Τι είναι το Εθνικό Απολυτήριο

Το Εθνικό Απολυτήριο προβλέπεται ως ενιαίος τίτλος σπουδών του Λυκείου, ο οποίος θα προκύπτει από συνεχή και πολυεπίπεδη αξιολόγηση καθ’ όλη τη διάρκεια της τριετίας.

Στο νέο μοντέλο θα περιλαμβάνονται:

• εξετάσεις στο τέλος κάθε τάξης,
• ενδιάμεσες δοκιμασίες και αξιολογικές διαδικασίες,
• πιθανή συνυπολογιστική συμμετοχή του βαθμού στην πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Κεντρικός άξονας είναι η αναβάθμιση του μορφωτικού ρόλου του Λυκείου, ώστε να μην αποτελεί απλώς προθάλαμο των Πανελλαδικών Εξετάσεων, αλλά αυτόνομη και αξιόπιστη εκπαιδευτική βαθμίδα.

Δεν αλλάζουν οι Πανελλαδικές – Ποιους δεν αφορά

Το Υπουργείο Παιδείας ξεκαθαρίζει ότι:

• Οι Πανελλαδικές Εξετάσεις δεν καταργούνται ούτε τροποποιούνται στο παρόν στάδιο.
• Οι αλλαγές δεν αφορούν τους μαθητές που φοιτούν σήμερα στο Λύκειο.
• Δεν επηρεάζονται ούτε οι μαθητές της Γ’ Γυμνασίου.

Ο πρώτος ενδεχόμενος ορίζοντας εφαρμογής τοποθετείται στην Α’ Λυκείου το σχολικό έτος 2027–2028.

«Σπάει» το μοντέλο του “όλα σε μία στιγμή”

Αφετηρία του διαλόγου αποτελεί η ανάγκη υπέρβασης του εξετασιοκεντρικού μοντέλου, όπου η πρόσβαση στην Ανώτατη Εκπαίδευση κρίνεται σε μία μόνο διαδικασία.

Ωστόσο, η κυβέρνηση επισημαίνει ότι δεν τίθεται ζήτημα υποχώρησης στην αξιοπιστία των Πανελλαδικών.

Ο πυρήνας της μεταρρύθμισης εστιάζει σε πέντε βασικούς στόχους:

1. Αξιοπιστία του τίτλου Λυκείου
2. Δικαιοσύνη και συγκρισιμότητα αποτελεσμάτων
3. Μείωση της εξεταστικής πίεσης χωρίς έκπτωση ποιότητας
4. Κοινωνική αποδοχή πριν από την εφαρμογή
5. Ισχυρές δικλίδες απέναντι στον πληθωρισμό βαθμών

Ποιοι συμμετέχουν στον Εθνικό Διάλογο

Η διαδικασία δεν περιορίζεται σε κυβερνητικό επίπεδο. Ο διάλογος διεξάγεται με τη συνδρομή:

• ανεξάρτητης επιτροπής πανεπιστημιακών,
• του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής,
• εκπαιδευτικών και στελεχών της εκπαίδευσης,
• Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων,
• κοινοβουλευτικών κομμάτων,
• κοινωνικών εταίρων,
• μαθητών και γονέων.

Η συμμετοχή των ΑΕΙ και των πολιτικών κομμάτων επιδιώκει να διασφαλίσει ακαδημαϊκή συνέχεια και πολιτική νομιμοποίηση, χωρίς επικάλυψη ρόλων.

Οι πέντε Πυλώνες του διαλόγου

Η μεταρρύθμιση οργανώνεται γύρω από πέντε θεματικούς άξονες:

1. Εκπαιδευτικό Περιεχόμενο
2. Σχολική Ζωή
3. Επιμόρφωση και Επαγγελματική Ανάπτυξη Εκπαιδευτικών
4. Υποδομές
5. Διακυβέρνηση

Η διαδικασία θα περιλαμβάνει:

• θεματικές υπο-ομάδες εργασίας,
• περιφερειακά fora,
• ψηφιακή πλατφόρμα δημόσιας διαβούλευσης.

