικόνα, με σχεδόν όλες τις χώρες να καταγράφουν σημαντική αύξηση στα απόλυτα μεγέθη των καμένων εκτάσεων έως και το απόγευμα της Κυριακής, 8 Αυγούστου.

Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν, σύμφωνα με το meteo, ότι «δεν αρκούν τα πολλά εναέρια ή άλλα μέσα δασοπυρόσβεσης, αλλά απαιτείται μια άμεση, δραστική αλλαγή προς ολοκληρωμένες λύσεις διαχείρισης και αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών».

Όλα αυτά, φυσικά, όταν θα γίνει απολογισμός, θα συναρτηθούν από πιθανές καθυστερήσεις δράσης των εναέριων μέσων της Πυροσβεστικής, ή άλλα προβλήματα που ανέκυψαν, ωστε να υπάρχει ολοκληρωμένη εικόνα και κατανομή ακόμα και ευθυνών.

Όταν εκδηλώθηκε η δασική πυρκαγιά, το μεσημέρι (13:25) της Τρίτης στους πρόποδες της Πάρνηθας, καθώς και κατά τη διάρκεια των πρώτων δύο ωρών της εξάπλωσής της (13:30 – 15:30), στην ευρύτερη περιοχή έπνεαν άνεμοι με μέσες εντάσεις 2 – 4 μποφόρ και ριπές ως 5 μποφόρ, προκύπτει από τις μετρήσεις των αυτόματων μετεωρολογικών σταθμών του δικτύου του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ) – meteo.gr. Αυτό, βεβαίως, καταρρίπτει την θεωρία περί ισχυρών ανέμων, καθώς αρχικώς τουλάχιστον δεν σημειώθηκε κάτι τέτοιο και η ισχύς του ανέμου εντάθηκε αρκετά μετά την εκδήλωση της πυρκαγιάς.

Από τις καταγραφές, σύμφωνα με τους επιστήμονες του meteo, προέκυψε πως η πυρκαγιά πιθανόν εκδηλώθηκε αρχικά σε πυκνόφυτη δασική έκταση.

Η πυκνή και εξαιρετικά ξηρή διαθέσιμη καύσιμη ύλη, σε συνδυασμό με την απουσία ισχυρού ανέμου, επέτρεψε στην πυρκαγιά να αναπτύξει ισχυρή επαγωγική στήλη, η οποία έγινε ορατή ως πυκνό νέφος καπνού, σχεδόν κατακόρυφα πάνω από την πυρκαγιά.

Μια πυρκαγιά αναπτύσσει επαγωγική στήλη μέσα από την καύση πυκνής και ξηρής καύσιμης ύλης, η οποία θερμαίνει τον υπερκείμενο αέρα και τελικά οδηγεί σε ισχυρά ανοδικά ρεύματα. Ενδεικτικό της έντασης των ανοδικών ρευμάτων στην πυρκαγιά της Βαρυμπόμπης είναι το γεγονός πως καταγράφηκαν παροδικά νέφη πυροσωρειτών, ακριβώς πάνω από το πλούμιο του καπνού.

Μια πυρκαγιά που αναπτύσσει επαγωγική στήλη επηρεάζεται ελάχιστα από τον άνεμο. Αντίθετα, δημιουργεί δική της, τοπική κυκλοφορία ανέμου (τον δικό της «καιρό»), που ανατροφοδοτείται όσο η πυρκαγιά συνεχίζει να συναντά πλούσια και ξηρή καύσιμη ύλη.

Όταν το πύρινο μέτωπο πλησίασε στην περιοχή που είναι εγκατεστημένος ο αυτόματος μετεωρολογικός σταθμός του Τατοΐου, καταγράφηκε απότομη αύξηση της ταχύτητας του ανέμου από 6 σε 20 χλμ./ώρα και της θερμοκρασίας από 40 σε 45 βαθμούς Κελσίου.

Οι παρατηρήσεις αυτές, πάντα σύμφωνα με το meteo, φαίνεται να επιβεβαιώνουν το γεγονός πως πράγματι η φωτιά της Βαρυμπόμπης δημιούργησε δικό της καιρό, ενισχύοντας τους επιφανειακούς ανέμους που καθοδηγούν την εξάπλωση των μετώπων. Επιπρόσθετα, η δημιουργία επαγωγικής στήλης συνετέλεσε στην σημαντική αύξηση της πυκνότητας των κηλιδώσεων, δηλαδή στην μεταφορά καιόμενης ύλης (καύτρες) και στην έναρξη νέων εστιών.

