«Θα κερδίσουμε είτε με τον έναν τρόπο είτε με τον άλλο. Θα κάνουμε μια συμφωνία ή θα ολοκληρώσουμε τη δουλειά, εντάξει. Και δεν θα είναι δύσκολο να ολοκληρώσουμε τη δουλειά» επισήμανε και προσέθεσε:

«Θα προτιμούσα να κάνω μια συμφωνία, επειδή δεν θέλω να επηρεάσω 91 εκατομμύρια ανθρώπους. Μπορούμε να γκρεμίσουμε τις γέφυρές τους σε μία ώρα. Μπορούμε να διακόψουμε την παροχή ενέργειάς τους».

Ειδικότερα, ο Ντόναλντ Τραμπ είπε πως οι ΗΠΑ μπορούν να εξουδετερώσουν τον ηλεκτρισμό και τα εργοστάσια παραγωγής ενέργειας. «Και θα έλεγα ότι σε ένα μικρό μέρος ενός απογεύματος, κάθε εργοστάσιο θα έχει εξαφανιστεί. Και το ξέρουν αυτό» σημείωσε χαρακτηριστικά ο Αμερικανός πρόεδρος.

Σπύρος Σιδέρης

Αυτό που ανακοινώθηκε ως συμφωνία ήταν, στην πραγματικότητα, το αποτέλεσμα μιας σκληρής σύγκρουσης νεύρων: το Ισραήλ και ο Λίβανος φοβούνταν ότι η Ουάσιγκτον είχε ήδη διαμορφώσει χωριστή κατανόηση με την Τεχεράνη για το λιβανικό μέτωπο, ενώ οι Αμερικανοί μεσολαβητές προσπαθούσαν να πείσουν και τις δύο πλευρές ότι ο στόχος ήταν ένας: να κλείσει το μέτωπο χωρίς να εμφανιστεί κανείς ως η πλευρά που υποχώρησε.

Η πρώτη σύγκρουση στην Ουάσιγκτον

Οι διαπραγματεύσεις άρχισαν στο αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών μέσα σε βαρύ κλίμα. Αφορμή ήταν οι πληροφορίες για συνεννοήσεις ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν στην Ελβετία σχετικά με τον Λίβανο, οι οποίες προκάλεσαν έντονη δυσφορία τόσο στο Ισραήλ όσο και στη Βηρυτό.

Ο πρέσβης του Ισραήλ στην Ουάσιγκτον, Γιεχιέλ Λάιτερ, φέρεται να χαρακτήρισε αυτές τις συνεννοήσεις «καταστροφικές», θέτοντας ευθέως στους Αμερικανούς το ερώτημα αν η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να επιδιώκει τον περιορισμό της ιρανικής επιρροής στον Λίβανο. Από την άλλη πλευρά, η λιβανική αντιπροσωπεία ζήτησε επίσης εξηγήσεις, καθώς στη Βηρυτό υπήρχε ο φόβος ότι η χώρα θα μετατρεπόταν ξανά σε πεδίο διαπραγμάτευσης τρίτων δυνάμεων.

Οι Αμερικανοί μεσολαβητές προσπάθησαν να κρατήσουν τη διαδικασία ζωντανή. Το μήνυμα ήταν ότι η συμφωνία έπρεπε να γίνει ανάμεσα στο Ισραήλ και τον Λίβανο, χωρίς ιρανική κηδεμονία και χωρίς εξωτερικά βέτο. Ωστόσο, η πρώτη ημέρα, σύμφωνα με αμερικανική πηγή, ήταν «δύσκολη», με τις συνομιλίες να δείχνουν ότι αντί να προχωρούν, επέστρεφαν στα αρχικά σημεία διαφωνίας.

Το αγκάθι της ισραηλινής αποχώρησης

Τη δεύτερη ημέρα σημειώθηκε πρόοδος, αλλά πολύ γρήγορα οι δύο πλευρές συγκρούστηκαν ξανά στο πιο ευαίσθητο σημείο: πού, πότε και με ποιους όρους θα αποχωρούσαν οι ισραηλινές δυνάμεις από τον νότιο Λίβανο.

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου και ο πρόεδρος του Λιβάνου Τζόζεφ Αούν ζήτησαν περισσότερο χρόνο για διαβουλεύσεις με τα επιτελεία τους. Οι Αμερικανοί συμφώνησαν να παρατείνουν τις συνομιλίες για ακόμη μία ημέρα, γνωρίζοντας ότι μια κατάρρευση της διαδικασίας θα έστελνε μήνυμα αδυναμίας σε ολόκληρη την περιοχή.

Εκεί άρχισε η πιο έντονη αμερικανική πίεση. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο φέρεται να πραγματοποίησε περίπου οκτώ τηλεφωνικές επικοινωνίες με τον Νετανιάχου και τον Αούν, ενώ ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς είχε επαφές και με τις δύο πλευρές. Το μήνυμα της Ουάσιγκτον ήταν σαφές: ο Τραμπ ήθελε τη συμφωνία πριν τελειώσει η εβδομάδα.

Οι δύο αλλαγές που ξεκλείδωσαν το κείμενο

Στην τελική συνεδρίαση, ο Ρούμπιο παρενέβη προσωπικά για να κλείσουν τα ανοιχτά σημεία. Η αμερικανική πλευρά ζήτησε από το Ισραήλ δύο κρίσιμες τροποποιήσεις στο κείμενο, ώστε να καταστεί δυνατή η τελική συμφωνία.

Η πρώτη αφορούσε την αποχώρηση ισραηλινών δυνάμεων από χωριό του νότιου Λιβάνου που παρέμενε υπό ισραηλινό έλεγχο. Η δεύτερη ήταν πολιτικά ακόμη πιο σημαντική: να προστεθεί σαφής διατύπωση ότι αυτή η αποχώρηση αποτελεί την αρχή μιας ευρύτερης διαδικασίας ισραηλινής αναδιάταξης από λιβανικά εδάφη.

Παράλληλα, η Ουάσιγκτον φέρεται να πίεσε το Ισραήλ να ανοίξει τον δρόμο για τις λεγόμενες «πιλοτικές ζώνες», περιοχές όπου θα αναπτυχθεί ο λιβανικός στρατός στην πρώτη φάση εφαρμογής της συμφωνίας. Για το Ισραήλ, αυτές οι ζώνες λειτουργούν ως τεστ: αν η Βηρυτός αποδείξει ότι μπορεί να ελέγξει το έδαφος και να περιορίσει τη δράση της Χεζμπολάχ, τότε μπορεί να ακολουθήσει νέα φάση αναδιάταξης.

