Η Meta Platforms του Ζάκερμπεργκ κατάργησε το πρόγραμμα ελέγχου των πληροφοριών (fact-checking) στις ΗΠΑ και ο διευθύνων σύμβουλός της είπε ότι θα συνεργαστεί με τον εκλεγμένο πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ για να αντιμετωπίσουν τη λογοκρισία σε όλον τον κόσμο. «Η Ευρώπη έχει έναν ολοένα και αυξανόμενο αριθμό νόμων που θεσμοθετούν τη λογοκρισία και καθιστούν δύσκολο να κατασκευαστεί οτιδήποτε καινοτόμο εκεί», είπε ο Ζάκερμπεργκ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απάντησε ότι ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες δεν υποχρεώνει, ούτε προτρέπει τις πλατφόρμες να απομακρύνουν νόμιμο περιεχόμενο, παρά μόνο εκείνο που θα μπορούσε να αποδειχθεί επιβλαβές, όπως για παράδειγμα στα παιδιά ή στις δημοκρατίες της ΕΕ. «Αποκρούουμε κατηγορηματικά κάθε ισχυρισμό περί λογοκρισίας», είπε ένας εκπρόσωπος.

Ο Ζάκερμπεργκ είπε χθες ότι η Meta θα βάλει τέλος στο πρόγραμμα ελέγχου των πληροφοριών στο Facebook, το Instagram και το Threads, αρχής γενομένης από τις ΗΠΑ. Θα το αντικαταστήσει με ένα σύστημα «community notes», παρόμοιο με εκείνο που χρησιμοποιείται σήμερα στην πλατφόρμα Χ. Με αυτό το σύστημα οι απλοί χρήστες μπορούν να γράφουν μια «υποσημείωση» σε μια ανάρτηση, εάν πιστεύουν ότι είναι παραπλανητική. Η υποσημείωση δημοσιοποιείται εφόσον αρκετοί χρήστες την κρίνουν χρήσιμη.

Η Επιτροπή ανέφερε ότι για να χρησιμοποιηθεί ένα τέτοιο σύστημα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η πλατφόρμα θα πρέπει να κάνει μια «μελέτη επιπτώσεων» και να την στείλει στις Βρυξέλλες. Ο εκπρόσωπος είπε ότι η ΕΕ δεν προκαταβάλει τη μορφή που θα έχει ο έλεγχος περιεχομένου και ότι οι λεγόμενες community notes θα μπορούσαν να είναι μια πιθανότητα. «Οποιοδήποτε μοντέλο επιλέξει μια πλατφόρμα, θα πρέπει να είναι αποτελεσματικό και αυτό επιδιώκουμε. Για αυτό ελέγχουμε την αποτελεσματικότητα των μέτρων που υιοθετούνται και εφαρμόζονται από τις πλατφόρμες εδώ στην ΕΕ», τόνισε.

Η υπουργός Τεχνητής Νοημοσύνης και Ψηφιακών Μέσων της Γαλλίας Κλάρα Σαπάζ είπε πάντως ότι είναι «σε εξέλιξη» μια μελέτη επιπτώσεων για την κατάργηση του προγράμματος fact-checking από τη Meta. «Μας διαβεβαίωσαν ότι σκοπεύουν να τηρήσουν τους κανόνες μας», είπε η υπουργός αφού συνομίλησε το πρωί με στελέχη του αμερικανικού κολοσσού.

Πηγές με γνώση του θέματος ανέφεραν πάντως ότι η Meta έστειλε ήδη μια πρώτη ανάλυση κινδύνου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αμέσως μετά την ανακοίνωση στην οποία προέβη την Τρίτη ο Ζάκερμπεργκ.

Οι τεχνολογικές εταιρίες που δεν τηρούν τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς κινδυνεύουν με πρόστιμα που μπορεί να φτάσουν έως και το 6% του ετήσιου κύκλου εργασιών τους παγκοσμίως ή ακόμη και με απαγόρευση λειτουργίας στην ΕΕ, εφόσον οι παραβιάσεις είναι σοβαρές και επανειλημμένες.

Το Γαλλικό Πρακτορείο συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα ελέγχου περιεχομένου, σε περισσότερες από 26 γλώσσες, που ανέπτυξε το Facebook. Η πλατφόρμα αυτή σήμερα πληρώνει περισσότερα από 80 μέσα ενημέρωσης σε όλον τον κόσμο για να χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες fact-checking που διαθέτουν, στο Facebook, το WhatsApp και το Instagram.

