Όπως επισημαίνεται σε σχετική ανακοίνωση, πρόκειται για την πρώτη κλινική δοκιμή σε ελεγχόμενο περιβάλλον για τη διερεύνηση του πώς εξαπλώνεται η γρίπη μέσω του αέρα μεταξύ φυσικά μολυσμένων ατόμων (όχι ατόμων που μολύνθηκαν σκόπιμα σε εργαστήριο) και μη μολυσμένων ατόμων. Οι ερευνητές τονίζουν ότι η εύρεση τρόπων για τον έλεγχο κρουσμάτων γρίπης αποτελεί προτεραιότητα για τη δημόσια υγεία, καθώς έως και ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη κολλούν εποχική γρίπη κάθε χρόνο.

Ερευνητές από τις Σχολές Δημόσιας Υγείας, Μηχανικών και Ιατρικής του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ, έβαλαν πέντε φοιτητές που ήταν ήδη άρρωστοι με γρίπη σε δωμάτιο ξενοδοχείου στην περιοχή της Βαλτιμόρης με έντεκα υγιείς ενήλικες εθελοντές μέσης ηλικίας (δύο από αυτούς εμβολιασμένοι με το εμβόλιο της γρίπης). Οι συμμετέχοντες ήταν χωρισμένοι σε δύο ομάδες, τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο του 2024. Το αποτέλεσμα; Κανείς από τους υγιείς εθελοντές δεν κόλλησε γρίπη.

Κατά τη διάρκεια της μελέτης, οι συμμετέχοντες έζησαν για δύο εβδομάδες σε έναν απομονωμένο όροφο ξενοδοχείου και έκαναν καθημερινές δραστηριότητες που προσομοιώνουν διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν, όπως συνομιλίες και σωματικές δραστηριότητες (γιόγκα, διατάσεις και χορό). Οι κοινές αυτές δράσεις διαρκούσαν από 111 έως 250 λεπτά. Οι ασθενείς χειρίζονταν επίσης αντικείμενα, όπως στυλό, τάμπλετ και μικρόφωνο πριν τα μοιράσουν σε όλη την ομάδα.

Οι ερευνητές μέτρησαν ένα ευρύ φάσμα παραμέτρων καθ’ όλη τη διάρκεια του πειράματος, όπως την παρακολούθηση των συμπτωμάτων των συμμετεχόντων, καθημερινά ρινικά δείγματα και δείγματα σάλιου και αιματολογικούς ελέγχους για τον εντοπισμό αντισωμάτων. Η μελέτη μέτρησε την έκθεση στον ιό στην περιοχή αναπνοής των εθελοντών, καθώς και τον ατμοσφαιρικό αέρα της αίθουσας δραστηριότητων.

«Τα δεδομένα μας υποδεικνύουν βασικούς παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα μετάδοσης της γρίπης: ο βήχας είναι ένας σημαντικός παράγοντας. Οι φοιτητές που είχαν γρίπη, είχαν πολύ ιό στη μύτη τους, αλλά δεν έβηχαν σχεδόν καθόλου, οπότε μόνο μικρές ποσότητες ιού εκτοξεύτηκαν στον αέρα», επισημαίνει η Δρ. Τζιάνγιου Λάι, μεταδιδακτορική ερευνήτρια, που ηγήθηκε της ανάλυσης δεδομένων. Όπως προσθέτει, «ο άλλος σημαντικός παράγοντας είναι ο αερισμός και η κυκλοφορία του αέρα. Ο αέρας στη αίθουσα της μελέτης αναμειγνυόταν συνεχώς και γρήγορα από ένα θερμαντικό σώμα και έναν αφυγραντήρα και έτσι οι μικρές ποσότητες ιού στον αέρα αραιώνονταν». Επιπλέον, παρατηρεί ότι οι ενήλικες μέσης ηλικίας είναι συνήθως λιγότερο ευάλωτοι στη γρίπη σε σχέση με τους νεότερους ενήλικες, λόγω παλαιότερων εμβολιασμών και μολύνσεων, κάτι που αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα για την απουσία περιστατικών γρίπης.

Η έλλειψη μετάδοσης σε αυτή τη μελέτη προσφέρει σημαντικές ενδείξεις για το πώς μπορούμε να προστατευτούμε από τη γρίπη φέτος.

«Το να βρίσκεσαι κοντά, πρόσωπο με πρόσωπο με άλλους ανθρώπους σε εσωτερικούς χώρους, όπου ο αέρας δεν ανανεώνεται πολύ, φαίνεται να είναι το πιο επικίνδυνο και είναι κάτι που όλοι τείνουμε να κάνουμε συχνά. Τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν ότι οι φορητοί καθαριστές αέρα που ανακινούν και καθαρίζουν τον αέρα θα μπορούσαν να βοηθήσουν πολύ. Αλλά αν είστε πολύ κοντά και κάποιος βήχει, ο καλύτερος τρόπος για να παραμείνετε ασφαλείς είναι να φοράτε μάσκα, ειδικά Ν95», τονίζει ο δρ. Ντόναλντ Μίλτον, καθηγητής στο Τμήμα Παγκόσμιας, Περιβαλλοντικής και Επαγγελματικής Υγείας της Σχολής Δημόσιας Υγείας και ειδικός στη βιολογία της αερομεταφερόμενης μεταδοτικότητας μολυσματικών ασθενειών.

Σενάριο 1: Μερική νίκη της Ρωσίας: Κόστος έως 1,6 τρισ. ευρώ

Σύμφωνα με το πρώτο σενάριο, οι ρωσικές δυνάμεις συνεχίζουν την προέλαση έως τον Δνείπερο, αναγκάζοντας το Κίεβο σε μια λύση υπέρ της Μόσχας.

Η έκθεση αναφέρει ότι:

• Η Ουκρανία κινδυνεύει να χάσει έως και το 50% της επικράτειάς της, με σοβαρές επιπτώσεις στη σταθερότητα και στη λειτουργία του κράτους.
• 6–11 εκατομμύρια Ουκρανοί ενδέχεται να αναζητήσουν καταφύγιο στην Ευρώπη.
• Το άμεσο κόστος προσφυγικών ροών για τέσσερα χρόνια υπολογίζεται σε 524–952 δισ. ευρώ.
• Η ενίσχυση του ανατολικού άκρου του ΝΑΤΟ εκτοξεύει το συνολικό κόστος για την Ευρώπη στα 1,2–1,6 τρισ. ευρώ.

Επιπλέον, μετά από μια τέτοια συμφωνία, η Ρωσία θα μπορούσε να ανακατευθύνει τη στρατιωτική της πίεση προς Μολδαβία, Βαλτικές χώρες ή Βόρεια Ευρώπη, δημιουργώντας ένα νέο κύμα ανασφάλειας στην ήπειρο.

Σενάριο 2: Νίκη της Ουκρανίας: Κόστος έως 838 δισ. ευρώ

Στο δεύτερο σενάριο, η Ουκρανία, με επαρκή στρατιωτική ενίσχυση, σταματά τις ρωσικές επιθέσεις και ανακτά ζωτικά εδάφη.

Για να συμβεί αυτό, η μελέτη εκτιμά ότι χρειάζονται:

• 1.500–2.500 άρματα μάχης
• 2.000–3.000 συστήματα πυροβολικού
• Έως 8 εκατομμύρια drones, μαζί με εξελιγμένη αεράμυνα και στρατηγικούς πυραύλους
• Χρονικός ορίζοντας: 1–2 χρόνια

Με αυτά τα μέσα, το Κίεβο μπορεί να επιστρέψει σε συνθήκες πολιτικής σταθερότητας και να αναχαιτίσει τη ρωσική προέλαση.

Το κόστος για την Ευρώπη σε βάθος τετραετίας εκτιμάται σε 522–838 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου το μισό του κόστους μιας ρωσικής νίκης. Η αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων μπορεί να μειώσει το βάρος έως και κατά 50%.

Κοινή συνισταμένη και των δύο σεναρίων είναι η αυξανόμενη εξάρτηση της Ουκρανίας από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, καθώς προβλέπεται σταδιακή απόσυρση των ΗΠΑ μετά το 2026. Τα αποθέματα του Κιέβου ενδέχεται να εξαντληθούν στα μέσα του ίδιου έτους.

Στην καρδιά των ευρωπαϊκών συζητήσεων βρίσκεται το σχέδιο της προέδρου της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για διάθεση 140 δισ. ευρώ από παγωμένα ρωσικά κεφάλαια στην Ουκρανία μέσω «δανείου αποζημίωσης». Παρά επιμέρους αντιρρήσεις, η πλειονότητα των κρατών-μελών στηρίζει την πρόταση, που αναμένεται να κλείσει στην Σύνοδο Κορυφής της 18–19 Δεκεμβρίου.

