Παράλληλα, αναλύει το όραμά του για τη διεύρυνση της παράταξης, ξεκαθαρίζοντας ότι αυτή δεν αφορά γεωγραφικές μετακινήσεις «δεξιά ή αριστερά» ή επαγγελματίες της πολιτικής. Αντιθέτως, ορίζει ως προτεραιότητα την επανασύνδεση με τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία και τους πολίτες που σήμερα αισθάνονται «αόρατοι», προτείνοντας ένα σύγχρονο πολιτικό σχέδιο κοινωνικής δικαιοσύνης.

Αποκλείει κατηγορηματικά τη συνεργασία με τη Ν.Δ., επικαλούμενος τη διαφωνία του με τις συντηρητικές πολιτικές που αποδυναμώνουν το κοινωνικό κράτος.

Σ’ ό,τι αφορά την πλατφόρμα «Αλλαγή+»,  την περιγράφει ως ένα κάλεσμα για ουσιαστική πολιτική συζήτηση γύρω από ιδέες και όχι ως όχημα προσωπικών φιλοδοξιών για την ηγεσία.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κύριε Χριστοδουλάκη, ο κ. Κωνσταντινόπουλος που διεγράφη από την Κοινοβουλευτική Ομάδα του κόμματος σας προσπάθησε όπως κατηγορήθηκε «να αλλάξει την ατζέντα, ώστε αντί να απολογείται η κυβέρνηση για τα πεπραγμένα της να συζητάμε για την τεχνητή εσωστρέφεια του ΠΑΣΟΚ»;

Πρέπει να πούμε κάποια πράγματα ξεκάθαρα και χωρίς αστερίσκους. Πρώτον, σε ό,τι με αφορά, έχω κάνει μια πολύ καθαρή και συνειδητή επιλογή στον δημόσιο λόγο και στη δημόσια παρουσία μου εν γένει, ακόμα και θέματα στα οποία μπορεί να διαφωνώ, να μην τα επισημαίνω και να τα θέτω στις συζητήσεις μας στα συλλογικά μας όργανα.

Όργανα των οποίων η λειτουργία πρέπει να συστηματοποιηθεί και να ενταθεί για να ενισχυθεί η εσωτερική συλλογική δημοκρατική διαδικασία στο ΠΑΣΟΚ. Διαδικασία που είναι αναγκαία για τον πολιτικό μας χώρο. Δεύτερον, υπάρχουν μια σειρά από στελέχη μας τα οποία στον δημόσιο λόγο τους έχουν εκφραστεί με τρόπο που ασκεί είτε κριτική, είτε διαφοροποίηση, είτε απλώς αποτυπώνει έναν προβληματισμό.

Δεν είναι μόνο ο Οδυσσέας Κωνσταντινόπουλος. Στο σημείο, λοιπόν, αυτό πιστεύω ότι πρέπει να κάνουμε μια επιλογή: Αν ως δημοκρατικό κόμμα ποινικοποιούμε τη διαφορετική άποψη, την κριτική και τον προβληματισμό ή όχι. Η δική μου άποψη είναι ότι η κριτική, ο προβληματισμός ή η διαφορετική άποψη δεν πρέπει να ποινικοποιούνται.

Το Συνέδριο πρέπει να παρουσιάσει ένα σχέδιο που δεν θα περιορίζεται σε διακηρύξεις αλλά θα περιγράφει συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές

Αυτός είναι και ο λόγος που θεωρώ ότι ο προσυνεδριακός διάλογος που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη είναι μια ευκαιρία να συζητήσουμε όλα τα ζητήματα ανοιχτά και να βγούμε πιο ισχυροί πολιτικά. Τρίτον, πιστεύω βαθιά ότι η ενότητα είναι αναγκαία, γιατί είμαστε σε μια δύσκολη συνθήκη για το ΠΑΣΟΚ.

Ωστόσο, η ενότητα αυτή, όπως και η προοπτική του χώρου, η διεύρυνση, το μεγάλωμα και το άνοιγμα μας στην κοινωνία, δεν χτίζονται μέσα από διαδικασίες διαγραφών. Χτίζονται με όρους σύνθεσης. Η σύνθεση είναι δύσκολη, αλλά είναι ο μόνος δρόμος για να δομήσουμε ξανά τη μεγάλη δημοκρατική παράταξη.

–Σε λιγότερο από δύο εβδομάδες ξεκινά το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ; Τι αναμένετε εσείς από αυτό;

Περιμένω ένα συνέδριο που θα ξαναφέρει την πολιτική εκεί που πραγματικά ανήκει: στην κοινωνία. Γιατί σήμερα ένα μεγάλο μέρος των πολιτών αισθάνεται ότι η πολιτική συζήτηση γίνεται χωρίς αυτούς. Μιλά για δείκτες, για  αναπτυξιακά μεγέθη και για δημοσιονομικούς κανόνες, αλλά δεν μιλά αρκετά για την πραγματική ζωή των ανθρώπων. Στην Ελλάδα του 2026 υπάρχουν εργαζόμενοι που δουλεύουν περισσότερο αλλά δυσκολεύονται να καλύψουν βασικές ανάγκες. Υπάρχουν νέοι που δεν μπορούν να σχεδιάσουν τη ζωή τους γιατί δεν έχουν πρόσβαση σε αξιοπρεπή στέγη και εργασία. Υπάρχουν οικογένειες που βλέπουν το κόστος ζωής να αυξάνεται ενώ οι ευκαιρίες κοινωνικής κινητικότητας περιορίζονται.

