Όπως υπογράμμισε ο κ. Γεραπετρίτης, σε δηλώσεις του μετά τις συναντήσεις, οι δύο πλευρές συμφώνησαν να προχωρήσουν σε συζητήσεις για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.

«Αποφασίσαμε από κοινού να ενεργοποιήσουμε τη Μικτή Επιτροπή, η οποία θα απασχολείται με τα ζητήματα αιχμής, θα επαναξιολογήσει συμφωνίες οι οποίες έχουν υπογραφεί και θα προτείνει καινούριες συμφωνίες», ανέφερε και πρόσθεσε:

«Αποφασίσαμε να προχωρήσουμε τη συζήτηση των τεχνικών επιτροπών που αφορούν την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, να συνεργαζόμαστε σε διεθνείς οργανισμούς με το βλέμμα στο μέλλον, να μπορούμε να συνεργαζόμαστε σε ένα περιβάλλον, στο οποίο οι δύο χώρες θα έχουν αμοιβαία επωφελείς συμφωνίες».

Όπως υπογράμμισε, «είναι σημαντικό δύο χώρες, οι οποίες είναι άμεσα και γνήσια γειτονικές, όπως είναι η Ελλάδα και η Λιβύη, σε ένα ταραγμένο γεωπολιτικό περιβάλλον στην περιοχή μας, να βρίσκονται σε μια αγαστή συνεργασία και να προωθούν τα ζητήματα που τις αφορούν. Όπως επίσης να προωθούν και τις σχέσεις ειρήνης και ευημερίας».

Ανέφερε ακόμη, πως κατά τη διάρκεια των συναντήσεων συζητήθηκαν πολλά ζητήματα, τα οποία αφορούν τις διμερείς σχέσεις, τα οποία ανάγονται στο διμερές εμπόριο, στη συνεργασία στον τομέα της μετανάστευσης, στη συνεργασία σε διεθνείς οργανισμούς, στην πολιτιστική και εκπαιδευτική συνεργασία.

Τι δηλώνουν διπλωματικές πηγές για την επίσκεψη Γεραπετρίτη στην Τρίπολη

Ο Υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, πραγματοποίησε σήμερα Δευτέρα, 27 Απριλίου επίσκεψη στην Τρίπολη της Λιβύης και είχε χωριστές συναντήσεις με τον Πρόεδρο του Προεδρικού Συμβουλίου της Λιβύης, Mohammed Menfi, τον Πρωθυπουργό της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας (GNU) της Λιβύης, Abdul Hamid Dbeibah, με τον ασκούντα χρέη Υπουργού Εξωτερικών, Taher Al Baour.

Η επίσκεψη επιβεβαιώνει την κοινή βούληση για περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας και εντατικοποίηση των επαφών ως αναγκαία συνθήκη για την περιφερειακή ευημερία.

Ο Υπουργός Εξωτερικών τόνισε ότι η ενότητα και σταθερότητα της Λιβύης είναι άμεσα συνδεδεμένες με τη ειρήνη και ευημερία της Ανατολικής Μεσογείου, και εξέφρασε τη βούληση της Ελλάδας να συμβάλλει προς αυτή την κατεύθυνση.

Ο κ. Γεραπετρίτης εξέφρασε ικανοποίηση για την πρόοδο που έχει σημειωθεί στις διμερείς σχέσεις μετα την επίσκεψη του στην Τρίπολη στις 15.7.2025:

• Πραγματοποίηση πρώτου γύρου τεχνικών συνομιλιών μεταξύ των αρμόδιων Επιτροπών για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, τον Σεπτέμβριο 2025.
• Έναρξη απευθείας αεροπορικών πτήσεων μεταξύ Αθήνας και Τρίπολης/Βεγγάζης, που αποτελούν ουσιαστικό βήμα για την επιχειρηματική κινητικότητα και τον τουρισμό.
• Διμερής συνεργασία στον τομέα του εμπορίου και των επενδύσεων. 
• Υποστήριξη από την Ελλάδα των λιβυκων θέσεων σε διεθνείς οργανισμούς.

Έλληνας ΥΠΕΞ και Λίβυοι αξιωματούχοι συμφώνησαν για την ανάγκη συνεργασίας και τη διεξαγωγή ειλικρινούς διαλόγου παραμένοντας προσηλωμένοι στην οικοδόμηση σχέσης εμπιστοσύνης.

