Παρουσία της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, εκπροσώπων της UNESCO, της τοπικής αυτοδιοίκησης, της επιστημονικής κοινότητας, στελεχών του Υπουργείου Πολιτισμού και πλήθους κόσμου, η Κρήτη έστειλε ένα ισχυρό μήνυμα πολιτιστικής συνέχειας και διεθνούς αναγνώρισης.

Η Λίνα Μενδώνη, στον χαιρετισμό της, τόνισε: «Η σημερινή εκδήλωση εδώ στη Ζώμινθο, στον εμβληματικό αυτό τόπο στις υπώρειες του Ψηλορείτη, δεν αφορά μόνο στον εορτασμό μιας κορυφαίας διεθνούς διάκρισης για την Ελλάδα και την Κρήτη. Αποτελεί μια στιγμή αυτογνωσίας, ιστορικής συνείδησης, συλλογικής ευθύνης και βαθιάς συγκίνησης, για όλους όσοι εργαστήκαμε μεθοδικά και συστηματικά, ώστε τα Μινωικά Ανακτορικά Κέντρα να εγγραφούν στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Η Ζώμινθος έχει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό. Είναι το μοναδικό έως σήμερα γνωστό μινωικό ανακτορικό κέντρο σε ορεινό περιβάλλον, πάνω στον αρχαίο δρόμο που συνέδεε την Κνωσό με το Ιδαίο Άντρο, αποκαλύπτοντας τη γεωγραφική εμβέλεια, τη διοικητική οργάνωση και τη σύνθετη ταυτότητα του μινωικού κόσμου.

Ένας τόπος που συνεχίζει να εμπλουτίζει τη γνώση μας για τη μινωική παρουσία στην ενδοχώρα της Κρήτης και να αναδεικνύει τη διαχρονική σχέση ανθρώπου, φύσης και πολιτισμού. Όταν βρίσκεσαι σε αυτό το τοπίο, σε αυτό το φως και σε αυτό το περιβάλλον, αισθάνεσαι όχι μόνο χαρά και υπερηφάνεια, αλλά και ένα βαθύ αίσθημα ιστορικής ευθύνης. Ευθύνης απέναντι σε έναν πολιτισμό που υπήρξε εξωστρεφής, δημιουργικός και βαθιά ανθρωποκεντρικός. Έναν πολιτισμό που μετέτρεψε τη γεωγραφική θέση της Κρήτης σε γέφυρα επικοινωνίας λαών και πολιτισμών και που εξακολουθεί μέχρι σήμερα να εμπνέει μέσα από την τέχνη, την καινοτομία, την αρχιτεκτονική και τη σχέση του με τη φύση και το φως. Τα Μινωικά Ανακτορικά Κέντρα υπήρξαν πυρήνες πολιτικής εξουσίας, οικονομικής δραστηριότητας, θρησκευτικής ζωής και καλλιτεχνικής δημιουργίας. Η αρχιτεκτονική τους, τα εξελιγμένα συστήματα διαχείρισης νερού, η πολεοδομική τους οργάνωση και η ανάπτυξη πρώιμων μορφών γραφής αποτυπώνουν ένα εξαιρετικά προηγμένο επίπεδο τεχνογνωσίας και κοινωνικής οργάνωσης για την εποχή τους.

Δεν είναι τυχαίο ότι η UNESCO αναγνώρισε την εξέχουσα οικουμενική τους αξία, την αυθεντικότητα και την ακεραιότητά τους με βάση τέσσερα από τα έξι πολιτιστικά κριτήρια της Σύμβασης Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Η εγγραφή αυτή, όμως, δεν αποτελεί απλώς μια τιμητική διάκριση. Συνιστά μια διαρκή δέσμευση προστασίας, διατήρησης και ανάδειξης των μνημείων. Απαιτεί σχέδιο, συνεργασία, επιμονή και συλλογική προσπάθεια από το Υπουργείο Πολιτισμού, την Περιφέρεια Κρήτης, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, την επιστημονική κοινότητα και τις ίδιες τις τοπικές κοινωνίες, που αγκάλιασαν αυτή την προσπάθεια από την πρώτη στιγμή. Στη Ζώμινθο συνεχίζεται σήμερα μια εξαιρετικά σημαντική ανασκαφική και ερευνητική δραστηριότητα, παράλληλα με έργα προστασίας και ανάδειξης του μνημειακού συνόλου στον ορεινό όγκο του Ψηλορείτη. Μέσα από τη Μινωική Πολιτιστική Διαδρομή και την Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση των εμβληματικών διαδρομών της Κρήτης, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις ώστε τα μινωικά μνημεία να λειτουργήσουν όχι μόνο ως διεθνώς αναγνωρισμένα πολιτιστικά αγαθά, αλλά και ως πολιτιστικά προϊόντα,  ως μοχλός βιώσιμης ανάπτυξης υψηλής ποιότητας για το νησί. Η Κρήτη αναβαθμίζει πλέον τη θέση της στον παγκόσμιο πολιτιστικό χάρτη. Ενισχύει το διεθνές πολιτιστικό της αποτύπωμα και αποκτά νέες δυνατότητες για μορφές τουρισμού που σέβονται την ταυτότητα, το περιβάλλον και την ιστορία του τόπου. Σήμερα δεν τιμούμε απλώς μια διεθνή αναγνώριση. Επιβεβαιώνουμε τη ζωντανή συνέχεια ενός πολιτισμού που εξακολουθεί να εμπνέει την ανθρωπότητα. Ο μινωικός πολιτισμός δεν ανήκει μόνο στην Ελλάδα, ανήκει στην παγκόσμια κοινότητα. Και γι’ αυτό η προστασία και η ανάδειξή του αποτελούν κοινή ευθύνη όλων μας, ώστε αυτή η μοναδική παρακαταθήκη να παραδοθεί στις επόμενες γενιές ως πηγή γνώσης, παιδείας, δημιουργίας και συλλογικής αυτογνωσίας».

Ο  Διευθυντής του Κέντρου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO Lazare Eloundou, σε μαγνητοσκοπημένο μήνυμα, σημείωσε: «Η εγγραφή των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς αποτελεί στιγμή υπερηφάνειας τόσο για την Ελλάδα όσο και για τη διεθνή κοινότητα στο σύνολό της. Αυτοί οι εξαιρετικοί χώροι αποτελούν μοναδική μαρτυρία ενός από τους μεγάλους πολιτισμούς του αρχαίου κόσμου, ο οποίος συνέβαλε στη διαμόρφωση των πολιτιστικών θεμελίων της Ευρώπης. Η Παγκόσμια Κληρονομιά, ωστόσο, δεν αποτελεί μόνο αναγνώριση εξαιρετικής αξίας, αλλά και μια δέσμευση για διατήρηση και βιώσιμη διαχείριση.

Στο πλαίσιο αυτό, αξίζουν θερμά συγχαρητήρια στην Ελλάδα, για τις προσπάθειες για την προστασία και ανάδειξη των χώρων, ενισχύοντας παράλληλα τη σύνδεσή τους με τις τοπικές κοινωνίες. Η εν λόγω εγγραφή προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία για την περαιτέρω ενίσχυση του βιώσιμου πολιτιστικού τουρισμού. Οι πρωτοβουλίες που συνδέουν την πολιτιστική κληρονομιά με τα τοπία, τις παραδόσεις και τις πολιτιστικές διαδρομές της Κρήτης, καταδεικνύουν πώς η Παγκόσμια Κληρονομιά μπορεί να υποστηρίξει την τοπική ανάπτυξη, διαφυλάσσοντας ταυτόχρονα την αυθεντικότητα. Στην UNESCO πιστεύουμε ακράδαντα ότι ο πολιτισμός και η πολιτιστική κληρονομιά λειτουργούν ως ισχυροί μοχλοί διαλόγου, εκπαίδευσης και βιώσιμης ανάπτυξης. Η νέα αυτή εγγραφή ανοίγει τον δρόμο για την περαιτέρω ενίσχυση της έρευνας, διασφαλίζοντας ότι η αυξανόμενη προβολή των μνημείων θα συνοδεύεται από μια προσεκτική και υποδειγματική προσέγγιση στη διαχείρισή τους».