Συμφωνία με 14 σημεία — και ένα μεγάλο ρίσκο

Το τελικό κείμενο περιλαμβάνει 14 σημεία. Προβλέπει παύση εχθροπραξιών, επαναδιάταξη του λιβανικού στρατού στις συνοριακές περιοχές, σταδιακή ισραηλινή αποχώρηση βάσει συμφωνημένων ρυθμίσεων και μηχανισμό παρακολούθησης της εφαρμογής.

Περιλαμβάνει επίσης το δικαίωμα του Ισραήλ να απαντήσει εάν δεχθεί επίθεση από τη Χεζμπολάχ, ενώ προβλέπει τη συγκρότηση ομάδων εργασίας για τη διαμόρφωση συνολικότερης ειρηνευτικής συμφωνίας.

Ωστόσο, το δύσκολο κομμάτι δεν είναι η υπογραφή. Είναι η εφαρμογή. Στον Λίβανο, η εσωτερική σκηνή παραμένει βαθιά διχασμένη, ενώ η Χεζμπολάχ απορρίπτει τη συμφωνία και τη βλέπει ως αμερικανοϊσραηλινό σχέδιο περιορισμού της ισχύος της. Αυτό σημαίνει ότι το νέο πλαίσιο μπορεί να δοκιμαστεί πολύ γρήγορα, είτε στο πεδίο είτε στο εσωτερικό πολιτικό μέτωπο της Βηρυτού.

Η Ουάσιγκτον πέτυχε να φέρει το Ισραήλ και τον Λίβανο σε ένα κείμενο που μέχρι πρόσφατα θα έμοιαζε αδιανόητο. Όμως η πραγματική ερώτηση παραμένει ανοιχτή: είναι αυτή η αρχή μιας νέας ισορροπίας ή μια συμφωνία που θα καταρρεύσει μόλις συγκρουστεί με την πραγματικότητα του νότιου Λιβάνου;

Η συμφωνία-πλαίσιο περιγράφει μια πορεία προς μια μελλοντική ειρηνευτική συμφωνία και περιλαμβάνει άμεσα μέτρα που θα λάβουν τα μέρη επί τόπου.

Ένα τέτοιο μέτρο είναι η έναρξη δύο «πιλοτικών προγραμμάτων», στο πλαίσιο των οποίων ο ισραηλινός στρατός θα αποσυρθεί από μικρές περιοχές που κατέχει επί του παρόντος και ο λιβανικός στρατός θα αναπτυχθεί εκεί.

Ισραηλινοί και αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι αξιωματικοί του αμερικανικού στρατού θα συνεργαστούν με τον λιβανικό στρατό στα «πιλοτικά προγράμματα», κυρίως για να επαληθεύσουν ότι στις περιοχές αυτές δεν υπάρχει παρουσία της Χεζμπολάχ.

Μία από τις δύο περιοχές βρίσκεται βόρεια του ποταμού Λιτάνη και η άλλη νότια αυτού, ανέφεραν δύο Ισραηλινοί αξιωματούχοι.

Αν και απόσυρση των ισραηλινών δυνάμεων αναμένεται να είναι περιορισμένη, θα αποτελέσει την πρώτη τέτοια κίνηση από τότε που το Ισραήλ επέκτεινε την κατοχή του στο νότιο Λίβανο κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν.

Μια εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ διατηρείται σε μεγάλο βαθμό από το περασμένο Σάββατο, αν και το Ισραήλ έχει πραγματοποιήσει αρκετές επιθέσεις εναντίον στόχων που, όπως ισχυρίστηκε, αποτελούσαν άμεσες απειλές από τη Χεζμπολάχ.

Η συμφωνία υπογράφηκε από τους πρέσβεις του Ισραήλ και του Λιβάνου στην Ουάσινγκτον και τον σύμβουλο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Νταν Χόλερ.

Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε κατά την τελετή υπογραφής στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ ότι «είναι μια καλή μέρα», αλλά τόνισε ότι «υπάρχει πολλή δουλειά μπροστά μας».

Ο Ρούμπιο είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου και με τον πρόεδρο του Λιβάνου Τζόζεφ Αούν σε μια προσπάθεια επίλυσης των τελικών διαφωνιών, δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος.

Ο Ρούμπιο συμμετείχε στις συνομιλίες μεταξύ των διαπραγματευτικών ομάδων το πρωί της Παρασκευής.

Απειλές Χεζμπολάχ με εμφύλιο

Ο βουλευτής της Χεζμπολάχ, Χασάν Φαντλάλα, δήλωσε απόψε ότι οι αρχές του Λιβάνου δεν θα μπορέσουν να εφαρμόσουν τη συμφωνία-πλαίσιο που υπέγραψαν σήμερα με το Ισραήλ στην Ουάσινγκτον εκτός εάν, με την υποστήριξη των ΗΠΑ, «οδηγηθούν σε εμφύλιο πόλεμο», μετέδωσε το τηλεοπτικό κανάλι Al Mayadeen.

Ο Φαντλάλα δήλωσε ότι η Χεζμπολάχ θα αντιμετωπίσει οποιοδήποτε μέτρο λάβουν οι λιβανέζικες αρχές και θα κρατήσει τα όπλα της ακόμη περισσότερο, προσθέτοντας ότι η αντίθεση της οργάνωσης είναι «σοβαρή» και δεν θα επιτρέψει στις αρχές να υλοποιήσουν τις δεσμεύσεις τους επί του πεδίου.

Κατά τον βουλευτή, «αυτό που συνέβη στην Ουάσινγκτον ήταν μια προσπάθεια να υπονομευτεί» η «πορεία του Ισλαμαμπάντ», δηλαδή η συμφωνία Ιράν-ΗΠΑ με τη μεσολάβηση του Πακιστάν. Πρόσθεσε ότι «χωρίς την αντίσταση (σ.σ. τη Χεζμπολάχ), δεν θα περάσει τίποτα».

«Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν εξαπέλυσε τουλάχιστον τέσσερα drones εναντίον πλοίων που διέσχιζαν τα Στενά του Ορμούζ. Ένα από τα drones έπληξε απευθείας το ανώτερο κατάστρωμα ενός μεγάλου και ιδιαίτερα ακριβού φορτηγού πλοίου. Προκλήθηκαν ζημιές, όμως το πλοίο κατάφερε να συνεχίσει το ταξίδι του.

Καταρρίψαμε τα άλλα τρία drones.

Προφανώς, πρόκειται για μια ανόητη παραβίαση της συμφωνίας μας για κατάπαυση του πυρός», ανάρτησε ο Τραμπ στο truth social.