Οριοθέτηση Θαλασσίων Ζωνών

Ο Υπουργός Εξωτερικών τόνισε ότι η Ελλάδα επιδιώκει την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας με τη Λιβύη, ως κράτη με αντικείμενες ακτές, σε πλήρη συμμόρφωση με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, όπως αποτυπώνεται στην UNCLOS και όπως έχει πράξει με άλλα γειτονικά της κράτη. Τέθηκε το χρονοδιάγραμμα του επόμενου γύρου τεχνικών συνομιλιών, ο οποίος θα διεξαχθεί το προσεχές διάστημα, στην Τρίπολη.

Παράτυπη μετανάστευση

Ο Έλληνας ΥΠΕΞ παρουσίασε την τρέχουσα κατάσταση στην Ελλάδα, ότι οι ροές από την Δυτική Λιβύη προς Ελλάδα παραμένουν σχεδόν μηδενικές, ενώ επεσήμανε ότι είναι σημαντικό να μην παγιωθεί μια νέα μεταναστευτική οδός από την Ανατολική Λιβύη (Τομπρούκ-Κρήτη). 

Επανέλαβε τη βούληση της Ελλάδας για ενίσχυση της αποτελεσματικότητας συνεργασίας των δύο πλευρών και της εκπαίδευσης στελεχών λιβυκής ακτοφυλακής στην Ελλάδα.

Συνεργασία στο πλαίσιο διεθνών και περιφερειακών οργανισμών

Ο Υπουργός Εξωτερικών υπογράμμισε ότι κατά τη διάρκεια της συμμετοχής της Ελλάδας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ θα συνεχίσει να συμβάλει ενεργά στην υποστήριξη των θεμιτών λιβυκών θέσεων προς όφελος του λιβυκού λαού. 

Συμβολή στην πολιτική διαδικασία για τη Λιβύη

Ως προς τις εξελίξεις στην πολιτική διαδικασία στη Λιβύη, η Ελλάδα ως μη μόνιμο μέλος του ΣΑΗΕ παραμένει σταθερά προσηλωμένη στην στήριξη των προσπαθειών για την επίτευξη μιας βιώσιμης λύσης, υπό την αιγίδα των ΗΕ. 

Ο Υπουργός Εξωτερικών, επανέλαβε την πάγια ελληνική θέση υπέρ της διενέργειας ελεύθερων, δικαίων και χωρίς αποκλεισμούς κοινοβουλευτικών και προεδρικών εκλογών ως τη μόνη βιώσιμη λύση για την οριστική επίλυση της λιβυκής κρίσης, καθώς και του αποκλεισμού οποιασδήποτε εξωθεν παρέμβασης. Στο πλαίσιο της ΕΕ, η Ελλάδα θα συνεχίσει να στέκεται το πλευρό της Λιβύης ως ειλικρινής συνομιλητής.

Διμερής συνεργασία

Αμφότερες πλευρές εξέφρασαν βούληση για ενίσχυση των επαφών μέσω της ανασύστασης μικτής επιτροπής για την επικαιροποίηση των υφιστάμενων διμερών συμφωνιών και την επεξεργασία νέων συμφωνιών σε θέματα κοινού ενδιαφέροντος μεταξύ των δύο χωρών. 

Συμφώνησαν επίσης την αύξηση των εμπορικών συναλλαγών και περαιτέρω προώθηση των επενδύσεων στους τομείς ενέργειας, κατασκευών, logistics και μεταφορών. 

Συμφωνήθηκε σχετικά η διεξαγωγή το προσεχές διάστημα ελληνικής επιχειρηματικής αποστολής στην Τρίπολη.

Τέλος τα μέρη συμφώνησαν να εργαστούν για την  εμπορευματική και επιβατική θαλάσσια σύνδεση Ελλάδας και Λιβυης.

Η αρχή λιμένων και θαλασσίων μεταφορών της Λιβύης ανακοίνωσε την νύκτα ότι το πλοίο αυτό βυθίστηκε έπειτα από «αιφνίδιες εκρήξεις» άγνωστης προέλευσης.