Από την πλευρά του ο Ernesto Ottone, π. αναπληρωτής γενικός διευθυντής Πολιτισμού της UNESCO, δήλωσε: «Υποψηφιότητες τέτοιου βεβαιούμενου κύρους και σοβαρότητας, οι οποίες αφορούν ολόκληρους πολιτισμούς, είναι εξαιρετικά σύνθετες. Είναι εφικτές μόνο όταν υπάρχει η ενεργός στήριξη της τοπικής κοινότητας. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όλες οι τοπικές αρχές και οι κοινωνίες συστρατεύθηκαν και πίεσαν δημιουργικά γι’ αυτή την εγγραφή. Διότι, σε τελική ανάλυση, το επίτευγμα αυτό δεν αφορά απλώς τα κατάλοιπα του παρελθόντος και τον Μινωικό πολιτισμό, αλλά αντανακλά μια ζωντανή ταυτότητα. Σε μια εποχή που η ανάγκη αναζήτησης της ταυτότητάς μας είναι πιο επιτακτική από ποτέ, η Ελλάδα επιλέγει να τη μοιραστεί με την παγκόσμια κοινότητα, χωρίς να την επιβάλλει. Αυτό ακριβώς το όραμα αντιπροσωπεύει το έργο που επιτελείτε. Είμαι βέβαιος ότι η Ελλάδα θα παραμείνει ο πλέον αξιόπιστος εταίρος στους διεθνείς οργανισμούς, όπως είναι η UNESCO, καθώς αποδίδει βαρύτητα και σπουδαιότητα στη δημιουργία ισχυρών δεσμών ανάμεσα στις κοινότητες και τους πολιτισμούς».

Η Teresa Patrício, Πρόεδρος του ICOMOS, ανέφερε: «Η σημερινή ημέρα σηματοδοτεί μια στιγμή μεγάλης σημασίας, όχι μόνο για την Ελλάδα και την Ευρώπη, αλλά για ολόκληρη την παγκόσμια κοινότητα που είναι ταγμένη στη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η απόφαση για την εγγραφή των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων αναγνωρίζει τόσο την εξέχουσα οικουμενική αξία τους όσο και τη μακροχρόνια δέσμευση της Ελλάδας για την προστασία τους. Η αναγνώριση από την UNESCO επιβεβαιώνει αυτό που οι άνθρωποι της Κρήτης ανέκαθεν γνώριζαν, δηλαδή ότι ο Μινωικός πολιτισμός αντιπροσωπεύει ένα από τα πρωιμότερα και πλέον επιδραστικά κεφάλαια στην ανθρώπινη ιστορία. Η εγγραφή αυτή αποτελεί επίσης έναν ελάχιστο φόρο τιμής στους αρχαιολόγους, τους συντηρητές, τους ερευνητές, αλλά και στις τοπικές κοινότητες, οι οποίοι έχουν αφιερώσει δεκαετίες ολόκληρες στη μελέτη και τη διαφύλαξη αυτών των αρχαιολογικών χώρων. Το έργο τους είναι αυτό που διασφαλίζει ότι η κληρονομιά των Μινωιτών παραμένει ζωντανή, προσβάσιμη και ουσιαστική για τις επόμενες γενιές».

Στην εκδήλωση παρόντες ήταν, μεταξύ άλλων, ο Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ.κ. Πρόδρομος, ο μόνιμος αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην UNESCO Γιώργος Κουμουτσάκος, η Πρέσβης Καλής Θελήσεως της UNESCO Κωστάντζα Σμπώκου-Κωνσταντακοπούλου, ο Γενικός Γραμματέας Πολιτισμού Γιώργος Διδασκάλου, η αντιπεριφερειάρχης Ρεθύμνης Μαρία Λιονή, η αντιπεριφερειάρχης Πολιτισμού Γεωργία Μηλάκη, ο δήμαρχος Ρεθύμνης Γιώργης Μαρινάκης, ο δήμαρχος Ανωγείων Σωκράτης Κεφαλογιάννης, ο δήμαρχος Μυλοποτάμου Γιώργος Κλάδος, η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου Ελένη Παπαδοπούλου, εκπρόσωποι φορέων και πλήθος κόσμου.

Μετά την εκδήλωση ακολούθησε παραδοσιακό κρητικό γλέντι στα Ανώγεια, όπου η μουσική, ο χορός και η κρητική φιλοξενία έδωσαν τον τελικό, ζωντανό τόνο σε μια ημέρα που ένωσε παρελθόν, παρόν και μέλλον σε μια κοινή πολιτιστική διαδρομή.

Μεταξύ των αντικειμένων που έφτασαν στο Βελιγράδι ξεχωρίζει η σπάνια ψηφιδωτή εικόνα της Παναγίας Οδηγήτριας, του 12ου αι., καθώς και οι εικόνες του Χριστού Παντοκράτορα και της Παναγίας Οδηγήτριας, του 13ου αιώνα, η εικόνα των Αγίων Σάββα και Συμεών του 17ου αι. Ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας είναι το χειρόγραφο ειλητάριο του 1199,  με το Τυπικό των Καρυών του Αγίου Σάββα. Περιλαμβάνονται, επίσης, ένα αντίγραφο του σκήπτρου του Αυτοκράτορα Αλεξίου Γ’ Αγγέλου και ένα αντίγραφο της ράβδου του Αγίου Σάββα.

Μετά την τελετή παράδοσης των κειμηλίων, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Αισθάνομαι ιδιαίτερη τιμή και ευλογία που παρευρίσκομαι σήμερα στην υποδοχή αυτών των ανεκτίμητων κειμηλίων στο Βελιγράδι. Οι σχέσεις της Ελλάδας και της Σερβίας είναι διαχρονικά φιλικές, σφυρηλατημένες με ισχυρούς ιστορικούς και πολιτιστικούς δεσμούς, με κοινό θεμέλιο την Ορθοδοξία. Η μορφή του Αγίου Σάββα είναι καθοριστική για την Εκκλησία της Σερβίας και σημαντική για τους απανταχού Ορθοδόξους. Το Υπουργείο Πολιτισμού της Ελληνικής Δημοκρατίας με μεγάλη χαρά έδωσε την άδεια για τον δανεισμό αυτών των θησαυρών της Μονής Χιλανδαρίου, αναγνωρίζοντας ότι η έκθεση αυτή αποτελεί ένα κορυφαίο πολιτιστικό γεγονός που αφορά όλες τις ορθόδοξες χώρες της περιοχής μας».

Από την πλευρά του, ο Υπουργός Πολιτισμού της Σερβίας Nikola Selaković, τόνισε: «Η σημερινή ημέρα σηματοδοτεί μια ιστορική στιγμή για τον λαό μας, καθώς υποδεχόμαστε μερικά από τα σημαντικότερα κειμήλια που φυλάσσονται στην Ιερά Μονή Χιλανδαρίου. Αντανακλούν τη χρυσή εποχή της μεσαιωνικής Σερβίας και τη συγκρότηση της κρατικής και πνευματικής μας οντότητας. Ο Άγιος Στέφανος και ο Άγιος Σάββας έθεσαν τις βάσεις της κυβέρνησης και του τρόπου ζωής μας, κληροδοτώντας μας αξίες που παραμένουν ζωντανές μέχρι σήμερα. Ευχαριστούμε θερμά την ελληνική πλευρά για αυτή τη χειρονομία αδελφοσύνης, που επιτρέπει στο σερβικό κοινό να έρθει σε επαφή με τις πηγές της εθνικής του ταυτότητας και της ορθόδοξης πίστης».