Ο Τραμπ δεν ανέφερε πώς ή αν οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να αντιδράσουν στο περιστατικό, το οποίο φέρεται να συνέβη χθες. Ωστόσο, από την ανάρτηση δεν φαίνεται ότι οι δύο χώρες θα επιστρέψουν στις εχθροπραξίες.

Πρόκειται για το πρώτο περιστατικό τέτοιου είδους από τότε που οι ΗΠΑ και το Ιράν υπέγραψαν μνημόνιο κατανόησης για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και την έναρξη των διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας.

Σπύρος Σιδέρης

Στις μοναρχίες του Κόλπου, που φοβούνται ότι μια αμερικανοϊρανική συμφωνία μπορεί να κλείσει πάνω από τα κεφάλια τους. Στην ιρανική ηγεσία, που αναζητεί οικονομικά οφέλη και πολιτική αναγνώριση μέσα από τις συνομιλίες. Και στο εσωτερικό των ΗΠΑ, όπου η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ δεν θέλει να εμφανιστεί ότι πληρώνει την Τεχεράνη για μια συμφωνία. Γι’ αυτό και οι τρεις αμερικανικές αρνήσεις δεν ήταν απλές διπλωματικές διευκρινίσεις. Ήταν το περίγραμμα μιας διαπραγμάτευσης με σκληρά όρια.

Οι τρεις αμερικανικές αρνήσεις

Κατά την πρώτη κοινή υπουργική συνάντηση μεταξύ των ΗΠΑ και των χωρών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου μετά την υπογραφή του πρόσφατου μνημονίου κατανόησης με το Ιράν, ο Ρούμπιο επιχείρησε να χαράξει δημόσια τις γραμμές που η Ουάσιγκτον δεν προτίθεται να υπερβεί.

Η πρώτη αφορά τα Στενά του Ορμούζ, τη σημαντικότερη θαλάσσια αρτηρία για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Ο Αμερικανός υπουργός ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να υπάρξουν τέλη ή χρεώσεις διέλευσης για τα πλοία που κινούνται μέσω του περάσματος, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για διεθνή θαλάσσια οδό και όχι για χώρο όπου κάποιο κράτος μπορεί να επιβάλει μονομερείς οικονομικές επιβαρύνσεις.

Η δεύτερη κόκκινη γραμμή αφορά τα οικονομικά ανταλλάγματα προς το Ιράν. Ο Ρούμπιο διέψευσε κατηγορηματικά τα σενάρια που έκαναν λόγο για μεταφορά αμερικανικών ή διεθνών κεφαλαίων στην Τεχεράνη ή για αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων.

Η τρίτη αφορά ένα ζήτημα που μέχρι πρόσφατα κυκλοφορούσε κυρίως σε διπλωματικές διαρροές και αναλύσεις: τη δημιουργία ενός διεθνούς ταμείου ανοικοδόμησης της ιρανικής οικονομίας μετά από μια πιθανή συνολική συμφωνία. Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει καμία τέτοια συζήτηση.

Γιατί ο Κόλπος ζητούσε διαβεβαιώσεις

Πίσω από τις δηλώσεις αυτές βρίσκεται μια βαθύτερη ανησυχία των αραβικών κρατών του Κόλπου. Παρά τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ ορισμένων αραβικών χωρών και της Τεχεράνης τα τελευταία χρόνια, εξακολουθεί να υπάρχει ο φόβος ότι μια μεγάλη αμερικανοϊρανική συμφωνία θα μπορούσε να εξελιχθεί σε διμερή συνεννόηση που θα αγνοούσε τις ανησυχίες των γειτονικών κρατών.

Η περιοδεία του Ρούμπιο πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες μετά την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, σε μια περίοδο όπου παραμένουν ασαφείς πολλές από τις λεπτομέρειες ενός πιθανού τελικού συμβιβασμού.

Για τα κράτη του Κόλπου, το ζητούμενο δεν είναι μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Εξίσου σημαντικά θεωρούνται η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών, η αποφυγή περιφερειακών συγκρούσεων και η διασφάλιση ότι η Τεχεράνη δεν θα αποκτήσει πρόσθετους οικονομικούς πόρους που θα μπορούσαν να ενισχύσουν την περιφερειακή της επιρροή.

Το μήνυμα προς την Τεχεράνη

Οι τοποθετήσεις του Ρούμπιο δεν συνιστούν απόρριψη της διαπραγμάτευσης. Δείχνουν, όμως, ότι η Ουάσιγκτον επιθυμεί να συνεχίσει τον διάλογο με το Ιράν μέσα σε ένα αυστηρά καθορισμένο πλαίσιο.

Με άλλα λόγια, η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται πρόθυμη να αναζητήσει σημεία συνεννόησης, χωρίς όμως να αποδεχθεί κινήσεις που θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως στρατηγικές παραχωρήσεις. Πρόκειται για μια λεπτή ισορροπία: να διατηρηθεί ανοιχτός ο διπλωματικός δίαυλος, χωρίς να δημιουργηθεί η εικόνα ότι η Ουάσιγκτον υποχωρεί απέναντι στην Τεχεράνη.

Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς στο τραπέζι των συνομιλιών παραμένουν ανοιχτά ζητήματα όπως το πυρηνικό πρόγραμμα, οι κυρώσεις, η περιφερειακή ασφάλεια και η ελευθερία της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο.

Μια νέα ισορροπία στη Μέση Ανατολή

Ο επικεφαλής του Κέντρου Πολιτικών Μελετών Al-Madar, Σάλεχ αλ Μουταΐρι, εκτιμά ότι ο βασικός στόχος της επίσκεψης ήταν η καθησύχαση των περιφερειακών συμμάχων των ΗΠΑ. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι χώρες του Κόλπου θέλουν να ακούσουν σαφείς δεσμεύσεις για τον σεβασμό της κυριαρχίας, τη μη παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις των κρατών και τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι οι αραβικές πρωτεύουσες επιθυμούν και από την ιρανική πλευρά συγκεκριμένες εγγυήσεις ότι οποιαδήποτε συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα ερμηνευθεί ως περιφερειακή λευκή επιταγή για την προώθηση αποκλειστικά των ιρανικών συμφερόντων.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν οι τρεις αμερικανικές αρνήσεις αποτελούν απλώς μια επικοινωνιακή προσπάθεια καθησυχασμού ή αν συνιστούν το πραγματικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθεί η Ουάσιγκτον στις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη. Σε κάθε περίπτωση, η περιοδεία του Ρούμπιο έστειλε ένα σαφές μήνυμα: οι συνομιλίες με το Ιράν συνεχίζονται, αλλά η ασφάλεια του Κόλπου παραμένει στο κέντρο της αμερικανικής στρατηγικής.