Σήμα κινδύνου προερχόμενο από το ARCTIC METAGAZ ελήφθη χθες το βράδυ, σύμφωνα με την ανακοίνωση. Τις εκρήξεις ακολούθησε τεράστια πυρκαγιά η οποία προκάλεσε την βύθιση του πλοίου.

Τα 30 μέλη του πληρώματος είναι σώα και αβλαβή, σύμφωνα με ανακοίνωση του ρωσικού υπουργείου Μεταφορών.

Η επίθεση κατά του πλοίου εξαπολύθηκε από τις λιβυκές ακτές με ναυτικά drones που ανήκουν στην Ουκρανία, σύμφωνα με την ανακοίνωση.

Το πλοίο προερχόταν από το λιμάνι του Μουρμάνσκ.

Σύμφωνα με τις λιβυκές αρχές, το βυθισμένο πλοίο βρίσκεται σε απόσταση 130 ναυτικών μιλίων βόρεια της Σύρτης.

Η λιβυκή αρχή λιμένων προειδοποιεί όλα τα πλοία που βρίσκονται κοντά στο σημείο του ναυαγίου για τον φόβο σύγκρουσης, αλλά και διαρροής του υγροποιημένου φυσικού αερίου που μετέφερε ή καυσίμων από τις δεξαμενές του, απευθύνοντας έκκληση για την μεγαλύτερη δυνατή προσοχή μπροστά στον κίνδυνο ανάφλεξης ή θαλάσσιας ρύπανσης.

Σπύρος Σιδέρης

Γι’ αυτό και ο «οδηγός» που αναδύεται στη σύγχρονη πρακτική –όπως τον περιγράφει στην ανάλυσή του ο Μοχάμεντ αλ-Μουχτάρ αλ-Χαλίλ, διευθυντής του Κέντρου Μελετών του Al Jazeera– μιλά ολοένα και περισσότερο για διαχείριση συστημάτων εξουσίας και όλο και λιγότερο για πανηγυρικές «εξαγωγές δημοκρατίας».

Από τα «μεγάλα λόγια» στη γυμνή λογική του συμφέροντος

Στο δημόσιο αφήγημα, η αμερικανική πολιτική έχει συχνά ντυθεί με φιλελεύθερες έννοιες: δημοκρατική μετάβαση, ανθρώπινα δικαιώματα, οικονομία της αγοράς. Στην πράξη όμως, η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών δείχνει μια πιο σκληρή πραγματικότητα: προτεραιότητα έχει η σταθερότητα, η διαχείριση κρίσεων και η μείωση κινδύνου. Αν ένα «αντίπαλο» καθεστώς μπορεί να προσαρμοστεί, να περιορίσει επιθετικές συμπεριφορές ή να ενταχθεί σε μια ισορροπία αποτροπής, τότε η πλήρης ανατροπή του δεν είναι πάντα ο στόχος.

Τα όρια της μη στρατιωτικής πίεσης

Η ιστορική «συνταγή» ξεκινούσε συχνά με μη στρατιωτικά εργαλεία: κυρώσεις, απομόνωση, προπαγάνδα, στοχοποίηση (ο χαρακτηρισμός τύπου «Άξονας του Κακού») και εργαλεία επικοινωνίας όπως στοχευμένες εκπομπές ή πλατφόρμες επιρροής. Η λογική ήταν ότι η συνεχής πίεση θα οδηγήσει σε εσωτερική αποσύνθεση και τελικά σε πτώση του καθεστώτος «από μέσα».

Όμως η εμπειρία δείχνει ότι οι οικονομικές κυρώσεις, όσο σκληρές κι αν είναι, σπάνια ρίχνουν καθεστώτα. Συχνότερα εξαντλούν την κοινωνία, ενώ το καθεστώς ενισχύει την εσωτερική του συνοχή με αφήγημα πολιορκίας και εξωτερικής συνωμοσίας. Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: περισσότερη πίεση, περισσότερη εθνικιστική συσπείρωση, πιο σφιχτή κρατική καταστολή.

