Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Γεννηθήκατε στην Τασκένδη, σε μια πόλη με ξεχωριστή ιστορία για τον ελληνισμό. Πώς νιώθετε ότι αυτή η καταγωγή σφράγισε την ταυτότητά σας και την πορεία σας στο τραγούδι;

Γεννήθηκα στην Τασκένδη, πρωτεύουσα του Ουζμπεκιστάν, πρώην δημοκρατία της Σοβιετικής Ένωσης. Οι γονείς μου ήταν παιδιά πολιτικών προσφύγων. Επαναπατριστήκαμε το 1980. Είμαι, λοιπόν, απόγονος πολιτικών προσφύγων, μαχητών του ΔΣΕ. Η καταγωγή μας είναι από τη Δυτική Μακεδονία. Ο πατέρας μου από τη Φλώρινα και η μάνα μου από την Κοζάνη. Υπάρχει και μια ρίζα από την πλευρά του πατέρα μου, η οποία προέρχεται από τον Πόντο.

Όλα, πιστεύω, είναι καθοριστικά και σημαντικά στη ζωή μου, όπως και σε κάθε άνθρωπο. Σίγουρα με καθόρισε και με διαμόρφωσε σαν άνθρωπο και σαν καλλιτέχνη.

– Το ελληνικό τραγούδι είναι η μεγάλη σας αγάπη. Τι σημαίνει για εσάς «ελληνικό τραγούδι» σήμερα και πώς πιστεύετε ότι αντέχει στον χρόνο;

Το ελληνικό τραγούδι αντέχει στον χρόνο γιατί είναι δημιούργημα ενός λαού που κουβαλάει αιώνες ιστορικής μνήμης. Από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα υπάρχει μια διαρκής ζύμωση μουσικής και λόγου. Έχει επίσης διαμορφωθεί από την παράδοση, το δημοτικό τραγούδι, τη βυζαντινή μουσική, αλλά και τη δυτική μουσική.

Ο λαός μας, αιώνες τώρα, τραγουδάει τον πόνο και τη χαρά του σε όλες του τις στιγμές. Το τραγούδι είναι μια ιερή στιγμή, έχει τα χαρακτηριστικά ιεροτελεστίας και πρέπει, εκτός της μορφολογίας, να φέρει και περιεχόμενο.

Νομίζω πως τα λόγια του Μάνου Χατζιδάκι μας δείχνουν τον δρόμο για τον ρόλο του τραγουδιού σήμερα

Ο Μάνος Χατζιδάκις έχει πει: Πιστεύω πως η τέχνη του τραγουδιού αποτελεί κοινωνικό λειτούργημα, γιατί το τραγούδι μας ενώνει μέσα σ’ έναν μύθο κοινό. Κι όπως στον χορό ενώνουμε τα χέρια μεταξύ μας για ν’ ακολουθήσουμε ίδιες ρυθμικές κινήσεις, έτσι και στο τραγούδι ενώνουμε τις ψυχές μας για ν’ ακολουθήσουμε μαζί τις ίδιες εσωτερικές δονήσεις. Κι όσο για τον κοινό μύθο που δεν υπάρχει στις μέρες μας, τον σχηματίζουμε καινούργιο κι απ’ την αρχή κάθε φορά. Κάθε φορά που νιώθουμε βαθιά την ανάγκη να τραγουδήσουμε.

Το τραγούδι δεν είναι σύνθημα ή πράξη εκτονώσεως. Ούτε μαστίχα για το στόμα αθλητικών εφήβων ή συντροφιά νυχτερινή για οδηγούς ταξί και φορτηγών. Είναι μια σχέση υπεύθυνη, μια πράξη ερωτική ανάμεσά μας που μας αποκαλύπτει. Τελετουργία που απαιτεί, τόσο από σας όσο και από μένα, μια προετοιμασία θρησκευτική, επίμονη άσκηση γνώσης και αθωότητας, αποκαλύψεως και ανιχνεύσεως, μνήμης και προφητείας.

Νομίζω πως τα παραπάνω λόγια του Μάνου Χατζιδάκι μας δείχνουν τον δρόμο για τον ρόλο του τραγουδιού σήμερα.

– Έχετε συνεργαστεί με σπουδαίους καλλιτέχνες. Ποια συνεργασία σας θεωρείτε πιο καθοριστική και γιατί;

Στάθηκα πολύ τυχερός μέχρι στιγμής, γιατί έχω συνεργαστεί και βρεθεί στη σκηνή με όλους σχεδόν τους τραγουδιστές και δημιουργούς που θαύμαζα από μικρός. Δεν μπορώ να ξεχωρίσω κάποια ιδιαίτερα. Μπορώ να σταθώ όμως σε κάποιες που ήταν καθοριστικές για την πορεία μου: Πρώτη ήταν η Μαρινέλλα, μετά η Βίκυ Μοσχολιού, έπειτα ο Δημήτρης Μητροπάνος και ο Γιώργος Νταλάρας.

Όμως, νιώθω μεγάλη ευγνωμοσύνη στους δημιουργούς που με εμπιστεύτηκαν, όπως ήταν ο Γιάννης Σπανός, ο Χρήστος Λεοντής, ο Νίκος Ζούδιαρης και φυσικά ο Μίνως Μάτσας.

Με όλους είχα και έχω μια αληθινή και όμορφη σχέση, μαθαίνω και ανακαλύπτω συνεχώς καινούργια μονοπάτια, καθώς και γνώση και εμπειρία. Επίσης, θέλω να τονίσω πως όλοι οι καλλιτέχνες που αναφέρω έχουν βαθιά αγάπη για το τραγούδι και το αντιμετωπίζουν με μεγάλο σεβασμό.

– Φέτος τιμήσατε με τη φωνή σας τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Μίκη Θεοδωράκη. Τι σημαίνει για εσάς ο Μίκης και ποια είναι η θέση του στη δική σας μουσική διαδρομή;

Ο Μίκης για μένα είναι ο άνθρωπος που μας κράτησε όρθιους στις πιο δύσκολες στιγμές μας. Όχι μόνο σαν καλλιτέχνης, αλλά σαν ολοκληρωμένη προσωπικότητα.