Σπύρος Σιδέρης

Βρίσκεται στη φράση που ακολούθησε όταν ρωτήθηκε για τα F-35, τους κινητήρες αεροσκαφών και την αμυντική συνεργασία με την Τουρκία: «Πιθανότατα θα κάνω κάτι που θα τον κάνει πολύ χαρούμενο». Η αναφορά αυτή πυροδότησε αμέσως σενάρια για ένα πιθανό αμερικανικό «δώρο» προς την Άγκυρα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις των δύο χωρών φαίνεται να εισέρχονται σε νέα φάση μετά από χρόνια εντάσεων, αμοιβαίας δυσπιστίας και πολιτικών συγκρούσεων.

Το παρασκήνιο πίσω από το «δώρο»

Οι δηλώσεις του Τραμπ συνέπεσαν με την αποκάλυψη του Reuters ότι η αμερικανική διοίκηση προετοιμάζεται να προχωρήσει στην έγκριση πώλησης 80 κινητήρων General Electric F110-GE-129 για το τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος KAAN, παρά τις αντιρρήσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν στο Κογκρέσο.

Η συγκεκριμένη συμφωνία, η αξία της οποίας εκτιμάται ότι ξεπερνά τα 700 εκατ. δολάρια, θεωρείται κρίσιμη για το πιο φιλόδοξο πρόγραμμα της τουρκικής αεροναυπηγικής βιομηχανίας. Οι κινητήρες προορίζονται να εξοπλίσουν τις πρώτες εκδόσεις του KAAN έως ότου ολοκληρωθεί η ανάπτυξη εγχώριου συστήματος πρόωσης.

Αν και ο Τραμπ απέφυγε να αποκαλύψει τι ακριβώς εννοεί όταν μιλά για μια κίνηση που θα ικανοποιήσει την Τουρκία, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι η υπόθεση των κινητήρων συνδέεται άμεσα με τις δηλώσεις του. Το γεγονός ότι επέλεξε να αναφερθεί δημόσια στο θέμα λίγες ημέρες πριν από τη Σύνοδο της Άγκυρας ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι η αμερικανική πλευρά επιδιώκει να στείλει ένα σαφές πολιτικό μήνυμα προς τον Ερντογάν.

Από την κρίση των S-400 στη σταδιακή επαναπροσέγγιση

Μόλις πριν από λίγα χρόνια ένα τέτοιο σενάριο θα φάνταζε σχεδόν αδιανόητο. Η αγορά των S-400 από την Τουρκία προκάλεσε τη σοβαρότερη κρίση στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις των τελευταίων δεκαετιών. Η Άγκυρα αποβλήθηκε από το πρόγραμμα των F-35, βρέθηκε αντιμέτωπη με κυρώσεις βάσει του νόμου CAATSA και η αμυντική συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών πέρασε σε περίοδο βαθιάς αβεβαιότητας.

Σήμερα, ωστόσο, η εικόνα εμφανίζεται διαφορετική. Η έγκριση των F-16, οι επαφές υψηλού επιπέδου, οι εξελίξεις στη Συρία και οι νέες γεωπολιτικές προτεραιότητες της Ουάσιγκτον έχουν δημιουργήσει ένα διαφορετικό περιβάλλον. Οι δημόσιες παρεμβάσεις αξιωματούχων όπως ο Τόμας Μπάρακ, ο οποίος έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει τη στρατηγική σημασία της Τουρκίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενισχύουν την εικόνα μιας σταδιακής αποκατάστασης των διαύλων συνεργασίας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι διαφωνίες έχουν εξαφανιστεί. Οι S-400 παραμένουν ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα στις διμερείς σχέσεις, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν αποκλίσεις σε θέματα που αφορούν τη Συρία, την Ανατολική Μεσόγειο και ευρύτερα ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας. Ωστόσο, η αμερικανική πλευρά φαίνεται να επιδιώκει πλέον τη διατήρηση λειτουργικών αμυντικών δεσμών με την Τουρκία, ακόμη και χωρίς την επίλυση όλων των εκκρεμοτήτων.

Γιατί η Τουρκία αποκτά ξανά βαρύτητα για την Ουάσιγκτον

Πίσω από τη μεταβολή αυτή βρίσκεται η αλλαγή του διεθνούς περιβάλλοντος ασφαλείας. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η αντιπαράθεση με το Ιράν και η αυξανόμενη σημασία της Μαύρης Θάλασσας έχουν αναβαθμίσει τον ρόλο της Τουρκίας στη στρατηγική σκέψη της Δύσης.

Η Άγκυρα παραμένει μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ, ελέγχει κρίσιμα γεωγραφικά περάσματα και διαθέτει αυξανόμενη επιρροή σε περιοχές που εκτείνονται από τον Καύκασο έως τη Βόρεια Αφρική. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Τραμπ επέλεξε να υπογραμμίσει δημόσια το μέγεθος και τη σημασία του τουρκικού στρατού, δηλώνοντας ότι «οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν πόσο ισχυρός είναι».

Η αναφορά αυτή δεν είχε μόνο συμβολικό χαρακτήρα. Αντανακλά μια ευρύτερη αμερικανική αντίληψη σύμφωνα με την οποία η Τουρκία εξακολουθεί να θεωρείται αναγκαίος εταίρος για τη διαχείριση μιας σειράς περιφερειακών κρίσεων, παρά τις κατά καιρούς εντάσεις στις διμερείς σχέσεις.

Ο παράγοντας Ισραήλ και η εξίσωση του Ιράν

Η νέα κινητικότητα στις σχέσεις Ουάσιγκτον–Άγκυρας συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να διαμορφώσει μια νέα περιφερειακή ισορροπία στη Μέση Ανατολή. Παρά το γεγονός ότι οι σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ παραμένουν στρατηγικές, έχουν καταγραφεί κατά καιρούς διαφοροποιήσεις μεταξύ της Ουάσιγκτον και της κυβέρνησης του Μπενιαμίν Νετανιάχου ως προς τον τρόπο διαχείρισης ορισμένων περιφερειακών κρίσεων.

Σε αυτό το πλαίσιο, μια Τουρκία που διατηρεί λειτουργικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να θεωρηθεί χρήσιμος παράγοντας σταθερότητας για την αμερικανική στρατηγική. Η Άγκυρα διαθέτει ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με πολλούς περιφερειακούς δρώντες, ενώ κατά το παρελθόν έχει αναλάβει ρόλους διαμεσολάβησης σε διεθνείς κρίσεις και διαπραγματεύσεις.