Η κ. Δερμεντζοπούλου επισήμανε χαρακτηριστικά ότι ενώ το προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί (στην Ελλάδα είναι τα 81,1 έτη), μετά την ηλικία των 65 τα 2/3 αυτών των ετών συνοδεύονται από κάποιο χρόνιο νόσημα. Τα περισσότερα χρόνια νοσήματα, μάλιστα, οφείλονται σε παράγοντες που εξαρτώνται από τη συμπεριφορά μας (κάπνισμα, διατροφή, έλλειψη σωματικής δραστηριότητας). Στο πλαίσιο αυτό, τόνισε ότι η υγιής γήρανση είναι ένα κεφάλαιο που επιβάλλεται να μας απασχολήσει και συμπλήρωσε πως δεν είναι τυχαίο ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας βρίσκεται σε διαδικασία αναθεώρησης της Στρατηγικής για την Υγιή Γήρανση για την περίοδο 2026-2030.

«Μεγαλώνουμε, αλλά πώς μεγαλώνουμε; Την ώρα που η μακροζωία είναι σημάδι προόδου στη δημόσια υγεία, η κακή υγεία κατά τη γήρανση δεν πρέπει να θεωρείται αυτονόητη. Αντίθετα, η υγιής γήρανση συνδέεται με τις επιλογές μας, με τον τρόπο ζωής που έχουμε επιλέξει από τη νεαρή μας ηλικία, με την προσέγγισή μας σε θέματα υγιεινής διατροφής, άσκησης, αποφυγής επιβλαβών συνηθειών κ.ά.», πρόσθεσε η ίδια.
Παράλληλα υπογράμμισε ότι η Περιφέρεια δίνει έμφαση στις πολιτικές που βάζουν στο επίκεντρο την ασφαλή γήρανση, την ευημερία των ηλικιωμένων, μέσα από συνέργειες με άλλους φορείς, δίνοντας προτεραιότητα στις προσπάθειες για την προώθηση φιλικών προς τους ηλικιωμένους συνθηκών, όπως για παράδειγμα ασφαλή, προσβάσιμα κτίρια και μεταφορές, σε δράσεις και πρωτοβουλίες που ενθαρρύνουν την άσκηση και την υιοθέτηση μοντέλων υγιεινής διατροφής, τη χρηματοδότηση δράσεων και στρατηγικών που καταπολεμούν την κοινωνική απομόνωση και τη μοναξιά, τη χρηματοδότηση δομών για υπηρεσίες πρωτοβάθμιας υγείας που ανταποκρίνονται στους ηλικιωμένους.

Επίσης αναφέρθηκε στην ανάγκη η υγιής γήρανση να ενταχθεί σε ένα πολυδιάστατο πλαίσιο πολιτικής, που στοχεύει στη μείωση των αποφευκτέων ασθενειών και αναπηριών, στην υποστήριξη, αλλά και στη δημιουργία των συνθηκών για την υιοθέτηση καλύτερων και πιο υγιεινών συνηθειών. «Είναι ζωτικής σημασίας να υιοθετηθεί μια ολιστική προσέγγιση, που βασίζεται στην εμπλοκή πολλών ενδιαφερομένων -από εθνικό έως περιφερειακό και τοπικό επίπεδο- με τη συμμετοχή ακαδημαϊκών και επαγγελματιών, όπως είναι οι φυσικοθεραπευτές, με τη συμμετοχή ενώσεων που εκπροσωπούν τους ηλικιωμένους και τις οικογένειές τους, αλλά και εκπροσώπων της πολιτείας», πρόσθεσε η κ. Δερμεντζοπούλου.

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών Πέτρος Λυμπερίδης τόνισε ότι «οι φυσικοθεραπευτές προάγουν την ανεξαρτησία και τη λειτουργικότητα, βελτιώνουν την ποιότητα ζωής και είναι βασικός συντελεστής στην υγιή γήρανση». Τέλος, η πρόεδρος του Περιφερειακού Τμήματος Θεσσαλονίκης, Κιλκίς και Χαλκιδικής του Πανελλήνιου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών Δήμητρα Ν. Φυτιλή σημείωσε: «Η Τρίτη Ηλικία και η προώθηση της υγιούς γήρανσης αποτελούν κοινή προτεραιότητα. Η ημερίδα απέδειξε ότι, όταν η επιστημονική κοινότητα συνεργάζεται με τους θεσμούς, μπορούμε να υλοποιούμε παρεμβάσεις με πραγματικό αντίκτυπο στη ζωή των πολιτών. Δεσμευόμαστε να συνεχίσουμε με συνέπεια τις προσπάθειες που ενισχύουν την αυτονομία, την κινητικότητα και τη συνολική ποιότητα ζωής των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας, με σεβασμό, υπευθυνότητα και ουσιαστική κοινωνική προσφορά».

Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Alzheimer’s & Dementia» της αμερικανικής Ένωσης Αλτσχάιμερ, είναι η πρώτη που εξετάζει την εμπαγλιφλοζίνη σε μη διαβητικούς ασθενείς με Αλτσχάιμερ και σύμφωνα με τους ερευνητές καταδεικνύει ενθαρρυντικά αποτελέσματα στη μνήμη, την εγκεφαλική υγεία και τη ροή του αίματος στον εγκέφαλο.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι παρά την πρόσφατη έγκριση φαρμάκων κατά της αμυλοειδούς πρωτεΐνης, τα οφέλη τους είναι περιορισμένα, ενώ αρκετοί ασθενείς δεν μπορούν να τα λάβουν λόγω παρενεργειών ή ιατρικών αντενδείξεων. Επιπλέον, αυτά τα φάρμακα δεν στοχεύουν τις μεταβολικές και αγγειακές δυσλειτουργίες που επιταχύνουν την εξέλιξη της νόσου και δεν βοηθούν στην αποκατάσταση της εγκεφαλικής λειτουργίας μετά την εμφάνιση βλάβης.

Στη συγκεκριμένη δοκιμή διάρκειας τεσσάρων εβδομάδων συμμετείχαν 47 ενήλικες, με μέσο όρο ηλικίας τα 70 έτη, με ήπια γνωστική διαταραχή ή πρώιμη νόσο Αλτσχάιμερ. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε τέσσερις ομάδες: μία έλαβε μόνο ενδορρινική ινσουλίνη, μία μόνο εμπαγλιφλοζίνη, μία και τα δύο φάρμακα και η τέταρτη έλαβε εικονικό φάρμακο. Σημειώνεται ότι η ενδορρινική ινσουλίνη χορηγήθηκε με ειδική συσκευή χορήγησης ακριβείας, ώστε η ινσουλίνη να σταλεί απευθείας στον εγκέφαλο μέσω της μύτης παρακάμπτοντας την κυκλοφορία του αίματος. Επιπλέον, η ινσουλίνη χορηγήθηκε σε υψηλότερες δόσεις σε σχέση με προηγούμενες μελέτες.

Και τα δύο φάρμακα κρίθηκαν ασφαλή και καλά ανεκτά, με ήπιες παρενέργειες, παρόμοιες σε όλες τις ομάδες. Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν διαφορετικά οφέλη από κάθε φάρμακο. Η ενδορρινική ινσουλίνη βελτίωσε την απόδοση σε γνωστικές δοκιμασίες που ανιχνεύουν πρώιμες αλλαγές στη μνήμη και στη σκέψη. Η απεικόνιση του εγκεφάλου έδειξε ότι η θεραπεία με ινσουλίνη αύξησε τη δομική ακεραιότητα των συνδέσεων της λευκής ουσίας και άλλαξε τον τρόπο ροής αίματος σε περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη. Επίσης, η θεραπεία μείωσε τα επίπεδα της πρωτεΐνης GFAP στο πλάσμα του αίματος, έναν δείκτη δυσλειτουργίας των αστροκυττάρων, που αυξάνεται στη νόσο Αλτσχάιμερ.

Η εμπαγλιφλοζίνη είχε διαφορετικά αποτελέσματα: μείωσε σημαντικά την πρωτεΐνη Ταυ στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, μια πρωτεΐνη που σχηματίζει τοξικές συστάδες στον εγκέφαλο ασθενών με Αλτσχάιμερ, καθώς και άλλους δείκτες νευρωνικής και αγγειακής δυσλειτουργίας που συνδέονται με την εξέλιξη της νόσου. Επίσης, άλλαξε τη ροή του αίματος σε κρίσιμες περιοχές του εγκεφάλου και αύξησε την HDL χοληστερόλη, δείχνοντας ότι οι θετικές μεταβολικές της επιδράσεις λειτουργούν ακόμα και σε μη διαβητικούς ασθενείς.