Το χρονοδιάγραμμα

• Φεβρουάριος 2026: Εκκίνηση – συγκρότηση ομάδων εργασίας
• Μάρτιος–Απρίλιος 2026: Θεματικές συζητήσεις
• Μάιος–Ιούνιος 2026: Σύνθεση ειδικών ζητημάτων
• Ιούλιος–Σεπτέμβριος 2026: Δημόσια διαβούλευση επί Κειμένου Θέσεων
• Οκτώβριος 2026: Τελική Έκθεση και χάρτης εφαρμογής με πιλοτικές φάσεις

Ζαχαράκη: Η χώρα να αποκτήσει ένα ανθεκτικό, αξιόπιστο και διεθνώς αναγνωρίσιμο απολυτήριο

Η Υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Σοφία Ζαχαράκη, σημείωσε:

«Η Παιδεία είναι εθνική υπόθεση και απαιτεί θεσμική συνέχεια. Σήμερα ξεκινά ο εθνικός διάλογος για το Εθνικό Απολυτήριο και τη νέα αρχιτεκτονική του Λυκείου, με έναν καθαρό στόχο: η Ελλάδα να αποκτήσει ένα ανθεκτικό, αξιόπιστο και διεθνώς αναγνωρίσιμο απολυτήριο, που να αποτυπώνει πραγματική μάθηση και να δίνει ίσες ευκαιρίες σε όλα τα παιδιά.

Θέλουμε ένα Λύκειο που δεν εξαντλείται στην εξεταστική πίεση, αλλά καλλιεργεί γνώση, κρίση και προοπτική. Ένα σύστημα που κάνει τη διαφορά στην πράξη για κάθε νέα και κάθε νέο, ανεξάρτητα από τον τόπο όπου μεγαλώνει ή τις οικονομικές δυνατότητες της οικογένειάς του.

Με διάλογο, τεκμηρίωση και σταδιακή εφαρμογή, χτίζουμε ένα σύστημα που θα αντέξει στον χρόνο. Θέλω να πω στην ελληνική οικογένεια που πασχίζει για τη μόρφωση και την προκοπή των παιδιών της ότι όλη μας η προσπάθεια στοχεύει ώστε το “χαρτί” του Λυκείου να μπορεί να διασφαλίζει ζωή και εργασία με προοπτική και αξιοπρέπεια για κάθε παιδί – με δεξιότητες αναγκαίες για το αύριο, αλλά και με γνώση που αποτελεί το θεμέλιο. Είτε κάποιος επιλέγει το Πανεπιστήμιο είτε όχι.»

Μητσοτάκης: Υπερβαίνει και ιδεολογικά στεγανά και εκλογικούς κύκλους

Κατά τη διάρκεια διυπουργικής σύσκεψης στο Μέγαρο Μαξίμου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέφερε: «Καλημέρα σας, κυρία και κύριοι Υπουργοί, κ. Πρύτανη. Η σημερινή μας συνάντηση γίνεται όχι για να ανακοινώσουμε αποφάσεις, αλλά ουσιαστικά για να ανοίξουμε μία συζήτηση γύρω από ένα ζήτημα το οποίο πιστεύω ότι υπερβαίνει και ιδεολογικά στεγανά και εκλογικούς κύκλους και σίγουρα θα έπρεπε να υπερβαίνει και κομματικούς υπολογισμούς.

Μιλώ για την εκπαίδευση των παιδιών μας. Δεν ανήκει το θέμα σε καμία κυβέρνηση αποκλειστικά, ανήκει στο μέλλον της πατρίδας μας. Γι’ αυτό και χρειαζόμαστε ένα σύστημα παιδείας, από το νηπιαγωγείο μέχρι το πανεπιστήμιο, το οποίο, πρώτα και πάνω απ’ όλα, θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες της νέας εποχής.

Οι μεταβολές που γίνονται στον χώρο της μάθησης είναι πραγματικά συγκλονιστικές, συνδέονται άμεσα με τις εξελίξεις στον χώρο της εργασίας. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι ένα παιδί το οποίο θα ξεκινήσει στο προνήπιο φέτος, θα τελειώσει το σχολείο το 2040. Είναι τα παιδιά τα οποία θα ζήσουν “στο πετσί τους” αυτές τις μεγάλες αλλαγές.