Την Υπουργό συνόδευσαν η Πρέσβης της Ελλάδας στη Σερβία Μαρία Λεβαντή, η Διευθύντρια Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων και Γενική Διευθύντρια του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Φλώρα Καραγιάννη και υπηρεσιακά στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού.

Η έκθεση «Άγιος Σάββας» στην Πινακοθήκη του Βελιγραδίου

Η έκθεση με τίτλο «Άγιος Σάββας» φιλοξενείται στην Πινακοθήκη της Σερβικής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, στο Βελιγράδι, και αποτελεί έναν σταθμό πνευματικού αναστοχασμού με αφορμή τη συμπλήρωση 850 ετών από τη γέννηση του Αγίου. Πρόκειται για μια πολυδιάστατη προσέγγιση της εμβληματικής προσωπικότητας του ιδρυτή της Αυτοκεφάλου Σερβικής Εκκλησίας, ο οποίος ως δάσκαλος, νομοθέτης, διπλωμάτης και κτήτορας, θεμελίωσε την πολιτισμική και εθνική ταυτότητα του σερβικού λαού. Η διοργάνωση αναδεικνύει τη βαθιά ιστορική διασύνδεση Ελλάδας και Σερβίας, εστιάζοντας στη Μονή Χιλανδαρίου του Αγίου Όρους. Τα επτά έργα από το Άγιον Όρος πλαισιώνονται από πλήθος εκθεμάτων από μουσεία και εκκλησιαστικά ιδρύματα της Σερβίας, της Ρωσίας, της Κροατίας, της Τσεχίας και της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Η συμμετοχή τόσων διεθνών φορέων υπογραμμίζει την οικουμενική ακτινοβολία του Αγίου Σάββα και μετατρέπει την έκθεση σε μια γέφυρα πολιτιστικής διπλωματίας και εμπιστοσύνης.

Στο πλαίσιο των συνεδριάσεων για τον τομέα του Πολιτισμού, η Υπουργός παρουσίασε τις ελληνικές θέσεις για τα κρίσιμα ζητήματα που αναδιαμορφώνουν το ευρωπαϊκό πολιτιστικό τοπίο, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη γεωπολιτική διάσταση του πολιτισμού, την ψηφιακή μετάβαση και την ανάγκη θωράκισης των δημιουργών απέναντι στη ραγδαία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η Υπουργός Πολιτισμού τοποθετήθηκε αρχικά σχετικά με τον Κανονισμό του προγράμματος «AgoraEU», το οποίο αποσκοπεί στην ενίσχυση της διασυνοριακής συνεργασίας, στην προστασία της γλωσσικής πολυμορφίας και στη στήριξη των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Το πρόγραμμα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον οπτικοακουστικό τομέα και στην ενίσχυση των ανεξάρτητων παραγωγών, αναγνωρίζοντας τον ρόλο τους στην πολιτιστική πολυφωνία.

Η Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Το AgoraEU δεν αποτελεί μόνον χρηματοδοτικό εργαλείο. Είναι μία ουσιαστική πολιτική επένδυση στην ίδια την ευρωπαϊκή ιδέα. Η ενίσχυση της διασυνοριακής πολιτιστικής συνεργασίας, η στήριξη των δημιουργών, η προστασία της πολιτιστικής και γλωσσικής πολυμορφίας, αποτελούν ακρογωνιαίους λίθους για μία Ευρώπη χωρίς διακρίσεις». Παράλληλα, υπογράμμισε ότι το νέο πρόγραμμα απαιτεί έναν συγκεκριμένο και φιλόδοξο προϋπολογισμό, καθώς και τη δημιουργία Γραφείων σε κάθε κράτος-μέλος, τα οποία θα λειτουργούν ως σημεία επαφής και υποστήριξης για καλλιτέχνες, δημιουργούς και πολιτιστικούς φορείς, διευκολύνοντας την πρόσβασή τους στα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία. Ειδική αναφορά έκανε και στη σημασία της στήριξης του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού τομέα απέναντι στον αυξανόμενο παγκόσμιο ανταγωνισμό, με όρους που διασφαλίζουν την πολιτιστική ιδιαιτερότητα της Ευρώπης, την ενίσχυση των ανεξάρτητων παραγωγών και συμπαραγωγών και την ανάδειξη νέων ταλέντων. Η Υπουργός Πολιτισμού σημείωσε ακόμη ότι η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος αλλά και ως μελλοντική προεδρεύουσα χώρα το δεύτερο εξάμηνο του 2027, θα συμβάλει ενεργά ώστε το πρόγραμμα «AgoraEU» να παραμείνει προσβάσιμο και αποτελεσματικό.

Αναφερόμενη στο Πρόγραμμα Εργασιών για τον Πολιτισμό 2027-2030, η Υπουργός υπογράμμισε ότι η σχετική συζήτηση διεξάγεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη καλείται να επαναπροσδιορίσει τον πολιτισμό ως κρίσιμο παράγοντα ανθεκτικότητας και άμυνας των πολιτών. Η Λίνα Μενδώνη δήλωσε χαρακτηριστικά: «Το νέο Πρόγραμμα οφείλει να εστιάσει στην ενίσχυση της πολιτιστικής ανθεκτικότητας έναντι φυσικών καταστροφών και ένοπλων συγκρούσεων, καθώς και στη διασφάλιση της βιωσιμότητας του κλάδου. Πρέπει να δημιουργεί ένα συνεκτικό και ευέλικτο ευρωπαϊκό πλαίσιο, ικανό να προστατεύει την πολιτιστική κληρονομιά, να ενισχύει τη δημιουργική παραγωγή και να προωθεί την πολιτιστική πολυμορφία».

Η Υπουργός σημείωσε ότι η Ευρώπη χρειάζεται μια πολιτιστική πολιτική που θα διασφαλίζει ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και ο πολιτιστικός πλουραλισμός παραμένουν στον πυρήνα του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, επισημαίνοντας ότι ο πολιτισμός δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως επιμέρους τομέας δημόσιας πολιτικής, αλλά ως κρίσιμος παράγοντας δημοκρατικής συνοχής και ευρωπαϊκής παρουσίας στον κόσμο.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα πρότεινε τέσσερις στρατηγικούς άξονες για το νέο Πρόγραμμα Εργασιών της Ε.Ε. για τον Πολιτισμό: την ενίσχυση της πολιτιστικής ανθεκτικότητας της Ευρώπης, τη βιώσιμη και ανθρωποκεντρική ψηφιακή μετάβαση, την ενδυνάμωση της συμμετοχής στον πολιτισμό, καθώς και την ανάδειξη της γεωπολιτικής διάστασης του πολιτισμού στις διεθνείς σχέσεις της Ένωσης.

Η Λίνα Μενδώνη επεσήμανε ακόμα ότι η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από φυσικές καταστροφές, περιβαλλοντικές απειλές, ένοπλες συγκρούσεις και παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών αποκτά πλέον χαρακτήρα ευρωπαϊκής προτεραιότητας. Παράλληλα, τόνισε την ανάγκη διαμόρφωσης κοινών ευρωπαϊκών αρχών για τη διαφάνεια, τη δίκαιη αποζημίωση και την ηθική χρήση πολιτιστικού περιεχομένου από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, καθώς και την ανάγκη ενίσχυσης της κινητικότητας, της κατάρτισης και της κοινωνικής προστασίας των επαγγελματιών του πολιτισμού.