Και τα δύο φάρμακα επηρέασαν πρωτεΐνες στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό και το αίμα, αλλαγές που υποδηλώνουν ότι τα φάρμακα βοηθούν στην ενεργοποίηση προστατευτικών ανοσολογικών αποκρίσεων και μειώνουν την επιβλαβή φλεγμονή.

Δεδομένου ότι και τα δύο φάρμακα είναι ήδη εγκεκριμένα για άλλες παθήσεις, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από ασθενείς ταχύτερα από ό,τι τα εντελώς νέα φάρμακα. Οι ερευνητές σχεδιάζουν τώρα να κάνουν μεγαλύτερες και πιο μακροχρόνιες μελέτες σε άτομα με πρώιμη και προκλινική νόσο Αλτσχάιμερ.

Η μελέτη υποστηρίχθηκε από την Ένωση Αλτσχάιμερ μέσω του προγράμματος «Part the Cloud», το οποίο έχει συγκεντρώσει σχεδόν 90 εκατομμύρια δολάρια για τη χρηματοδότηση 72 κλινικών δοκιμών με στόχο την επιβράδυνση, ανάσχεση ή θεραπεία της νόσου Αλτσχάιμερ.

Τα ευρήματα δεν είναι απλώς αριθμοί, αποτελούν ένα παράθυρο πώς οι άνθρωποι παγκοσμίως αξιοποιούν την ΤΝ στην καθημερινότητά τους, από τη δουλειά μέχρι την προσωπική ζωή. Διαβάσαμε την έρευνα και καταγράψαμε τα πιο ουσιαστικά σημεία της, ώστε να δούμε πώς το ChatGPT αλλάζει τον τρόπο που ρωτάμε, δημιουργούμε και εκφραζόμαστε, όπως γράφει ο Παναγιώτης Αλεφραγής στο συνδρομητικό KREPORT.

Οι τρεις βασικές προθέσεις

Οι ερευνητές ταξινόμησαν τα αιτήματα των χρηστών σε τρεις μεγάλες κατηγορίες. Το πλαίσιο αυτό αποτυπώνει με ακρίβεια τη λογική πίσω από τις αλληλεπιδράσεις:

• Asking: ερωτήσεις για κατανόηση, εξηγήσεις, πληροφορίες.
• Doing εκτέλεση συγκεκριμένων εργασιών, όπως γραφή, διόρθωση ή μετάφραση κειμένων.
• Expressing προσωπική έκφραση, δημιουργικές ιδέες, ακόμη και συναισθηματικές τοποθετήσεις.

Αυτό το τρίπτυχο δείχνει ότι το ChatGPT δεν είναι μονοδιάστατο εργαλείο. Οι άνθρωποι το χρησιμοποιούν άλλοτε σαν εγκυκλοπαίδεια, άλλοτε σαν συνεργάτη που εκτελεί εργασίες, και άλλοτε σαν συνομιλητή στον οποίο καταθέτουν σκέψεις ή πειραματίζονται δημιουργικά. Η έρευνα αναδεικνύει ότι το “Doing” και το “Asking” καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μερίδιο χρήσης, ενώ το “Expressing” παραμένει πιο περιορισμένο, κάτι που υποδηλώνει πως οι περισσότεροι στρέφονται στο μοντέλο για πρακτική βοήθεια και λιγότερο για συναισθηματική ή προσωπική έκφραση.

Οι θεματικές με τη μεγαλύτερη συχνότητα

Πέρα από τις προθέσεις, η μελέτη κατηγοριοποιεί και τις ίδιες τις θεματικές που εμφανίζονται στις συνομιλίες. Τρεις ξεχωρίζουν ξεκάθαρα:

1. Writing – Η πιο διαδεδομένη χρήση. Περιλαμβάνει από απλά αιτήματα, όπως η σύνταξη ενός email, μέχρι πιο σύνθετα, όπως η συγγραφή άρθρων, εκθέσεων ή δημιουργικών κειμένων. Το εύρος είναι τεράστιο, αλλά το κοινό στοιχείο είναι ότι οι άνθρωποι στρέφονται στο ChatGPT για να επιταχύνουν ή να βελτιώσουν τη γραφή τους.
2. Practical Guidance – Εδώ ανήκουν τα αιτήματα που ζητούν οδηγίες, πλάνα, συμβουλές ή βήματα δράσης. Από την οργάνωση ενός project μέχρι την εκμάθηση μιας δεξιότητας, το ChatGPT λειτουργεί σαν καθοδηγητής.
3. Seeking Information – Η αναζήτηση πληροφόρησης, δηλαδή αιτήματα που μοιάζουν περισσότερο με ερωτήσεις προς μια μηχανή αναζήτησης, αλλά με περισσότερη έμφαση στην επεξήγηση.

Το συμπέρασμα είναι ότι οι χρήστες προσεγγίζουν το ChatGPT κυρίως ως εργαλείο που βελτιώνει την γραφή κειμένου και τους βοηθά να οργανώσουν πληροφορίες και δράσεις. Αυτό δείχνει ότι, παρά τις δυνατότητες του μοντέλου σε πολλούς τομείς, η γραφή και η καθοδήγηση παραμένουν η καρδιά της χρήσης.

Η ισορροπία ανάμεσα σε εργασία και καθημερινή ζωή

Η μελέτη εξετάζει επίσης πώς διαφοροποιείται η χρήση ανάλογα με το αν οι αλληλεπιδράσεις έχουν επαγγελματικό χαρακτήρα ή όχι. Ένα ενδιαφέρον μοτίβο που προκύπτει είναι η σταδιακή μετατόπιση: Ενώ στην αρχή το ChatGPT αξιοποιήθηκε κυρίως για εργασιακά tasks, με τον χρόνο η χρήση επεκτάθηκε και στην καθημερινότητα.

Αυτό αποτυπώνεται στη θεματολογία: Πρακτικές οδηγίες για προσωπικές δραστηριότητες, πληροφορίες για ποικίλα θέματα, ακόμη και δημιουργικά πειράματα εκτός πλαισίου δουλειάς. Η χρήση AI παύει να είναι ένα εργαλείο γραφείου και μετατρέπεται σε συνοδευτικό μέσο για διαφορετικές στιγμές της ημέρας. Αυτό το εύρημα είναι κρίσιμο γιατί δείχνει πώς η τεχνολογία διεισδύει όχι μόνο στη δουλειά μας, αλλά και στον τρόπο που οργανώνουμε την προσωπική μας ζωή.

Χρονικές και γεωγραφικές τάσεις

Η ανάλυση των δεδομένων αναδεικνύει και γεωγραφικές διαστάσεις. Η χρήση του ChatGPT δεν είναι αποκλειστικό φαινόμενο ανεπτυγμένων χωρών, αντίθετα, η εξάπλωσή του είναι παγκόσμια, με έντονη υιοθέτηση και σε χώρες μεσαίου εισοδήματος. Αυτό δείχνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται ένα εργαλείο των πολλών, σε διαφορετικά κοινωνικοοικονομικά πλαίσια.

Παράλληλα, τα δεδομένα δείχνουν διαφοροποιήσεις στη χρήση ανάλογα με την ώρα και την περίοδο. Οι κορυφώσεις στα αιτήματα συνδέονται με τις ώρες εργασίας, αλλά υπάρχει και σημαντική δραστηριότητα εκτός αυτών, κάτι που ενισχύει την εικόνα του ChatGPT ως εργαλείου πολλαπλών ρόλων.

Η ποιότητα των απαντήσεων

Ένα κρίσιμο ερώτημα είναι πώς αντιλαμβάνονται οι χρήστες την ποιότητα των απαντήσεων. Η μελέτη καταγράφει αξιολογήσεις που κατηγοριοποιούν τις αποκρίσεις σε “καλές” και “κακές”. Σε γενικές γραμμές, οι περισσότεροι χρήστες δήλωσαν ότι έλαβαν χρήσιμες απαντήσεις, ιδίως σε θεματικές όπως το Writing και το Practical Guidance.

Ωστόσο, η ποιότητα δεν είναι ομοιόμορφη. Σε πιο τεχνικά αιτήματα ή σε πολύπλοκες ερωτήσεις, τα ποσοστά ικανοποίησης πέφτουν. Αυτό αναδεικνύει τα όρια της τεχνολογίας, υπογραμμίζοντας ότι παρότι το ChatGPT μπορεί να καλύψει ευρύ φάσμα θεμάτων, δεν αντικαθιστά την εξειδικευμένη γνώση ή την ανθρώπινη κρίση.