Άρα, αυτή η συζήτηση η οποία ουσιαστικά ξεκινά σήμερα είναι μια άσκηση στην οποία πρέπει να μετέχουν όλοι. Πρέπει να μετέχει προφανώς η πολιτεία, η οποία θα βάλει το πλαίσιο του διαλόγου, πρέπει να μετέχουν οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί, αλλά και τα ίδια τα παιδιά, οι ίδιοι οι μαθητές, σε έναν κοινό προβληματισμό, όπου θα αποτιμηθούν οι σημαντικές μεταρρυθμίσεις που έχουν ήδη δρομολογηθεί από το 2019 αλλά κυρίως θα μας δοθεί η ευκαιρία να συζητήσουμε για το μέλλον του Λυκείου, για το σχέδιο το οποίο πρέπει να έχει η χώρα γι’ αυτό το οποίο αποκαλούμε “Εθνικό Απολυτήριο”, από τη στιγμή που όλοι αναγνωρίζουμε ότι το Λύκειο δεν πρέπει να είναι απλά ένας στείρος χώρος προετοιμασίας εισαγωγής στο πανεπιστήμιο.

Πρέπει να έχει τη δική του ξεχωριστή αυτοτέλεια και να μπορεί να εξοπλίζει τα παιδιά με τις δεξιότητες και τις ικανότητες που θα έχουν, ανεξαρτήτως της πορείας την οποία θα ακολουθήσουν στη συνέχεια στη ζωή τους.

Διότι δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι δεν καταλήγουν όλα τα παιδιά του Λυκείου στην ανώτατη εκπαίδευση. Η κυβέρνηση έχει επενδύσει πολύ στην ενίσχυση και της τεχνικής εκπαίδευσης. Αλλά αυτό το οποίο είναι βέβαιο είναι ότι το Λύκειο, έτσι όπως είναι σήμερα, αναγνωρίζεται από όλους ότι έχει απωλέσει τον αυτοτελή εκπαιδευτικό του ρόλο και αυτό είναι κάτι το οποίο σίγουρα, με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο, θα πρέπει να αλλάξει.

Αυτό, λοιπόν, το οποίο κάνουμε σήμερα -και θα μιλήσει στη συνέχεια η Υπουργός γι’ αυτό- είναι να ξεκινήσουμε ουσιαστικά τη διαδικασία ενός μεγάλου εθνικού διαλόγου.

Θέλουμε να δώσουμε άπλετο χρόνο. Θέλουμε να δημιουργήσουμε μία ανεξάρτητη τεχνοκρατική επιτροπή, η οποία θα οργανώσει τον διάλογο αυτό. Χαίρομαι γιατί επικεφαλής της είναι ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Πειραιώς, ο κ. Μιχάλης Σφακιανάκης, τον οποίο ευχαριστώ για την προθυμία του και την ανταπόκρισή του σε αυτή την πρόσκληση, αλλά και πρόκληση που του απηύθυνε η Υπουργός.

Και θέλουμε να δώσουμε πολύ χρόνο σε αυτή τη συζήτηση, διότι ιδίως στα θέματα αυτά δεν μπορούν και δεν πρέπει να υπάρχουν αιφνιδιασμοί και όλα πρέπει να προχωρήσουν, κ. Πρύτανη, με ειλικρίνεια, με ανοιχτό πνεύμα, χωρίς προκαταλήψεις, χωρίς αγκυλώσεις.

Θέλω να τονίσω ότι πρέπει να υπάρχει στο ζήτημα αυτό διάθεση συναίνεσης και θετικής συνεισφοράς, πολύ περισσότερο όταν τουλάχιστον δύο κόμματα, το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ, έχουν ταχθεί υπέρ τέτοιων αλλαγών στο παρελθόν.

Αυτό, λοιπόν, το οποίο θέλω να τονίσω σήμερα είναι μια πρόσκληση σε έναν δημιουργικό προβληματισμό. Η κυβέρνηση έχει κάποιες πρώτες απόψεις, έχει κάποιες πρώτες σκέψεις, αλλά απέχει πολύ από το να έχει καταλήξει σε ένα συγκεκριμένο σχέδιο για το πώς φανταζόμαστε το Λύκειο του μέλλοντος.

Δεν θέλουμε να προκαταλάβουμε κανέναν. Θέλουμε να ακούσουμε περισσότερο και να μιλήσουμε λιγότερο και ο σκοπός αυτής της άσκησης θα ήταν να μπορούσαμε να φτάναμε προς το τέλος του έτους σε μια νομοθετική πρωτοβουλία, η οποία θα ήταν ευχής έργον εάν στηριζόταν και από περισσότερα του ενός κόμματος.