Στο πλαίσιο της συζήτησης για την Τεχνητή Νοημοσύνη και την ανάγκη αξιολόγησης του νομικού πλαισίου για τα πνευματικά δικαιώματα, η Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε στο πρόσφατο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που αναδεικνύει την ανεπάρκεια των υφιστάμενων ρυθμίσεων. Τόνισε ότι η δημιουργικότητα και η βιωσιμότητα του πολιτιστικού οικοσυστήματος δεν μπορούν να αφεθούν σε αποσπασματικές παρεμβάσεις. Η Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε: «Απαιτείται μια φιλόδοξη ευρωπαϊκή προσέγγιση, η οποία να αποκαθιστά την ισορροπία μεταξύ τεχνολογικής καινοτομίας και της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων των δημιουργών». Η Υπουργός επέμεινε στην ανάγκη για διαφάνεια στα δεδομένα εκπαίδευσης των μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης και στην προστασία των δημιουργών.

Στο πλαίσιο της συζήτησης η Υπουργός Πολιτισμού παρενέβη στη συζήτηση ισπανικής πρωτοβουλίας για το νομικό πλαίσιο που οφείλει να διέπει τη λειτουργία της Τεχνητής Νοημοσύνης, ζήτησε την αξιολόγηση και επικαιροποίηση του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου, ώστε να αποκατασταθεί η ισορροπία μεταξύ καινοτομίας, διαφάνειας και διασφάλισης των δικαιωμάτων των δημιουργών.

Τέλος, η Υπουργός Πολιτισμού τοποθετήθηκε επί του ζητήματος της επιστροφής της Ρωσίας στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε στη Βενετία. Υπογράμμισε ότι η παρούσα συγκυρία, μετά τη βίαιη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, αναδεικνύει την πολιτιστική πολιτική ως πεδίο θεμελιώδους ηθικής και πολιτικής ευθύνης, σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Η εργαλειοποίηση του πολιτισμού, ιδίως σε περιόδους ένοπλης σύγκρουσης και παραβίασης των θεμελιωδών ανθρωπιστικών κανόνων, όπως συμβαίνει σήμερα στην Ουκρανία, δεν μπορεί να γίνεται αποδεκτή από την ευρωπαϊκή πολιτιστική κοινότητα… Οι θεσμοί της ΕΕ δεν μπορούν να μετατρέπονται σε φορείς νομιμοποίησης πρακτικών που αντιβαίνουν στις αρχές της ειρήνης και του σεβασμού της πολιτιστικής πολυμορφίας, αυτό που δηλαδή επιχείρησε η Ρωσία», ευχαριστώντας τους 21 Υπουργούς Πολιτισμού που συνυπέγραψαν την κοινή δήλωση εναντίον της εκπροσώπησης της Ρωσίας στην Μπιενάλε.

Ο Δήμαρχος Αθηναίων ανέφερε τις προηγούμενες ημέρες πως είναι ένα έργο ιδιαίτερα σημαντικό για την πόλη και ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «έχει περάσει από 40 κύματα αυτός ο δρόμος. Είναι κλειστός από το 2020. Είναι έργο με μεγάλη σημασία, μικρός δρόμος με μεγάλη αξία».

Η Λίνα Μενδώνη ανέφερε τώρα από τη μεριά της πως «σήμερα ο Χάρης Δούκας όχι απλώς αποδέχεται και θαυμάζει τον δρόμο, που ολοκληρώνει την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας, αλλά τον υιοθετεί ως δικό του, λησμονώντας ότι ο φορέας υλοποίησης του έργου, η Ανάπλαση Α.Ε., τελεί -από το 2024- υπό την εποπτεία πέντε Υπουργείων, ανάμεσα στα οποία και το Υπουργείο Πολιτισμού».

Αναλυτικά η δήλωση της υπουργού Πολιτισμού για τον Χάρη Δούκα και τη Βασιλίσσης Ολγας: «Εχει ιδιαίτερη σημασία, που ο Δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας δηλώνει υπερήφανος και ευτυχής για την ολοκλήρωση του έργου της οδού Βασιλίσσης Ολγας. Ένα έργο το οποίο, ο Δήμαρχος όχι απλώς αρνιόταν αλλά και πολέμησε, καθώς το έργο αντέβαινε στο προεκλογικό του όραμα για την Αθήνα. Χαίρομαι, γιατί σήμερα ο Χάρης Δούκας όχι απλώς αποδέχεται και θαυμάζει τον δρόμο, που ολοκληρώνει την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας, αλλά τον υιοθετεί ως δικό του, λησμονώντας ότι ο φορέας υλοποίησης του έργου, η Ανάπλαση Α.Ε., τελεί -από το 2024- υπό την εποπτεία πέντε Υπουργείων, ανάμεσα στα οποία και το Υπουργείο Πολιτισμού.

Ο σχεδιασμός του έργου ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990. Η υλοποίηση του έργου ήταν στις προτεραιότητες του Δημάρχου Κώστα Μπακογιάννη. Το Υπουργείο Πολιτισμού συνέπραξε, τότε, με τον Δήμο της Αθήνας, καθώς η διαμόρφωση της Βασιλίσσης Ολγας αναδεικνύει μείζονες αρχαιολογικούς και ιστορικούς τόπους της πόλης. Οι εργασίες για την διαμόρφωση του δρόμου έφεραν στο φως πολύ σημαντικές αρχαιότητες, που συμπληρώνουν την εικόνα των Αθηνών στη μετάβαση τους από την κλασική αρχαιότητα στη ρωμαϊκή περίοδο. Η ανάδειξή τους καθιστά τον «πολυτροπικό δρόμο» της Αθήνας ένα από τα πλέον πολύτιμα τοπόσημα στη μεγάλη ιστορική διαχρονία της πρωτεύουσας».

Τι απάντησε ο Χάρης Δούκας

Τις κατηγορίες προς το πρόσωπό του από την υπουργό Πολιτισμού δεν άφησε αναπάντητες ο Δήμαρχος Αθηναίων.

Πιο συγκεκριμένα ο κ. Δούκας με ανάρτησή σου στο Χ ανέφερε:

“Η Υπουργός Πολιτισμού έχει επιλεκτική μνήμη.

Ξεχνά ότι ο αρχικός σχεδιασμός Μπακογιάννη προέβλεπε ότι η Βασιλίσσης Όλγας θα ήταν πεζόδρομος.

Ενώ απαίτηση των Αθηναίων και προγραμματική μας δέσμευση ήταν η μετατροπή της σε πολυτροπικό δρόμο ήπιας κυκλοφορίας, για να σταματήσει η ταλαιπωρία των πολιτών.

Όπως και έγινε. Καλό Πάσχα σε όλους!”

Η Υπουργός Πολιτισμού έχει επιλεκτική μνήμη.

Ξεχνά ότι ο αρχικός σχεδιασμός Μπακογιάννη προέβλεπε ότι η Βασιλίσσης Όλγας θα ήταν πεζόδρομος.

Ενώ απαίτηση των Αθηναίων και προγραμματική μας δέσμευση ήταν η μετατροπή της σε πολυτροπικό δρόμο ήπιας κυκλοφορίας, για να σταματήσει η… pic.twitter.com/qKkpKm9wF4

— Haris Doukas (@h_doukas) April 9, 2026

Η επιστροφή των εννέα αρχαίων αγγείων αποτελεί ένα νέο, σημαντικό βήμα στην αντιμετώπιση μιας μακρόχρονης υπόθεσης αρχαιοκαπηλίας, αναδεικνύοντας την αδιάλειπτη και σταθερή προσπάθεια της Ελλάδας να προστατεύει και να επαναφέρει τα πολιτιστικά της αγαθά στον τόπο προέλευσής τους. Οι αρχαιότητες, οι οποίες είχαν κλαπεί από το Αρχαιολογικό Μουσείο του Άργους, μεταξύ των ετών 1970-1992,  επιστρέφουν στην πατρίδα μας, μετά από πολυετή προσπάθεια, η οποία ξεκίνησε το 2008. Τα στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού, με συστηματική και τεκμηριωμένη εργασία, απέδειξαν ότι τα εννέα αγγεία προέρχονται από ανασκαφή, στην Αργολίδα. 