Η εικόνα που αναδύεται

Το πιο σημαντικό στοιχείο που προκύπτει δεν είναι μόνο «τι» κάνουν οι άνθρωποι με το ChatGPT, αλλά και «γιατί». Οι χρήστες στρέφονται σε αυτό όταν χρειάζονται βοήθεια για να κατανοήσουν κάτι, να παραγάγουν πιο γρήγορα κείμενα, να οργανώσουν τη σκέψη τους ή να πειραματιστούν με ιδέες.

Η τεχνητή νοημοσύνη, μέσα από αυτή τη χρήση, λειτουργεί σαν καθρέφτης: Αναδεικνύει τις ανάγκες μας για γνώση, αποδοτικότητα και δημιουργικότητα. Κάθε κατηγορία αιτημάτων φανερώνει κάτι για τον τρόπο που δουλεύουμε και ζούμε σήμερα.

Η μελέτη How People Use ChatGPT αποτυπώνει την πρώτη μεγάλη περίοδο μαζικής αλληλεπίδρασης ανθρώπων και Gen AI. Το βασικό της μήνυμα είναι ότι η χρήση είναι πολυδιάστατη, εξελίσσεται συνεχώς και αντανακλά τις μεταβαλλόμενες ανάγκες των ανθρώπων. Από τις εργασιακές εφαρμογές μέχρι την προσωπική καθημερινότητα, το ChatGPT λειτουργεί ως εργαλείο που γεφυρώνει την πληροφορία, την καθοδήγηση και τη δημιουργικότητα. 

Η μελέτη αποτυπώνει ένα σημείο καμπής: Η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη μπει για τα καλά στην καθημερινότητά μας και η χρήση της γίνεται ολοένα πιο πολυδιάστατη. Το επόμενο κεφάλαιο δεν θα αφορά μόνο τι μπορεί να κάνει το ChatGPT, αλλά τι θα επιλέξουμε εμείς να κάνουμε με αυτό.

Μέχρι σήμερα, η επιστήμη φαινόταν να στηρίζει τη μέθοδο. Έρευνες υποδείκνυαν ότι η παράταση της νυχτερινής νηστείας μπορεί να βελτιώσει τον μεταβολισμό, να βοηθήσει στην κυτταρική επιδιόρθωση και ίσως να παρατείνει τη ζωή. Διατροφολόγοι, ωστόσο, προειδοποιούσαν ότι η παράλειψη γευμάτων δεν είναι πανάκεια – και μπορεί να ενέχει κινδύνους για άτομα με υποκείμενα νοσήματα.

Η διαλειμματική νηστεία περιορίζει την κατανάλωση τροφής σε ένα μικρό ημερήσιο παράθυρο, συχνά οκτώ ωρών, αφήνοντας ένα κενό 16 ωρών χωρίς φαγητό. Άλλες διατροφικές προσεγγίσεις, όπως το πλάνο 5:2, περιορίζουν τις θερμίδες συγκεκριμένες ημέρες αντί για ώρες.

Τώρα, μια πρώτη μεγάλης κλίμακας μελέτη του είδους της εγείρει σοβαρό προβληματισμό. Ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από πάνω από 19.000 ενήλικες και διαπίστωσαν ότι όσοι περιόριζαν τα γεύματά τους σε λιγότερο από οκτώ ώρες ημερησίως είχαν κατά 135% αυξημένο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακά νοσήματα, συγκριτικά με όσους έτρωγαν σε διάστημα 12-14 ωρών.

Αυξημένος καρδιαγγειακός κίνδυνος και περιορισμένο ωράριο γευμάτων

Ο αυξημένος αυτός κίνδυνος σημαίνει ότι, με βάση τα δεδομένα υγείας και τρόπου ζωής, τα άτομα αυτά ήταν πιο πιθανό να εμφανίσουν προβλήματα όπως έμφραγμα ή εγκεφαλικό. Η συσχέτιση με τη συνολική θνησιμότητα – δηλαδή τους θανάτους από κάθε αιτία – ήταν ασθενέστερη και ασαφής, όμως ο καρδιαγγειακός κίνδυνος παρέμεινε υψηλός σε όλες τις ηλικίες, τα φύλα και τις ομάδες τρόπου ζωής, ακόμη και μετά από εξονυχιστικό έλεγχο των δεδομένων.

Οι συγγραφείς της μελέτης τονίζουν πως τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν αιτιακή σχέση. Παρ’ όλα αυτά, το σήμα είναι αρκετά ισχυρό ώστε να αμφισβητήσει την εικόνα της διαλειμματικής νηστείας ως ακίνδυνης λύσης για καλύτερη υγεία.

Οι ερευνητές παρακολούθησαν Αμερικανούς ενήλικες επί οκτώ χρόνια. Για να καταγράψουν τις διατροφικές τους συνήθειες, οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν δύο φορές –με διαφορά περίπου δύο εβδομάδων– να ανακαλέσουν όσα έφαγαν και ήπιαν. Από αυτές τις «ανακλήσεις διατροφής», οι επιστήμονες εκτίμησαν το μέσο χρονικό παράθυρο κατανάλωσης τροφής κάθε ατόμου ως ενδεικτικό της μακροπρόθεσμης συνήθειάς του.

Όσοι έτρωγαν εντός οκτώ ωρών διέτρεχαν μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακά αίτια σε σχέση με όσους κατανάλωναν γεύματα εντός 12-14 ωρών. Ο αυξημένος κίνδυνος ήταν σταθερός σε όλες τις κοινωνικοοικονομικές ομάδες και πιο έντονος μεταξύ καπνιστών και ατόμων με διαβήτη ή προϋπάρχουσα καρδιοπάθεια – γεγονός που υποδεικνύει ότι πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί όσοι ανήκουν σε αυτές τις κατηγορίες.

Τι λένε οι ειδικοί για τα οφέλη και τους κινδύνους

Η συσχέτιση παρέμεινε ακόμη κι όταν συνυπολογίστηκαν η ποιότητα της διατροφής, η συχνότητα γευμάτων και σνακ και άλλοι παράγοντες τρόπου ζωής. Ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης στο περιοδικό Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical Research and Reviews, καθηγητής Victor Wenze Zhong, σημειώνει πως η διατροφή αποτελεί βασικό παράγοντα εμφάνισης διαβήτη και καρδιοπαθειών — άρα η συσχέτιση με αυξημένη καρδιαγγειακή θνησιμότητα δεν εκπλήσσει.

Μεγάλη έρευνα συνδέει το περιορισμένο ωράριο γευμάτων με αυξημένο κίνδυνο θανάτου από καρδιακά νοσήματα, προκαλώντας ανησυχίες για τη δημοφιλή δίαιτα.

«Το απροσδόκητο εύρημα είναι ότι η μακροχρόνια τήρηση τόσο στενού παράθυρου γευμάτων (λιγότερο από οκτώ ώρες) σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακά», αναφέρει ο καθηγητής Zhong, επιδημιολόγος στην Ιατρική Σχολή του Shanghai Jiao Tong University. Αυτό αντίκειται στη δημοφιλή αντίληψη — που βασίζεται σε βραχυπρόθεσμες μελέτες — ότι η διαλειμματική νηστεία βελτιώνει την υγεία της καρδιάς και του μεταβολισμού.

Σε συνοδευτικό άρθρο στο ίδιο περιοδικό, ο κορυφαίος ενδοκρινολόγος Anoop Misra εξετάζει τα υπέρ και τα κατά της διαλειμματικής νηστείας. Από τη μία πλευρά, πολλές δοκιμές δείχνουν ότι μπορεί να βοηθήσει στην απώλεια βάρους, στη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, στη μείωση της αρτηριακής πίεσης και στη βελτίωση των λιπιδίων στο αίμα — με κάποια στοιχεία για αντιφλεγμονώδη δράση.

Επιπλέον, διευκολύνει τη διαχείριση του σακχάρου χωρίς αυστηρή μέτρηση θερμίδων, προσαρμόζεται εύκολα σε πολιτισμικές ή θρησκευτικές πρακτικές νηστείας και είναι απλή στην εφαρμογή. Ωστόσο, σύμφωνα με τον καθηγητή Misra, οι πιθανοί αρνητικοί αντίκτυποι περιλαμβάνουν ελλείψεις θρεπτικών συστατικών, αύξηση χοληστερόλης, υπερβολική πείνα, ευερεθιστότητα, πονοκεφάλους και μειωμένη συμμόρφωση μακροπρόθεσμα.