Αυτό δεν θα ήταν μια επιτυχία της κυβέρνησης, νομίζω θα ήταν μια επιτυχία συνολικά της Ελλάδας».

Η Σοφία Ζαχαράκη, από τη βήμα της Βουλής, δήλωσε «ανοιχτή στον διάλογο» που αφορά στον σχεδιασμό του νέου Λυκείου και την καθιέρωση του Εθνικού Απολυτηρίου, με παράλληλα, επιστημονική τεκμηρίωση ενώ διευκρίνισε ότι οι όποιες αλλαγές συντελεστούν, δεν θα επηρεάσουν τους σημερινούς μαθητές του Λυκείου, καθώς το νέο σύστημα θα εφαρμοστεί από το σχολικό έτος 2029–2030, προκειμένου να διασφαλιστεί η προετοιμασία όλων των εμπλεκομένων.

Η υπουργός, κατά την εναρκτήρια ομιλία της, ανακοίνωσε, επίσης, ότι στις 25 Ιουλίου, θα ανακοινωθούν οι βάσεις εισαγωγής των Πανελλαδικών Εξετάσεων και οι υποψήφιοι θα λάβουν σχετικό sms με τη σχολή εισαγωγής τους.

Στην πρώτη συνεδρίαση της Επιτροπής, συμμετείχε ως προσκεκλημένος ομιλητής, ο Καθηγητής της Γλωσσολογίας και πρώην Πρύτανης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ, Γεώργιος Μπαμπινιώτης.)

Εθνικό χρέος η μεταρρύθμιση του Λυκείου

Το Λύκειο επανακτά τον αυτόνομο παιδαγωγικό του ρόλο, εφαρμόζοντας πλήρως τις βασικές αρχές που η Κυβέρνηση είχε εξαρχής προτάξει, βάσει του προγράμματος της ΝΔ για την παιδεία.

Όπως υποστήριξε η Σοφία Ζαχαράκη: «Η συζήτηση για το εθνικό απολυτήριο αποτελεί εθνική προτεραιότητα και κεντρική κυβερνητική επιλογή όπως έχει εξαγγελθεί από τον ίδιο τον Πρωθυπουργό. Είναι το βασικό σκέλος του κυβερνητικού σχεδιασμού για την αναβάθμιση της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης».

Και συνέχισε λέγοντας: «Στόχος μας είναι ένα Λύκειο που επανακτά τον αυτόματο παιδαγωγικό του ρόλο, ενισχύει τη συνολική διαδρομή και πρόοδο του μαθητή και επαναπροσδιορίζει τη σχέση του με το σχολείο».

Αλλαγή φιλοσοφίας και όχι απλώς μια μεταρρύθμιση

Η πρόταση για το εθνικό απολυτήριο δεν εστιάζει αποκλειστικά στις εξετάσεις, αλλά επιδιώκει την καλλιέργεια δεξιοτήτων, γνώσης και αυτογνωσίας. Μετατοπίζεται το βάρος από την εξετασιοκεντρική προσέγγιση, στη συνεπή μαθητική πορεία και την ουσιαστική αξιολόγηση και πρόοδο του μαθητή ως αλλαγή φιλοσοφίας.

«Η εφαρμογή του εθνικού απολυτηρίου δεν είναι απλά μία μεταρρύθμιση. Είναι στρατηγική επιλογή με ορίζοντα και συνέχεια. Ένα έργο που ενώνει το σχολείο με την κοινωνία και χτίζει το μέλλον των νέων με σταθερά θεμέλια», είπε η υπουργός Παιδείας.

Διασφάλιση ισότητας και αξιοπιστίας

Στάθηκε μάλιστα στο γεγονός, ότι το νέο σύστημα θα ενισχύσει την αξιοπιστία των εξετάσεων, θα διαφυλάξει την κοινωνική τους διάσταση και θα παράσχει ίσες ευκαιρίες πρόσβασης, με διαδικασίες που περιορίζουν τις ανισότητες και ενισχύουν τη διαφάνεια.

Ένα εγχείρημα πανεθνικής εμβέλειας

Σύμφωνα με την υπουργό Παιδείας, πρόκειται για ένα εγχείρημα με πολύ ευρύ αποτύπωμα πανεθνικής εμβέλειας, καθώς το νέο Λύκειο αφορά, 230.000 μαθητές κάθε χρόνο, 23.500 εκπαιδευτικούς, χιλιάδες οικογένειες, τα πανεπιστήμια, αλλά και την αγορά εργασίας.