Στην ομιλία της, η Λίνα Μενδώνη τόνισε: «Σήμερα, ο φύλακας των Ατρειδών μπορεί να ανάψει τη φρυκτωρία των Μυκηνών για την επιστροφή των αγγείων, στην πατρίδα τους. Σήμερα, η παραλαβή των εννέα αγγείων είναι μέρα δικαίωσης για την Ελλάδα και το Υπουργείο Πολιτισμού, γεμίζοντάς μας χαρά, συγκίνηση, υπερηφάνεια και βαθιά ανακούφιση. Τώρα, εδώ, στη Βουδαπέστη και στο Μουσείο Καλών Τεχνών, κλείνει ένα ζήτημα που έμεινε ανοιχτό για, σχεδόν, δύο δεκαετίες. Ένας κύκλος που άνοιξε με την κλοπή και την παράνομη απομάκρυνση αρχαιοτήτων, από τον φυσικό τους χώρο, σήμερα κλείνει με την επιστροφή τους, εκεί όπου πραγματικά ανήκουν, στην Ελλάδα, στην αργολική γη. Από το 2008, όταν οι ελληνικές αρχές ενημερώθηκαν, για πρώτη φορά, από την ουγγρική πλευρά για την παρουσία των αγγείων στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βουδαπέστης μέχρι τη σημερινή τελετή, χρειάστηκε να εργαστούμε με επιμονή, υπομονή, επιστημονική ακρίβεια και διπλωματική προσήλωση. Σε κάθε ερώτημα, σε κάθε αμφισβήτηση, η Ελλάδα στάθηκε αταλάντευτη στις αρχές της, με επιστημονική γνώση και τεκμήρια, με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και με πίστη ότι η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι εμπόρευμα».

Αναφερόμενη στον ιδιαίτερο χαρακτήρα των αντικειμένων που επιστρέφουν και θα εκτεθούν στο ανακαινισμένο Αρχαιολογικό Μουσείο του Άργους, η Λίνα Μενδώνη τόνισε ότι «κάθε αντικείμενο που σήμερα επιστρέφει στον τόπο του και θα εκτεθεί στο μουσείο, δεν είναι απλώς μια αρχαιότητα που επαναπατρίζεται. Είναι ένα στοιχείο του DNA  του λαού, μια ψηφίδα της εθνικής και της συλλογικής ταυτότητάς μας. Είναι ένα κομμάτι της ιστορίας μας που αποκαθίσταται. Είναι μια νίκη του διεθνούς δικαίου και της συνεργασίας των λαών. Η επιστροφή αυτών των αγγείων καταδεικνύει τη βούληση της Ελλάδας να υπερασπίζεται την πολιτιστική της κληρονομιά με την ίδια επιμονή, την ίδια υπομονή, την ίδια μαχητικότητα, τις ίδιες αρχές, την ίδια μεθοδικότητα για κάθε μία αρχαιότητα η οποία είναι μοναδική. Μόνον μέσα από συντονισμένη διεθνή δράση μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά την παγκόσμια μάστιγα της παράνομης διακίνησης των πολιτιστικών αγαθών, γιατί το έγκλημα της αρχαιοκαπηλίας, εις βάρος της πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας, συνδέεται άμεσα και με την τρομοκρατία».

Οι διαπραγματεύσεις, που κατά περιόδους παρουσίασαν στασιμότητα και μεγάλες  δυσχέρειες, ενεργοποιήθηκαν, με αυξανόμενη ένταση, τα τελευταία 6 χρόνια, και μέσω της διπλωματικής οδού. Τελεσφόρησαν με τη συμφωνία του Υπουργείου Πολιτισμού της Ελλάδας, του Υπουργείου Πολιτισμού της Ουγγαρίας και του Μουσείου Καλών Τεχνών με την παράδοση των εννέα αγγείων. Η Υπουργός Λίνα Μενδώνη σημείωσε ότι «παραμένει ενεργή η διαδικασία της διεκδίκησης από την Ελλάδα δεκατριών ακόμη, αρχαιοτήτων που φαίνεται να  προέρχονται από το ίδιο σύνολο. Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν είναι πεδίο αντιπαράθεσης.  Είναι πεδίο συνεργασίας. Είναι κοινή ευθύνη των λαών να την προστατεύουν και να την παραδίδουν στις επόμενες γενιές με βάση τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης. Σε λίγους μήνες, στο τέλος Ιουνίου, το Υπουργείο Πολιτισμού ολοκληρώνει το έργο της πλήρους ανακαίνισης του Αρχαιολογικού Μουσείου του Άργους, με την επέκτασή του και την επανέκθεσή του, και το αποδίδει στους πολίτες και τους επισκέπτες της Αργολίδας. Εκεί θα βρουν την οριστική τους θέση τα εννέα αγγεία με καταγεγραμμένη την περιπέτειά τους, αναμένοντας και τ’ αδέλφια τους».

Στο πλαίσιο της τελετής, υπογράφηκε Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Ελλάδας και Ουγγαρίας, το οποίο θα ενισχύσει το πλαίσιο  της συνεργασίας των δύο χωρών. Όπως τόνισε η Υπουργός: «Η σημερινή ημέρα ανοίγει νέα πεδία στην επιστημονική έρευνα, στην ανταλλαγή τεχνογνωσίας και στην προώθηση των πολιτιστικών ανταλλαγών, ενώ παράλληλα διασφαλίζει τη συστηματική συνέχιση της συνεργασίας μας για την τεκμηρίωση της προέλευσης και των υπολοίπων 13 αγγείων που διεκδικεί η Ελλάδα από το Μουσείο Καλών Τεχνών. Θέλω να ευχαριστήσω όλους όσους συνέβαλαν στη σημερινή έκβαση: Τα στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού, το προσωπικό του Μουσείου Καλών Τεχνών για τη συνεργασία τους, τους επιστήμονες, τους διπλωμάτες».

Από την πλευρά της η Υφυπουργός Πολιτισμού και Καινοτομίας της Ουγγαρίας Anita Kiss-Hegyi δήλωσε: «Η σημασία του ελληνικού πολιτισμού υπερβαίνει κατά πολύ τα εθνικά του όρια, καθώς αποτελεί έναν από τους θεμέλιους λίθους του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Εμάς, τους Ούγγρους, μας συνδέουν με τον ελληνικό κόσμο σχέσεις που εκτείνονται σε βάθος άνω των χιλίων ετών – από την επιστημονική παράδοση και την εκπαίδευση έως τις εκκλησιαστικές και πολιτιστικές σχέσεις. Η κοινή αυτή κληρονομιά παραμένει ζωντανή και συνεχίζει να εμπλουτίζεται μέσα από τις σύγχρονες συνεργασίες. Η επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών δεν αποτελεί, συνεπώς, απλώς διευθέτηση ενός ζητήματος του παρελθόντος, αλλά και ένα βήμα προς το μέλλον. Η υπογραφή του Μνημονίου Κατανόησης δημιουργεί νέες δυνατότητες για περαιτέρω κοινές έρευνες, για την εμβάθυνση των πολιτιστικών σχέσεων και για ακόμη στενότερη συνεργασία μεταξύ των θεσμών των δύο χωρών στον τομέα της ανάδειξης, προστασίας και προβολής της πολιτιστικής κληρονομιάς».

Στην τελετή παράδοσης παρευρέθηκαν ο Πρέσβης της Ελλάδας στην Ουγγαρία Μανόλης Αποστολάκης, ο Επίσκοπος Απάμειας κ. Παΐσιος, η Γενική Διευθύντρια του Υπουργείου Εξωτερικών Πρέσβης Κατερίνα Κόικα, η Διευθύντρια Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών Βασιλική Παπαγεωργίου, ο Γενικός Διευθυντής του Μουσείου Καλών Τεχνών της Βουδαπέστης Laszlo Baan, ο Διευθυντής του Ελληνικού Ινστιτούτου της Ουγγαρίας Νίκος Φωκάς, η Πρόεδρος της αυτοδιοίκησης Ελλήνων της Βουδαπέστης Ζωή Θώμου  και στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού.

