«Ανακαλύψαμε μια μεγάλη ασβεστολιθική πλάκα στην οποία ήταν χαραγμένη η εικόνα ενός ιππότη με αλυσιδωτή πανοπλία, σπαθί και ασπίδα», δήλωσε η αρχαιολόγος Σίλβια Κουρζίνσκα από την ομάδα ArcheoScan, η οποία ηγήθηκε της ανασκαφής. Η ανακάλυψη θεωρείται εξαιρετικά σπάνια για τη μεσαιωνική Πολωνία, καθώς μόνο λίγες ταφόπλακες εκείνης της περιόδου περιλαμβάνουν αναπαραστάσεις του νεκρού.

Η ανασκαφή πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο στο ιστορικό κέντρο του Γκντανσκ, στον χώρο ενός μεσαιωνικού οχυρού που χρησιμοποιούνταν από τον 11ο έως τον 14ο αιώνα. Το συγκρότημα περιλάμβανε τα ερείπια ενός κάστρου, μιας εκκλησίας και ενός κοιμητηρίου. Η πλάκα, μήκους περίπου 1,5 μέτρου, κατασκευασμένη από ασβεστόλιθο που είχε εισαχθεί από το νησί Γκότλαντ της Σουηδίας, χρονολογείται στον ύστερο 13ο ή πρώιμο 14ο αιώνα. Παρά τη μαλακή σύσταση του ασβεστόλιθου και την επίδραση του χρόνου, τα χαρακτηριστικά της ανάγλυφης απεικόνισης παραμένουν εντυπωσιακά καλοδιατηρημένα.

Μετά την αφαίρεση της πλάκας, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν τον σκελετό ενός άνδρα ο οποίος όμως δεν είχε ταφεί μαζί με άλλα αντικείμενα. Όπως επισημαίνει η Κουρζίνσκα, «όλα τα στοιχεία υποδεικνύουν ότι επρόκειτο για άτομο υψηλής κοινωνικής θέσης, πιθανότατα ιππότη ή αξιωματούχο με στρατιωτικό ρόλο».

Η ανακάλυψη θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την ιστορική κατανόηση του Γκντανσκ, καθώς προσφέρει μια σπάνια ματιά στις ταφικές πρακτικές και την κοινωνική τάξη της μεσαιωνικής ελίτ της πόλης.

«Πρόκειται για έναν άμεσο σύνδεσμο με τα πρώτα χρόνια της πόλης», λέει η αρχαιολόγος.

Οι ερευνητές πραγματοποιούν πλέον λεπτομερή τεκμηρίωση της ταφόπλακας με τη χρήση τρισδιάστατης σάρωσης υψηλής ανάλυσης, με στόχο τη διατήρηση και την ψηφιακή ανακατασκευή της εντυπωσιακής απεικόνισης. Παράλληλα, σχεδιάζονται χημικές και γενετικές αναλύσεις των οστών για να αποκαλυφθεί περισσότερα για την ταυτότητα και τη ζωή του άνδρα.

Η ομάδα σκοπεύει επίσης να επιχειρήσει μια ανακατασκευή του προσώπου του, βασισμένη στο κρανίο, ώστε να δώσει στο κοινό μια ιδέα για το πώς έμοιαζε στη ζωή ο άνδρας που έχει ήδη αποκτήσει το παρατσούκλι «Λάνσελοτ του Γκντανσκ».

Το ακροδεξιό σόου του τραμπούκου βουλευτή της Νίκης, Νίκου Παπαδόπουλου, στην Εθνική Πινακοθήκη που είχε ως αποτέλεσμα τον βανδαλισμό τεσσάρων έργων του Χριστόφορου Κατσαδιώτη και οι επακόλουθες επιθέσεις από φανατικούς χριστιανούς φαίνεται να έπιασαν τόπο, καθώς η Εθνική Πινακοθήκη αποφάσισε να απομακρύνει από το δάπεδο τα βανδαλισμένα έργα τέχνης, τα οποία είχαν παραμείνει στο χώρο ως εικαστική παρέμβαση.