Τρεις πυλώνες του Νέου Λυκείου

Στη συνέχεια, αναφέρθηκε στους τρεις πυλώνες του νέου Λυκείου και συγκεκριμένα, στην εμπιστοσύνη στο Λύκειο ως αυτόνομη μορφωτική βαθμίδα, στην ενίσχυση της δίκαιης και διαφανούς αξιολόγησης και στην ομαλή μετάβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

«Είναι ένα σχέδιο που χτίζεται με διάλογο, επιστημονική τεκμηρίωση, πολιτική τόλμη, αλλά και με βαθύ σεβασμό στην εκπαιδευτική κοινότητα και στην κοινωνία», είπε χαρακτηριστικά.

Διεθνής εμπειρία και ευρωπαϊκά πρότυπα

«Σε πολλές χώρες της Ευρώπης, παρατηρούμε την υιοθέτηση αποκεντρωμένων συστημάτων εκπαίδευσης. Τα υπουργεία Παιδείας χαράσσουν την εθνική στρατηγική, όμως η παιδαγωγική και διοικητική εποπτεία ασκείται συχνά σε περιφερειακό επίπεδο», είπε η υπουργός, αναφέροντας αντίστοιχα Ευρωπαϊκά παραδείγματα, ως προς τα συστήματα πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση.

Σε ορισμένες χώρες προβλέπεται και προπαρασκευαστικό έτος ανάμεσα στην υποχρεωτική και την ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Έτσι οι μαθητές αποκτούν χρόνο και στήριξη, ώστε να επιλέξουν πιο συνειδητά την εκπαιδευτική τους κατεύθυνση. Στη συνέχεια μίλησε για το μοντέλο της «Matura», που λειτουργεί ως ενιαίος τίτλος αποφοίτησης και πρόσβασης στην Ανώτατη

Εκπαίδευση σε: Ουγγαρία, Πολωνία, Αυστρία, Τσεχία, Σλοβακία, Σλοβενία και Λιχτενστάιν, ενώ όπως είπε, ένα παράδειγμα που αξίζει αναφοράς είναι η Εσθονία και η Λετονία, όπου η πρόσβαση στα πανεπιστήμια είναι ελεύθερη, με μόνο προαπαιτούμενο τον απολυτήριο τίτλο.

«Η Ελλάδα δικαιούται και μπορεί να προχωρήσει σε μια δική της τολμηρή αλλά ισορροπημένη μεταρρύθμιση, όπως αυτή που προτείνουμε με το Εθνικό Απολυτήριο. Ο Εθνικός Οργανισμός Εξετάσεων (ΕΟΕ) προτείνει τη σύνδεση των πανελλαδικών εξετάσεων με το εθνικό απολυτήριο, όπως εφαρμόζεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ενώ το ελληνικό μοντέλο εμπνέεται από συστήματα όπως το Matura, το Abitur και το Baccalauréat, προσαρμοσμένα όμως στις εθνικές ανάγκες και πολιτισμικές μας ιδιαιτερότητες», υποστήριξε η Σοφία Ζαχαράκη.

Μετάβαση στο νέο σύστημα

Όπως υποστήριξε η Σοφία Ζαχαράκη, η μετάβαση στο νέο σύστημα βασίζεται σε ένα καλά σχεδιασμένο και σταδιακά εφαρμόσιμο πλαίσιο το οποίο θα περιλαμβάνει:

• Επικαιροποιημένα Προγράμματα Σπουδών
• Επιμόρφωση εκπαιδευτικών
• Ενίσχυση της παιδαγωγικής λειτουργίας κάθε τάξης
• Καθιέρωση προαγωγικών και απολυτηρίων εξετάσεων και στις τρεις τάξεις
• Αναβαθμισμένη Τράπεζα Θεμάτων
• Διαβαθμισμένες απολυτήριες και προαγωγικές εξετάσεις
• Εσωτερικά και εξωτερικά εργαλεία εποπτείας και αξιολόγησης
• Επέκταση πιστοποίησης ξένων γλωσσών εντός σχολείου