Οι σχέσεις του Ντόναλντ Τραμπ με τον ιδρυτή του Facebook βρίσκονταν όλο το προηγούμενο διάστημα δεν ήταν και οι καλύτερες. Η αρχή έγινε με τον αποκλεισμό του ηγέτη των Ρεπουμπλικάνων από τη δημοφιλή πλατφόρμα για τα αιματηρά γεγονότα της 6 Ιανουαρίου 2021 με την εισβολή οπαδών του στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ.

Ο Τραμπ τότε είχε δηλώσει ότι θα έπρεπε να είχε απαγορεύσει το Facebook ενώ ήταν στην εξουσία. Ωστόσο, όπως σημείωνε με νόημα, «τότε ο Ζάκερμπεργκ με έπαιρνε τηλέφωνο και ερχόταν στον Λευκό Οίκο για να μου λέει πόσο υπέροχος είμαι».

Η εταιρεία αποκατέστησε τον λογαριασμό του στις αρχές του 2023, ωστόσο ο επόμενος ένοικος του Λευκού Οίκου συνέχισε τις επιθέσεις κατά του Facebook και του ιδιοκτήτη του, για τον οποίο είχε πει πως συμμετείχε σε μια «συνωμοσία» σε βάρος του.

Ο Ζάκερμπεργκ κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας απέφυγε να υποστηρίξει κάποιον εκ των δύο υποψηφίων. Ωστόσο τους μήνες πριν από την εκλογή του Τραμπ παρουσίασε μια πιο θετική στάση απέναντι του σε σχέση με το παρελθόν.

Σύμφωνα με το CNN, το δέμα παραδόθηκε στο Πανεπιστήμιο Νορθίστερν της Βοστόνης μέσα στην εβδομάδα και εξερράγη. Περιείχει ένα επικριτικό σημείωμα για τον Μαρκ Ζούκερμπεργκ ενώ καταγγέλλονταν και οι σχέσεις μεταξύ των προγραμματιστών εικονικής πραγματικότητας και της πανεπιστημικής κοινότητας.

Από την έκρηξη τραυματίστηκε ο εργαζόμενος που έπιασε το δέμα μετά την παραλαβή του, μεταδίδει το CNN που επικαλείται πηγές των Αρχών. Μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο για να αντιμετωπιστούν τα τραύματα στα χέρια του, ανέφερε η αστυνομία της Βοστόνης ενώ εξουδετερώθηκε ένα δεύτερο δέμα που θεωρήθηκε ύποπτο.

Η αστυνομία ανέφερε ότι ερευνά το συμβάν σε συνεργασία με την Πυροσβεστική και την Υπηρεσία Ιατρικών Επειγόντων της Βοστόνης. Ορισμένα βραδινά μαθήματα ακυρώθηκαν χθες, Τρίτη, αλλά το πανεπιστήμιο θα λειτουργήσει κανονικά σήμερα, ανέφερε το Νορθίστερν στον ιστότοπό του.

Οι αρχές δεν έχουν διευκρινίσει ποιος μπορεί να έστειλε το δέμα ή γιατί στοχοθετήθηκε το Νορθίστερν.

Το CNN και το κανάλι WCVB της Βοστόνης μετέδωσαν ότι το δέμα περιείχε ένα σημείωμα που επέκρινε τον Ζούκερμπεργκ. Η εταιρεία Meta έχει αναπτύξει μια πλατφόρμα εικονικής πραγματικότητας, την Horizon. Ο συντάκτης του σημειώματος προειδοποιεί να μην συνεργάζεται ο κόσμος με προγραμματιστές εικονικής πραγματικότητας, σύμφωνα με το CNN. Το WCVB ανέφερε ότι το σημείωμα ήταν ανυπόγραφο και προειδοποιούσε γενικά τον κόσμο να μην συνεργάζεται με τον Ζούκερμπεργκ.

Το σημείωμα βρισκόταν μέσα σε ένα δοχείο υπό πίεση, το οποίο εξερράγη όταν ανοίχτηκε.

Η Meta δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα να σχολιάσει τις πληροφορίες αυτές.

Η αστυνομία σε άλλα πανεπιστήμια της Βοστόνης, όπως στο Χάρβαρντ και το ΜΙΤ, κάλεσαν τους ανθρώπους να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί και να καλέσουν τις αρχές αν πέσει στην αντίληψή τους κάποιο ύποπτο δέμα.