Ποιοι πρέπει να προσέχουν ιδιαίτερα

Για άτομα με διαβήτη, η ανεξέλεγκτη νηστεία μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνες πτώσεις σακχάρου ή αύξηση κατανάλωσης ανθυγιεινών τροφών κατά το διάστημα των γευμάτων. Σε ηλικιωμένους ή ασθενείς με χρόνιες παθήσεις υπάρχει κίνδυνος αύξησης ευπάθειας ή επιτάχυνσης απώλειας μυϊκής μάζας.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η διαλειμματική νηστεία βρίσκεται στο μικροσκόπιο. Μια αυστηρή τρίμηνη έρευνα (JAMA Internal Medicine, 2020) έδειξε ότι οι συμμετέχοντες έχασαν μικρή ποσότητα βάρους — κυρίως μυϊκής μάζας — ενώ άλλη μελέτη ανέφερε παρενέργειες όπως αδυναμία, πείνα, αφυδάτωση, πονοκεφάλους και δυσκολία συγκέντρωσης.

Η νέα αυτή μεγάλη μελέτη προσθέτει έναν πιο ανησυχητικό προβληματισμό: μια πιθανή σύνδεση μεταξύ στενού ωραρίου γευμάτων και αυξημένου καρδιαγγειακού κινδύνου — τουλάχιστον για κάποιες ομάδες ατόμων.

Εξατομικευμένη προσέγγιση μέχρι νεωτέρας

Ο καθηγητής Zhong, όταν ερωτήθηκε τι θα συμβούλευε γιατρούς και κοινό μετά τα νέα δεδομένα, τόνισε ότι άτομα με καρδιοπάθεια ή διαβήτη πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικά υιοθετώντας τόσο στενό χρονικό πλαίσιο γευμάτων. Τα ευρήματα καταδεικνύουν την ανάγκη για «εξατομικευμένες» συστάσεις βάσει υγείας κάθε ατόμου και νεότερων ερευνητικών στοιχείων.

“Με βάση τα σημερινά δεδομένα,” σημειώνει ο καθηγητής Zhong, “φαίνεται πως έχει μεγαλύτερη σημασία το τι τρώμε παρά το πότε τρώμε.” Τουλάχιστον προς το παρόν καλό θα ήταν οι άνθρωποι να αποφεύγουν τη μακροχρόνια εφαρμογή του στενού οκταώρου είτε για πρόληψη καρδιακών νοσημάτων είτε για μακροζωία.

Το συμπέρασμα: Δεν είναι ανάγκη να εγκαταλείψουμε πλήρως τη διαλειμματική νηστεία αλλά να την προσαρμόζουμε στο ατομικό προφίλ κινδύνου. Μέχρι να ξεκαθαρίσουν περισσότερο τα στοιχεία, ίσως είναι ασφαλέστερο να δώσουμε μεγαλύτερη έμφαση στην ποιότητα του φαγητού παρά στο ρολόι.

Διαβάστε το αρχικό άρθρο εδώ.

Οι ειδικοί εδώ και χρόνια κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου: οι PFAS έχουν συνδεθεί με καρκίνο, βλάβες στο συκώτι και το ανοσοποιητικό, αλλά και με προβλήματα ανάπτυξης στα παιδιά. Έρευνες σε Γαλλία, Γερμανία και Δανία είχαν δείξει εκτεταμένη μόλυνση αυγών. Το ζητούμενο ήταν αν παρόμοια εικόνα υπάρχει και στην Ελλάδα.

Η μελέτη από επιστήμονες του Πανεπιστημίου Αιγαίου και του ΕΚΠΑ που έχει σημάνει συναγερμό έχει ως τίτλο: “Παρουσία υπερφθοριωμένων και πολυφθοριωμένων ουσιών, φυτοφαρμάκων, φαρμακευτικών ουσιών και βαρέων μετάλλων στα αυγά κοτόπουλου ελληνικής παραγωγής και εκτίμηση του κινδύνου από την κατανάλωσή τους”

Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science of The Total Environment, ανέλυσε 75 αυγά από κοτέτσια σε Σέρρες, Μαγνησία, Βοιωτία, Αττική και Ηλεία.

Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ανησυχητικά καθώς σε όλα τα δείγματα ανιχνεύθηκαν PFAS, ενώ πάνω από τα μισά αυγά ξεπερνούσαν τα επιτρεπόμενα όρια της Ε.Ε. Στην Ηλεία, κάθε δείγμα υπερέβη τις οδηγίες της EFSA για όλες τις ηλικιακές ομάδες.

Οι μέσες τιμές για PFOS, PFHxS και PFBA καταγράφηκαν σε πολύ υψηλά επίπεδα, με κάποιες μετρήσεις να φτάνουν έως και 5,30 μg/kg. Σύμφωνα με τους ερευνητές, έφηβοι και ηλικιωμένοι στη χώρα μας υπερβαίνουν το όριο ασφαλούς εβδομαδιαίας πρόσληψης, γεγονός που δημιουργεί σοβαρούς προβληματισμούς για την υγεία των καταναλωτών.

Η έρευνα κατέγραψε επίσης, για πρώτη φορά σε ελληνικά αυγά, υπολείμματα φαρμάκων και έξι διαφορετικά φυτοφάρμακα. Μεταξύ αυτών, το εντομοαπωθητικό DEET εντοπίστηκε σε όλα τα δείγματα, ενώ το οξολινικό οξύ ήταν το συχνότερα ανιχνευμένο φαρμακευτικό σκεύασμα.

Παρά το γεγονός ότι τα βαρέα μέταλλα βρέθηκαν σε χαμηλά επίπεδα, οι επιστήμονες είναι σαφείς: η παρουσία PFAS στα ελληνικά αυγά συνιστά απειλή για τη δημόσια υγεία.

Όπως υπογραμμίζουν, απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να εντοπιστούν οι πηγές της μόλυνσης και να ληφθούν μέτρα προστασίας.

Σύμφωνα με την έρευνα (στο ετήσιο συνέδριο της Alzheimer’s Association International Conference), σχεδόν 3.000 συμμετέχοντες ηλικίας 70 έως 79 ετών κατέγραφαν τις συνήθειες τους στο περπάτημα για διάστημα 10 ετών. Όσοι διατήρησαν ή αύξησαν τη φυσική τους δραστηριότητα παρουσίασαν μεγαλύτερη βελτίωση στην ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών και στη λεγόμενη εκτελεστική λειτουργία.

Τα οφέλη του περπατήματος ήταν ακόμη πιο εμφανή σε άτομα με γενετική προδιάθεση για τη νόσο Αλτσχάιμερ, σύμφωνα με την προδημοσίευση της μελέτης, η οποία δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί από άλλους επιστήμονες ή δημοσιευτεί σε επιστημονικό περιοδικό.

Η επικεφαλής συγγραφέας, δρ. Cindy Barha, επίκουρη καθηγήτρια κινησιολογίας στο University of Calgary στον Καναδά, τονίζει: «Γνωρίζουμε ότι όσο μεγαλώνουμε αυξάνεται η καθιστική ζωή και μειώνεται η σωματική δραστηριότητα. Γι’ αυτό συστήνουμε να περιορίσετε το καθισιό εντάσσοντας μικρά διαλείμματα περπατήματος ανάμεσα στις περιόδους που κάθεστε.»

Πώς δρα η νόσος Αλτσχάιμερ στον εγκέφαλο;

Η νόσος Αλτσχάιμερ αποτελεί σοβαρή μορφή άνοιας που θεωρείται πως προκαλείται από συσσώρευση βλαβερών πλακών στον εγκέφαλο, οι οποίες παρεμποδίζουν την επικοινωνία των νευρικών κυττάρων και τελικά οδηγούν στον θάνατό τους, εξηγεί η Barha. Καθώς πεθαίνουν όλο και περισσότερα νευρικά κύτταρα, οι ασθενείς εμφανίζουν σταδιακή απώλεια μνήμης, σύγχυση, αλλαγές προσωπικότητας και σωματική κατάπτωση. Η ασθένεια μπορεί να αποβεί μοιραία και μέχρι σήμερα δεν υπάρχει γνωστή θεραπεία.

Τα γονίδια παίζουν σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση της νόσου. Συγκεκριμένα, οι γονότυποι APOE επηρεάζουν τον μεταβολισμό των πλακών και των λιπών στο αίμα. Η παραλλαγή APOE4 δυσκολεύει τον εγκέφαλο να απομακρύνει τις πλάκες και συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.

Περίπου 15% έως 25% του πληθυσμού φέρει αυτή την παραλλαγή του γονιδίου APOE, σύμφωνα με τα στοιχεία του US National Institutes of Health. Η ύπαρξή της διαπιστώνεται μόνο μέσω γενετικού ελέγχου.

Η σύνδεση σώματος και νου μέσω της άσκησης

Παρότι η νέα μελέτη δεν εφάρμοσε συγκεκριμένο πρόγραμμα περπατήματος, η Barha προτείνει να εντάσσουμε πολλαπλές βόλτες μέσα στη μέρα για να «σπάμε» την καθιστική συμπεριφορά και να διατηρούμε σταθερά υψηλά επίπεδα φυσικής δραστηριότητας κάθε χρόνο ώστε να προστατεύσουμε τις γνωστικές μας λειτουργίες.

«Χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να προσδιοριστεί ο ακριβής αριθμός βημάτων που απαιτούνται, αλλά είναι σίγουρο πως όσο περισσότερα τόσο το καλύτερο», σημειώνει. «Τα επόμενα βήματα είναι να ανακαλύψουμε το ελάχιστο ωφέλιμο επίπεδο περπατήματος για διάφορες ομάδες — όπως γυναίκες έναντι ανδρών ή φορείς του APOE4 έναντι μη φορέων.»

Έρευνα του 2022 έδειξε ότι ακόμα και όσοι έκαναν περίπου 3.800 βήματα ημερησίως με οποιαδήποτε ταχύτητα μείωσαν τον κίνδυνο άνοιας κατά 25%.

Γιατί όμως το περπάτημα ωφελεί τόσο πολύ τον εγκέφαλο; Οι ειδικοί έχουν διάφορες θεωρίες. Μία εξ αυτών είναι ότι η τακτική άσκηση βοηθά στην παραγωγή περισσότερης πρωτεΐνης BDNF (brain-derived neurotrophic factor), που λειτουργεί σαν «λίπασμα» για τον εγκέφαλο καθώς ενισχύει τη δημιουργία νέων κυττάρων και συνδέσεων.

Όπως εξηγεί η Barha, «πιστεύουμε ότι πρωτεΐνες που απελευθερώνονται από τους μύες φτάνουν στον εγκέφαλο — είτε διαπερνώντας είτε δρώντας στο αιματοεγκεφαλικό φράγμα — και προκαλούν αντιδράσεις που αυξάνουν τα επίπεδα BDNF».

Άλλη θεωρία είναι πως η άσκηση μειώνει τη νευροφλεγμονή, συχνό χαρακτηριστικό της νόσου Αλτσχάιμερ. Ο εγκέφαλος στέλνει μικρογλοιακά κύτταρα για να επιτεθούν στις πλάκες, όμως αυτό μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ, σύμφωνα με τη δρ. Christiane Wrann, αναπληρώτρια καθηγήτρια ιατρικής στο Massachusetts General Hospital και το Harvard Medical School. Η χρόνια φλεγμονή οδηγεί τα μικρογλοιακά κύτταρα να επιτίθενται και σε υγιή εγκεφαλικά κύτταρα, καταστρέφοντας τις συνδέσεις του εγκεφάλου.

«Με τη σωματική άσκηση ενισχύεται το γενετικό πρόγραμμα έκφρασης που χρειάζονται τα μικρογλοιακά κύτταρα για να λειτουργούν σωστά», λέει η Wrann.

Μεγαλύτερος κίνδυνος, μεγαλύτερο όφελος;

Οι ερευνητές διαπίστωσαν με έκπληξη ότι το περπάτημα προσέφερε το μεγαλύτερο όφελος στα άτομα με το γονίδιο APOE4, συγκριτικά με όσους δεν το φέρουν. Γιατί συμβαίνει αυτό; Περισσότερη έρευνα απαιτείται, αλλά η Barha έχει μια θεωρία.

«Πριν ξεκινήσει η μελέτη, πιστεύαμε ότι οι φορείς του APOE4 είχαν μεγαλύτερο περιθώριο βελτίωσης στη γνωστική λειτουργία επειδή ίσως ήδη εμφάνιζαν κάποια έκπτωση», εξηγεί. «Επομένως είχαν περισσότερο χώρο για πρόοδο.» Επιπλέον, ίσως το ίδιο το πρόγραμμα της μελέτης ενθάρρυνε τους συμμετέχοντες με APOE4 να αυξήσουν το περπάτημά τους, επιβραδύνοντας την πορεία της έκπτωσης.

«Είναι ένα πολύ ισχυρό παράδειγμα πως ποτέ δεν είναι αργά να ξεκινήσει κανείς άσκηση», δηλώνει η Wrann. «Κάθε βήμα μετράει — και είναι πολύ καλύτερο να ακολουθείτε ένα πρόγραμμα που πραγματικά σας αρέσει και μπορείτε να το τηρήσετε.»

Διαβάστε το αρχικό άρθρο εδώ.

Ειδικότερα το 2024 ήταν το πιο θερμό έτος στη χώρα μας από το 1991 με μέση ετήσια τιμή της θερμοκρασίας στους 16 ° C, ενώ η μέση μέγιστη θερμοκρασία στην Ελλάδα ήταν σε όλες τις περιοχές υψηλότερη από τη μέση τιμή της κλιματικής περιόδου 1991-2020.

Όπως σημειώθηκε κατά την παρουσίαση, τo 77% των ημερών του έτους κατέγραψε θετικές αποκλίσεις, καθιστώντας το αποτύπωμα της κλιματικής αλλαγής ορατό όλες τις εποχές του χρόνου.

Ο διευθυντής Ερευνών του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, δρ Κωνσταντίνος Λαγουβάρδος, χαρακτήρισε την συμπεριφορά του καιρού για το 2024 «ακραία», καθώς -όπως είπε- οι αποκλίσεις θερμοκρασίας για όλη την Ελλάδα είναι στο +1,8 από τον μέσον όρο της κλιματικής περιόδου 1991-2020 και τόνισε ότι «σχεδόν όλοι οι μήνες του χρόνου έχουν θερμοκρασίες πάνω από τις κανονικές τιμές».

Παράλληλα το 2024 ήταν το θερμότερο έτος παγκοσμίως, με τη μέση θερμοκρασία να ξεπερνάει κατά +1,6 βαθμούς τη μέση τιμή της προβιομηχανικής περιόδου (1850-1900). Πολύ σημαντική, όπως υπογραμμίστηκε, ήταν και η αύξηση των επιπέδων του διοξειδίου του άνθρακα στον πλανήτη, με τη μέση τιμή το 2024 να φθάνει τα 422.1 ppm, 2.9 ppm περισσότερα από την μέση τιμή του 2023.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στους θερινούς μήνες του 2024 καθώς, όπως επισημάνθηκε, 85 από τις 92 ημέρες του καλοκαιριού του 2024 κατέγραψαν θερμοκρασίες με πολύ μεγάλες θετικές αποκλίσεις. Συγκεκριμένα ο Ιούνιος του 2024 ήταν ο θερμότερος των τελευταίων δεκαετιών με παρατεταμένες περιόδους υψηλών θερμοκρασιών που διήρκεσαν αρκετές ημέρες.

Αξιοσημείωτη, σύμφωνα με τα στοιχεία της επιστημονικής ομάδας, ήταν η έντονη θερμική καταπόνηση που παρουσιάστηκε σε πολλές πόλεις της χώρας. Μεταξύ των τριών μεγαλύτερων πόλεων (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα) η Αθήνα παρουσίασε τις δυσμενέστερες συνθήκες, όπως τονίζει η ομάδα του climatebook.gr.

«Το μεγάλο πρόβλημα των πόλεων είναι ότι παραμένουν ζεστές και το βράδυ. Παραμένουν όλο το 24ωρο σε πάρα πολύ υψηλά επίπεδα και σε δείκτες θερμοκρασίας και σε δείκτες δυσφορίας», σημείωσε ο κ. Λαγουβάρδος. Όπως είπε επρόκειτο για μία ακραία συμπεριφορά του καιρού ειδικά στις μεγάλες πόλεις προκαλώντας συνεχές θερμικό στρες στους κατοίκους των μεγάλων πόλεων, καθώς η θερμοκρασία παρέμενε πάνω από τους 29 βαθμούς για πολλά συνεχόμενα 24ωρα μέσα στον καύσωνα. «Επομένως δεν υπήρχε χρόνος ώστε ο ανθρώπινος οργανισμός να αισθανθεί μία ανακούφιση», τόνισε ο κ. Λαγουβάρδος, ενώ υπογράμμισε ότι ο Ιούνιος είχε «εξαιρετικά ακραία συμπεριφορά».

Από την πλευρά του το μέλος της επιστημονικής ομάδας του climatebook.gr, δρ Σταύρος Ντάφης επισήμανε ότι σε μεγάλες πόλεις της χώρας, πάνω από το 70% των ημερών του Ιουνίου παρουσίασαν ισχυρή ή και ακόμα μεγαλύτερη θερμική καταπόνηση με βάση το δείκτη UTCI.

Στην Αθήνα το 66,7% των ημερών κατατάσσονται σε πολύ ισχυρή θερμική καταπόνηση, ενώ υπολογίστηκε και μία ημέρα ακραίας θερμικής καταπόνησης.