Το πραγματικό ερώτημα ως προς την πολιτική μας διεύρυνση είναι αν μπορούμε να εκφράσουμε εκείνη τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία που σήμερα αισθάνεται ότι δεν έχει φωνή στο πολιτικό σύστημα

Το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ πρέπει να απαντήσει σε αυτή την πραγματικότητα. Να παρουσιάσει ένα συνεκτικό πολιτικό σχέδιο για μια Ελλάδα με λιγότερες ανισότητες, με ισχυρό κοινωνικό κράτος, με δημόσια υγεία και παιδεία που λειτουργούν πραγματικά για όλους. Ένα σχέδιο που δεν θα περιορίζεται σε διακηρύξεις αλλά θα περιγράφει συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές. Αν το συνέδριο καταφέρει να γίνει χώρος ουσιαστικής πολιτικής συζήτησης και κοινωνικής συμμετοχής —και όχι απλώς μια διαδικασία αναπαραγωγής εσωκομματικών ισορροπιών και μηχανισμών— τότε μπορεί να αποτελέσει αφετηρία μιας νέας σχέσης εμπιστοσύνης ανάμεσα στην πολιτική και την κοινωνία. Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο ζητούμενο της εποχής μας.

–Η διεύρυνση που ξεκίνησε από το ΠΑΣΟΚ, πιστεύετε ότι είναι στη σωστή κατεύθυνση; Πρέπει να είναι μια διεύρυνση τόσο από τα δεξιά όσο και από τα αριστερά;

Η διεύρυνση είναι απαραίτητη για κάθε πολιτική δύναμη που επιθυμεί να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στη δημόσια ζωή του τόπου. Όμως η διεύρυνση δεν είναι ζήτημα γεωγραφίας στον πολιτικό χάρτη. Δεν είναι απλώς θέμα μετακινήσεων από «δεξιά» ή από «αριστερά». Δεν είναι κάτι που αφορά τους γυρολόγους ή τους επαγγελματίες της πολιτικής αλλά πρωτίστως τους ίδιους τους πολίτες.

Για αυτό και το πραγματικό ερώτημα ως προς την πολιτική μας διεύρυνση είναι αν μπορούμε να εκφράσουμε εκείνη τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία που σήμερα αισθάνεται ότι δεν έχει φωνή στο πολιτικό σύστημα. Τους εργαζόμενους που βλέπουν το εισόδημα τους να εξανεμίζεται από την ακρίβεια. Τους νέους που δεν μπορούν να αποκτήσουν σπίτι. Τους μικρομεσαίους που προσπαθούν να επιβιώσουν σε μια οικονομία που συχνά ευνοεί τους λίγους και ισχυρούς.

Η πολιτική αυτονομία για εμάς δεν είναι απλώς ένα σύνθημα. Είναι προϋπόθεση αξιοπιστίας απέναντι στους πολίτες που ζητούν μια πραγματική προοδευτική εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης

Το ΠΑΣΟΚ ιστορικά υπήρξε η μεγάλη δημοκρατική παράταξη που εξέφρασε ευρείες κοινωνικές συμμαχίες γύρω από την ιδέα της κοινωνικής δικαιοσύνης και της δημοκρατικής προόδου. Αν λοιπόν η διεύρυνση σημαίνει ότι ξαναχτίζουμε αυτές τις κοινωνικές συμμαχίες με σύγχρονους όρους, τότε όχι μόνο είναι απλά σωστή, είναι αναγκαία.

–Είστε από εκείνους που αποκλείουν την συνεργασία με την ΝΔ μετά τις εκλογές; 

Προφανώς. Η συζήτηση για τις συνεργασίες συχνά γίνεται με όρους τακτικής. Για εμάς όμως το βασικό ζήτημα είναι πολιτικό και προγραμματικό. Το ΠΑΣΟΚ έχει έναν διαφορετικό προσανατολισμό από τη συντηρητική πολιτική της ΝΔ. Δεν μπορούμε να γίνουμε συμπλήρωμα μιας πολιτικής που διευρύνει τις κοινωνικές ανισότητες, αποδυναμώνει το κοινωνικό κράτος και αντιμετωπίζει την ανάπτυξη κυρίως ως υπόθεση των λίγων.

Η “Αλλαγή+” είναι μια προοδευτική εναλλακτική που ξαναβάζει εκείνους τους πολίτες που θεωρούν ότι είναι  «αόρατοι»  για το πολιτικό κατεστημένο ξανά στον προσκήνιο του δημόσιου διαλόγου

Η πολιτική αυτονομία για εμάς δεν είναι απλώς ένα σύνθημα. Είναι προϋπόθεση αξιοπιστίας απέναντι στους πολίτες που ζητούν μια πραγματική προοδευτική εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης. Το κρίσιμο ζήτημα άλλωστε στην πολιτική δεν είναι με ποιους θα κυβερνήσεις. Είναι για ποιους κυβερνάς. Και εμείς θέλουμε να κυβερνήσουμε για εκείνη τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία που σήμερα αισθάνεται ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν τη συμπεριλαμβάνει.