Με το έργο του και τη μουσική του, βρήκε τον τρόπο να μας δίνει κουράγιο, θάρρος, χαρά, λύτρωση, συγκίνηση κι ανάταση! Έβαλε τους ποιητές στα λαϊκά σπίτια. Αγωνίστηκε για την ελευθερία, αγάπησε την Ελλάδα βαθιά! Βασανίστηκε και συγχώρεσε ακόμα και τους βασανιστές του!

Νιώθω μεγάλη ευγνωμοσύνη στους δημιουργούς που με εμπιστεύτηκαν, όπως ήταν ο Γιάννης Σπανός, ο Χρήστος Λεοντής, ο Νίκος Ζούδιαρης και φυσικά ο Μίνως Μάτσας

Φέτος έγινε μια μεγαλειώδης συναυλία στο Καλλιμάρμαρο, αντάξια του μεγέθους του Μίκη. Εγώ προσωπικά θεώρησα χρέος, ευθύνη και μεγάλη τιμή το κάλεσμα του ΚΚΕ και της οικογένειάς του σ’ αυτή την ιστορική εκδήλωση.

– Στη σημερινή εποχή των αλλαγών και της ταχύτητας, ποια είναι η θέση του έντεχνου και λαϊκού τραγουδιού; Μπορεί ακόμα να συγκινήσει τις νεότερες γενιές;

Οφείλει να συγκινήσει και να αφυπνίσει τις νεότερες γενιές, να αναδείξει την ομορφιά της ζωής που χάνεται. Να αντισταθεί σε κάθε μορφή βίας και βαρβαρότητας, με το περιεχόμενο και την αλήθεια που θα εκφράσει και που είναι χρήσιμη για τη διαμόρφωση μιας υγιούς κοινωνίας.

– Ζούμε σε μια περίοδο γεμάτη κρίσεις – οικονομικές, κοινωνικές, γεωπολιτικές. Πιστεύετε ότι η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως καταφύγιο αλλά και ως εργαλείο αντίστασης;

Ζούμε σε μια μακρά περίοδο κρίσεων, με όλες τις μορφές που αναφέρατε. Η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει σαν εργαλείο σκέψης, προβληματισμού και αντίστασης – και το έχει αποδείξει στο παρελθόν πολλές φορές.

Το ζητούμενο είναι, όμως, να αναλογιστούμε ποιο είναι στην πραγματικότητα αυτό που δημιουργεί τις κρίσεις και τους πολέμους.

Και δεν είναι άλλο από το καπιταλιστικό σύστημα, που μπροστά στο κέρδος δεν λογαριάζει τίποτα – ούτε τη φύση, ούτε την ανθρώπινη ζωή, πόσο μάλλον όλα τα υπόλοιπα.

-Ο πόλεμος και η βία επιστρέφουν ξανά στην καθημερινότητά μας, όχι μακριά αλλά δίπλα μας. Πώς μπορεί η μουσική να μιλήσει για την ειρήνη, χωρίς να μένει απλώς σε ευχές;

Δυστυχώς, ζούμε σε μια περίοδο που δίπλα μας, γύρω μας, κοντά και μακριά μας συντελούνται δεκάδες πόλεμοι – δίπλα μας ακριβώς, οι δύο μεγαλύτεροι, με την προσπάθεια αφανισμού ενός ολόκληρου λαού!

Η μουσική και το τραγούδι έχουν τη δύναμη να δίνουν φωνή σ’ αυτούς που δεν έχουν. Με τη μορφή διαμαρτυρίας, για παράδειγμα αλλά και συμπαράστασης, μέσα από μια σειρά πράξεων και θέσεων.

Η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει σαν εργαλείο σκέψης, προβληματισμού και αντίστασης

Έχουμε επίσης πάρα πολλά παραδείγματα στο παρελθόν, όπου καλλιτέχνες από όλα τα είδη τέχνης έχουν εκφράσει τη θέση τους απέναντι στους πολέμους κι αυτούς που τους δημιουργούν. Κι αυτή πρέπει να είναι η στάση μας, τώρα που τα γεγονότα γύρω μας είναι πολύ κρίσιμα και συνεχίζουν να μεγεθύνονται κάθε μέρα.

– Εσείς προσωπικά, πού βρίσκετε δύναμη και έμπνευση για να συνεχίζετε να τραγουδάτε με την ίδια αφοσίωση;

Στα βιώματά μου, τις αναμνήσεις μου, την οικογένειά μου, τους φίλους μου, τους συνανθρώπους μου που με έχουν ανάγκη και στους οποίους προσφέρω – όσο μπορώ – την τέχνη μου. Βέβαια, και στην αγάπη μου για τη μουσική και το τραγούδι.

– Αν σας ζητούσαν να ξεχωρίσετε τρία τραγούδια που εκφράζουν καλύτερα την Ελλάδα του σήμερα, ποια θα διαλέγατε;

Δύσκολη ερώτηση. “Πολυκατοικίες” (Lex), “Πώς να σωπάσω” (Κινδύνης – Ξαρχάκος), “Γυάλινος κόσμος” (Παπαγιαννοπούλου – Καλδάρας). Χωρίς πολλή σκέψη.

– Ποιο είναι το όνειρό σας για το μέλλον του ελληνικού τραγουδιού και ποια είναι η δική σας προσωπική ευχή για το αύριο;

Ονειρεύομαι ένα μέλλον ειρηνικό και δίκαιο, χωρίς πολέμους και βία. Αυτό είναι το ζητούμενο για όλους, πιστεύω – γι’ αυτό πρέπει να προσπαθήσουμε και να αγωνιστούμε! Το ελληνικό τραγούδι μπορεί να βοηθήσει σε αυτή την κατεύθυνση. Το έχει κάνει άλλωστε στο παρελθόν και πιστεύω ότι θα το επαναλάβει.

Σας ευχαριστώ πολύ!