«Έχουν ήδη συγκροτηθεί δύο επιστημονικές επιτροπές, με τη συμμετοχή του ΙΕΠ και πανεπιστημιακών, οι οποίες επεξεργάζονται σενάρια για τον συνυπολογισμό των βαθμών στην Β’ και Γ’ Λυκείου, στον τελικό βαθμό απολυτηρίου. Στον πυρήνα της στρατηγικής μας, βρίσκεται η αποκατάσταση του παιδαγωγικού ρόλου του Λυκείου, με περισσότερο βάρος στην πορεία του μαθητή, με περισσότερη εμπιστοσύνη στον εκπαιδευτικό και στόχο έναν αξιόπιστο τίτλο σπουδών που ανοίγει δρόμους», τόνισε η υπουργός Παιδείας.

Αντιμετώπιση του άγχους των εξετάσεων

Σύμφωνα με την ίδια: «Το Υπουργείο αναγνωρίζει τον σημαντικό ψυχολογικό αντίκτυπο των εξετάσεων στους εφήβους, ειδικά σε κορίτσια και μαθητές από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, και προσαρμόζει τις παρεμβάσεις του για να περιορίσει αυτό το φαινόμενο, επωφελεία όλων των μαθητών και μαθητριών μας».

Τελικός στόχος σύμφωνα με την κ. Ζαχαράκη, είναι ένα αξιόπιστο, ισχυρό και ενιαίο απολυτήριο που πιστοποιεί τις γνώσεις και τις δεξιότητες των μαθητών και εξασφαλίζει ουσιαστικές διεξόδους, τόσο στην εκπαίδευση όσο και στην κοινωνία.

Κλείνοντας την τοποθέτησή της στην Επιτροπή, η υπουργός υπογράμμισε: «Το Εθνικό Απολυτήριο αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα του Πρωθυπουργού και βασικό κομμάτι του κυβερνητικού προγράμματος της Νέας Δημοκρατίας. Με σχέδιο, τόλμη και σεβασμό στην εκπαιδευτική κοινότητα, προχωρούμε βήμα-βήμα στην αναμόρφωση της Γενικής Εκπαίδευσης. Στόχος μας δεν είναι απλώς η εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, αλλά η καλλιέργεια της γνώσης, της αυτογνωσίας και της προσωπικής ανάπτυξης των νέων μας.»

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Σ´ έναν τόμο-αφιέρωμα στα 25 χρόνια της παρουσίας του Κουν στο ελληνικό θέατρο, που εκδόθηκε το 1959, ο Ευάγγελος Παπανούτσος, αυτός ο εμβληματικός Δάσκαλος, λέει, μεταξύ άλλων, για τον Κουν: Δεν ξέρω πολλούς δασκάλους ή πρωτεργάτες της σκηνικής τέχνης, που να δημιούργησαν «Σχολή», που να έχουν το δικό τους «ύφος» στην σύλληψη και στην εκτέλεση του θεατρικού έργου… Η «Σχολή του». Ο όρος μπορεί να χρησιμοποιηθεί όχι μεταφορικά, αλλά στην κυριολεξία του. Ο Κάρολος Κουν είναι ένας δάσκαλος κατ’ εξοχήν, και στην πλήρη σημασία της λέξης. Ξέρει να ηλεκτρίζει τα νειάτα και να τα κερδίζει στην διακονία της τέχνης του Θεάτρου. Γοητεύει τους μαθητές του, που τον λατρεύουν. Τους μεταδίνει το πάθος του για το θέατρο.

Στις μέρες μας, το Θέατρο Τέχνης δεν θα ήταν τίποτε περισσότερο από “μεταλυκειακή εκπαίδευση” και οι απόφοιτοί του που δόξασαν την Υποκριτική θα εντάσσονταν στην κατηγορία “Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση”.

Σε αυτή την σύγκρουση των ηθοποιών με τα υπουργεία Εσωτερικών, Παιδείας και Πολιτισμού, το χειρότερο όλων είναι αυτό που καταγγέλλουν οι ίδιοι οι καλλιτέχνες: ουδέποτε τους ρώτησε κάποιος εκ των (συν)αρμοδίων για τον τρόπο που θεωρούν ορθότερο να αποσαφηνιστούν τα επαγγελματικά τους δικαιώματα. Η δε Πρόεδρος της Δημοκρατίας υπέγραψε ένα διάταγμα δίχως να απορήσει, να ζητήσει διευκρινίσεις, και να εκφράσει άποψη. Ίσως το πράξει, όταν βρεθεί σε κάποια πρεμιέρα του Εθνικού, ή, το καλοκαίρι, στην Επίδαυρο.