–Τι είναι η  «Αλλαγή+» εκτός από το όνομα μιας ακόμα πολιτικής πλατφόρμας; Τι διαφορετικό έχετε να προτείνετε στους πολίτες για τα καθημερινά προβλήματα; Τι έχετε να πείτε πχ για την ακρίβεια, για τις ελλείψεις γιατρών και διδακτικού προσωπικού στα νησιά;

Η «Αλλαγή+» είναι μια προσπάθεια να επαναφέρουμε στο κέντρο της πολιτικής συζήτησης την έννοια της κοινωνικής αλλαγής με σύγχρονους όρους.

Σήμερα η οικονομία μπορεί να εμφανίζει θετικούς δείκτες ανάπτυξης. Όμως οι αριθμοί συχνά λένε μόνο τη μισή αλήθεια. Γιατί η ανάπτυξη δεν μοιράζεται δίκαια στην κοινωνία. Υπάρχουν πολίτες που βλέπουν την καθημερινότητά τους να γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη, παρότι οι συνολικοί οικονομικοί δείκτες βελτιώνονται.

Η «Αλλαγή+» ξεκινά από αυτή τη διαπίστωση: ότι η ανάπτυξη δεν είναι απλώς ένας οικονομικός δείκτης. Είναι το πώς μοιράζεται ο πλούτος και ποιες ευκαιρίες δημιουργούνται για την κοινωνία. Για αυτό μιλάμε με συγκεκριμένες πολιτικές προτάσεις και επιλογές. Για ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων ώστε να αυξηθεί το μερίδιο της εργασίας στο εθνικό εισόδημα. Για μια νέα στεγαστική πολιτική που θα περιλαμβάνει κοινωνική κατοικία, αξιοποίηση δημόσιας γης και ρύθμιση της αγοράς βραχυχρόνιας μίσθωσης ώστε οι νέοι να έχουν πρόσβαση σε αξιοπρεπή στέγη.

Παράλληλα, μιλάμε για ισχυρή δημόσια υγεία και παιδεία με πραγματική ενίσχυση των υποδομών και του ανθρώπινου δυναμικού. Και για μια φορολογική πολιτική που περιορίζει την υπερσυγκέντρωση πλούτου και στηρίζει τη μεσαία τάξη.

Με άλλα λόγια, η «Αλλαγή+» είναι μια πρόταση για μια οικονομία πιο παραγωγική αλλά και πιο δίκαιη. Μια προοδευτική εναλλακτική που ξαναβάζει εκείνους τους πολίτες που θεωρούν ότι είναι  «αόρατοι»  για το πολιτικό κατεστημένο ξανά στον προσκήνιο του δημόσιου διαλόγου.

–Με την «Αλλαγή+» δηλώνετε την υποψηφιότητά σας, όταν προκύψει θέμα ηγεσίας στο ΠΑΣΟΚ;

Η «Αλλαγή+» είναι πολύ περισσότερα από ένα όχημα της όποιας προσωπικής πολιτικής φιλοδοξίας. Δεν δημιουργήθηκε για να υπηρετήσει εσωκομματικές στρατηγικές αλλά για να υπηρετήσει αξίες. Δημιουργήθηκε για να μπορέσουν να εκφραστούν  αγωνίες για  τον τόπο μας και τους ανθρώπους του και να ανοίξει ένας πολιτικός διάλογος ιδεών μέσα στο ΠΑΣΟΚ και στη δημοκρατική παράταξη. Ο δημόσιος διάλογος σήμερα χρειάζεται λιγότερους στρατηγούς και περισσότερους στρατιώτες, λιγότερη αυταρέσκεια και εγωκεντρισμό και περισσότερες συλλογικές απαντήσεις στα μεγάλα προβλήματα της κοινωνίας που μας αφορούν όλους. Αν θέλουμε πραγματικά να ξαναχτίσουμε τη σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και την πολιτική, πρέπει να αποδείξουμε ότι η συζήτηση γίνεται γύρω από ιδέες και πολιτικές προτάσεις, για να κάνουμε τη ζωή μας καλύτερη, όχι γύρω από πρόσωπα.

Αυτό ακριβώς είναι η Αλλάγη+.

Είναι ένα πολιτικό κάλεσμα για συζήτηση, όχι με αυτούς που θέλουν να γίνουν κάτι, αλλά με εκείνους που θέλουν να κάνουν κάτι για να αλλάξουν τα πράγματα.

–Ο πόλεμος του άξονα ΗΠΑ – Ισραήλ εναντίον του Ιράν συνεχίζεται. Η ελληνική κυβέρνηση διαχειρίζεται σωστά την κρίση; Θα μπορούσε να κάνει κάτι διαφορετικό;

Η Ελλάδα οφείλει να λειτουργεί ως δύναμη ειρήνης και σταθερότητας σε αυτή την δύσκολη γειτονιά του πλανήτη που κατοικούμε. Μια περιοχή που δυστυχώς δοκιμάζεται από  διαρκείς εντάσεις, ανταγωνισμούς και αναθεωρητικές λογικές. Αυτό σημαίνει σταθερή προσήλωση στο διεθνές δίκαιο, στην αποκλιμάκωση και στην ενεργητική διπλωματία.