Για τη χώρα μας ο Μάιος και ο Νοέμβριος 2024 ήταν δύο ελαφρώς ψυχροί μήνες, ενώ ο Φεβρουάριος και ο Ιούνιος 2024 ήταν δύο πολύ θερμοί μήνες όσον αφορά τις αποκλίσεις από τις κανονικές τιμές.

“Η Βορειοδυτική Ελλάδα θερμαίνεται γρηγορότερα”

Σύμφωνα με τα στοιχεία της επιστημονικής ομάδας οι μεγαλύτερες θετικές αποκλίσεις (+2.1 -2.3 βαθμοί Κελσίου) σημειώθηκαν σε περιοχές της Δυτικής και Βόρειας Ελλάδας και οι χαμηλότερες θετικές αποκλίσεις στην Κρήτη.

Όπως επισήμανε ο κ. Λαγουβάρδος ο ρυθμός που θερμαίνεται η βορειοδυτική Ελλάδα είναι διπλάσιος σε σχέση με την Κρήτη και τα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου, γεγονός που -όπως σημείωσε- είναι πολύ ανησυχητικό για τις επιπτώσεις στη γεωργία, στον τουρισμό, στα οικοσυστήματα στις δασικές πυρκαγιές.

«Μας απασχολεί να ξέρουμε που παρουσιάζεται η μεγαλύτερη αύξηση της θερμοκρασίας ώστε να μπορέσουμε να πάρουμε μέτρα μετριασμού της κλιματικής αλλαγής. Πρέπει να γνωρίζουμε που εντοπίζεται το πρόβλημα. Υπάρχουν περιοχές της χώρας μας που ζεσταίνονται γρηγορότερα, οι περιοχές μακριά από τη θάλασσα. Για παράδειγμα η Καστοριά συγκεκριμένα βρέθηκε με + 2,2 βαθμούς αύξηση», τόνισε και προσέθεσε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας στις νοτιότερες περιοχές όπως η Κρήτη είναι περίπου στον έναν βαθμό.

«Οι περιοχές που ζεσταίνονται γρηγορότερα στη χώρα μας είναι περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, όπου βρίσκονται μακριά από τη θάλασσα κι αυτό το βλέπουμε κι εκτός συνόρων στις βαλκανικές χώρες, Βουλγαρία, Pουμανία», ανέφερε.

Το 2024 το 9ο ξηρότερο έτος

Αναφορικά με τις βροχοπτώσεις το 2024, σύμφωνα με τα στοιχεία του climatebook, ήταν από τα πολύ ξηρά έτη των τελευταίων 30 ετών, αλλά όχι το ξηρότερο (το 9ο στην κατάταξη) ενώ το ύψος βροχής στην Ελλάδα το 2024 ήταν σε αρκετές περιοχές χαμηλότερο από εκείνο που είχε καταγραφεί ως μέση τιμή κατά την κλιματική περίοδο 1991-2020.

Οι περιοχές όπου σημειώθηκαν λιγότερες βροχές σχετικά με την κλιματική τιμή ήταν η Ανατολική Μακεδονία και η Θράκη, πολλά τμήματα της ανατολικής χώρας (συμπεριλαμβανομένης και της Αττικής), τα νησιά και η Κρήτη, ενώ αυτές με τις περισσότερες βροχές σχετικά με την κλιματική τιμή ήταν κυρίως στη Θεσσαλία και στην Κεντρική Μακεδονία.

Σχετικά με τις ξηρές μέρες, σύμφωνα με τα στοιχεία της επιστημονικής ομάδας του climatebook.gr παρατηρήθηκε αύξηση του αριθμού τους, με τις μεγαλύτερες αυξήσεις να εντοπίζονται στην Ήπειρο, τη Δυτική Θεσσαλία και τη Δυτική Στερεά Ελλάδα.

Το θερμότερο έτος για τις θάλασσες

Αναφορικά με τη θερμοκρασία των θαλασσών το 2024 ήταν το πιο θερμό έτος από το 1991 και για τις θάλασσες, ξεπερνώντας το δεύτερο θερμότερο, αυτό του 2023. Όπως καταδεικνύει η επιστημονική ομάδα η θερμοκρασία της θάλασσας ήταν σε όλα τα πελάγη υψηλότερη από την κλιματική τιμή της περιόδου 1991-2020. Ειδικά σε περιοχές του Βόρειου Αιγαίου και της Ρόδου, η θετική απόκλιση έφτασε τους +2.4 βαθμούς Κελσίου.

«Η θέρμανση του επιφανειακού στρώματος (0-200 μ) έφτασε ως τους +2 ° C, και του ενδιάμεσου στρώματος (200-800 μ)τους +0.5-+1 ° C έναντι της κλιματικής τιμής. Οι περιοχές όπου η θερμοκρασία εμφανίζεται ελάχιστα χαμηλότερη της κλιματικής τιμής εντοπίζονται σε μεμονωμένες περιοχές νότια και περιμετρικά της Κρήτης στα βαθύτερα στρώματα (800-4.000 μ), τα οποία ωστόσο, χαρακτηρίζονται στο σύνολό τους από θετικές αποκλίσεις ~+0.2 ° C», σημείωσε η φυσικός- ωκεανογράφος στο Εργαστήριο Παράκτιας και Θαλάσσιας Έρευνας στο ΙΤΕ, δρ Σοφία Δαρμαράκη.

Η θερμοκρασία της θάλασσας ξεπέρασε ακόμη και τους 30 ° C τον Ιούλιο και Αύγουστο του 2024 στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Ρόδου και Καστελόριζου, καθώς και σε περιοχές του Ιονίου, ενώ η χαμηλότερη θερμοκρασία, 12 ° C, σημειώθηκε στο Θρακικό Πέλαγος και στο Βόρειο Αιγαίο τον Μάρτιο του 2024.

Χιονοπτώσεις και δασικές πυρκαγιές

Σχετικά με τις ημέρες χιονοκάλυψης, σύμφωνα με τα στοιχεία της ομάδας στη Βόρεια Ελλάδα και στην Πίνδο, κυμάνθηκαν κατά 30-35% κάτω από τη μέση τιμή της περιόδου 2005-2023.

Πάνω από την μέση τιμή οι συνολικές ημέρες χιονοκάλυψης για το 2024 ήταν μόνο σε μεγάλα υψόμετρα στα Λευκά Όρη της Κρήτης.

«Το 2024 ο αριθμός των ημερών χιονοκάλυψης περιορίζεται στις πιο πολλές περιοχές. Τη δεκαετία 2011-2020 τα χιόνια περιορίζονται πολύ», τόνισε ο κ. Λαγουβάρδος, ενώ σημείωσε ότι η έρπουσα φωτιά που εκδηλώθηκε τέλος Μαρτίου του 2024 καταδεικνύει την έλλειψη χιονοπτώσεων. «Κανονικά θα έπρεπε να ήταν χιονισμένα εκείνη τη περίοδο. Κι όμως είχαμε πυρκαγιά στο τέλος του χειμώνα», επισήμανε.

Σχετικά με τις δασικές πυρκαγιές, σύμφωνα με τα στοιχεία της ομάδας ο συνολικός αριθμός καμένων στρεμμάτων περιορίστηκε στα 420.000 στρέμματα, χαμηλότερα από τον μέσο όρο της περιόδου 2006-2024 (503.000 στρέμματα), παρόλο που -όπως τονίστηκε στην παρουσίαση- ήταν μία «κακή μετεωρολογική χρονιά».

Η μεγαλύτερη σε έκταση ήταν η πυρκαγιά στην Πεντέλη τον Αύγουστο, η οποία εκτιμάται ότι έκαψε περίπου 104.000 στρέμματα.

Παρ’ όλα αυτά, ο κ. Λαγουβάρδος υπογράμμισε δύο ποιοτικά χαρακτηριστικά που εντόπισαν. Το πρώτο, όπως είπε, είναι ότι οι πυρκαγιές ξεκίνησαν νωρίς, όπως η φωτιά στα Πιέρια όρη και το δεύτερο ότι πυρκαγιές εκδηλώθηκαν και αρκετά αργά μέσα στην αντιπυρική περίοδο, όπως αυτή στην Κορινθία στο τέλος Σεπτεμβρίου.

Συνολικά, 31 καιρικά επεισόδια με έντονες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις καταγράφηκαν στην Ελλάδα το 2024. Ο αριθμός αυτός, όπως επισήμανε η επιστημονική ομάδα, είναι υψηλότερος από τον ετήσιο μέσο όρο της περιόδου 2000-2024 (24 επεισόδια). Τα 24 επεισόδια ήταν άμεσα σχετιζόμενα με πλημμύρες, 10 με ισχυρούς ανέμους και 6 με σίφωνες ξηράς. Τα επεισόδια αυτά προκάλεσαν συνολικά 9 ανθρώπινες απώλειες.