Οι συναυλίες διοργανώθηκαν από τον Σινο-Ελληνικό Σύνδεσμο Παραστατικών Τεχνών (Sino-Hellenic Performing Arts Alliance), σε συνεργασία με την Music Path Productions.

Ο ΕΟΤ συμμετείχε ως «Χρυσός Χορηγός», ενώ οι παραστάσεις τελούσαν υπό την αιγίδα και την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού και την υποστήριξη της Ελληνικής Πρεσβείας στο Πεκίνο.

Στην ελληνική αποστολή, που ταξίδεψε στην Κίνα με χορηγία της Juneyao Airlines, συμμετείχαν ομάδα σημαντικών μουσικών, οι ερμηνεύτριες Τάνια Τσανακλίδου και Μαρία Παπαγεωργίου, καθώς και μέλη λεσχών φίλων των καλλιτεχνών.

Στη διάρκεια των εκδηλώσεων, η Υπηρεσία ΕΟΤ Κίνας διένειμε στους θεατές έντυπο προωθητικό υλικό, ενώ στους χώρους όπου αυτές πραγματοποιήθηκαν είχαν τοποθετηθεί banners και προβαλλόταν βίντεο του ΕΟΤ, προκειμένου να ενισχυθεί η εικόνα της Ελλάδας ως αυθεντικού και ποιοτικού πολιτιστικού και τουριστικού προορισμού.

Τις τρεις συναυλίες παρακολούθησαν συνολικά πάνω από 2.000 άτομα, μεταξύ των οποίων διπλωμάτες, εκπρόσωποι του πολιτισμού και λάτρεις της ελληνικής μουσικής, που είχαν την ευκαιρία να απολαύσουν το λυρικό έργο του κορυφαίου Έλληνα συνθέτη.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στους Teketzides, αλλά και στην παρουσία του κόσμου που κατά χιλιάδες παρακολούθησε την συναυλία.

Αναλυτικά όσα αναφέρει:

Χτες ήταν μια βραδιά της ζωής μας που θα θυμόμαστε! Μια συναυλία τιμής και μνήμης με λόγο και νόημα. Αξίζουν ευχαριστίες για την οργάνωση στο ΚΚΕ, ιδιαίτερα στον Δημήτρη Κουτσούμπα που έχει αποδείξει ότι γνωρίζει καλά τους Έλληνες δημιουργούς και ξέρει να τους τιμάει. Ακόμα στην Μαργαρίτα Θεοδωράκη και στην Ορχήστρα Μίκης Θεοδωράκης, στους συναδέλφους μουσικούς και τραγουδιστές, στους τεχνικούς και στους δεκάδες εθελοντές που δούλεψαν με μεράκι για αυτή τη σπουδαία βραδιά.

Το μεγαλύτερο ευχαριστώ αξίζει σε σας, σε αυτόν τον κόσμο που, παρά τις αγωνίες και τις ανασφάλειες των καιρών που ζούμε, απέδειξε με την παρουσία του και τη συμμετοχή του ότι είναι αυτοί που ξέρουν καλύτερα απο τον καθένα τα νοήματα και τα μηνύματα των τραγουδιών του Μίκη. Μηνύματα ελπίδας για ελευθερία, δικαιοσύνη κι αλληλεγγύη.

Και ναι υπάρχει ελπίδα! Ελπίδα είναι αυτά τα 16χρονα -πόσο σπάνια ακούμε καλές ειδήσεις για 16χρονα- που πηγαίνουν σε μουσικό σχολείο και είναι και μουσικοί του δρόμου. Και τραγουδάνε Θεοδωράκη και Τσιτσάνη όχι γιατί τους το επέβαλε κανείς αλλά γιατί έτσι τους αρέσει. Γιατί νιώθουν ότι αυτά θα είναι πάντα τα τραγούδια του μέλλοντός τους. Χτες στο Καλλιμάρμαρο τα πήγαν περίφημα. Φίλε Γιάννη Yiannis Koutrakis, σ’ευχαριστώ για την γνωριμία. Να έχεις πάντα τα μάτια και τα αυτιά ανοιχτά σε κάθε καλό!

Εισαγωγή-Κείμενο : Παναγιώτης Ι. Δρίβας

Με την ίδια ψυχή, την ίδια ανάγκη για σύνδεση και τα ίδια μάτια, όπως τότε, που πρωτοξεκινούσε, με την ενθάρρυνση του αρχιμάστορα, Μίκη Θεοδωράκη, ο Μανώλης Μητσιάς συνεχίζει στη διαδρομή των μεγάλων συγκινήσεων, των μεγάλων συναντήσεων, της ποίησης. Μιας ποίησης που υπερβαίνει την εποχή, κρατώντας πάνω – πάνω το πιο σημαντικό: την ελπίδα.

Το 1969 ξεκινάει τη δισκογραφική του πορεία με τον Μάνο Χατζιδάκι, με τον δίσκο “Επιστροφή”, και από τότε αρχίζει να συνεργάζεται με τους σπουδαιότερους Έλληνες συνθέτες και στιχουργούς: Μίκη Θεοδωράκη, Σταύρο Ξαρχάκο, Χρήστο Λεοντή, Δήμο Μούτση, Νότη Μαυρουδή, Λίνα Νικολακοπούλου, Νίκο Γκάτσο και άλλους.

• Δήμος Μούτσης: – Άγιος Φεβρουάριος (1971). Από τους πιο εμβληματικούς δίσκους του ελληνικού τραγουδιού. Η φωνή του Μητσιά αγγίζει τον λυρισμό της ποίησης του Ελευθερίου.
  Σταύρος Ξαρχάκος: “Στην Αθήνα μια βραδιά” – “Τη Ρωμιοσύνη μην την κλαις” (σε στίχους Γιάννη Ρίτσου και μουσική Μίκη Θεοδωράκη, σε ερμηνεία από τον Ξαρχάκο)
• Χρήστος Λεοντής: “Καταχνιά”, “Μαρκώ” (Πολιτικό τραγούδι, δραματικό και μεστό, με έντονη ποιητική διάσταση (ποίηση Τάσου Λειβαδίτη).
• Νότης Μαυρουδής: “Στου παραδείσου την πόρτα” (Μουσική και λόγος σε λεπτές ισορροπίες· ο Μητσιάς υπηρέτησε το έντεχνο με αξιοθαύμαστη ευαισθησία).
• Γιάννης Σπανός: “Σ’ αγαπώ”, “Ο δρόμος” (σε ζωντανές εκτελέσεις) Ο Μητσιάς έχει αποδώσει μοναδικά τραγούδια από το “Νέο Κύμα” αλλά και μεταγενέστερες δημιουργίες του Σπανού.
• Λαϊκές & Παραδοσιακές ερμηνείες: “Στης ψυχής μου το παραθύρι”, “Τα λόγια και τα χρόνια” (Απέδειξε ότι μπορεί να κινηθεί με άνεση και στο λαϊκό, χωρίς να χάνει την ποιότητά του).