Η πόλη της Βοστόνης συγκλονίστηκε το 2013 από τις βομβιστικές επιθέσεις στον Μαραθώνιο, όπου σκοτώθηκαν τρεις άνθρωποι και περισσότεροι από 260 τραυματίστηκαν. Το 2015 δικαστήριο καταδίκασε σε θάνατο τον Τζοχάρ Τσαρνάγεφ, ο οποίος εξαπέλυσε αυτές τις επιθέσεις μαζί με τον μεγαλύτερο αδελφό του που σκοτώθηκε λίγες ημέρες αργότερα, σε ανταλλαγή πυρών με την αστυνομία.

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ / Φωτογραφίες: Reuters

Φυσικά, αυτό δεν αποτελεί έκπληξη καθότι έχουμε συνηθίσει πλέον τη σύγχυση του διαδικτύου με τις μεγάλες ολιγοπωλιακές ψηφιακές πλατφόρμες. Συνεπώς, οποιαδήποτε νέα εξέλιξη αφορά τις εν λόγω πλατφόρμες, φαίνεται de facto να συνδέεται με το σύνολο του διαδικτύου. Αξίζει, ωστόσο, να σταθούμε λίγο παραπάνω σε αυτά τα τέσσερα σημεία, που συνοψίζουν την υπαρξιακή κρίση που βιώνει η Meta.

Η εταιρεία μεγάλωνε με ραγδαίους ρυθμούς ανάπτυξης επί 18 χρόνια, έχοντας φτάσει σχεδόν τους 1,93 δισ. χρήστες. Φαίνεται, όμως, να έφτασε στο σημείο κορύφωσης της μεγέθυνσης της: η επέλαση του TikTok, η αλλαγή πολιτικής απορρήτου της Apple στις συσκευές της, η «γήρανση» των χρηστών της, η στροφή του περιεχομένου σε μικρά βίντεο και η αναποτελεσματικότητα κεφαλαιοποίησης τους με όρους διαφήμισης, αλλά και οι αποκαλύψεις της Frances Haugen, είναι μερικά από τα κυριότερα αίτια που οδήγησαν τη Facebook να γίνει Meta στο έτος της «ενηλικίωσης» της. Ωστόσο, το rebranding και το όραμα του Metaverse, δε φαίνεται να έπεισαν ούτε τους μετόχους ούτε τους χρήστες. Κι αυτό, όχι μόνο διότι πολλά από τα προβλήματα που ταλανίζουν την πλατφόρμα μεταφέρονται και διογκώνονται στον εικονικό κόσμο της Meta, αλλά και γιατί το εγχείρημα θα αργήσει –εάν το κάνει ποτέ- να αποφέρει τους καρπούς που επιδιώκει η εταιρεία.

Επιπρόσθετα, μια καταδικαστική απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ, που προέκυψε έπειτα από προσφυγές του γνωστού Αυστριακού δικηγόρου και ακτιβιστή, Max Schrems, ακύρωσε το νομικό πλαίσιο βάσει του οποίου γινόταν η μεταφορά των δεδομένων των ευρωπαίων χρηστών στις ΗΠΑ. Για την ιστορία, η απόφαση με ονομασία «Schrems II» εκδόθηκε τον Ιούλιο του 2020 και, ουσιαστικά, καταδείκνυε ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να προστατεύσουν επαρκώς την ιδιωτικότητα των δεδομένων των ευρωπαίων χρηστών βάσει των προδιαγραφών του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία των Δεδομένων (ΓΚΠΔ/GDPR). Ελλείψει ενός εναλλακτικού πλαισίου, οι εταιρείες πλέον όφειλαν να πάρουν έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη μεταφορά δεδομένων, συνάπτοντας πρότυπες συμβατικές ρήτρες (Standard Contractual Clauses) – ένα είδος νομικού «παραθύρου». Ωστόσο, η Ιρλανδική Αρχή Προστασίας των Δεδομένων, παρά τις κριτικές που έχει δίκαια δεχθεί για αδράνεια, πάτησε πάνω σε αυτή την απόφαση και έκρινε τον Αύγουστο του 2020, ότι ούτε οι εν λόγω ρήτρες επαρκούν και, στην ουσία, τις «πάγωσε». Σε μια ειρωνική τροπή των πραγμάτων, η «μπάλα πήρε» και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο που καταδικάστηκε για χρήση υπηρεσιών στον ιστότοπο του, που μετέφεραν παράνομα δεδομένα στις ΗΠΑ.