Βίντεο ντοκουμέντο από τη στιγμή που ο βουλευτής της «Νίκης» βανδαλίζει τα έργα τέχνης στην Εθνική Πινακοθήκη.#εθνικη_πινακοθηκη pic.twitter.com/QVOllBl2Zx

— EFSYN (@EFSYNTAKTON) March 13, 2025

Η απόφαση για την απομάκρυνση των έργων ελήφθη με τη σύμφωνη γνώμη του καλλιτέχνη και έγινε με γνώμονα «την ασφάλεια της Εθνικής Πινακοθήκης-Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, των έργων τέχνης, των εργαζομένων και των επισκεπτών, καθώς και την αποκατάσταση της εύρυθμης θεσμικής λειτουργίας», αναφέρει η Εθνική Πινακοθήκη στην ανακοίνωσή της.

Υπενθυμίζεται πως η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, Συραγώ Τσιάρα, όταν ξενάγησε δημοσιογράφους στην εν λόγω έκθεση είχε καταγγείλει απειλές.

Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της «Εφ.Συν.», η Εθνική Πινακοθήκη λάμβανε όλες τις τελευταίες μέρες μετά το περιστατικό, απειλητικά τηλεφωνήματα, ενώ υπήρξαν και επιθέσεις επισκεπτών κατά των εργαζομένων της Πινακοθήκης, οι οποίες έθεσαν σε κίνδυνο την σωματική ακεραιότητά τους.

Σημειώνεται πως ο Χριστόφορος Κατσαδιώτης σε συνέντευξή του στην «Εφ.Συν.» είχε αναφέρει πως τα βανδαλισμένα έργα θα παρέμεναν πεταμένα και σπασμένα στο πάτωμα της Εθνικής Πινακοθήκης καθ’ όλη τη διάρκεια της έκθεσης (μέχρι τον Σεπτέμβριο) «για να θυμίζουν τον τόπο του εγκλήματος και ότι έγινε ένα έγκλημα προς τη δημοκρατία», ενώ η διευθύντρια, η Συραγώ Τσιάρα, θα συνέχιζε τις ξεναγήσεις της σε αυτό το σκηνικό.

Η λέπρα είναι μία από τις παλαιότερες μολυσματικές ασθένειες που έχουν καταγραφεί στον άνθρωπο και συνήθως προκαλείται από το βακτήριο Mycobacterium leprae. Ενώ σήμερα οι περισσότερες περιπτώσεις περιορίζονται στη νοτιοανατολική Ασία και μπορούν να αντιμετωπιστούν με αντιβιοτικά, η λέπρα ήταν συχνή στη μεσαιωνική Αγγλία.

Leprosy in Medieval England Probably Came From Red Squirrels https://t.co/b0ZFxkts9Y pic.twitter.com/lHf3nrM5MF

— Gizmodo (@Gizmodo) May 3, 2024

Ωστόσο, δεν είναι ακόμη σαφές ποιος ακριβώς ήταν ο ρόλος των ζώων στην εξάπλωση και τη μετάδοση της λέπρας, σύμφωνα με την επικεφαλής της μελέτης Βερένα Σούνεμαν από το Πανεπιστήμιο της Βασιλείας.

«Δεν γνωρίζουμε αν οι σκίουροι μόλυναν τους ανθρώπους ή το αντίστροφο» πρόσθεσε.

Ωστόσο, τα βακτήρια της λέπρας που κατάφεραν να ανιχνεύσουν οι ερευνητές στα οστά των μεσαιωνικών σκίουρων από την Αγγλία σχετίζονται στενά με εκείνα που βρέθηκαν σε ανθρώπινα οστά της ίδιας περιόδου και περιοχής.

«Είναι η πρώτη φορά που βρίσκουμε ένα ζώο ξενιστή της λέπρας στο αρχαιολογικό αρχείο, πράγμα που είναι συναρπαστικό», δήλωσε η συν-συγγραφέας της μελέτης Δρ. Σάρα Ίνσκιπ από το Πανεπιστήμιο του Λέστερ.

«Αυτό το εύρημα καταρρίπτει τη θεωρία ότι η λέπρα μόλυνε μόνο τους ανθρώπους. Το κοινό στέλεχος που βρήκαμε υποδηλώνει ότι κυκλοφορούσε μεταξύ ανθρώπων και ζώων κατά τον Μεσαίωνα με τρόπο που δεν είχε ανιχνευθεί προηγουμένως» πρόσθεσε.