Η επιρροή του Μανώλη Μητσιά δεν περιορίζεται μόνο στη μουσική. Πολλοί νεότεροι καλλιτέχνες αναγνωρίζουν στο πρόσωπό του έναν δάσκαλο, ενώ το κοινό συνεχίζει να τον ακολουθεί με σεβασμό και αγάπη. Ο ίδιος, με διακριτικότητα, συνεχίζει να προσφέρει στο ελληνικό τραγούδι, τόσο μέσα από νέες ηχογραφήσεις όσο και μέσα από συνεργασίες με καλλιτέχνες κάθε γενιάς.

Ο Μανώλης Μητσιάς στο libre για τον Μίκη, τον Γκάτσο, τον Μούτση, τον Ξαρχάκο και όλους τους μεγάλους – Άγνωστα στιγμιότυπα μιας ζωής αφιερωμένης στη μουσική

Συνέντευξη: Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κύριε Μητσιά, τραγουδάτε πάνω από 50 χρόνια. Μια ολόκληρη ζωή. Την «ξεφυλλίζετε» συχνά τη ζωή που πέρασε;

Καμιά φορά . Έτσι για να θυμάμαι τα παλιά, να μην τα ξεχνάω. Να μην ξεχνιόμαστε με μερικούς ανθρώπους. Φυσιολογικά πράγματα.

–Πότε είπατε για πρώτη φορά ότι ο δρόμος του τραγουδιού είναι ο δικός σας δρόμος;

Ξεκίνησα για να σπουδάσω, αλλά μου έτυχαν διάφορα πράγματα.

Τελείως τυχαία, μπήκα στο τραγούδι.

Περικυκλωμένος από χωροφύλακες ο Μίκης, με υποδέχτηκε με σκοπό να με ακούσει και να μου πει αν αξίζω

Μπορεί να τραγουδούσα από μικρό παιδί, -έψελνα στην εκκλησία του χωριού μου, τραγουδούσα σε παρέες, σε καντάδες, χορωδίες-, αλλά ποτέ δεν είπα ότι θέλω να γίνω τραγουδιστής.

–Η αρχή το ήμισυ του παντός. Φέρετε ένα σπάνιο χάρισμα, αλλά η συγκυρία τότε περιείχε και σπουδαίους ανθρώπους. Συνθέτες, στιχουργούς κ.α. Αν σε ενθάρρυνε ένας Μίκης, ας πούμε, δεν ήταν λίγο πράγμα. Πώς τις θυμάστε τις συνεργασίες με αυτά τα μυθικά πρόσωπα;

Δε θα γινόμουν τραγουδιστής, αν δεν το άξιζα. Αν δεν είχα το «οκ» από κάποιους σπουδαίους ανθρώπους. Πήγα και συνάντησα τον Μίκη Θεοδωράκη το 1968, στο Βραχάτι.

Περικυκλωμένος από χωροφύλακες ο Μίκης, με υποδέχτηκε με σκοπό να με ακούσει και να μου πει αν αξίζω. Άκουγα πολλά ωραία λόγια μέχρι τότε.

Ξέρω ότι έδωσα την ψυχή μου για να τραγουδήσω αυτά τα τραγούδια. Αυτό

Χρειαζόμουν όμως την υπεύθυνη γνώμη από τον μεγαλύτερο Έλληνα συνθέτη. Με άκουσε, λοιπόν, μου έδωσε το «οκ» κι έτσι ξεκίνησε η διαδρομή μου.

Δεν ήθελα όμως ποτέ να γίνω τραγουδιστής μαγαζιών. Ήθελα να γίνω τραγουδιστής καριέρας. Ήθελα να αφήσω κάτι πίσω μου. Έτσι, με αυτό τον τρόπο, σημάδεψε την καριέρα μου ο Μίκης.

–Είστε συνυφασμένος και με τις μπουάτ. Με το κλίμα που επικρατούσε τη δεκαετία του ’60 και του ’70 στην Πλάκα. Σας λείπει αυτή η αμεσότητα με τον κόσμο που υπήρχε εξ ορισμού σε αυτά τα μικρά στέκια;

Πάρα πολύ και δε θα σας κρύβω ότι στο «Άλσος», που τραγουδούσα τον τελευταίο καιρό, ήταν σαν μια μικρή μπουάτ. Θέλω πολύ να τραγουδάει ο κόσμος μαζί μου.

–Κι αυτό συμβαίνει τόσα χρόνια. Παρακολουθούσα ένα αφιέρωμα στον Λουκιανό και θα έλεγα πως για μένα η πιο συγκινητική στιγμή ήταν η δική σας στιγμή όταν μοιραστήκατε μνήμες και σκέψεις. Με τον Λουκιανό νιώσατε μια άλλη σύνδεση;

Με τον Λουκιανό και τον Μούτση πραγματικά είχα μια άλλη σύνδεση. Ήταν άνθρωποι, που έβαλαν μπροστά το στήθος τους, τη γνώμη και το μεράκι τους για να γίνω τραγουδιστής.

Ο Δήμος Μούτσης με την «Ελευσίνα», όταν ξεκίνησα και ο Λουκιανός με την «Πόλη μας».