Καμία κρίση δεν λύνεται με περισσότερη ένταση· λύνεται μόνο με επιστροφή στους κανόνες της διεθνούς κοινότητας και με ενίσχυση των διπλωματικών πρωτοβουλιών για πολιτική λύση. Από την πρώτη στιγμή είχαμε πει ότι η Ελλάδα όφειλε να βρίσκεται στο πλευρό της Κύπρου.

Η ενότητα όπως και η προοπτική του χώρου, η διεύρυνση, το μεγάλωμα και το άνοιγμα μας στην κοινωνία, δεν χτίζονται μέσα από διαδικασίες διαγραφών. Χτίζονται με όρους σύνθεσης

Ωστόσο, η κυβέρνηση δεν μπορεί να εργαλειοποιεί μικροπολιτικά την αυτονόητη αυτή στρατηγική. Η εξωτερική πολιτική μιας χώρας δεν είναι επικοινωνιακό έργο μόνο μιας κυβέρνησης. Είναι αποτέλεσμα μιας εθνικής στρατηγικής που χτίζεται διαχρονικά.

Σε αυτή τη στρατηγική η συμβολή της δημοκρατικής παράταξης και του ΠΑΣΟΚ υπήρξε καθοριστική. Από το ενιαίο αμυντικό δόγμα που διαμόρφωσε μια νέα αντίληψη ασφάλειας για τον ελληνισμό, μέχρι τη στρατηγική επιλογή της ευρωπαϊκής πορείας της Κύπρου. Χάρη σε αυτές τις επιλογές η Κύπρος είναι σήμερα πλήρες μέλος της ΕΕ και διαθέτει ένα ισχυρότερο πλαίσιο διεθνούς στήριξης. Γι’ αυτό και στη σημερινή συγκυρία η Ελλάδα οφείλει να συνεχίσει σε αυτή τη γραμμή: με σοβαρότητα, στρατηγική ψυχραιμία και σταθερή υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου. Γιατί για εμάς ο σεβασμός στους κανόνες της διεθνούς κοινότητας δεν είναι σημαία ευκαιρίας. Είναι σταθερή και απαράβατη εθνική γραμμή και για την Ελλάδα και για την Κύπρο.

Αναφορικά με την προσωπική του επιλογή να στηρίξει τον κ. Δούκα ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ τόνισε την πεποίθηση του ότι στις κρίσιμες στιγμές όλοι οφείλουν να παίρνουν καθαρές θέσεις. «Έχουμε μπροστά μας μια μεγάλη ευκαιρία, αλλά και μια μεγάλη πρόκληση. Οι ευρωεκλογές έδειξαν ότι οι πολίτες αποδοκίμασαν τη ΝΔ και τις επιλογές της και απαιτούν από εμάς να του δώσουμε μια εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης. Και αυτό μόνο το ΠΑΣΟΚ μπορεί να το κάνει».

Ανέλυσε δε, αναφέροντας ότι «Είναι η ώρα να ενώσουμε δυνάμεις, όχι εσωκομματικές αλλά κοινωνικές και να κάνουμε υπερβάσεις. Χρειαζόμαστε την αυτοπεποίθηση της νίκης, την έχει ανάγκη ο δημοκρατικός κόσμος, και ο Χάρης Δούκας σηματοδοτεί αυτήν την αυτοπεποίθηση, ώστε να κοιτάξουμε τη ΝΔ στα μάτια και να προτάξουμε τις δικές μας πολιτικές προτεραιότητες για ένα διαφορετικό μοντέλο διακυβέρνησης. Σε αυτήν την προσπάθεια χρειαζόμαστε τη μεγαλύτερη διείσδυση σε ακροατήρια εκτός των κομματικών τειχών, ώστε να μεγαλώσουμε όλοι μαζί την παράταξη και να απευθυνθούμε στην κοινωνία».

Εξηγώντας τι σημαίνει το διαφορετικό μοντέλο διακυβέρνησης που θέλει να φέρει το ΠΑΣΟΚ στη χώρα, ο κ. Χριστοδουλάκης είπε «Πρέπει να συγκρουστούμε με τα ολιγοπώλια και τα καρτέλ που παράγουν αισχροκέρδεια, πρέπει να δούμε ξανά τον ρόλο των τραπεζών στην ελληνική οικονομία που κανείς δεν τον συζητά, πρέπει να δούμε τι σημαίνει κοινωνικό κράτος και ποιοτικές υπηρεσίες προς τους πολίτες, τι σημαίνει ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα και ενίσχυση των παραγωγικών δυνάμεων της χώρας, πρέπει να δούμε πώς θα θωρακίσουμε τους θεσμούς και τη δημοκρατία, να μιλήσουμε για το ιδιωτικό χρέος και τα πραγματικά προβλήματα των πολιτών».