Ιράκ: ο μακρύς αποκλεισμός που δεν “έριξε” τον Σαντάμ

Το Ιράκ παρουσιάζεται ως χαρακτηριστική περίπτωση: ο πολυετής, αυστηρός αποκλεισμός (1990–2003) προκάλεσε τεράστια κοινωνική και οικονομική φθορά – με κατάρρευση υπηρεσιών, κρίση σε νερό, υγεία, εκπαίδευση, ραγδαίο πληθωρισμό και διάλυση της καθημερινότητας. Ωστόσο, το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν δεν έπεσε από κυρώσεις. Η τελική «λύση» για την Ουάσιγκτον ήταν η στρατιωτική εισβολή το 2003 – με ό,τι ακολούθησε σε επίπεδο χάους και κόστους.

Κούβα: ο αποκλεισμός που έγινε «καύσιμο» νομιμοποίησης

Η Κούβα, με το πολυετές αμερικανικό εμπάργκο από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, δείχνει το άλλο παράδοξο: η πίεση δεν κατέρρευσε το σύστημα· αντίθετα ενίσχυσε τον λόγο της εθνικής κυριαρχίας και της «αντίστασης απέναντι στον ιμπεριαλισμό». Ο αποκλεισμός έγινε μέρος της ταυτότητας του καθεστώτος και εργαλείο νομιμοποίησης.

Βόρεια Κορέα: όταν η πίεση γίνεται αποτροπή

Στη Βόρεια Κορέα, η στρατηγική απομόνωσης και οικονομικού στραγγαλισμού δεν πέτυχε «αλλαγή καθεστώτος». Αντίθετα, συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας λογικής απόλυτης αποτροπής, που κορυφώθηκε με την κατοχή πυρηνικής ικανότητας. Όταν ο αντίπαλος διαθέτει (ή θεωρεί ότι χρειάζεται) πυρηνική ασφάλεια για να επιβιώσει, το κλασικό μοντέλο πίεσης χάνει μεγάλο μέρος της αποτελεσματικότητάς του.

Συρία: αλλαγή μέσω περιφερειακών «συμφωνιών»

Στη συριακή περίπτωση, παρά την πολυετή πίεση, τις κυρώσεις (με κορυφαίο παράδειγμα τον Νόμο Καίσαρα του 2020) και τη διεθνή απομόνωση, η κατάρρευση δεν ήρθε. Το κείμενο υποστηρίζει ότι η πραγματική αλλαγή στη «συμπεριφορά» ή στις ισορροπίες δεν προέκυψε από την Ουάσιγκτον, αλλά από περιφερειακές διευθετήσεις και ανακατανομή επιρροών, με σημαντικό ρόλο της Τουρκίας. Αυτό μεταφράζεται σε μια βασική ιδέα: το «παιχνίδι» δεν παίζεται μόνο από τις υπερδυνάμεις, αλλά και από περιφερειακά δίκτυα.

Βενεζουέλα: από την αποτυχία των κυρώσεων στην «αφαίρεση ηγεσίας»

Η Βενεζουέλα περιγράφεται ως ένα υβριδικό μοντέλο: αρχικά, κλιμάκωση κυρώσεων και πίεση στον πετρελαϊκό/χρηματοπιστωτικό πυλώνα, με στόχο την πτώση του Νικολάς Μαδούρο. Μετά την αποτυχία του κλασικού μοτίβου, το κείμενο μιλά για μια πιο «άμεση» προσέγγιση: αφαίρεση της κορυφής και συνεννόηση με υπο-κέντρα εξουσίας, ώστε να επιτευχθεί αλλαγή συμπεριφοράς χωρίς πλήρη διάλυση του κράτους.

Ιράν: πέντε δεκαετίες πίεσης και «υπολογισμένη αποτροπή»

Στο Ιράν, οι κυρώσεις εκτείνονται σε βάθος δεκαετιών από το 1979, με διακυμάνσεις αλλά σταθερή στρατηγική περιορισμού. Το κείμενο υποστηρίζει ότι, παρά το μέγεθος της πίεσης, τις απειλές και τα πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές/προγράμματα, το καθεστώς δεν κατέρρευσε. Έτσι, η λογική μετατοπίζεται προς έναν στόχο πιο «ρεαλιστικό»: ελεγχόμενη αποτροπή και προσπάθεια για τροποποίηση συμπεριφοράς (περιφερειακής, πυρηνικής, πυραυλικής) – όχι απαραίτητα αλλαγή καθεστώτος.