Αυτοί οι δύο, εκτός από συνεργάτες, ήταν και φίλοι μου. Βγαίναμε, συζητούσαμε, γλεντούσαμε, καμιά φορά. Είχα μια άλλη σχέση μαζί τους.

–Πολύ σημαντικό αυτό. Κάποια τραγούδια «έχουν κλειδώσει» με τη φωνή σας. Το Ερωτικό, η Ελευσίνα, Μη χτυπάς σ’ ένα σπίτι κλειστό. Είναι το κάτι παραπάνω από την ψυχή σας. Το έχετε σκεφτεί;

Ξέρω ότι έδωσα την ψυχή μου για να τραγουδήσω αυτά τα τραγούδια. Αυτό.

-Μια ψυχή που εισπράττουμε όσα χρόνια και να περάσουν. Πόσο δύσκολο είναι να παραμείνει κανείς αφοσιωμένος και πάντα σε αυτό που αγαπά; Δίνετε συμβουλές;

Συμβουλές δεν δίνω ποτέ. Ο καθένας να κάνει ό,τι θέλει, ό,τι επιθυμεί, ό, τι αγαπά.

Νιώθω χαρούμενος, που υπάρχει αυτή η ανταπόκριση. Που γινόμαστε όλοι μια παρέα

Η στάση ζωής του καθενός είναι η καλύτερη συμβουλή για τον κάθε άνθρωπο.

–Σε ποιους στίχους συνοψίζεται άραγε η ελληνική πραγματικότητα σήμερα;

Δε μου είναι εύκολο να απαντήσω. Θα σας πω έναν στίχο του Νίκου Γκάτσου, από τραγούδι που έχει τραγουδήσει ο Νίκος Ξυλούρης, σε μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου: «Μπάρμπα Γιάννη, Μακρυγιάννη, δεν μας τα ‘γραψες καλά, δες ο Έλληνας τι κάνει για ν’ ανέβει πιο ψηλά». Αυτό μου αρέσει πάρα πολύ και είναι παράδειγμα για τον Έλληνα.

–Στο θέατρο Άλσος, σας βρήκε η σεζόν που τελειώνει, με την Γιώτα Νέγκα. Πόσο ωραίο πράγμα μετά από τόσα χρόνια, ένας καλλιτέχνης να αντιλαμβάνεται και με το παραπάνω αυτή την επικοινωνία που απογειώνει η μουσική. Έτσι δεν είναι;

Ήταν πολύ επιτυχημένες οι εμφανίσεις με την Γιώτα Νέγκα. Μέχρι μπουάτ το κάναμε το Άλσος. Ο κόσμος έμεινε πάρα πολύ ευχαριστημένος. Νιώθω χαρούμενος, που υπάρχει αυτή η ανταπόκριση. Που γινόμαστε όλοι μια παρέα.

–Υπάρχει κάποιο τραγούδι που ερμηνεύετε στις συναυλίες με κλειστά τα μάτια φέρνοντας όλη εκείνη την εποχή στο εδώ και το τώρα;

Έχω πει πολλά μεγάλα τραγούδια. Το κάθε τραγούδι εκφράζει και μια εποχή. Η «Ελευσίνα» είναι αρχή και η αρχή είναι το ήμισυ του παντός. Φέρνω πάντα στη μνήμη την εποχή που τραγούδησα τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι. Μεγάλο τραγούδι είναι το και το «Ερωτικό» του Θάνου Μικρούτσικου. Δεν ξεχωρίζω κανένα.

Θα μιλήσει ο ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ Δημήτρης Κουτσούμπας, για το έργο, την προσφορά και τους αγώνες του Μίκη Θεοδωράκη.

Ερμηνεύουν (με αλφαβητική σειρά): Γεράσιμος Ανδρεάτος, Ρίτα Αντωνοπούλου, Γλυκερία, Παντελής Θαλασσινός, Άγγελος Θεοδωράκης, Βιολέτα Ίκαρη, Βασίλης Λέκκας, Μανώλης Μητσιάς, Δημήτρης Μπάσης, Γιώτα Νέγκα, Γιώργος Νταλάρας, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Μίλτος Πασχαλίδης, Παναγιώτης Πετράκης, Άλκηστις Πρωτοψάλτη, Αγγελική Τουμπανάκη, Κώστας Τριανταφυλλίδης, Διονύσης Τσακνής, Τάνια Τσανακλίδου, Μαρία Φαραντούρη, «Κοινοί Θνητοί».

Η ταινία αναμένεται να αποτελέσει φόρο τιμής στη μνημειώδη καλλιτεχνική και πολιτική πορεία του Θεοδωράκη, φωτίζοντας άγνωστες πτυχές της ζωής του μέσα από τη μεγάλη οθόνη.

Ακολουθεί η επίσημη ανακοίνωση:

«Μπαίνοντας στο 2025, που ανακηρύχθηκε από το ΥΠ.ΠΟ. ως έτος Μίκη Θεοδωράκη, η Tanweer, με ιδιαίτερη χαρά και τιμή, ανακοινώνει την απόκτηση των δικαιωμάτων, για την παραγωγή κινηματογραφικής ταινίας βασισμένης στη ζωή και το έργο του μεγάλου μας συνθέτη σε σκηνοθεσία Εύας Νάθενα».

Θυμίζουμε ότι η «Φόνισσα» της Εύας Νάθενα με πρωταγωνίστριες την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη και την Μαρία Πρωτόπαππα, ήταν η πρόταση της Ελλάδας για το Όσκαρ Διεθνούς Ταινίας φέτος, χωρίς ωστόσο να καταφέρει να μπει στην shortlist των βραβείων.

Πριν δύο περίπου μήνες, η Tanweer κυκλοφόρησε την κινηματογραφική βιογραφία του Στέλιου Καζαντζίδη «Υπάρχω» με τον Χρήστο Μάστορα στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Η ταινία έχει σπάσει τα ταμεία του εγχώριου box office, ξεπερνώντας μέχρι τώρα τα 800.000 εισιτήρια.