Στις αιτιάσεις των δημοσιογράφων ότι ο κ. Δούκας δεν μπορεί να είναι και δήμαρχος Αθηναίων και αρχηγός του ΠΑΣΟΚ ο κ. Χριστοδουλάκης υπεραμύνθηκε την απόφαση του Χάρη Δούκας υπογραμμίζοντας ότι «Ο δήμος της Αθήνας είναι ένας κεντρικός πολιτικός οργανισμός. Τα προβλήματα που έχει είναι άμεσα συνδεδεμένα και όχι αντιπαραθετικά με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει συνολικά η χώρα. Πρόκειται λοιπόν για συμπληρωματικές διεργασίες. Η αποτελεσματικότητα της διοίκησης αφορά το μοντέλο που επιλέγεις. Άρα ένα μοντέλο ανοιχτό, συμμετοχικό, συλλογικό, θεσμικό που θα εμπλέκει και θα εμπνέει ανθρώπους θα είναι αποτελεσματικό με όρους αποκέντρωσης και στο δήμο Αθηναίων και στη χώρα. Ο Χάρης Δούκας έχει επιλέξει τη στρατηγική του «γυρίζω γειτονιά, γειτονιά» με μια συγκεκριμένη πρόταση, μιλώντας και κερδίζοντας την εμπιστοσύνη των πολιτών. Επειδή το ΠΑΣΟΚ αυτή τη στιγμή ασθενεί στα αστικά κέντρα, έτσι θα καταφέρουμε να ενώσουμε κοινωνικές δυνάμεις και να εμπνεύσουμε την ελπίδα στους πολίτες».

Για τη συζήτηση που αφορά την κεντροαριστερά στη χώρα μας και πώς αυτή μπορεί να εμπνεύσει ξανά τους πολίτες και να αποκτήσει πρωταγωνιστικό ρόλο, ο κ. Χριστοδουλάκης υπογράμμισε ότι «Μόνο με κεντρικό πυλώνα το ΠΑΣΟΚ μπορεί να υπάρξει διεύρυνση του χώρου με κυβερνητική προοπτική. Σέβομαι και τιμώ τη συνεισφορά του Νίκου Ανδρουλάκη που πέτυχε το διψήφιο ποσοστό του ΠΑΣΟΚ, αλλά κρίνω ότι αυτή τη στιγμή χρειάζεται κάτι μεγαλύτερο ως άλμα. Θεωρώ ότι πρέπει να διεισδύσουμε σε ευρύτερα κοινωνικά ακροατήρια και να τα πείσουμε ότι υπάρχει σχέδιο και όραμα. Έχουμε μια τεράστια ευκαιρία μπροστά μας που αφορά την παράταξη και όχι συγκεκριμένα πρόσωπα».

Κληθείς να σχολιάσει το περιστατικό ανάμεσα στον Λευτέρη Αυγενάκη και σε έναν υπάλληλο του αεροδρομίου, ο κ. Χριστοδουλάκης καταδίκασε τόσο τη χρήση βίας από την πλευρά του πρώην υπουργού, όσο και συνολικά τη νοοτροπία του «ξέρεις ποιος είμαι εγώ». «Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους που οι πολίτες αποστρέφονται την πολιτική. Πρέπει να ξαναβάλουμε στο τραπέζι τη σημαίνει ήθος, αξιοπρέπεια και ανθρωπιά στην πολιτική. Έτσι θα ξαναχτίσουμε την εμπιστοσύνη με την κοινωνία. Αν δεν το κάνουμε, δεν απέχει πολύ η ημέρα που η συντριπτική πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας θα μας γυρίσει την πλάτη ή θα ψάξει διέξοδο σε «αντισυστημικές» επιλογές».

«Η ελπίδα θέλει υπέρβαση και επιλογές που ενώνουν δυνάμεις» γράφει ο Μανώλης Χριστοδουλάκης και τονίζει ότι «δεν έχουμε χρόνο για χάσιμο, δεν έχουμε την πολυτέλεια των προσωπικών εγωισμών, δεν έχουμε το περιθώριο να αναλωνόμαστε σε ατέρμονες και αυτοαναφορικές διεργασίες την ώρα που η κοινωνία αποζητά διέξοδο έκφρασης. Και την ζητά τώρα. Την ζητά από εμάς, αλλά δεν θα μας περιμένει».

Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ με την παρέμβασή στηρίζει μια ενδεχόμενη υποψηφιότητα του Χάρη Δούκα. «Πιστεύω βαθιά, πως η φωνή και τα “θέλω” της κοινωνίας δεν ορίζονται από τα “εγώ” ή την προσωπική φιλοδοξία. Προσωπικά ήξερα πάντα να την υπερβαίνω. Το ίδιο επιλέγω και τώρα. Γνωρίζοντας, λοιπόν, το βάρος μιας ευθύνης που μοιράζεται, για μένα είναι σαφές ποιο μοντέλο μπορεί να ενώσει δυνάμεις, να μεγαλώσει την παράταξη, να κερδίσει τη ΝΔ, να δώσει διέξοδο διακυβέρνησης σε μία κοινωνία με ανάγκες και προβλήματα. Και τελικά, να δώσει προοπτική νίκης για το μεγάλο ΠΑΣΟΚ που ονειρευόμαστε». γράφει.