Η διάσταση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς επανέρχεται στο προσκήνιο η συζήτηση για το μέλλον των αμερικανοϊρανικών σχέσεων μετά τις πρόσφατες εντάσεις. Αν και η Τουρκία δεν αποτελεί άμεσο μέρος μιας ενδεχόμενης συμφωνίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, η γεωγραφική της θέση, οι σχέσεις της με την Τεχεράνη και η δυνατότητά της να συνομιλεί με διαφορετικά κέντρα ισχύος την καθιστούν παράγοντα που η Ουάσιγκτον δύσκολα θα ήθελε να διατηρεί σε απόσταση.

Για την αμερικανική πλευρά, ένας πιο ικανοποιημένος και συνεργάσιμος σύμμαχος στην Άγκυρα θα μπορούσε να λειτουργήσει ως χρήσιμος συνομιλητής σε μελλοντικές πρωτοβουλίες αποκλιμάκωσης, αλλά και ως παράγοντας εξισορρόπησης σε ένα περιβάλλον όπου οι περιφερειακές εξελίξεις συχνά παράγουν απρόβλεπτες δυναμικές.

Η Σύνοδος της Άγκυρας και το μήνυμα του Τραμπ

Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα ενδέχεται να αποτελέσει την πρώτη μεγάλη ευκαιρία για να αποτυπωθεί έμπρακτα αυτή η νέα φάση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Οι δηλώσεις Τραμπ δημιούργησαν ήδη προσδοκίες στην Τουρκία ότι η Ουάσιγκτον ετοιμάζεται να προχωρήσει σε κάποια κίνηση με ουσιαστικό πολιτικό ή αμυντικό περιεχόμενο.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν το «δώρο» που προανήγγειλε ο Αμερικανός πρόεδρος αφορά τους κινητήρες για το KAAN ή κάποιο άλλο εξοπλιστικό ζήτημα. Το σημαντικότερο είναι ότι για πρώτη φορά μετά από αρκετά χρόνια η συζήτηση μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας δεν περιστρέφεται γύρω από κυρώσεις, αποκλεισμούς και κρίσεις, αλλά γύρω από πιθανές μορφές συνεργασίας.

Είτε πρόκειται για το KAAN, είτε για μια ευρύτερη πρωτοβουλία αμυντικής συνεργασίας, οι δημόσιες δηλώσεις του Τραμπ δείχνουν ότι η Τουρκία αποκτά εκ νέου αυξημένη βαρύτητα στους αμερικανικούς στρατηγικούς υπολογισμούς. Και αυτό, ανεξάρτητα από το περιεχόμενο του τελικού «δώρου», είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα που εκπέμπεται πριν από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.

Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, η απόφαση ελήφθη για λόγους ασφαλείας, καθώς η νέα επίθεση έδειξε ότι οι κίνδυνοι για εμπορικά πλοία και πληρώματα παραμένουν αυξημένοι, παρά τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης και σταδιακής επαναφοράς της ναυσιπλοΐας.

Το σχέδιο για τους εγκλωβισμένους ναυτικούς

Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός είχε ανακοινώσει σχέδιο για την απομάκρυνση περισσότερων από 11.000 ναυτικών που παραμένουν εγκλωβισμένοι στην περιοχή, σε εκατοντάδες πλοία τα οποία αδυνατούν να κινηθούν με ασφάλεια λόγω της κρίσης στο Στενό του Ορμούζ.

Το σχέδιο προέβλεπε τη σταδιακή διέλευση πλοίων μέσω προσωρινών θαλάσσιων διαδρομών, σε συνεργασία με το Ιράν, το Ομάν, τις παράκτιες χώρες της περιοχής, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη ναυτιλιακή βιομηχανία.

Στόχος ήταν να δοθεί ασφαλής έξοδος σε πλοία και πληρώματα που βρίσκονται παγιδευμένα στον Κόλπο, μετά από μήνες έντασης, επιθέσεων και περιορισμών στη ναυσιπλοΐα.

Η επίθεση που άλλαξε τα δεδομένα

Η προσωρινή αναστολή αποφασίστηκε μετά την επίθεση σε πλοίο στην περιοχή του Στενού του Ορμούζ.

Το περιστατικό ενίσχυσε τις ανησυχίες ότι η κατάσταση ασφαλείας παραμένει ασταθής και ότι οι προσωρινές διαδρομές διέλευσης δεν μπορούν να θεωρηθούν πλήρως ασφαλείς χωρίς νέα αξιολόγηση.

Ναυτιλιακές και ασφαλιστικές πηγές έχουν προειδοποιήσει ότι ο κίνδυνος για τα πλοία δεν περιορίζεται μόνο σε πιθανές επιθέσεις, αλλά περιλαμβάνει και ζητήματα όπως θαλάσσιες νάρκες, παρεμβολές στα συστήματα εντοπισμού, αυξημένη στρατιωτική δραστηριότητα και κίνδυνο σύγκρουσης λόγω περιορισμένων διαύλων κίνησης.

Κρίσιμο πέρασμα για την παγκόσμια ενέργεια

Το Στενό του Ορμούζ παραμένει ένα από τα σημαντικότερα σημεία του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας.

Από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα διακινείται μεγάλο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου από τις χώρες του Κόλπου προς την Ασία, την Ευρώπη και άλλες αγορές.

Για τον λόγο αυτό, κάθε αναταραχή στο Ορμούζ προκαλεί άμεση ανησυχία στις διεθνείς αγορές ενέργειας, στις ναυτιλιακές εταιρείες και στις ασφαλιστικές επιχειρήσεις που καλύπτουν πλοία και φορτία σε περιοχές υψηλού κινδύνου.

Η αναστολή του σχεδίου απομάκρυνσης δεν σημαίνει απαραίτητα γενικό κλείσιμο του στενού. Δείχνει, όμως, ότι η ασφάλεια της διέλευσης παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.

Αγωνία για τα πληρώματα

Στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκονται οι ναυτικοί που παραμένουν εγκλωβισμένοι επί εβδομάδες ή μήνες σε πλοία στην περιοχή.

Πρόκειται για πληρώματα που βρίσκονται υπό συνεχή πίεση, με περιορισμένη δυνατότητα ανεφοδιασμού, αβεβαιότητα για το πότε θα απομακρυνθούν και αυξημένο κίνδυνο σε περίπτωση νέας στρατιωτικής ή παραστρατιωτικής ενέργειας.

Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός έχει τονίσει ότι η προστασία των ναυτικών αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα, καθώς πρόκειται για ανθρώπους που υπηρετούν το παγκόσμιο εμπόριο και έχουν βρεθεί εγκλωβισμένοι σε μια γεωπολιτική κρίση την οποία δεν ελέγχουν.

Επανεκτίμηση της κατάστασης

Μετά τη νέα επίθεση, οι αρμόδιες αρχές και οι ναυτιλιακοί φορείς αναμένεται να επανεκτιμήσουν τις συνθήκες ασφαλείας πριν συνεχιστεί οποιαδήποτε επιχείρηση απομάκρυνσης.

Η διαδικασία απαιτεί συντονισμό με κράτη της περιοχής, στρατιωτικές δυνάμεις, ναυτιλιακές εταιρείες, ασφαλιστές και οργανισμούς που παρακολουθούν την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.

Το βασικό ερώτημα είναι αν μπορούν να εξασφαλιστούν ασφαλείς διάδρομοι για τα πλοία που παραμένουν εγκλωβισμένα ή αν η νέα επίθεση θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη καθυστέρηση του σχεδίου.

Νέα δοκιμασία για την ελευθερία της ναυσιπλοΐας

Η προσωρινή αναστολή του σχεδίου δείχνει πόσο εύθραυστη παραμένει η κατάσταση στο Στενό του Ορμούζ.

Παρά τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης, η περιοχή εξακολουθεί να λειτουργεί υπό καθεστώς υψηλού κινδύνου, με κάθε νέο περιστατικό να μπορεί να ανατρέψει τους σχεδιασμούς για ασφαλή διέλευση.

Για τη διεθνή ναυτιλία, η εξέλιξη αυτή αποτελεί ακόμη μία υπενθύμιση ότι η κρίση στο Ορμούζ δεν έχει τελειώσει.

Και για τους χιλιάδες ναυτικούς που περιμένουν να απομακρυνθούν, κάθε νέα αναβολή σημαίνει περισσότερη αγωνία, περισσότερη αβεβαιότητα και μεγαλύτερο κίνδυνο.

Η κίνηση αυτή έρχεται μετά τις νέες ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές την Τετάρτη που σκότωσαν δύο ανθρώπους στον Λίβανο, σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων.

Ήταν η πρώτη αεροπορική επιδρομή του Ισραήλ στον Λίβανο από τότε που τέθηκε σε ισχύ η τελευταία εκεχειρία το Σάββατο.

Ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ δήλωσε την Τετάρτη ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν απαιτήσει από το Ισραήλ να αποσυρθεί από τον Λίβανο και υποστήριξε ότι το Ισραήλ θα παραμείνει εκεί όσο η Χεζμπολάχ αποτελεί απειλή για τα στρατεύματά της και τους κατοίκους της. Η Χεζμπολάχ αρνήθηκε να σταματήσει τις επιθέσεις εκτός εάν το Ισραήλ δεσμευτεί να αποσυρθεί.

«Δεν αποσύρουμε και από αυτή τη στιγμή — και αυτό είναι ένα διπλωματικό επίτευγμα — δεν υπάρχει αμερικανική απαίτηση για την αποχώρηση του Ισραήλ από τον Λίβανο», δήλωσε ο υπουργός Ίσραελ Κατζ.

Τραμπ: Αν το Ιράν εισπράττει διόδια στα Στενά του Ορμούζ, οι διαπραγματεύσεις θα τερματιστούν

«Fake news» χαρακτηρίζει ο Ντόναλντ Τραμπ τις πληροφορίες που λένε ότι το Ιράν εισπράττει διόδια στα Στενά του Ορμούζ, αφού η Τεχεράνη τους έχει διαβεβαιώσει ότι δεν υφίσταται τίποτα τέτοιο. Βέβαια ο Αμερικανός πρόεδρος προειδοποιεί ότι εάν καταλάβει ότι αυτό είναι ψέματα, θα σταματήσει τις διαπραγματεύσεις.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έγραψε αναλυτικά ότι: «Το Ιράν ενημέρωσε τις ΗΠΑ ότι, παρά τα όσα αναφέρονται σε κακόβουλες αναφορές των Fake News για το αντίθετο, δεν επιδέχονται ούτε εισπράττονται από το Ιράν διόδια, κόστη ασφάλισης ή άλλες χρεώσεις οποιουδήποτε είδους στα πλοία που διέρχονται τα Στενά του Ορμούζ. Εάν πρόκειται για ψευδείς πληροφορίες, οι διαπραγματεύσεις θα τερματιστούν αμέσως».

«Επιπλέον, κανένα χρηματικό ποσό δεν έχει δοθεί στο Ιράν, ούτε έχει αποδεσμευτεί από τα κεφάλαιά τους προς αυτούς από τις ΗΠΑ. Θα αποδεσμεύσουμε ένα μέρος των χρημάτων τους, τα οποία ελέγχονται πλήρως από εμάς, προς τους Αγρότες και τους Κτηνοτρόφους μας, για την αγορά καλαμποκιού, σιταριού, σόγιας και άλλων προϊόντων.

Υπάρχει απελπιστική ανάγκη για τρόφιμα στο Ιράν, και θα τα αγοράσουμε για λογαριασμό τους αποκλειστικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας σε αυτό το ζήτημα! Πρόεδρος ΝΤΟΝΑΛΝΤ ΤΖ. ΤΡΑΜΠ»

Σπύρος Σιδέρης

Το παρασκήνιο των συνομιλιών που ακολούθησαν τον πρόσφατο πόλεμο στη Μέση Ανατολή αποκαλύπτει ότι η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο τον εμπλουτισμό ουρανίου ή την επιστροφή των επιθεωρητών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας. Αφορά τη νέα ισορροπία ισχύος στην περιοχή, την οικονομική επιβίωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας και το ποιος θα διαμορφώσει τους όρους της επόμενης ημέρας σε μια Μέση Ανατολή που εξακολουθεί να βρίσκεται σε κατάσταση αναταραχής.

Τα 12 δισ. δολάρια που χωρίζουν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη

Πρώτη και σημαντικότερη απαίτηση της Τεχεράνης είναι η απελευθέρωση των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται στο εξωτερικό και εκτιμώνται σε περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται πρόθυμη να προχωρήσει στην αποδέσμευση των κεφαλαίων, ωστόσο ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει προτείνει τα χρήματα να τοποθετηθούν σε ειδικό λογαριασμό και να χρησιμοποιηθούν για αγορές τροφίμων και ιατρικών προμηθειών.