Με αυτή τη δυναμική, σε λίγες μέρες, στις 14 Φεβρουαρίου, θα βρεθεί, μαζί με τον σπουδαίο Γιώργο Χατζηνάσιο, στη σκηνή του θεάτρου Παλλάς, στην πρώτη της μεγάλη συναυλία. Η συγκεκριμένη ημέρα είναι συνδεδεμένη με την εξωστρέφεια και μεγάλα συναισθήματα, οπότε το λιγότερο που μπορεί να εγγυηθεί μια τέτοια σύμπραξη είναι η συγκίνηση. Εν αναμονή, λοιπόν!

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

-Κυρία Μανουσάκη, περιμένατε να πυκνώσει τόσο ο χρόνος της καλλιτεχνικής σας δράσης ώστε να χωρέσουν τόσα και τόσα πράγματα; Φυσικά, καθόλου τυχαίο. Τίποτε δεν είναι τυχαίο στους ανθρώπους που γεννήθηκαν με χάρισμα.

Σας ευχαριστώ πολύ. Καθότι ξεκίνησα στο χώρο της μουσικής σε αρκετά νεαρή ηλικία, γνώριζα το μονοπάτι, που ήθελα να επιλέξω και το πόσο δύσκολη κι απαιτητική θα είναι η διαδρομή. Σίγουρα παίζει ρόλο το θέμα «τύχη» και ταυτόχρονα η συγκυρία, αλλά δεν το άφησα καθόλου στην τύχη του, διότι ένα χάρισμα από μόνο του δεν είναι ποτέ αρκετό. Γι’ αυτό από τότε που ξεκίνησα να ασχολούμαι επαγγελματικά με το τραγούδι, πορεύομαι με απαιτητική και καθημερινή μελέτη, ώστε να μπορώ να ανταπεξέλθω και να γίνομαι όσο μπορώ καλύτερη σε αυτό που κάνω.  

-Περιγράψτε μου τα πρώτα χρόνια στην Κρήτη. Και ειδικά την περίοδο που αντιλαμβανόσασταν ότι το τραγούδι και η μουσική είναι ο δρόμος σας.

Νομίζω πως το να μεγαλώνει κάποιος σε νησί έχοντας τη δυνατότητα να βρίσκεται δίπλα στη φύση και στη θάλασσα, δημιουργεί εικόνες και αναμνήσεις που χαράζονται για πάντα στο μυαλό και στην καρδιά. Κάπως έτσι ήταν τα πρώτα μου χρόνια στην Κρήτη, πανέμορφα, γεμάτα ανεμελιά, μουσική κι αγάπη από τους κοντινούς μου ανθρώπους.

Ο Μίκης Θεοδωράκης μας ζήτησε να συναντηθούμε, για να με γνωρίσει και να με ακούσει από κοντά

Μεγάλωσα σ’ ένα σπίτι με δύο υπέροχους γονείς, στους οποίους, παρόλο που δεν είχαν μουσικές γνώσεις, άρεσε πάρα πολύ ν’ ακούνε είτε στο αμάξι πηγαίνοντας τις βόλτες μας είτε στα κυριακάτικα οικογενειακά μας τραπέζια, ελληνικά και ξένα τραγούδια, ποπ, έντεχνα, λαϊκά, μεγάλα συγκροτήματα των δεκαετιών 70-80 κι έτσι έμαθα, μέσα από τα ακούσματα τους, τα οποία αργότερα έγιναν και δικά μου, πολλά και διαφορετικά είδη μουσικής. 

Μου άρεσε πάντα να τραγουδάω στο σπίτι για την οικογένεια μου και στο σχολείο για τις συμμαθήτριες μου. Τα σχόλια ήταν πολύ όμορφα, με αποτέλεσμα αυτό να με οδηγήσει στο Βενιζέλειο Ωδείο Χανίων, σε ηλικία 15 ετών, όπου ξεκίνησα μαθήματα φωνητικής και ορθοφωνίας με την καθηγήτρια φωνητικής κυρία Δέσποινα Δρακάκη, η οποία, αφού άκουσε τις φωνητικές μου δυνατότητες,  μου πρότεινε να μπω και στην χορωδία του Δήμου Χανίων, την οποία διηύθυνε. 

 –Ποιες στιγμές και ποια πρόσωπα πυροδότησαν το επόμενο βήμα;

Η στιγμή που συνάντησα τον σπουδαίο συνθέτη και πιανίστα Στέφανο Κορκολή, για να με ακούσει, χωρίς, όμως, εγώ να γνωρίζω εκ των προτέρων, ότι θα γίνει η ακρόαση. Ήταν η μέρα που θα έδινα εξετάσεις στο ωδείο, για να περάσω στην επόμενη τάξη. Δέχτηκα ένα τηλεφώνημα από έναν φίλο και συνεργάτη μου τον Γ. Γιαννακάκη, ο οποίος μου πρότεινε να πάω ν’ ακούσω τον Στέφανο Κορκολή, που θα έδινε μια συνέντευξη. Αφού τελείωσε η συνέντευξη, ο Στέφανος ρώτησε «πού είναι η κοπέλα που μου είπατε να ακούσω;» και εκεί κατάλαβα ότι είχε δημιουργηθεί αυτή η όμορφη «συνωμοσία».

Τον έρωτα τον νιώθω σε κάθε δευτερόλεπτο της ημέρας μου, σε ό,τι συμβαίνει γύρω μου

Τελείωσε η ακρόαση και ο Στέφανος είπε στον πατέρα μου ότι έχω πολύ καλή φωνή και πως αν είμαι προσγειωμένη κι αν έχω γερό στομάχι, θα πάω ψηλά. Μετά από δύο εβδομάδες, ο Στέφανος ζήτησε  ό,τι υλικό είχα, έστω και ερασιτεχνικό, προκειμένου να ζητήσει την γνώμη και άλλων ανθρώπων του χώρου και να επιβεβαιωθεί γι’ αυτό, που είχε ακούσει ο ίδιος. Τρεις μήνες αργότερα, η αγαπημένη στιχουργός Ρεβέκκα Ρούσση μαζί με τον Στέφανο Κορκολή δημιούργησαν τα πρώτα μου δοκιμαστικά τραγούδια. Έτσι ήρθα στην Αθήνα, για να τα ηχογραφήσουμε και να σκεφτούμε τα πρώτα μου μουσικά βήματα. 