Η όλη συζήτηση έχει στην πραγματικότητα εξελιχθεί σε ένα παιχνίδι γεωπολιτικής στρατηγικής. Από τη μία, έχουμε την ΕΕ, που ασκεί ένα είδους «νομοθετικού επεκτατισμού», επιθυμώντας να εδραιώσει την «ψηφιακή της κυριαρχία», διαμορφώνοντας τα παγκόσμια ρυθμιστικά πλαίσια και τις αρχές λειτουργίας του ψηφιακού κόσμου. Αυτό έχει ονομαστεί ως το «φαινόμενο των Βρυξελλών» από την καθηγήτρια Anu Bradford: η ΕΕ αντιπαραβάλλει συνεχώς κάποιες υποτιθέμενες ανώτερες ευρωπαϊκές αρχές έναντι των «ανεξέλεγκτων» ΗΠΑ ή της «αυταρχικής» Κίνας. Από την άλλη, έχουμε τις ΗΠΑ, που υπό το πρίσμα της αλλαγής πλεύσης προς τον «ορθολογισμό» με τον πρόεδρο Biden, επιθυμούν να καθησυχάσουν τον Δυτικό κόσμο ότι η Αμερική ξαναέγινε μια ανοιχτή χώρα, μακριά από τα «ξεσπάσματα» του Τrump. Οι ΗΠΑ, βέβαια, δεν είναι ακόμα ικανές να προστατεύσουν την ιδιωτικότητα των πολιτών της από την εκμετάλλευση των δεδομένων τους, καθώς δεν έχουν υιοθετήσει ένα ομοσπονδιακό πλαίσιο στα πρότυπα του GDPR.

Επιπλέον, η τελευταία ενημέρωση σχετικά με μια νέα διατλαντική συμφωνία μεταφοράς δεδομένων αναφέρει ότι θα ανακοινωθεί τον προσεχή Μάιο και ότι οι Ευρωπαίοι πολίτες θα έχουν περισσότερα δικαιώματα επί του τρόπου επεξεργασίας και διαχείρισης των δεδομένων τους στις ΗΠΑ απ’ ότι οι Αμερικάνοι πολίτες (!).

Λαμβάνοντας, συνεπώς, υπόψη όλα τα παραπάνω, μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα πως η απειλή της Meta να αποχωρήσει από την ΕΕ είναι ένα «πυροτέχνημα», με στόχο να πιέσει τις πολιτικές ηγεσίες και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού –και δη των ΗΠΑ, καθότι οι ευρωπαϊκές αρχές φαίνονται ανένδοτες– να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν άμεσα ένα νέο νομικό πλαίσιο μεταφοράς δεδομένων. Η υπαρξιακή κρίση της εταιρείας, εξάλλου, δε θα άντεχε το πλήγμα μιας πιθανής παύσης παροχής υπηρεσιών στην ΕΕ.

Όμως, η απειλή αυτή είναι ενδεικτική της δύναμης που έχουν αποκτήσει οι μεγάλες ψηφιακές εταιρείες, από την Amazon και τη Meta μέχρι τη Spotify και το Netflix, οι οποίες έχουν μετασχηματίσει ριζικά τα καπιταλιστικά μέσα εκμετάλλευσης του τρόπου παραγωγής αξίας. Μια πιθανή αποχώρηση θα σήμαινε την απώλεια χιλιάδων θέσεων εργασίας στην ΕΕ και, δη, την Ιρλανδία που είναι η ευρωπαϊκή βάση των αμερικανικών εταιρειών. Έτσι, και μόνο η απειλή αρκεί να κινητοποιήσει τις αρμόδιες αρχές στη σκέψη μιας τέτοιας εξέλιξης. Συνεπώς, φαίνεται ότι έχουμε φτάσει στο σημείο όπου αυτές οι εταιρείες έχουν γίνει πολύ μεγάλες, αλλά και συνυφασμένες με την κυβερνησιμότητα του διαδικτύου για να τις «χωρίσουμε», με αποτέλεσμα οι όποιες λύσεις να απαιτούν δομικές αλλαγές στον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας του ίντερνετ, κάτι που φυσικά θα σήμαινε και την αλλαγή του νεοφιλελεύθερου δόγματος περί ανεξέλεγκτης και άνευ όρων και κανόνων επέκτασης.

Ανάλυση του Χάρη Παπαευαγγέλου, Υποψήφιου Διδάκτορα σε θέματα ρύθμισης των πλατφορμών στο Πανεπιστήμιο της Τουλούζης 3 – Paul Sabatier -Περιλαμβάνεται στο blog του Ινστιτούτου Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