Όπως σημείωσε η διευθύντρια Ερευνών του ΙΕΠΒΑ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, δρ Βασιλική Κοτρώνη η πρόκληση είναι «πώς να βρεθεί αυτός ο δίαυλος επικοινωνίας, ώστε αυτά τα κλιματικά δεδομένα να αποτελέσουν κομμάτι της πολιτικής».

«Αυτός ο δίαυλος επικοινωνίας πρέπει να καθοριστεί και να είναι συνεχής, γιατί αν αυτά τα κλιματικά δεδομένα δεν αποτελέσουν την πηγή της λήψης αποφάσεων για την προσαρμογή και την αποφυγή, τότε νομίζω ότι θα έχει χαθεί όλο το παιχνίδι. Δεν λέω ότι δεν γίνονται πράγματα, αλλά δεν γίνονται όσο πρέπει να γίνονται», επισήμανε.

Από την πλευρά της η διευθύντρια Περιβαλλοντικής Πολιτικής WWF Θεοδότα Νάντσου τόνισε ότι τον πήχη για τα θέματα της κλιματικής αλλαγής που βλέπουμε να συμβαίνει τα τελευταία χρόνια, τον βάζει η επιστήμη. «Οι δημοκρατικές κοινωνίες βρίσκουν τις καλύτερες λύσεις. Τα δεδομένα όμως μπαίνουν από τους επιστήμονες και είναι πάρα πολύ σημαντικό να παρουσιάζονται με τέτοιο τρόπο, όπως από την ομάδα του Climatebook, ώστε πραγματικά να μπορούμε να καταλάβουμε για τι πράγμα μιλάμε, τι είναι αυτές οι μεταβολές και προφανώς που οφείλονται».

«Ως δημοκρατικές κοινωνίες τώρα εμείς οφείλουμε από κάθε μετερίζι, να δούμε πώς συντεταγμένα και με τον καλύτερο δυνατό τρόπο θα βρούμε εκείνες τις λύσεις και θα προετοιμαστούμε κατάλληλα, ώστε και να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή, αυτό είναι το κομμάτι της προσαρμογής σε ένα κακό που έχει ήδη συντελεστεί μέχρι τώρα, αλλά ιδίως πώς θα αναχαιτίσουμε το ακόμα χειρότερο που δυστυχώς βλέπουμε να έρχεται πολύ πιο γρήγορα και πιο άγρια από όσο είχε αρχικά προβλεφθεί. Αυτά που ξέραμε ήταν ότι οι καταστροφές θα αρχίζουν να σκάνε στον πολιτισμό μας, γύρω στο 2040, και ότι μέχρι τότε θα αρχίσουμε να βλέπουμε κλιμακούμενες επιπτώσεις, οι οποίες όμως δεν θα είναι κάτι φοβερά δραματικό. Αυτά έχουν έρθει πολύ πιο μπροστά όλα χρονικά. Είναι λοιπόν εξαιρετικά σημαντικό να έχουμε τέτοια εργαλεία και τα δεδομένα αυτά να μεταφράζονται με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούμε πραγματικά να καταλάβουμε τι συμβαίνει», σημείωσε και ανέφερε «ότι αυτοί οι γρήγοροι για τα δεδομένα της φύσης, ρυθμοί κλιματικής μεταβολής οφείλονται στις ανθρωπογενείς εκπομπές αέριων του θερμοκηπίου». «Αυτές είναι που πρέπει να αντιμετωπιστούν, να μειωθούν, να μηδενιστούν και από αυτό το μηδέν προκύπτει και η ανάγκη όλα τα κράτη, άσχετα από το μέγεθος της συμβολής τους, να μηδενίσουν. Όσο πιο νωρίς πάρουμε ως κοινωνίες αυτό το μήνυμα, τόσο περισσότερο χρόνο έχουμε ώστε αυτή τη μετάβαση προς το μηδέν να την κάνουμε σωστά και να την κάνουμε με τρόπο δίκαιο, κοινωνικά δίκαιο και σίγουρα οικονομικά πιο επωφελή και περιβαλλοντικά ασφαλή γιατί χρειάζεται η μετάβαση αυτή να γίνει και με τρόπο που σέβεται τα οικοσυστήματα. Η φύση είναι η καλύτερη θωράκισή μας απέναντι στις κλιματικές καταστροφές».

Ακόμη στάθηκε στον ρυθμό αύξησης της θερμοκρασίας στη Βόρεια Ελλάδα τονίζοντας ότι η Καστοριά, εμφανίζει την μεγαλύτερη μέση αύξηση από το 1990.

«Αυτό σημαίνει φοβερό στρες για τα οικοσυστήματα που τόσο λατρεύουμε και που είναι παγκόσμια αναγνωρισμένης αξίας, όπως η Πρέσπα. Η Πρέσπα έχει χάσει τα χιόνια», σημείωσε.

Εκ μέρους της Greenpeace η κ. Έλενα Δανάλη έδωσε έμφαση στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στη γεωργία και τη γεωργική παραγωγή και στην παραγωγή της τροφής μας, τονίζοντας ότι η αξιοποίηση αυτών των δεδομένων που προέρχονται από την επιστημονική γνώση θα συμβάλει ώστε «εμείς οι πολίτες στηριζόμενοι στα κλιματικά δεδομένα και στους κλιματικούς επιστήμονες να καταφέρουμε να σταματήσουμε την κλιματική αλλαγή και να διαμορφώσουμε ριζικά το αγροτικό μοντέλο».

Την παρούσα ετήσια έκθεση του Climatebook επιμελήθηκαν οι δρ. Κώστας Λαγουβάρδος, Γιώργος Κύρος, δρ. Σταύρος Ντάφης, δρ. Κατερίνα Παπαγιαννάκη, δρ. Βασιλική Κοτρώνη και δρ. Φραγκουλίδης Γεώργιος.

Ακόμη συνεισέφεραν:

– για τη δασική πυρκαγιά στη Βορειοανατολική Αττική ο κύριο ερευνητής Δρ Θοδωρής Γιάνναρος (Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών),

– για τις θερμοκρασίες θάλασσας η δρ Σοφία Δαρμαράκη, φυσικός- ωκεανογράφος στο Εργαστήριο Παράκτιας και Θαλάσσιας Έρευνας στο ΙΤΕ,

– για τη θερμική επιβάρυνση τον Ιούνιο του 2024, η δρ. Κατερίνα Πανταβού, επιστημονική συνεργάτης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.

Όπως διαπιστώνεται, οι θερμοκρασίες των ωκεανών αυξάνονταν με περίπου 0,06 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία στα τέλη της δεκαετίας του 1980, ενώ τώρα αυξάνονται με 0,27 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία.

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι αυτή η επιταχυνόμενη αύξηση της θερμοκρασίας των ωκεανών οφείλεται στην αυξανόμενη ενεργειακή ανισορροπία της Γης, σύμφωνα με την οποία περισσότερη ενέργεια από τον Ήλιο απορροφάται στο σύστημα της Γης από όση διαφεύγει πίσω στο Διάστημα. Αυτή η ανισορροπία έχει σχεδόν διπλασιαστεί από το 2010, εν μέρει λόγω της αύξησης των συγκεντρώσεων των αερίων του θερμοκηπίου και επειδή η Γη αντανακλά πλέον λιγότερο ηλιακό φως στο Διάστημα από ό,τι πριν.

Οι θερμοκρασίες των ωκεανών παγκοσμίως σημείωσαν ρεκόρ για 450 συνεχόμενες ημέρες το 2023 και στις αρχές του 2024. Μέρος αυτής της θερμότητας προήλθε από το Ελ Νίνιο, ένα φυσικό φαινόμενο θέρμανσης στον Ειρηνικό. Όταν οι επιστήμονες το συνέκριναν με ένα παρόμοιο Ελ Νίνιο το 2015-2016, εντόπισαν ότι το υπόλοιπο της θερμότητας-ρεκόρ εξηγείται από την αύξηση της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας ταχύτερα τα τελευταία δέκα χρόνια από ό,τι τις προηγούμενες δεκαετίες.

Αυτή η επιταχυνόμενη αύξηση της θερμοκρασίας, σημειώνουν οι ερευνητές, υπογραμμίζει τον επείγοντα χαρακτήρα της μείωσης της καύσης ορυκτών καυσίμων, ώστε να αποφευχθούν ακόμη πιο ραγδαίες αυξήσεις της θερμοκρασίας στο μέλλον και να αρχίσει η σταθεροποίηση του κλίματος.