Το ζήτημα δεν είναι (μόνο) πολιτικό, αν και κατά βάθος είναι πολύ. Δεν αφορά, όμως, αυτή την ευτελή προσέγγιση περί μίας υποκινούμενης μικρής ομάδας ηθοποιών. Δεν πρέπει να εφησυχάζει η κυβέρνηση επειδή δεν θα κατεβούν στις διαδηλώσεις τα λίγα λαμπρά ονόματα που συνωθούνται για να παραδόσουν τις μικρές αγιογραφίες τους για τους κυβερνώνες και τον πρωθυπουργό προσωπικά. Διότι η πολλαπλασιαστική ισχύς των πολλών είναι απείρως μεγαλύτερη από την σιωπή των ελάχιστων.

Το ερώτημα είναι πως βάζει απέναντί της, όχι έναν κλάδο, αλλά μια Τέχνη. Δείχνει πως αντιλαμβάνεται την ουσία του Πολιτισμού, στον οποίο ομνύει και αναγορεύει εξαγώγιμο αγαθό.

«Θέλουμε να ξεκαθαρίσουμε ακόμα μία φορά ότι το ΠΔ δεν εξισώνει τους τίτλους σπουδών των δραματικών σχολών με το απολυτήριο Λυκείου, τελεία και παύλα. Το ΠΔ δεν προκάλεσε καμία απολύτως αλλαγή σε αυτό το στάτους. Καμία. Ό,τι ίσχυε πριν ισχύει και σήμερα, και ίσχυε και επί ΣΥΡΙΖΑ», είπε -στην συνάντηση με την ομοσπονδία ηθοποιών- ο αρμόδιος υφυπουργός Νίκος Γιατρομανωλάκης.

Είναι, όμως, βαρύ αυτό το”τελεία και παύλα” για έναν ευαίσθητο άνθρωπο που υποτίθεται πως βρέθηκε σε αυτή τη θέση επειδή δεν είναι επαγγελματίας της πολιτικής. Πόσο γρήγορα έγινε κι αυτός “επαγγελματίας”, ώστε να προφέρει αυτό το μη αναστρέψιμο “τελεία και παύλα” σαν μέλος του Χορού σε τραγωδία στην Επίδαυρο; Κρίμα, διότι σε τίποτε δεν μπαίνει τελεία και παύλα εάν δεν έχεις προηγουμένως αφήσει μια χαραμάδα ευαισθησίας και συνεννόησης. Πάντοτε πρέπει να υπάρχει χώρος για την αναζήτηση λύσης, για έναν συμβιβασμό, ακόμα και μια υποχώρηση.

Ας κάνουν τον κόπο -ο Μάκης Βορίδης, η Νίκη Κεραμέως, η Λίνα Μενδώνη, και ο Νίκος Γιατρομανωλάκης- να διαβάσουν τα παρακάτω, πριν βάλουν “τελεία και παύλα” στην συνείδησή τους και εμμονικά αποφασίσουν πως το να είσαι ηθοποιός χωρά στο κοστούμι ενός απόφοιτου λυκείου, ή, έστω, να μετεωρίζεσαι στο κενό ανάμεσα στο “ΔΕ” και το “ΤΕ”…