Η Τεχεράνη απορρίπτει κατηγορηματικά αυτή την προσέγγιση. Ο μόνιμος αντιπρόσωπος του Ιράν στον ΟΗΕ, Αλί Μπαχρέινι, ξεκαθάρισε ότι μόνο η ιρανική κυβέρνηση μπορεί να αποφασίσει πώς θα αξιοποιήσει τα χρήματα που της ανήκουν.

Για μια οικονομία που έχει βρεθεί επί χρόνια υπό το βάρος των κυρώσεων, η επιστροφή αυτών των κεφαλαίων θεωρείται ζωτικής σημασίας τόσο για τη σταθερότητα του κράτους όσο και για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.

Η δοκιμασία των κυρώσεων

Το δεύτερο ζήτημα αφορά την άρση των αμερικανικών κυρώσεων, κυρίως στον τομέα του πετρελαίου και των πετροχημικών προϊόντων.

Η Ουάσιγκτον έχει ήδη προχωρήσει σε περιορισμένες εξαιρέσεις που επιτρέπουν προσωρινά την πώληση ιρανικού πετρελαίου και τη λήψη πληρωμών. Για την Τεχεράνη, όμως, αυτό δεν αρκεί.

Οι Ιρανοί διαπραγματευτές επιδιώκουν ένα σαφές χρονοδιάγραμμα για την πλήρη άρση των περιορισμών, θεωρώντας ότι χωρίς συγκεκριμένες οικονομικές εγγυήσεις δεν υπάρχει λόγος να ανοίξει η συζήτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Η στάση αυτή αποτυπώνει τη βασική στρατηγική της ιρανικής πλευράς: πρώτα οικονομικά οφέλη και μετά διαπραγμάτευση για τις πυρηνικές δραστηριότητες.

Ο Λίβανος ως μέρος της εξίσωσης

Παρότι οι συνομιλίες αφορούν πρωτίστως τις αμερικανοϊρανικές σχέσεις, η Τεχεράνη συνδέει άμεσα την πρόοδο των διαπραγματεύσεων με την κατάσταση στον Λίβανο.

Το Ιράν ζητά την πλήρη εφαρμογή της εκεχειρίας και τον περιορισμό των ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων στο νότιο τμήμα της χώρας, όπου διατηρεί ισχυρή επιρροή η Χεζμπολάχ.

Σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, οι παραβιάσεις της εκεχειρίας και οι συνεχιζόμενες εντάσεις αποτέλεσαν έναν από τους βασικούς λόγους καθυστέρησης της επόμενης φάσης των συνομιλιών.

Η σύνδεση ενός περιφερειακού μετώπου με το πυρηνικό ζήτημα αποκαλύπτει ότι η Τεχεράνη επιδιώκει μια συνολική διαπραγμάτευση για την ασφάλεια της περιοχής και όχι μια στενά τεχνική συμφωνία για το πυρηνικό της πρόγραμμα.

Τα λιμάνια και το Στενό του Ορμούζ

Το τέταρτο αίτημα αφορά τη σταδιακή άρση των περιορισμών που επηρεάζουν τα ιρανικά λιμάνια και τη ναυτιλιακή δραστηριότητα.

Σε αντάλλαγμα, η Τεχεράνη δηλώνει έτοιμη να διασφαλίσει την ομαλή ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.

Οι πρόσφατες κινήσεις για την αποκατάσταση της κυκλοφορίας δεξαμενόπλοιων και εμπορικών πλοίων θεωρούνται ένα πρώτο βήμα αποκλιμάκωσης μετά από μήνες έντασης που προκάλεσαν αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και ανησυχία για την παγκόσμια οικονομία.

Η μάχη για τον έλεγχο του Ορμούζ

Η πέμπτη απαίτηση έχει ίσως τη μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία.

Το Ιράν ζητά να αναγνωριστεί ο κεντρικός του ρόλος στη διαχείριση του Στενού του Ορμούζ, σε συνεργασία με το Ομάν, υποστηρίζοντας ότι η ασφάλεια του περάσματος πρέπει να διασφαλίζεται κυρίως από τα παράκτια κράτη της περιοχής.

Παρότι τόσο η Τεχεράνη όσο και η Μουσκάτ δηλώνουν ότι σέβονται το διεθνές δίκαιο και την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, οι συζητήσεις για το μέλλον του περάσματος παρακολουθούνται στενά από τις μεγάλες δυνάμεις, καθώς οποιαδήποτε αλλαγή στο καθεστώς λειτουργίας του μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές.

Ο πυρηνικός φάκελος παραμένει η πραγματική μάχη

Παρά τα σημάδια αποκλιμάκωσης και τις περιορισμένες συμφωνίες που έχουν ήδη εφαρμοστεί, η ουσία της διαπραγμάτευσης βρίσκεται ακόμη μπροστά.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν περιορισμούς στις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν, επιστροφή των επιθεωρητών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας και αυξημένες εγγυήσεις για το μέλλον του προγράμματος.

Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη επιμένει ότι δεν πρόκειται να συζητήσει ουσιαστικές παραχωρήσεις εάν προηγουμένως δεν δει συγκεκριμένες κινήσεις από την Ουάσιγκτον.

Έτσι, ενώ οι μεσολαβητές από το Κατάρ και το Πακιστάν μιλούν για έναν οδικό χάρτη που θα μπορούσε να οδηγήσει σε τελική συμφωνία μέσα στις επόμενες 60 ημέρες, η πραγματικότητα παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.

Η προσωρινή συνεννόηση που ακολούθησε τον πόλεμο άνοιξε ένα παράθυρο διαλόγου, αλλά όχι μια οριστική λύση. Και όσο οι δύο πλευρές συνεχίζουν να συνδέουν τις πολιτικές, οικονομικές και γεωπολιτικές τους απαιτήσεις με τον πυρηνικό φάκελο, η διαπραγμάτευση θα παραμένει ένα παιχνίδι υψηλού ρίσκου, με επιπτώσεις που ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα του Ιράν και φτάνουν μέχρι τις αγορές ενέργειας, τις διεθνείς συμμαχίες και τη συνολική σταθερότητα της Μέσης Ανατολής.

Σπύρος Σιδέρης

Η συζήτηση για την «επόμενη ημέρα» δεν αποτελεί ακόμη επίσημη γραμμή του Λικούντ, ωστόσο το γεγονός ότι διεξάγεται πλέον σε κλειστές συσκέψεις, κομματικά γραφεία και πολιτικά παρασκήνια αποκαλύπτει ότι το κυβερνών κόμμα του Ισραήλ εισέρχεται σε μια περίοδο αβεβαιότητας που θα μπορούσε να καθορίσει το μέλλον της χώρας.