«Χρειαζόμαστε μια γενναία, τολμηρή Αλλαγή. Για την παράταξη, για την πατρίδα! Χάρη, πάμε;», καταλήγει ο Μανώλης Χριστοδουλάκης.

Του Μανώλη Χριστοδουλάκη, βουλευτής Ανατολικής Αττικής και Υπεύθυνος Κοινοβουλευτικού Τομέα Περιβάλλοντος του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ

Ήδη κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου στη Βουλή τον περασμένο Απρίλιο είχε συζητηθεί ότι το πρόγραμμα αυτό ουσιαστικά οδηγούσε σε μαρασμό τiς ήδη λειτουργούσες ενεργειακές κοινότητες, εισάγοντας ένα συγκεντρωτικό σύστημα οργάνωσης το οποίο δεν ανταποκρινόταν σε καμία περίπτωση στη λυδία λίθο της ενεργειακής δημοκρατίας, που δεν είναι άλλη από την αυτενέργεια από τα κάτω και όχι την επιβολή ενός γραφειοκρατικού μοντέλου από τα πάνω.

Με το νέο νόμο η κυβέρνηση επί της ουσίας προβαίνει σε έναν αναγκαστικό συνεταιρισμό προκειμένου να υπάρξει πρόσβαση στη φτηνή ενέργεια, με εκείνον που μένει εκτός να μην απολαμβάνει τις πρόνοιες του νέου προγράμματος.

Κι αυτή η συγκεντρωτική λογική δεν ισχύει μονάχα στις ενεργειακές κοινότητες, αλλά παρατηρείται και στη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Πρόσφατα και στον ίδιο νόμο ιδρύθηκε ο Οργανισμός Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας, ανοίγοντας επί της ουσίας το δρόμο για την ιδιωτικοποίηση του νερού, ενώ ήδη από το τέλος του 2023 ο αρμόδιος Υπουργός Περιβάλλοντος έχει εξαγγείλει νομοθετική παρέμβαση για τη συγχώνευση των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης, οι οποίες στο σύνολό τους σήκωσαν το βάρος της ενεργειακής κρίσης χωρίς να λάβουν ποτέ την αντίστοιχη στήριξη από την πλευρά της πολιτείας.

• Οι παραπάνω πρωτοβουλίες πέραν της αποσπασματικότητας, αλλά και της προχειρότητας, αποδεικνύουν και μία συνειδητή στρατηγική της κυβέρνησης: Να δημιουργεί εκ του μηδενός γραφειοκρατικές και συγκεντρωτικές δομές, χωρίς προηγούμενη αξιολόγηση των υφιστάμενων και χωρίς προηγούμενο διάλογο με τις τοπικές κοινωνίες, τους αρμόδιους φορείς και την επιστημονική κοινότητα.

Όμως, πέραν της γραφειοκρατικής και συγκεντρωτικής νοοτροπίας, η λογική της κυβέρνησης χαρακτηρίζεται και από αδικαιολόγητο και χαοτικό νομικό πληθωρισμό με αντιπροσωπευτικότερο παράδειγμα τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Αυτόν τον σχεδόν ένα χρόνο που είμαι Κοινοβουλευτικός Τομεάρχης Περιβάλλοντος του ΠΑΣΟΚ έχουν έρθει προς ψήφιση δύο νομοσχέδια του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, όπου και στα δύο υπήρχαν σημαντικές τροποποιήσεις στο θεσμικό πλαίσιο των ΑΠΕ.

Και το βασικό ερώτημα είναι πώς θα διασφαλιστούν συνθήκες ασφάλειας δικαίου για τους παραγωγούς ΑΠΕ, όταν κάθε λίγο και λιγάκι αλλάζεις το πλαίσιο που ρυθμίζει συνολικά την αδειοδοτική διαδικασία; Δημιουργείται με άλλα λόγια ένα καφκικό περιβάλλον το οποίο συνεπάγεται σημαντικό γραφειοκρατικό κόστος για τη διοίκηση και εξίσου σημαντικό οικονομικό κόστος για τους παραγωγούς.

Και όλα αυτά ενώ οι εξελίξεις τρέχουν προς την κατεύθυνση της κλιματικής ουδετερότητας που πρέπει ως Ε.Ε. να έχουμε εξασφαλίσει μέχρι το 2050. Και μπορεί μεν τα πρόσφατα συμπεράσματα της 28^ης Συνόδου για το Κλίμα στο Ντουμπάι να μην ενθουσίασαν από πλευράς κλιματικής φιλοδοξίας, όμως το συμπέρασμα περί σταδιακής απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα μέχρι το 2050 είναι προς τη θετική κατεύθυνση. Και εδώ υπεισέρχεται το ζήτημα της δίκαιης μετάβασης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο προϋπολογισμός για το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης για την προγραμματική περίοδο 2021-2027 ανέρχεται στα 17,5 δις εκατομμύρια, σκοπός του είναι καμία περιφέρεια της Ε.Ε. να μην μείνει πίσω κατά τη διαδικασία μετάβασης προς την κλιματική ουδετερότητα, και οι περιοχές της πατρίδας μας που εμπλέκονται ειδικότερα στη διαδικασία αυτή, είναι η Δυτική Μακεδονία, η Μεγαλόπολη και οι Δήμοι Τρίπολης, Γορτυνίας και Οιχαλίας στην Πελοπόννησο, τα Νησιά του Βορείου και Νοτίου Αιγαίου και η Κρήτη.