Από την εξέταση των στοιχείων που έχει στη διάθεση του το ΕΑΑ – meteo.gr, προκύπτουν ορισμένα προκαταρκτικά συμπεράσματα:

– Η πυρκαγιά της Βαρυμπόμπης ανέπτυξε ακραία συμπεριφορά πυρός εξαιτίας της πυκνής και εξαιρετικά ξηρής διαθέσιμης καύσιμης ύλης ως αποτέλεσμα της παρατεταμένης ανομβρίας, του καύσωνα των τελευταίων ημερών και των κακοκαιριών του χειμώνα (Ιανός, Μήδεια).

– Η εξάπλωση των μετώπων της πυρκαγιάς φαίνεται ότι καθοδηγήθηκε κύρια από τον καιρό που δημιούργησε η ίδια η φωτιά και λιγότερο από τον συνοπτικό άνεμο.

– Σημαντικό ρόλο έπαιξε και το γεγονός πως η πυρκαγιά εξαπλώθηκε σε ζώνη μίξης οικιστικών και δασικών περιοχών, οπότε και ανά περιοχές αυξήθηκε το θερμικό φορτίο λόγω της καύσης τεχνητών υλικών.

Σε ό,τι αφορά την εξέλιξη των πυρομετεωρολογικών συνθηκών στην ευρύτερη περιοχή της δασικής πυρκαγιάς, τα τελευταία διαθέσιμα προγνωστικά στοιχεία του ΕΑΑ – meteo.gr δείχνουν βελτιωμένες συνθήκες ως νωρίς το πρωί σήμερα, με επιδείνωση όμως από νωρίς το μεσημέρι και προς το απόγευμα, οπότε και αναμένεται ενίσχυση των ανέμων.

Οι τρεις παράμετροι που επιδείνωσαν την κατάσταση

Για τρεις παράγοντες που σε συνδυασμό με τις κλιματολογικές συνθήκες (χαμηλή σχετική υγρασία και υψηλές θερμοκρασίες για μεγάλο χρονικό διάστημα), επέδρασαν με καταλυτικό τρόπο στην ανάπτυξη της μεγάλης πυρκαγιάς στη Βόρεια Αττική κάνει λόγο ο καθηγητής Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών στο ΕΚΠΑ και πρόεδρος του ΟΑΣΠ, Ευθύμης Λέκκας.
Συγκεκριμένα, σε ανακοίνωσή του για τη μεγάλη φωτιά, ο κ. Λέκκας τονίζει: «Εκτός από τις κλιματολογικές συνθήκες (χαμηλή σχετική υγρασία και υψηλές θερμοκρασίες για μεγάλο χρονικό διάστημα) ο καθηγητής επισημαίνει τρεις επιπλέον παράγοντες που επέδρασαν καταλυτικά στην ανάπτυξη της πυρκαγιάς:

Ο μικτής ζώνης χαρακτήρας της περιοχής (οικιστική & δασική)
Το υψηλό φορτίο καύσιμης ύλης
Η μορφολογία της περιοχής, η οποία σε μεγάλη κλίμακα προσομοιάζει με χοάνη μεταξύ Πάρνηθας και Πεντέλης

Ο συνδυασμός των παραπάνω οδήγησε, σύμφωνα με τα πρώτα συμπεράσματα του καθηγητή, στην ταχεία και καταστροφική εξάπλωση της πυρκαγιάς σε μία περιοχή περιβαλλοντικά κομβική για το λεκανοπέδιο».

Ο κ. Λέκκας μίλησε στο MEGA το πρωί της Τετάρτης. Τόνισε ότι πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι για το μέτωπο στη Βαρυμπόμπη, αλλά αναφέρθηκε και στα υπόλοιπα μέτωπα. «Υπάρχει μια γενικευμένη έκρηξη πυρκαγιών» είπε ο καθηγητής και σημείωσε ότι «αυτό πρωτίστως οφείλεται στις πολύ υψηλές θερμοκρασίες που δημιουργούν καύσιμη ύλη και ουσιαστικά τις περισσότερες φορές έχουμε αυτανάφλεξη».

Ο καθηγητής, ο οποίος πέταξε με ελικόπτερο χθες πάνω από την πυρκαγιά στη Βαρυμπόμπη, τόνισε ότι η κατάσταση ήταν πολύ δύσκολη αφού η φωτιά αναπτυσσόταν μέσα σε αστική περιοχή και δάσος. «Μια μικτή ουσιαστικά περιοχή», όπως επισήμανε ο κ. Λέκκας. «Είναι από τις δυσκολότερες περιπτώσεις πυρκαγιών που μπορούν να αναπτυχθούν, τόσο για τις επιπτώσεις τους, όσο και για την κατάσβεσή τους», εξήγησε ο Ευθύμης Λέκκας.