Οι δύο υπουργοί διαπίστωσαν σύγκλιση απόψεων των δύο χωρών στα θέματα της πολιτικής της ΕΕ στον τομέα του Πολιτισμού, μεταξύ άλλων ως προς το Ταμείο Συνοχής και τα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία. Συζήτησαν, επίσης, την ευρωπαϊκή πολιτική για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, σε συνάρτηση με τις εθνικές νομοθεσίες.

Η παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών αποτελεί, εξάλλου, μία από τις προτεραιότητες της Ελλάδας κατά την προεδρία της στην ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2027, όπως ανέφερε η Λίνα Μενδώνη στην ομόλογό της, μαζί με την επίπτωση της κλιματικής αλλαγής στην πολιτιστική κληρονομιά, καθώς και τα δικαιώματα των δημιουργών στο πλαίσιο χρήσης της Τεχνικής Νοημοσύνης.

Κατά το διάστημα της ελληνικής Προεδρίας, σχεδιάζεται η πραγματοποίηση ελληνικής έκθεσης στο Εθνικό Μουσείο της Πολωνίας, το οποίο έχει ήδη εκφράσει έντονο σχετικό ενδιαφέρον. Η Λίνα Μενδώνη πρότεινε την έκθεση «Τελετουργίες – Δώρα στους θεούς», η οποία εκτίθεται τώρα στο Ελληνικό Μουσείο της Μελβούρνης. Η κ. Μενδώνη δήλωσε, εξάλλου, στην ομόλογό της την προθυμία της ελληνικής πλευράς για τη φιλοξενία πολωνικής έκθεσης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον επέδειξαν οι δύο υπουργοί για τις δυνατότητες συνεργασίας στο πλαίσιο του σύγχρονου πολιτισμού και ιδιαίτερα για την εμπνευσμένη καλλιτεχνική δημιουργία, το design, αλλά και ιδιαίτερα για τους δυναμικούς τομείς, τόσο στην Πολωνία όσο και την Ελλάδα, όπως την ανάπτυξη βιντεοπαιχνιδιών και τα κόμικ. Η υπουργός Πολιτισμού πρότεινε την πραγματοποίηση σχετικού Φόρουμ, με δημιουργούς και υπεύθυνους των δημιουργικών βιομηχανιών των δύο χωρών.

Συζητήθηκαν, ακόμα, και βέλτιστες πρακτικές σε ζητήματα που αντιμετωπίζουν και οι δύο χώρες, όπως η διαχείριση μουσείων και αρχαιολογικών χώρων, οι συμπράξεις δημοσίου και ιδιωτικού τομέα και η προσέλκυση επενδύσεων, στον τομέα του πολιτισμού.

Τέλος, η κ. Τσιενκόφσκα ευχαρίστησε το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού για τη συνδρομή του με ακριβείς πληροφορίες για το μουσείο και μνημείο μνήμης του στρατοπέδου συγκέντρωσης στην Treblinka. Η Λ. Μενδώνη κάλεσε την κ. Τσιενκόφσκα να επισκεφθεί σύντομα την Ελλάδα.

Στη συνάντηση με τον Πρέσβη της Ινδονησίας, Bebeb Djundjunan, εξετάστηκαν τρόποι περαιτέρω εμβάθυνσης της συνεργασίας των δυο χωρών στον τομέα του πολιτισμού. Συμφωνήθηκε η προετοιμασία υπογραφής Μνημονίου Συνεργασίας, ενώ η Υπουργός διατύπωσε την πρόθεσή της να απευθύνει πρόσκληση προς τον Υπουργό Πολιτισμού της Ινδονησίας, Fadli Zon, για να επισκεφθεί την Ελλάδα. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις δυνατότητες συνέργειας, στο πλαίσιο του Καταλόγου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, στην ανταλλαγή δράσεων σύγχρονου πολιτισμού, καθώς και στην προβολή της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς των δύο χωρών, λαμβανομένης υπόψη της μακραίωνης παράδοσης της Ινδονησίας σε μορφές παραδοσιακής μουσικής, χορού και θεάτρου σκιών. Παράλληλα, δρομολογείται η ανταλλαγή γλυπτών, τα οποία θα τοποθετηθούν σε δημόσιους χώρους ως συμβολική έκφραση φιλίας.

Αντίστοιχα, με τον Πρέσβη της Γεωργίας, Levan Beridze, η συζήτηση επικεντρώθηκε στην επικείμενη επίσκεψη της Υπουργού Πολιτισμού της Γεωργίας, Tinatin Ruhkadze, στην Ελλάδα. Η επίσκεψη  της ομολόγου της  αναμένεται να αναδείξει τους ιστορικούς δεσμούς των δύο χωρών και τη δημιουργία νέων προοπτικών συνεργασίας. Στο πλαίσιο αυτό προγραμματίζεται, παρουσία των δύο Υπουργών, γεωργιανή παράσταση στην Εθνική Λυρική Σκηνή. Επιπλέον, συζητήθηκε η πρόταση για κοινή έκθεση ιστορικών χειρογράφων που φυλάσσονται σε πολιτιστικά ιδρύματα και βιβλιοθήκες καθώς και η υλοποίηση προγράμματος μεταφράσεων λογοτεχνικών έργων. Έμφαση δόθηκε, επίσης, στη συνεργασία για την προστασία και τη συντήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, μέσω άμεσης ανταλλαγής τεχνογνωσίας μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών.

Σε ό,τι αφορά τη συνάντηση με τον Πρέσβη της Τουρκίας, Çağatay Erciyes, η Υπουργός αναφέρθηκε στα συμφωνηθέντα με τον Υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, Mehmet Ersoy, στο πλαίσιο του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας, καθώς και στους τρόπους υποστήριξης της υλοποίησής τους. Σε συνέχεια της υπογραφής Μνημονίου Κατανόησης στην Άγκυρα, για συνεργασία στον πολιτισμό —που περιλαμβάνει δράσεις τόσο για την πολιτιστική κληρονομιά, όσο και για τον σύγχρονο δημιουργικό τομέα— συμφωνήθηκε η διοργάνωση συνεδρίου στην Καππαδοκία, με τη συμμετοχή εμπειρογνωμόνων από τις δύο χώρες. Το συνέδριο θα επικεντρωθεί στην ανταλλαγή εμπειριών και τεχνογνωσίας σχετικά με τη συντήρηση μνημείων, όλων των ιστορικών περιόδων, καθώς και στην αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων. Αντίστοιχη διοργάνωση προβλέπεται να πραγματοποιηθεί και  στην Ελλάδα, το προσεχές Φθινόπωρο. Τέλος, εξετάστηκε η προοπτική ανταλλαγής περιοδικών εκθέσεων. Από τουρκικής πλευράς προτάθηκε η παρουσίαση της έκθεσης για τον προϊστορικό αρχαιολογικό χώρο Göbekli Tepe, που τώρα  εκτίθεται στο Κρατικό Μουσείο του Βερολίνου, ενώ από ελληνικής πλευράς  προτάθηκε η έκθεση «Οι Αμέτρητες Όψεις του Ωραίου» του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου η οποία έχει παρουσιαστεί σε σημαντικούς διεθνείς προορισμούς, με μεγάλη επιτυχία.