-Το ταλέντο, με την ευκολία και την αφοσίωση που εμπεριέχει, από ποιους φόβους σας απάλλαξε;

Πιστεύω από φόβους έκφρασης και έκθεσης του ίδιου μου του εαυτού. 

-Έχω δει στο διαδίκτυο τη στιγμή που ο Μίκης Θεοδωράκης, συγκινημένος και με πολύ θαυμασμό, σας λέει ότι με τη φωνή σας δώσατε πάλι δύναμη στα χέρια του (τραγουδούσατε στο σπίτι του, στο γραφείο του κι αυτός ήταν πάλι ο πανύψηλος, μοναδικός μαέστρος). Πώς ήταν αυτή η συνάντηση;

Συγκινητική και πολύ δυνατή στιγμή για μένα. Μετά από τον πρώτο μου δισκογραφικό άλμπουμ μαζί με τον Στέφανο Κορκολή σε έργα Μίκη Θεοδωράκη για πιάνο και φωνή, ο Μίκης Θεοδωράκης μας ζήτησε να συναντηθούμε, για να με γνωρίσει και να με ακούσει από κοντά. Είχα την τύχη λοιπόν να πάω στο σπίτι του και να βρεθώ στον ίδιο χώρο με τον οικουμενικό συνθέτη, Μίκη Θεοδωράκη. Τον συνθέτη με τον οποίο έχουν μεγαλώσει γενιές και γενιές.

Μόλις ολοκληρώσαμε το πρώτο μου προσωπικό άλμπουμ σε στίχους του Γεράσιμου Ευαγγελάτου και σε μουσική του Στέφανου Κορκολή, ένας δίσκος που ονειρευόμουν από πάντα και είμαι πολύ χαρούμενη που ένα όνειρο μου

Βλέποντας αυτήν την σπουδαία προσωπικότητα μπροστά μου, ένιωσα όλο μου το είναι να πλημμυρίζει από δέος και συγκίνηση. Μιλήσαμε για το άλμπουμ, μου είπε πόσο χαρούμενος και ικανοποιημένος ήταν από τις ερμηνείες μου και πριν τελειώσει η συνάντηση μας, μου ζήτησε να του ερμηνεύσω τους «Δρόμους παλιούς» του Μανώλη Αναγνωστάκη. Εκείνη την στιγμή ειπώθηκαν αυτά τα όμορφα και τόσο σημαντικά λόγια, τα οποία κρατάω μέχρι και σήμερα ως φυλαχτό.

-Στη χώρα που ζούμε και σε αυτή την εποχή, οι καλλιτέχνες μπορούν να ζουν απερίσπαστοι και απολύτως εστιασμένοι στο δικό τους όνειρο;

Αρκετά δύσκολο θεωρώ. Ζούμε σε μία εποχή, όπου τα περισσότερα πράγματα πρέπει να τα κάνουμε μόνοι μας, είτε αφορά στην εικόνα είτε στον ήχο είτε στην μελέτη (μουσικές σπουδές). Διότι από την μια μεριά, δεν υπάρχει η οικονομική δυνατότητα να επενδύσεις και να βιοποριστείς από αυτό, που σημαίνει πως πρέπει να έχεις και μία δεύτερη δουλειά, η οποία εκ των πραγμάτων δεν αφήνει πολλά περιθώρια για χρόνο αφοσίωσης στο όνειρο και από την άλλη είναι πολύ δύσκολο να βρεθούν οι άνθρωποι, στους οποίους μπορείς να στηριχθείς και να εμπιστευθείς, αυτό που θα έχεις δημιουργήσει με τόσο αγάπη και μεράκι. Πιστεύω πως είναι πολύ δύσκολο και όσο περνάει ο καιρός γίνεται ακόμα δυσκολότερο.

–Τι σας θυμώνει; Τι σας δονεί; Τι σας δίνει δύναμη για κάθε συνέχεια;

Με θυμώνει η αγένεια κι η ασέβεια προς τον συνάνθρωπο. Με δονεί η καθημερινότητα που βιώνουμε και το πόσο δύσκολη έχει γίνει η ζωή μας. Αυτό που μου δίνει δύναμη είναι η οικογένεια μου κι οι συνεργάτες μου.

–Μιλήστε μου για την παράσταση στο Παλλάς, την 14η Φεβρουαρίου; Πώς αντιλαμβάνεστε εσείς τον έρωτα;

Τον έρωτα τον νιώθω σε κάθε δευτερόλεπτο της ημέρας μου, σε ό,τι συμβαίνει γύρω μου, σε εικόνες, σε ήχους, σε μελωδίες, στην δουλειά μου, σε όλα. 

Στις 14 Φεβρουαρίου, θα δώσω την πρώτη μου μεγάλη συναυλία στο θέατρο Παλλάς, σ’ έναν χώρο ιστορικό, από τον οποίον έχουν περάσει σπουδαίες προσωπικότητες. Μου έγινε η πρόταση από τον κ. Γιάννη Κεντ, τον οποίο ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση, όπως, επίσης, ευχαριστώ πολύ τα Αθηναϊκά Θέατρα, τις Θεατρικές Σκηνές και τον κ. Διονύση Παναγιωτάκη. Την ημέρα των ερωτευμένων, θα ερμηνεύσω ερωτικά τραγούδια ελληνικού και ξένου ρεπερτορίου, τραγούδια συναισθηματικά αλλά και ψυχαγωγικά, ώστε μαζί με τον κόσμο, που θα έρθει, να βιώσουμε μία βραδιά γεμάτη κέφι, συγκίνηση, αλληλεπίδραση και να ταξιδέψουμε μέσα από αυτό το υπέροχο συναίσθημα του έρωτα, να θυμηθούμε ξανά στιγμές και αναμνήσεις, που έχουμε βιώσει όλοι μας κι έχουν ντυθεί μουσικά με όλα τα αγαπημένα τραγούδια, που θα ειπωθούν εκείνο το βράδυ. 