• Για αυτό είναι αναγκαία η επαυξημένη λογοδοσία ως προς την διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων, αλλά και ως προς τον βαθμό ωρίμανσης και υλοποίησης του Σχεδίου Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης 2021-2027, διότι η αντίστοιχη εμπειρία αδιαφανούς διαχείρισης των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας λειτουργεί ως παράδειγμα εγρήγορσης και ελέγχου.

Και επειδή η συζήτηση  για ένα «Ταμείο Ανάκαμψης ΙΙ» μετά το 2026 έχει ήδη ξεκινήσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πρέπει αντίστοιχα να εξεταστούν οι προοπτικές και οι δυνατότητες της δίκαιης μετάβασης με ορίζοντα το 2027, όπου τόσο η ελληνική κυβέρνηση, όσο και οι Έλληνες ευρωβουλευτές θα διεκδικήσουν το καλύτερο δυνατό για την Ελλάδα.

Με βραχυπρόθεσμο ορίζοντα το 2030 και μακροπρόθεσμο το 2050, στοιχεία όπως η αποκέντρωση, η απλοποίηση των διαδικασιών, η διαφάνεια, η λογοδοσία, αλλά και η εμπιστοσύνη στις παραγωγικές δυνάμεις της χώρας, πρέπει να μπουν στο επίκεντρο. Και παράλληλα να υπάρξει η αναγκαία οικονομική στήριξη και ενημέρωση των πλέον ευάλωτων καταναλωτών, νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Με αυτόν τον τρόπο, εμπεδώνεται η ενεργειακή δημοκρατία, καταπολεμάται η ενεργειακή φτώχεια και επιτυγχάνεται η πράσινη και δίκαιη μετάβαση.

Του Μανώλη Χριστοδουλάκη, βουλευτής Ανατολικής Αττικής και Υπεύθυνος Κοινοβουλευτικού Τομέα Περιβάλλοντος του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ

Τα τελευταία χρόνια με την όξυνση της κλιματικής αλλαγής και της σταδιακής μετατροπής της σε κλιματική κρίση, οι επιχειρήσεις οφείλουν πλέον να είναι και κλιματικά υπεύθυνες, μέσω της στροφής προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, της βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης τους, καθώς και της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και της παραγωγής αποβλήτων. Παράλληλα, είναι απαραίτητο να επενδύσουν στην καινοτομία, και να αξιοποιήσουν τη σχέση τους με τους καταναλωτές, ενθαρρύνοντας την υπεύθυνη κατανάλωση.

Η προσέγγιση της σύνδεσης της επιχειρηματικότητας με τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, καθώς και τις πρωτοβουλίες που πρέπει να ληφθούν εκ μέρους της πολιτείας για την άμβλυνση τους, διαφέρει ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης και γίνεται εύκολα κατανοητό ότι το βάρος της πολιτείας πρέπει να πέσει κυρίως στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες και αποτελούν και τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι συνήθως λιγότερο προετοιμασμένες για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της, καθώς διαθέτουν λιγότερους διαθέσιμους πόρους, αλλά και εξαιτίας της λειτουργικής τους δομής (ΙΟΒΕ, 2023).

Οι απειλές, αλλά και οι προκλήσεις που επιφέρει η κλιματική αλλαγή χαρακτηρίζονται και ως υπαρξιακές για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ιδίως μέσω της πρόκλησης ζημιών σε περιουσιακά στοιχεία, τη διατάραξη των αλυσίδων εφοδιασμού και των υποδομών, ενώ σε συνδυασμό με την αύξηση του κόστους συντήρησης και του κόστους των υλικών αυξάνεται και ο κίνδυνος της παύσης των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

• Και ειδικά μετά την ζοφερή εμπειρία των πυρκαγιών και των πλημμυρών του καλοκαιριού η έννοια της ανθεκτικότητας και της οικονομικής βιωσιμότητας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων προϋποθέτει γενναίες και ολιστικές πρωτοβουλίες που δεν θα αρκούνται μόνο στον πενιχρό πολλές φορές αποζημιωτικό μηχανισμό στο πλαίσιο της κρατικής αρωγής.

Προς αυτή την κατεύθυνση χρειάζονται γενναίες και ουσιαστικές πρωτοβουλίες που δεν θα αρκούνται μόνο στην πρόκληση επικοινωνιακών εντυπώσεων. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, αλλά και την WWF, οι ελληνικές επιχειρήσεις στο σύνολο τους χαρακτηρίζονται από «κενό φιλοδοξίας» στην υλοποίηση των κλιματικών στόχων και προς αυτή την κατεύθυνση η ελληνική πολιτεία οφείλει από την πλευρά της να υιοθετήσει μία δέσμη μέτρων που θα αποσκοπούν στη διαφάνεια της κλιματικής πληροφορίας και θα ενθαρρύνουν την κατάρτιση κλιματικών προϋπολογισμών εκ μέρους των επιχειρήσεων.