Article in The Atlantic on the squirrels-leprosy paper. Lots of pets references (featuring yours truly)https://t.co/2QLRAi7wPM (BL Add. 42130 f. 181v) pic.twitter.com/abFtTmEgre

— Kathleen Walker-Meikle (@Medieval_Badger) May 4, 2024

Οι ερευνητές μελέτησαν στελέχη της λέπρας που βρέθηκαν σε δείγματα από τρεις ανθρώπους που έζησαν στο Γουίντσεστερ πριν από 900 έως 600 χρόνια, καθώς και από έναν σκίουρο του οποίου τα οστά βρέθηκαν σε έναν λάκκο γουναρικών. Η ομάδα εστίασε στο Γουίντσεστερ επειδή ήταν μια σημαντική πόλη εκείνη την εποχή, διέθετε λεπροκομείο και πολλοί από τους κατοίκους της ασχολούνταν με την προετοιμασία και την πώληση γουναρικών – πράγμα που σημαίνει ότι ήταν δυνατό να βρεθούν λείψανα σκίουρου και ανθρώπου από εκείνη την εποχή.

Εξετάζοντας τα λείψανα 12 κόκκινων σκίουρων και 25 ανθρώπων, οι ερευνητές εντόπισαν ένα παρόμοιο στέλεχος λέπρας σε όλα τα δείγματα. Τα ευρήματα λοιπόν υποδηλώνουν ότι όντως υπήρξε μετάδοση της νόσου μεταξύ ανθρώπων και σκίουρων και σύμφωνα με την Ίνσκιπ, υπάρχουν διάφορες θεωρίες για το πώς μπορεί να συνέβη αυτή η μετάδοση.

«Ένας παράγοντας θα μπορούσε να είναι το εμπόριο γούνας», είπε.

Ancient Mycobacterium leprae genome reveals medieval English red squirrels as animal leprosy host https://t.co/p5P4tX64DC

— Jeremy Farrar (@JeremyFarrar) May 3, 2024

Πράγματι, η μελέτη αναφέρει ότι μόνο το 1384 εισήχθησαν στην Αγγλία 377.200 κομμάτια δέρματος σκίουρου από τη Σκανδιναβία και αλλού. Επίσης, οι άνθρωποι εκείνης της εποχής διατηρούσαν τους σκίουρους ως κατοικίδια, προσφέροντας μια άλλη οδό επαφής με τον άνθρωπο.

«Και οι δύο μηχανισμοί είναι πιθανοί. Και δεν είναι και αμοιβαία αποκλειόμενοι», δήλωσε η ερευνήτρια, προσθέτοντας ότι η μελέτη αφορά και τους ανθρώπους που πάσχουν από λέπρα σήμερα.

«Ίσως να πρέπει να πάμε να εξετάσουμε τα ζώα που ζουν κοντά σε αυτές τις κοινότητες. Πιθανώς κάποια από αυτά τα ζώα φέρουν τα συγκεκριμένα βακτήρια και γι’ αυτό η ασθένεια να εξακολουθεί να κυκλοφορεί» προσθεσε.

Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό «Current Biology».

«Kαθάρισε τόσο πολύ η ατμόσφαιρα που φαίνεται καθαρά ο Μεσαίωνας», έγραψε στον προσωπικό της λογαριασμό στο facebook η Ε.Ακρίτα σχολιάζοντας τις παλινωδίες που συμβαίνουν τις τελευταίες μέρες και το θρησκευτικό φανατισμό.

Αφορμή οι τρεις αφορισμοί του Μητροπολίτη Αμβρόσιου προς την κυβέρνηση και η απάντηση -άρνηση που εξέδωσε η Ιερά Σύνοδος.  

Η Έλενα Ακρίτα σημείωσε χαρακτηριστικά: 

«Μόνο η Ιερά Σύνοδος λέει μπορεί να αφορίσει. Το ερώτημα είναι γιατί στον 21ο αιώνα να αφορίσει ο οποιοσδήποτε τον οποιονδήποτε. Κι όπως διάβασα κάπου ‘καθάρισε τόσο πολύ η ατμόσφαιρα που φαίνεται καθαρά ο Μεσαίωνας’.»