Για επιμύθιο

Ο Οδυσσέας Ελύτης, σ’ ένα κείμενο του 1959, συνοψίζει, με τον καλύτερο τρόπο, το πώς οι ιδέες και οι αναζητήσεις της Γενιάς του Τριάντα ενέπνευσαν και κατευθύνουν τη Σχολή του Καρόλου Κουν: Σήμερα, όπως και πριν από τόσα χρόνια, νέοι, με συλλογισμένα πρόσωπα τον ακολουθούνε. Ανάμεσά τους, ο ίδιος. Αυτός που τους εμπνέει, προχωρεί ανέπαφος από τη σκόνη του χρόνου, στο πρώτο σκαλοπάτι των αναζητήσεων και των προβληματισμών, με την αίγλη της νεότητας και του πάθους. Μια μέρα, όταν εμείς θα έχουμε φύγει, στους διαδρόμους και στα παρασκήνια των θεάτρων θα μιλούνε για την «Εποχή του Κουν». Οι ιστορικοί θα τον τοποθετήσουνε, και δίκαια, στον αστερισμό που ανάτειλε για τον ελληνικόν ορίζοντα, κάπου γύρω στα 1935, και που είχε σαν αποτέλεσμα να σημάνει βαθειές ανανεωτικές μετατοπίσεις σε όλους τους τομείς. Ήταν η στιγμή που η πεζογραφία πέρασε με μεγάλα βήματα από τους κάμπους και τα βουνά στις αστικές πολιτείες, κι από τον έναν άνθρωπο στις ομάδες των ανθρώπων με τα πολύπλοκα ψυχολογικά συμπλέγματα. Η στιγμή που η ζωγραφική εγκατέλειψε τις εικονιστικές ακολασίες για να περιοριστεί στην πλαστική ουσία των μορφών και να την εμβαθύνει. Και που η ποίηση, με μια της χειρονομία, έβαλε τέρμα οριστικό στη φωνασκία και στην ωραιοπάθεια. Ο χαμηλός τόνος και η συνειρμική του ονείρου, που πρώτη αυτή εδίδαξε, πέρασε σχεδόν ταυτόχρονα στη δραματική έκφραση με πρωταγωνιστή και φορέα της τον ιδρυτή του «Θεάτρου Τέχνης» και της ομώνυμης δραματικής του Σχολής. Τα στελέχη της, οι νέοι που θα έχουν αποφοιτήσει ως τότε, όποιο δρόμο κι αν έχουνε πάρει, θα κρατούνε, φαντάζομαι στην ανάμνηση τους πέρ’ απ’ αυτά τα ιστορικά και χρήσιμα, κάτι άλλο, πιο πολύτιμο ακόμη: την παροιμιώδη, την φανατική προσήλωση του Δασκάλου τους στο αυστηρό νόημα της Τέχνης. Θα τον βλέπουν, ακόμη και σ’ έναν άλλο κόσμο, εκεί που το πάθος έξω από τον χρόνο εξακολουθεί να πραγματοποιείται επ’ άπειρον, καθισμένο μπροστά σ’ ένα τασάκι φορτωμένο αποτσίγαρα, να παρατά ξαφνικά το μεγάλο φλυτζάνι με το διπλό καφέ του, και να πετάγεται όρθιος, κάτω από τους σαρανταπέντε προβολείς της σκηνής του, για να διορθώσει σ’ έναν ασήμαντο ηθοποιό μιαν ασήμαντη χειρονομία, με την ιερή αγανάκτηση εκείνου που ξέρει ότι κι αυτό το ελάχιστο ακόμη, είναι ικανό ν’ ανατρέψει την ιδανική τάξη και τη συγκλονιστική ομορφιά του οράματός του.

Και η πρόβα τελειώνει, αλλά η αναζήτηση και η έγνοια συνεχίζεται. Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης περιγράφει το τέλος μιας καθημερινής πρόβας του Κουν στο Υπόγειο:

… κοντεύει τρεις η ώρα…

— Φτάνει, λέει ο Κουν, έχουμε και σχολή και δύο παραστάσεις… Πώς πάει, πώς πάει; ρωτά ανήσυχος… Και ρωτά με την ίδια ανησυχία και ισοτιμία τους πάντας… τον εαυτό του, τους ηθοποιούς, τον ταξιθέτη, τον συγγραφέα, τον καφετζή… (Το φως της πρόβας σβήνει…)

— Πάμε, κύριε Κουν…

— Ναι, τώρα… Δε μου λες, πώς ήταν το…; (Το φως του γραφείου σβήνει…)

— Πάμε, κύριε Κουν…

— Ναι… Νομίζεις ότι, αν αλλάζαμε…; (Το φως του φουαγιέ σβήνει…)

— Πάμε, κύριε Κουν…

— Ναι… Λέω αύριο να ξαναπάρουμε την πρώτη πράξη… (Το φως της σκάλας σβήνει…)

— Πάμε, κύριε Κουν…

— Ας πάμε και τα λέμε στο δρόμο… ε;

Κι η πρόβα του Κουν δεν τελειώνει ποτέ…!

ΚΩΣΤΗΣ ΚΑΠΕΛΩΝΗΣ

 (Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στο ετήσιο περιοδικό ΕΠΙΛΟΓΟΣ του 2015)