Τελείωσε η ακρόαση και ο Στέφανος είπε στον πατέρα μου ότι έχω πολύ καλή φωνή και πως αν είμαι προσγειωμένη κι αν έχω γερό στομάχι, θα πάω ψηλά

Δημιουργώντας την λίστα του προγράμματος μαζί με τους συνεργάτες μου, σκέφτηκα πως θα ήταν πολύ ωραίο και σπουδαίο για μένα, να βρεθεί μαζί μου επί σκηνής ο μεγάλος συνθέτης και πιανίστας Γιώργος Χατζηνάσιος, τον οποίο σέβομαι και εκτιμώ βαθύτατα. Του είπα την σκέψη μου και δέχτηκε με πολλή χαρά και αγάπη, να είναι στο πλευρό μου αυτήν την τόσο σημαντική στιγμή για μένα και τον ευχαριστώ πολύ γι’ αυτό. Θα ερμηνεύσουμε κάποια από τα πιο εμβληματικά τραγούδια του, μεγάλες επιτυχίες που έχουμε αγαπήσει όλοι όπως «Τα γαλάζια σου γράμματα», το «Καμιά φορά», το «Σ’ όποιον αρέσουμε», «ο Ανθρωπάκος».

–Η επαφή με τόσο σημαντικούς καλλιτέχνες, καλλιτέχνες που έχουν γράψει ιστορία σε μια συγκεκριμένη συγκυρία, όπου συνυπήρχαν πολλά εφάμιλλα μεγέθη, με τι σας οπλίζει;

Με αγάπη, με δύναμη αλλά και μ’ ευθύνη που συνεργάστηκα με τόσο μεγάλες προσωπικότητες και συνεχίζω να συνεργάζομαι. Τους ευχαριστώ πάρα πολύ, που με επιλέγουν και μ’ εμπιστεύονται. 

-Το προσεχές μέλλον σας τι περιέχει;

Μόλις ολοκληρώσαμε το πρώτο μου προσωπικό άλμπουμ σε στίχους του Γεράσιμου Ευαγγελάτου και σε μουσική του Στέφανου Κορκολή, ένας δίσκος που ονειρευόμουν από πάντα και είμαι πολύ χαρούμενη που ένα όνειρο μου, όχι μόνο πραγματοποιήθηκε αλλά ξεπέρασε κάθε προσδοκία, όταν έμαθα πως θα αναλάβει την παραγωγή ο παγκοσμίου φήμης παραγωγός Haydn Bendall (Haydn Bendall – Duncan Management), που έχει αναλάβει στο παρελθόν καλλιτέχνες όπως την Kate Bush, τον Peter Gabriel, την Tina Turner, τον Gary Moore, τον Freddie Mercury, τους Pet Shop Boys και άλλους πολλούς. Νιώθω πραγματικά ευλογημένη που συνεργάζομαι με τέτοιες προσωπικότητες. Για μένα είναι σαν να ανακαλύπτω έναν καινούργιο μουσικό κόσμο. Αυτό το άλμπουμ θα κυκλοφορήσει πολύ σύντομα σε όλες τις διαδικτυακές πλατφόρμες αλλά και σε βινύλιο από την Heaven Music. 

-Σας ευχαριστώ πάρα πολύ.
Κι εγώ.

Στην κεντρική εκδήλωση του Φεστιβάλ που πραγματοποιήθηκε στο Θέατρο Μίκης Θεοδωράκης, στο Ενετικό Λιμάνι των Χανίων, βρέθηκε και ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης που πραγματοποίησε την κεντρική ομιλία της εκδήλωσης και αναφέρθηκε σε αυτόν τον σπουδαίο Έλληνα, ο οποίος μάλιστα προσέφερε τα μέγιστα στο νησί της Αφροδίτης.

«Είναι μεγάλη τιμή να είμαι εδώ για έναν άνθρωπο που ήταν πάρα πολύ κοντά στην Κύπρο. Από την πρώτη φορά που επισκέφθηκε το νησί, το 1964, όταν η Τουρκία είχε ξεκινήσει τα διχοτομικά της σχέδια. Η παρουσία μου εδώ είναι ένα αντίδωρο για όσα έχει προσφέρει στην Κύπρο», δήλωσε ο Νίκος Χριστοδουλίδης, κατά την άφιξή του στο θέατρο, μιλώντας για τον Μίκη Θεοδωράκη.

Μέσα στην ημέρα αναμένεται το περιεχόμενό της να γίνει γνωστό στα πρόσωπα στα οποία αναφέρονται σε αυτήν.

Το περιεχόμενο της διαθήκης του Μίκη Θεοδωράκη (είναι μια κύρια και τέσσερις συμπληρωματικές) αναμένεται με ενδιαφέρον, καθώς περιλαμβάνει, πέρα από τα όποια περιουσιακά στοιχεία, και τα πνευματικά δικαιώματα των καλλιτεχνικών του έργων.

Το μνημόσυνο θα πραγματοποιηθεί το πρωί μετά τη Θεία Λειτουργία.

Σήμερα 2 Οκτωβρίου, το σπίτι των αδερφών Γιάννη και Μίκη Θεοδωράκη στον Γαλατά ήταν επισκέψιμο για τους πολίτες που ήθελαν να βρεθούν στα μέρη, όπου έζησε ο Μίκης.

Σύμφωνα με τον Δήμο Χανίων οι πολίτες θα μπορέσουν να επισκεφτούν την οικία Θεοδωράκη τόσο αύριο 3 Οκτωβρίου, καθώς επίσης και το ερχόμενο Σαββατοκύριακο 9 και 10 Οκτωβρίου από τις 10.00 έως τις 14:00.

Ο Μίκης Θεοδωράκης «αναπαύεται» από τις 9 Σεπτεμβρίου στο κοιμητήριο του χωριού Γαλατάς Χανίων, όπου πολίτες σπεύδουν να αφήσουν ένα λουλούδι στη μνήμη του οικουμενικού δημιουργού.