Στη συνάντηση εργασίας της Υπουργού Πολιτισμού με τον Υπουργό Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου Sherif Fathy, επιβεβαιώθηκε το εξαιρετικό επίπεδο των διμερών σχέσεων και συμφωνήθηκε η περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας στους τομείς της προστασίας και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς. Ο Sherif Fathy τόνισε τη σημασία των αποτελεσμάτων της Υπουργικής Συνόδου του Φόρουμ Αρχαίων Πολιτισμών, τον περασμένο Δεκέμβριο στην Αθήνα, σημειώνοντας ότι υπερθεματίζει την αναβάθμιση και διεύρυνση του συγκεκριμένου οργανισμού, την Προεδρία του οποίου θα ασκήσει η Αίγυπτος το 2027. Οι δύο Υπουργοί συμφώνησαν ότι το Φόρουμ δύναται να αποτελέσει πολύτιμη πλατφόρμα ανταλλαγής τεχνογνωσίας και συντονισμού μεταξύ χωρών με παρεμφερείς προκλήσεις και συναφείς στόχους. Συμφώνησαν, επίσης, στη σύσταση διεπιστημονικής ομάδας με πεδίο συνεργασίας τους τομείς της συντήρησης, προστασίας και ανάδειξης μνημείων μέσω της ανταλλαγής τεχνογνωσίας και της αξιοποίησης σύγχρονων τεχνολογιών, και με απώτερο στόχο την πραγματοποίηση κοινών ανασκαφικών ερευνών σε Ελλάδα και Αίγυπτο.

Κοινή υπήρξε η βούληση για την ενίσχυση του συντονισμού των δράσεων για την αποτροπή της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, για την οποία δρομολογείται εξάλλου η υπογραφή σχετικής συμφωνίας. Η Λίνα Μενδώνη ευχαρίστησε τον ομόλογό της για την ξεκάθαρη στήριξή του στο αίτημα της επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Αθήνα, εκφράζοντας παράλληλα τη στήριξή της για την επιστροφή στην Αίγυπτο της Στήλης της Ροζέττας. Ενημέρωσε τον ομόλογό της ότι η Ελλάδα έχει ολοκληρώσει τις διαδικασίες και είναι έτοιμη να προχωρήσει στην επιστροφή έξι αιγυπτιακών ειδωλίων, τα οποία είχαν κατασχεθεί στην Αθήνα και φυλάσσονται, προσωρινά, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Η τελετή παράδοσης θα πραγματοποιηθεί το προσεχές διάστημα στην Αθήνα.

Τέλος, οι δύο Υπουργοί τόνισαν την πρόθεση τους να συνεργαστούν στο πλαίσιο της UNESCO. Η Λίνα Μενδώνη ενημέρωσε τον ομόλογό της για το συνέδριο που διοργανώνει το Υπουργείο Πολιτισμού από κοινού με την UNESCO, με θέμα την άυλη πολιτιστική κληρονομιά τον προσεχή Σεπτέμβριο στην Αθήνα, προσβλέποντας στην αιγυπτιακή συμμετοχή και επιστημονική συνεισφορά. Σημειώνεται ότι τον Khaled El Enany, τέως Υπουργό Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου, διαδέχθηκε ο Sherif Fathy. Ο Khaled El Enany, είναι σήμερα ο Γενικός Διευθυντής της UNESCO.

Στη συνέχεια, η Λίνα Μενδώνη συναντήθηκε με την Υπουργό Πολιτισμού της Αιγύπτου Gihane Zaki, με την οποία συζήτησε τρόπους εφαρμογής του πρόσφατα υπογραφέντος Μνημονίου Κατανόησης για την Πολιτιστική Συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών. Οι δύο Υπουργοί τόνισαν τους μακραίωνους και στενούς δεσμούς Ελλάδας και Αιγύπτου, δύο χωρών που ενώνει η Μεσόγειος – «μια θάλασσα μνήμης και πολιτισμού» – σημειώνοντας την πολιτική τους βούληση για εμβάθυνση της συνεργασίας τους. Στο πλαίσιο αυτό, εξετάστηκαν δυνατότητες συνεργασίας, μέσω πολυμερών σχημάτων και οργανισμών, όπως το Σύμφωνο για τη Μεσόγειο της ΕΕ, ο κατάλογος της Παγκόσμιας Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO και οι πολιτιστικές διαδρομές του Συμβουλίου της Ευρώπης, με στόχο την ανάδειξη κοινών στοιχείων των παραδόσεων, όπως το ελαιόλαδο, η μεσογειακή διατροφή και η χειροτεχνία.

Οι δύο Υπουργοί συμφώνησαν στην, από κοινού, παραγωγή όπερας, η οποία να παρουσιαστεί σε εμβληματικά μνημεία των δύο χωρών. Η Λίνα Μενδώνη σημείωσε ότι ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, Γιώργος Κουμεντάκης, θα παρουσιάσει στην ΕΛΣ το έργο του με θέμα τον Κωνσταντίνο Καβάφη, μια σύγχρονη προσωπικότητα, η οποία, ιδανικά, συμβολίζει τη συνάντηση του ελληνο-αιγυπτιακού πνεύματος. Άλλες προτάσεις συνεργασίας, όπως η ανταλλαγή καλλιτεχνών, διοργάνωση πολιτιστικών φεστιβάλ, θα τύχουν περαιτέρω επεξεργασίας από κοινή ομάδα εργασίας, στο προσεχές διάστημα.

Grand Egyptian Museum

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη ξεναγήθηκε στο Grand Egyptian Museum, το οποίο εγκαινιάσθηκε τον περασμένο Νοέμβριο, αποτελώντας ένα από τα μεγαλύτερα και πλέον σύγχρονα αρχαιολογικά μουσεία στον κόσμο. Φιλοξενεί περισσότερα από 75.000 αρχαία αντικείμενα, αναδεικνύοντας, με εξαιρετικό τρόπο, τη μοναδική συνεισφορά του αρχαίου αιγυπτιακού πολιτισμού. Κατά τη διάρκεια της ξενάγησης, ενημερώθηκε για τις προηγμένες εκθεσιακές υποδομές, τα σύγχρονα εργαστήρια συντήρησης και τις καινοτόμες τεχνολογίες που εφαρμόζονται όχι μόνο για την προστασία και ανάδειξη των αρχαιοτήτων, αλλά και για το ρόλο Grand Egyptian Museum, ως διεθνούς κέντρου έρευνας, εκπαίδευσης και πολιτιστικής συνεργασίας.

«Η Ελένη Αρβελέρ ήτανε μια κορυφαία προσωπικότητα από κάθε άποψη. Ήταν η επιστήμων η οποία η οποία έφερε το Βυζάντιο στο προσκήνιο και αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό. Είναι πάρα πολύ αυτό το οποίο έκανε, με την εξής έννοια, ότι στην πραγματικότητα ανέδειξε την μεγάλη ιστορική διαχρονία του ελληνικού πολιτισμού, της ελληνικής παρουσίας, της ελληνικής ταυτότητας. Ανέδειξε το Βυζάντιο ως μέρος της πολιτισμικής κληρονομιάς και της ελληνικής ταυτότητας. Αυτό λοιπόν για την εποχή της ήταν εξαιρετικά σπουδαίο» τόνισε η Υπουργός, σημειώνοντας ακόμη, ότι «η Αρβελέρ δεν ήταν μόνο η πολύ σοβαρή και η πολύ καταρτισμένη επιστήμων».

«Ήταν δασκάλα και αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό, αν σκεφτεί κανείς τους εκατοντάδες μαθητές της, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν την επιστήμη, θεραπεύουν την επιστήμη σε όλο τον κόσμο. Ήταν μία προσωπικότητα η οποία δημιούργησε προϋποθέσεις για να την αναφέρει κανείς ως οικουμενική Ελληνίδα. Ήταν η προσωπικότητα η οποία παρενέβαινε στα πάντα. Δεν ήταν κλεισμένη μέσα στον επιστημονικό της θύλακα. Ταυτίστηκε με την ιστορία αλλά ήταν ο άνθρωπος ο οποίος είχε θέση, γνώση, λόγο, ακεραιότητα στον δημόσιο λόγο πλέον. Την ενδιέφεραν απολύτως αυτά που συνέβαιναν γύρω της, τα δημόσια πράγματα και παρενέβαινε πολλές φορές με οξύτητα μη χαριζόμενη σε κανέναν, ακόμα και σε ανθρώπους με τους οποίους είχε συνεργαστεί, με τους οποίους είχε δουλέψει μαζί» «Προσωπικά για μένα η Ελένη ήταν ένας πολύτιμος άνθρωπος. Τα τελευταία 25 χρόνια είχα μια συνεχή επικοινωνία μαζί της.