Το ερώτημα που δεν τολμούσε κανείς να θέσει

Σύμφωνα με ισραηλινά δημοσιεύματα, υπουργοί, βουλευτές, κομματικά στελέχη και τοπικοί παράγοντες του Λικούντ συζητούν πλέον ανοιχτά το ενδεχόμενο πολιτικής αποχώρησης του Νετανιάχου, αλλά και το ποιος θα μπορούσε να αναλάβει την ηγεσία όταν έρθει εκείνη η στιγμή.

Ο 77χρονος πρωθυπουργός εξακολουθεί να αποτελεί τη σημαντικότερη προσωπικότητα της ισραηλινής Δεξιάς. Ωστόσο, για πρώτη φορά εδώ και χρόνια, η πολιτική κυριαρχία του δεν θεωρείται αυτονόητη.

Ο γνωστός Ισραηλινός πολιτικός σχολιαστής Μπαράκ Σέρι εκτιμά ότι η συζήτηση περί αποχώρησης του Νετανιάχου αποκτά πλέον πραγματική δυναμική. Όπως υποστηρίζει, συσσωρεύονται παράγοντες που επιβαρύνουν ταυτόχρονα τη θέση του πρωθυπουργού και δημιουργούν αβεβαιότητα για το επόμενο βήμα του.

Η σκιά της δίκης και η πολιτική φθορά

Το μεγαλύτερο βάρος εξακολουθεί να είναι η δικαστική του περιπέτεια.

Στο ισραηλινό πολιτικό σύστημα δεν λείπουν οι εκτιμήσεις ότι ο Νετανιάχου θα μπορούσε κάποια στιγμή να εξετάσει μια συμφωνία με τις δικαστικές αρχές, η οποία θα περιλάμβανε και αποχώρησή του από την ενεργό πολιτική ζωή.

Τα σενάρια αυτά ενισχύονται από τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, οι οποίες καταγράφουν φθορά τόσο για τον ίδιο όσο και για το Λικούντ. Αρκετές μετρήσεις δείχνουν ότι το σημερινό κυβερνητικό στρατόπεδο δυσκολεύεται να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία σε περίπτωση πρόωρων εκλογών.

Η προοπτική αυτή δημιουργεί ένα σύνθετο πολιτικό δίλημμα για τον Ισραηλινό πρωθυπουργό. Μια εκλογική ήττα θα μπορούσε να αποδυναμώσει δραστικά τη διαπραγματευτική του θέση, ενώ μια συμφωνία πριν από μια εκλογική αναμέτρηση ενδέχεται να του προσφέρει ευνοϊκότερους όρους.

Για πρώτη φορά έπειτα από πολλά χρόνια, ο Νετανιάχου δεν βρίσκεται αντιμέτωπος μόνο με τους πολιτικούς του αντιπάλους, αλλά και με τα όρια του ίδιου του πολιτικού του χρόνου.

Ο εμφύλιος για τις προκριματικές εκλογές

Την ίδια στιγμή, μια σκληρή εσωκομματική αντιπαράθεση εξελίσσεται στο εσωτερικό του Λικούντ.

Η σύγκρουση αφορά τις επικείμενες προκριματικές εκλογές για την κατάρτιση των ψηφοδελτίων του κόμματος. Ο Νετανιάχου φέρεται να επιδιώκει μεγαλύτερο έλεγχο στη διαδικασία επιλογής των υποψηφίων, είτε μέσω ειδικής επιτροπής είτε μέσω ενός συστήματος που θα του επιτρέπει να τοποθετήσει προσωπικές επιλογές σε εκλόγιμες θέσεις.

Η πρόταση έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Πολλά στελέχη θεωρούν ότι μια τέτοια κίνηση θα περιόριζε τον εσωκομματικό ανταγωνισμό και θα ενίσχυε περαιτέρω τον έλεγχο του πρωθυπουργού στον κομματικό μηχανισμό.

Η ένταση είναι τέτοια ώστε το ζήτημα έχει ήδη οδηγήσει σε προσφυγές, νομικές γνωμοδοτήσεις και δημόσιες αντιπαραθέσεις μεταξύ κορυφαίων στελεχών.

Ο Νταβίντ Μπιτάν σηκώνει το γάντι

Κεντρικό πρόσωπο της εσωκομματικής αντίδρασης έχει αναδειχθεί ο βουλευτής Νταβίντ Μπιτάν, μία από τις πλέον επιδραστικές προσωπικότητες του Λικούντ.

Ο Μπιτάν έχει ταχθεί ανοιχτά κατά της κατάργησης των προκριματικών εκλογών, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορούν να αλλάξουν οι κανόνες του παιχνιδιού ενώ η διαδικασία βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.

Όπως επισημαίνει, το ίδιο το Λικούντ οικοδομήθηκε πάνω στην εσωκομματική δημοκρατία και χωρίς αυτήν κινδυνεύει να χάσει ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της πολιτικής του ταυτότητας.

Η δημόσια διαφοροποίησή του έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποκαλύπτει ότι οι εσωτερικές ισορροπίες δεν είναι πλέον τόσο δεδομένες όσο στο παρελθόν.

Η μεγάλη μάχη της επόμενης ημέρας

Παρά τις φήμες, τις δημοσκοπήσεις και τις εσωτερικές τριβές, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου παραμένει ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης του Λικούντ. Κανένα από τα στελέχη που αναφέρονται ως πιθανοί διάδοχοι δεν διαθέτει σήμερα τη δική του πολιτική βαρύτητα ή την ικανότητα να συσπειρώσει το σύνολο της ισραηλινής Δεξιάς.

Ωστόσο, η ουσία των τελευταίων εξελίξεων βρίσκεται αλλού. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η πολιτική συζήτηση στο Ισραήλ δεν αφορά μόνο το πώς θα παραμείνει ο Νετανιάχου στην εξουσία, αλλά και το τι θα συμβεί όταν αποχωρήσει.

Και όταν ένα ερώτημα που θεωρούνταν απαγορευμένο μετατρέπεται σε αντικείμενο ανοιχτής πολιτικής συζήτησης, συνήθως σημαίνει ότι οι εξελίξεις έχουν ήδη ξεκινήσει. Είτε ο Νετανιάχου παραμείνει στην εξουσία είτε όχι, η μάχη για τη διαδοχή του φαίνεται ότι έχει ήδη αρχίσει στο εσωτερικό του Λικούντ — και ίσως αποδειχθεί η σημαντικότερη πολιτική αναμέτρηση στο Ισραήλ της επόμενης περιόδου.