Τι πρέπει λοιπόν να γίνει έτσι ώστε να επιτευχθεί η ομαλή μετάβαση και προσαρμογή και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής; Χρήσιμες ιδέες παρέχουν οι κατευθύνσεις της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, με μία σειρά προτάσεων, όπως η προώθηση ενεργητικών και παθητικών πολιτικών που θα εντοπίζονται στην κατάρτιση, τη διαχείριση των καταστροφών, τη χρηματοδότηση και τη συμβουλευτική υποστήριξη, καθώς και την επιδότηση του κόστους μετάβασης και προσαρμογής ορισμένων εκτεθειμένων ή πληττόμενων κλάδων.

Επιπρόσθετα, στην έκθεση της με τίτλο «Διερεύνηση αναδυόμενων τάσεων, πρακτικών και πολιτικών στο πεδίο της πράσινης οικονομίας» που δημοσιεύτηκε για λογαριασμό του ΙΜΕ ΓΣΒΕΕ τον Μάρτιο του 2023, οι ανάγκες των μικρομεσαίων επιχειρήσεων συνοψίζονται στην γνώση, τη διασύνδεση, το κεφάλαιο και το θεσμικό πλαίσιο και οι προτάσεις πολιτικής συμπυκνώνονται σε τρεις άξονες: α) την ανάπτυξη υποδομών στήριξης, β) την ανάπτυξη του κατάλληλου θεσμικού και νομικού πλαισίου και γ) την παροχή οικονομικής στήριξης.

• Κλείνοντας, βασική αρχή για το ΠΑΣΟΚ είναι ότι η πράσινη μετάβαση πρέπει να είναι δίκαιη και συμπεριληπτική και να μην είναι προνόμιο των λίγων και ισχυρών που έχουν τους πόρους και τα μέσα για να προσαρμοστούν ευκολότερα στην κλιματική αλλαγή.

Η πολιτεία οφείλει να ενεργοποιήσει την μικρομεσαία επιχειρηματικότητα και να της παρέχει όλη τη διαθέσιμη γκάμα χρηματοδοτικών εργαλείων, διασυνδέοντας την μικρομεσαία επιχείρηση με το Ταμείο Ανάκαμψης. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να ενισχύσει τη διαβουλευτική διάσταση της πράσινης μετάβασης, με την συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων, όπως επί παραδείγματι οι ΓΣΕΒΕΕ, τα Επαγγελματικά Επιμελητήρια και την Τοπική Αυτοδιοίκηση, πετυχαίνοντας με αυτόν τον τρόπο, τόσο την αποκέντρωση του κλιματικού σχεδιασμού, όσο και την ενεργότερη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην κατάρτιση και υλοποίηση του.

Με καθαρή πλέον την ανάγκη, για μία προσέγγιση ολιστική, βιώσιμη και συμμετοχική, ώστε η επιχειρηματικότητα να τεθεί στο επίκεντρο του σχεδιασμού της πρόληψης και αντιμετώπισης των προκλήσεων που παράγονται καθημερινά μέσα σε ένα περιβάλλον αστάθειας και κλιματικής απειλής. Και είναι ήδη αργά”.

Την προηγούμενη μέρα πριν μπει στο νοσοκομείο ήμασταν μαζί σε περιοδεία στη Ρόδο. Επιστρέψαμε και ήταν η τελευταία φορά που την είδα. Δεν έδειχνε απολύτως τίποτα από ό,τι συνέβαινε. Δεν άφηνε ούτε καν στους στενούς της συνεργάτες να φανεί το πρόβλημα υγείας.

Δεν ήθελε να τη λυπούνται, να νιώθουν αίσθημα συμπόνοιας για εκείνη. Ήθελε να την εκτιμούν για τη δύναμή της και γι’ αυτό που είναι. Μάλιστα, στην περιοδεία στη Ρόδο είχε ένα πολύ σκληρό πρόγραμμα, και το έβγαλε όλο εις πέρας χωρίς εμείς να το καταλάβουμε ποτέ. Την άλλη μέρα είχε ομιλία στη Νέα Ιωνία και με ενημέρωσαν ότι έπρεπε να πάω να μιλήσω εγώ γιατί η Φώφη Γεννηματά είχε μπει στο νοσοκομείο.

Το ίδιο απόγευμα έκανε κλήση από το νοσοκομείο, σε εμάς και τους συνεργάτες της, και μας είπε, “παιδιά, έχω δυο μάχες μπροστά μου… θα δώσω τη μια, που είναι η μάχη για τη ζωή μου”. Συγχρόνως όμως μας είπε ότι δε θα είναι υποψήφια. Τότε καταλάβαμε τι συμβαίνει. Πάθαμε σοκ.

Τελευταία φορά μιλήσαμε με μήνυμα όταν εγώ πήγα στις Βρυξέλλες και την εκπροσώπησα στη σύνοδο των Ευροσοσιαλιστών. Της έστειλα μήνυμα ότι όλα πήγαν καλά και μου απάντησε, “μπράβο αγόρι μου, χαίρομαι για τη συνολική σου στάση”. Ήταν το τελευταίο μήνυμά της και το κρατάω στο κινητό μου. Δε θα το σβήσω ποτέ.