Είχαμε συνεργαστεί πολύ στενά και όταν ήμουν γενική γραμματέας, αλλά και στη συνέχεια στο ενδιάμεσο, τώρα, τα τελευταία χρόνια, λόγω των πολλών ιδιοτήτων που είχε στους φορείς και στα θέματα του Υπουργείου Πολιτισμού, κυρίως όμως διότι ήταν ο άνθρωπος ο οποίος όταν σήκωνες το τηλέφωνο ή όταν της έλεγες θέλω να σε δω γιατί θέλω τη γνώμη σου για κάτι, ανταποκρινόταν στο δευτερόλεπτο.

Ποτέ δεν κράτησε καμία απόσταση από οποιονδήποτε φίλο, λιγότερο φίλο που ήθελε τη γνώμη της. Για μένα, πραγματικά ήταν ένα μεγάλο σχολείο και είναι εξαιρετικά μεγάλη τιμή που βρέθηκε στη ζωή μου» συνέχισε η κ. Μενδώνη.

«Ήταν ένας άνθρωπος με πολύ καθαρό λόγο, πολύ οξεία όποτε χρειαζόταν, αλλά και πολύ καλή, πολύ καλή φίλη. Ήταν ένας άνθρωπος ο οποίος είχε μια γενναιοδωρία συναισθημάτων, την οποία προσέφερε πραγματικά απλόχερα κάθε φορά που ένας άνθρωπος επιζητούσε την στήριξή του. Ήταν πάντοτε κοντά στους ανθρώπους, κοντά στους φίλους της. Και φυσικά, η κάθε της λέξη ήταν και μία συμβουλή, μία καθοδηγητική παραίνεση» συμπλήρωσε η Υπουργός.

Σχετικά με την υπόθεση των φωτογραφιών των 200 εκτελεσθέντων της Καισαριανής και ως προς τις διαδικασίες και τους χρόνους που απαιτούνται για τον έλεγχο της αυθεντικότητας του υλικού, ερωτηθείσα η κ. Υπουργός ανέφερε ότι το υπουργείο Πολιτισμού κινήθηκε σε πάρα πολύ γρήγορους χρόνους και πως το χθεσινό δελτίο Τύπου ανέδειξε όλα όσα μπορούν να γίνουν. «Είναι μία υπόθεση η οποία προφανώς μας απασχολεί με τον πιο σοβαρό τρόπο. Υπάρχουν νομικές ιδιαιτερότητες. Οι άνθρωποί μας, οι άνθρωποι του υπουργείου Πολιτισμού, θα πάνε τις επόμενες 2-3 μέρες στη Γάνδη, στο Βέλγιο, από κει και πέρα θα μπορέσουμε να πούμε κάτι περισσότερο» είπε καταλήγοντας.

Στον χαιρετισμό της η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη εστίασε στο τεράστιο μετασχηματιστικό δυναμικό της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, όταν αυτή ενσωματώνεται αποτελεσματικά σε ολιστικές στρατηγικές διαχείρισης και αξιοποίησης, όχι μόνο σε κεντρικό, αλλά και σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Χαρακτηριστικά ανέφερε πως «η περίπτωση της Καστοριάς θεωρώ ότι είναι εξόχως χαρακτηριστική. Μετά από μια περίοδο παρατεταμένης οικονομικής κρίσης και γεωπολιτικών μεταβολών με βαριές συνέπειες σε εργασιακό, οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, ο Πολιτισμός μπορεί να αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα ανάκαμψης και βιώσιμης ανάπτυξης. Επενδύοντας στο εξαιρετικά πλούσιο και μοναδικό συνδυαστικά πολιτιστικό και φυσικό της κεφάλαιο, πιστεύω ακράδαντα ότι η Καστοριά μπορεί να επιτύχει οικονομική πρόοδο, κοινωνική συνοχή και ευημερία».

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε πως: «τα τελευταία επτά χρόνια υπό την καθοδήγηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, το Υπουργείο Πολιτισμού έχει επενδύσει στην Καστοριά. Έχει ολοκληρωθεί μια σειρά από έργα και είναι σε εξέλιξη ακόμη, έργα προϋπολογισμού πάνω από 10 εκατ. ευρώ. Ήδη έχουν παραδοθεί πολλά εκκλησιαστικά βυζαντινά μνημεία». Εστίασε στο κτήριο «Ξενία» το οποίο, όπως είπε, «θα αποτελέσει την επέκταση του εξαιρετικού Βυζαντινού Μουσείου της Καστοριάς. Οι μελέτες για την αποκατάστασή του ολοκληρώνονται μέχρι το τέλος Μαΐου του 2026 και το Υπουργείο Πολιτισμού έχει τους πόρους για να προχωρήσει στη δημοπράτηση αμέσως μετά».

Επίσης, η Υπουργός Πολιτισμού τόνισε ότι «η πολιτιστική κληρονομιά δεν υφίσταται in vitro. Το ότι πρέπει να διατηρείται αναλλοίωτη, δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραμένει στατική. Τα μουσεία, τα μνημεία και οι αρχαιολογικοί χώροι συνδέονται με την κοινωνία. Απαιτούν συντήρηση και ανάδειξη, προκαλούν πολιτιστική, παιδευτική και οικονομική δραστηριότητα. Εντάσσονται δυναμικά στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Πολιτιστική κληρονομιά αποκομμένη από την κοινωνία είναι κληρονομιά “σχολάζουσα”. Αντιθέτως, όσο πιο οργανικά εντάσσεται στον καθημερινό βίο τόσο μεγαλύτερο γίνεται το κοινωνικό αποτύπωμά της».

Τα Καραβαγγέλεια είναι ένας ετήσιος πολιτιστικός και ιστορικός θεσμός, που διοργανώνεται από την Ιερά Μητρόπολη Καστορίας σε συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Ο θεσμός τελεί υπό την καθοδήγηση του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Καστορίας κ. Καλλινίκου. Δεν πρόκειται απλώς για έναν φόρο τιμής στον θρυλικό Γερμανό Καραβαγγέλη (1866-1935), αλλά για μια ζωντανή γέφυρα που συνδέει το ένδοξο παρελθόν με τις σύγχρονες αναπτυξιακές και πολιτιστικές προοπτικές του τόπου.

Κεντρικός άξονας των φετινών Καραβαγγελείων είναι η ανάδειξη των πνευματικών, ιστορικών και πολιτιστικών δεσμών της Καστοριάς και των Μετεώρων, καθώς και η προβολή της Καστοριάς ως τόπου προσκυνηματικών περιηγήσεων (θρησκευτικού τουρισμού), μέσα από τη συνεργασία Εκκλησίας, Πολιτείας και τοπικών φορέων.

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε παρουσία των Σεβασμιώτατου Μητροπολίτου Καστορίας κ. Καλλινίκου, Σεβασμιώτατου Μητροπολίτου Σταγών και Μετεώρων κ. Θεοκλήτου, Σεβασμιώτατου Μητροπολίτου Φθιώτιδος κ. Συμεών, Σεβασμιώτατου Μητροπολίτου Φλωρίνης, Πρεσπών και Εορδαίας κ. Ειρηναίου, Επισκόπου Τανάγρας, κ. Αποστόλου, Βουλευτού Καστοριάς Μαρίας Αντωνίου, Δημάρχου Καστοριάς Γιάννη Κορεντσίδη και Αντιπεριφερειάρχη Καστοριάς Δημήτρη Σαββόπουλου.