Ο νέος «οδηγός»: διαχείριση αντί ανατροπής

Η μεγάλη εικόνα που σκιαγραφείται είναι σαφής: οι ΗΠΑ φαίνεται να καταλήγουν –έπειτα από ακριβά μαθήματα που πήραν στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν και στη Λιβύη– ότι η ωμή ανατροπή μπορεί να παράγει κενό εξουσίας, διάλυση θεσμών και αλυσιδωτές κρίσεις.

Έτσι, το νέο εγχειρίδιο δίνει έμφαση στην ανασύνθεση εξουσίας, στην οριοθέτηση κινδύνου και στην αλλαγή συμπεριφοράς μέσω συνδυασμού σκληρής και ήπιας ισχύος, ανάλογα με το πεδίο.

Ο ρεαλισμός, το κόστος και το «μετά» της ανατροπής

Η πιο κυνική αλλά καθοριστική παραδοχή είναι ότι η πτώση ενός καθεστώτος δεν ισοδυναμεί με οικοδόμηση κράτους. Το «μετά» είναι συχνά πιο δύσκολο από το «πριν»: θεσμικό κενό, εμφύλιες συγκρούσεις, περιφερειακές παρεμβάσεις, νέες μορφές αυταρχισμού ή χάους. Όταν το κόστος του «μετά» ξεπερνά το όφελος της ανατροπής, η στρατηγική αλλάζει.

Το ερώτημα που μένει

Αν κάτι δείχνει αυτή η αραβική ανάγνωση της αμερικανικής πολιτικής, είναι ότι η εποχή των απλών συνθημάτων έχει τελειώσει. Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «θα πέσει ή όχι ένα καθεστώς», αλλά πώς θα ελεγχθεί η συμπεριφορά του και με ποιο τίμημα. Και κάπου εκεί, ανάμεσα στη γεωπολιτική σκοπιμότητα και στις κοινωνίες που πληρώνουν τον λογαριασμό, βρίσκεται το ερώτημα που παραμένει: πόση «σταθερότητα» αξίζει, όταν χτίζεται πάνω σε διαρκή πίεση, κυρώσεις και ένα μόνιμο παιχνίδι ισχύος;

Το χρονικό του ναυαγίου και οι οδυνηρές μαρτυρίες

Η λαστιχένια λέμβος, η οποία μετέφερε υπηκόους αφρικανικών χωρών, ξεκίνησε το ταξίδι της από τη Ζαουίγια, κοντά στην Τρίπολη, το βράδυ της 5ης Φεβρουαρίου. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των δύο επιζουσών, το σκάφος άρχισε να μπάζει νερά και βυθίστηκε περίπου έξι ώρες μετά τον απόπλου, βόρεια της Ζουάρα. Οι δύο γυναίκες που διασώθηκαν περιέγραψαν το μέγεθος της τραγωδίας, με τη μία να δηλώνει πως έχασε τον σύζυγό της και τη δεύτερη πως έχασε τα δύο μωρά της στα παγωμένα νερά της Μεσογείου.

Στα ύψη ο αριθμός των θυμάτων το 2026

Το νέο αυτό ναυάγιο ανεβάζει τον τραγικό απολογισμό των νεκρών και αγνοουμένων στη διαδρομή της κεντρικής Μεσογείου σε τουλάχιστον 484 άτομα για το 2026. Ο ΔΟΜ επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη μεταναστευτική οδός παραμένει η πιο φονική παγκοσμίως, καθώς πέρυσι καταγράφηκαν 1.340 θάνατοι. Η αστάθεια που επικρατεί στη Λιβύη μετά το 2011 έχει μετατρέψει τη χώρα σε ορμητήριο δικτύων διακινητών, οι οποίοι εκμεταλλεύονται την έλλειψη ελέγχου, προκαλώντας συνεχή περιστατικά εκβιασμών και παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη διαχείριση της κρίσης

Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τόνισε την ανάγκη εντατικοποίησης των κοινών προσπαθειών με τη Λιβύη για την αποτροπή τέτοιων επικίνδυνων ταξιδιών και την καταπολέμηση των εγκληματικών δικτύων. Η Ε.Ε. δεσμεύεται να συνεχίσει τη συνεργασία με τις λιβυκές αρχές σε θέματα έρευνας και διάσωσης, προστασίας και υποβοηθούμενης εθελοντικής επιστροφής. Στόχος παραμένει η αντιμετώπιση των βαθιών αιτιών της παράτυπης μετανάστευσης και η προώθηση νόμιμων και ασφαλών οδών πρόσβασης στην Ευρώπη.

