Νίκος Γιαννόπουλος

Το Ταλίν, για τους μη γνώστες πρωτεύουσα της Εσθονίας, είναι μία πόλη που πρωτοπορεί (όπως αντιστοίχως και η χώρα στο σύνολό της). Από το 2013 οι δημότες της πόλη που είναι καταγεγραμμένοι μόνιμοι κάτοικοι μετακινούνται δωρεάν με λεωφορεία, τρόλεϊ και τραμ.

Είναι η πρώτη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που εφάρμοσε ένα τέτοιο εκτεταμένο σύστημα δωρεάν μετακινήσεων και αποτελεί παράδειγμα για αντίστοιχα άλλα. Οι επισκέπτες της πόλης, μη μόνιμοι κάτοικοι δηλαδή που δεν είναι κάτοχοι της σχετικής κάρτας, εξακολουθούν να πληρώνουν κανονικά εισιτήριο.

Μονπελιέ – Βελιγράδι

Πολύ πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι αυτό του Μονπελιέ στη Γαλλία. Η προκειμένη περίπτωση έχει αρκετά μεγάλη σημασία υπό την έννοια ότι η εν λόγω πόλη είναι η μεγαλύτερη της Γαλλίας που εφαρμόζει το μέτρο (υπάρχουν και πολλές μικρότερες).

Το πρότυπό της ήταν ακριβώς το Ταλίν αλλά εδώ η εφαρμογή ήρθε ακριβώς 10 χρόνια αργότερα, το 2023. Υστερα από μήνες παρατηρήθηκε ότι οι διαδρομές με λεωφορεία και τραμ αυξήθηκαν κατά περίπου 24% σε σχέση με τα προ πανδημίας επίπεδα σύμφωνα με σχετικό ρεπορτάζ του Euronews.

Yπάρχει, τέλος, και το παράδειγμα του Βελιγραδίου το οποίο για μας έχει ιδιαίτερη σημασία. Υιοθετήθηκε πρόσφατα, μόλις τον Ιανούαριο του 2025, και αφορά μία πρωτεύουσα (της Σερβίας) με πληθυσμό κοντά στα 2εκ κατοίκους.

To μέτρο πάρθηκε διότι, σύμφωνα με τοπικούς φορείς, παρατηρείται υψηλή συμφόρηση στους δρόμους αφού ο αριθμός των αυτοκινήτων αυξήθηκε κατά 250.000 από το 2015 μέχρι το 2025. Η περίπτωση, όπως και να έχει, προσομοιάζει μ’ αυτή της Αθήνας.

Το μεγάλο ερώτημα

Τι, όμως, έχει δείξει η χρήση και η εφαρμογή του μέτρου τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη;

Τα μέχρι στιγμής δεδομένα μάς δείχνουν ότι ο στόχος της αύξησης των Μέσων Μαζικής Μεταφοράς έχει επιτευχθεί. Τα δεδομενα για το Μονπελιέ ήδη τα αναφέραμε και είναι εντυπωσιακά. Στο Ταλίν, η χρήση των δημόσιων συγκοινωνιών αυξήθηκε περίπου 14% μέσα στον πρώτο χρόνο εφαρμογής του μέτρου. Οι πολίτες έχουν λόγο να χρησιμοποιούν περισσότερο τα μέσα.

Σε σχέση όμως με τη μείωση των αυτοκινήτων, τα πράγματα είναι περισσότερο περίπλοκα. Στο Ταλίν διαπιστώθηκε ότι η χρήση του αυτοκινήτου μειώθηκε, αλλά πολύ λιγότερο από όσο περίμεναν οι σχεδιαστές του μέτρου. Παράλληλα, ένα μέρος της αύξησης των επιβατών προήλθε από ανθρώπους που παλαιότερα περπατούσαν αντί να χρησιμοποιούν συγκοινωνίες.

Ομως, η πρωτεύουσα της Εσθονίας μπόρεσε να εξυπηρετήσει καλύτερα ευαίσθητες κοινωνικές κατηγορίες όπως τους χαμηλόμισθους, τους ανέργους και τα άτομα με περιορισμένα εισοδήματα γενικά. Στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν δείξει ότι στις συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού οι μετακινήσεις αυξήθηκαν αισθητά.

Οι συγκοινωνιολόγοι ανά την Ευρώπη επιμένουν σ’ ένα βασικό αξίωμα που πρέπει πάντα να το έχουμε στο νου μας. Στη μάχη εναντίον της αυτοκίνησης, το κόστος του εισιτηρίου δεν είναι αυτό που παίζει το μεγαλύτερο ρόλο.

Τη μάχη αυτή θα την κερδίσουμε αν υπάρχει μεγαλύτερη συχνότητα δρομολογίων, αξιοπιστία, ταχύτητα και όσο το δυνατόν πιο “πλατιά” κάλυψη του δικτύου.

Η δωρεάν μετακίνηση αυξάνει τη χρήση των Μέσων

Τα ευρωπαϊκά παραδείγματα δείχνουν ότι η δωρεάν μετακίνηση αυξάνει τη χρήση των μέσων. Όμως η πραγματική μετατόπιση από το αυτοκίνητο στα ΜΜΜ φαίνεται να επιτυγχάνεται κυρίως όταν η δωρεάν πρόσβαση συνοδεύεται από καλύτερη ποιότητα υπηρεσιών.

Στην Ελλάδα βέβαια, και ιδιαίτερα στην Αθήνα, μπορούμε να τα συνδυάσουμε και τα δύο.

Η δωρεάν μετακίνηση θα πείσει ακόμη περισσότερο κόσμο να προτιμήσει τα ΜΜΜ αλλά και η βελτίωση των υπηρεσιών (κυρίως στη συχνότητα των δρομολογίων) θα έχει το δικό της ξεχωριστό αντίκτυπο.

Στην πραγματικότητα το δίλημμα “τι θα έφερνε περισσότερους πολίτες στα ΜΜΜ: η κατάργηση του εισιτηρίου ή ένα λεωφορείο που περνά κάθε 5 λεπτά και φτάνει στην ώρα του;” είναι μάλλον ψευτοδίλημμα. Η προφανής και λογική απάντηση θα ήταν “και τα δύο”. 

Στη σκηνή (και τώρα στην οθόνη μας) 30 ερμηνευτές επί έξι ώρες ζωντανεύουν τις συνθέσεις του ΜΕΣΑ. Έξι ώρες παράσταση χωρίς αρχή, μέση, τέλος, μια παράσταση περφόρμανς που όπως τότε οι θεατές του Παλλάς μπορείς να δεις όσο θέλεις, να φύγεις και να επιστρέψεις να ξαναδείς όσο θέλεις. Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου που ανέβασε την παράσταση στα σόσιαλ μίντια γράφει:

«Τώρα που όλοι έχουμε κάνει παύση για να μείνουμε μέσα, σας παρουσιάζω το ΜΕΣΑ. Ένα εξάωρο, αμοντάριστο μονοπλάνο. Χρησιμοποιήστε το στο desktop σας, για διαλογισμό, για συντροφιά, για αναστοχασμό, ως ένα νανούρισμα».