«Αυτά τα τραγικά γεγονότα υπογραμμίζουν για μία ακόμη φορά την ανάγκη να εντατικοποιηθούν οι κοινές προσπάθειες μαζί με τους εταίρους μας, περιλαμβανομένης της Λιβύης, προκειμένου να αποτρέπονται τέτοια επικίνδυνα ταξίδια και να καταπολεμηθούν τα εγκληματικά δίκτυα διακινητών που θέτουν ζωές σε κίνδυνο», δήλωσε εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο Γαλλικό Πρακτορείο.

«Θα συνεχίσουμε τη συνεργασία μας με τη Λιβύη σε όλες τις πλευρές της διαχείρισης της μετανάστευσης, περιλαμβανομένων των επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης στη θάλασσα, της προστασίας, της υποβοηθούμενης εθελοντικής επιστροφής και της επανενσωμάτωσης — ενέργειες που αποσκοπούν να σωθούν ζωές και να προταθούν πιο ασφαλείς και πιο μόνιμες εναλλακτικές στην παράτυπη μετανάστευση», πρόσθεσε ο εκπρόσωπος.

Εξάλλου, πρόσθεσε, «παραμένουμε αποφασισμένοι να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε με τη Λιβύη και τους άλλους εταίρους μας προκειμένου να αντιμετωπίσουμε τις βαθιές αιτίες της παράτυπης μετανάστευσης και να προωθήσουμε νόμιμες, ασφαλείς και μεθοδικές οδούς πρόσβασης».

Αναγκαιότητα για διεθνή συνεργασία και προστασία

Ο ΔΟΜ υπογραμμίζει μετ’ επιτάσεως την ανάγκη για μια διεθνή απάντηση με επίκεντρο την προστασία των ανθρωπίνων ζωών. Η εφαρμογή ασφαλών μεταναστευτικών οδών θεωρείται ο μόνος τρόπος για να μειωθούν οι κίνδυνοι και να περιοριστεί η δράση των διακινητών. Για τη διεθνή κοινότητα, το ναυάγιο στη Ζουάρα αποτελεί άλλη μια υπενθύμιση της ανθρωπιστικής κρίσης που εξελίσσεται καθημερινά στη Μεσόγειο, απαιτώντας άμεσες και ριζικές θεσμικές παρεμβάσεις.

Σπύρος Σιδέρης

Το κενό που αφήνει ένα «πολιτικό σύμβολο»

Παρότι η παρουσία του στο πολιτικό προσκήνιο ήταν διακεκομμένη και συχνά «υπόγεια», ο Σάιφ αλ-Ισλάμ αλ-Καντάφι παρέμενε μια ιδιότυπη μεταβλητή στην εξίσωση της λιβυκής μετάβασης. Για τους νοσταλγούς του παλαιού καθεστώτος, προσωποποιούσε μια υπόσχεση «επιστροφής της τάξης» και μια πιθανή γέφυρα μεταξύ φυλών, περιοχών και δικτύων που επιβίωσαν της πτώσης του 2011.

Για τους αντιπάλους του, ήταν ένας διαρκής κίνδυνος αναβίωσης ενός αυταρχικού μοντέλου εξουσίας—και ταυτόχρονα ένας παράγοντας που μπορούσε να τινάξει στον αέρα κάθε εύθραυστη εκλογική διαδικασία, ακριβώς επειδή διέθετε (έστω και άνισα) κοινωνικό έρεισμα.

Αυτή η διπλή ιδιότητα—σύμβολο για κάποιους, απειλή για άλλους—εξηγεί γιατί ο θάνατός του δεν εκλαμβάνεται ως «ένα ακόμα επεισόδιο βίας», αλλά ως πιθανός αναδιαμορφωτής συμμαχιών. Μερίδα πολιτικών και κοινωνικών ρευμάτων που είχαν αρχίσει να μετακινούνται προς τον Καντάφι, ιδίως μετά από αποστασιοποίηση από τον Χαλίφα Χάφταρ, κινδυνεύουν τώρα να μείνουν χωρίς κέντρο βάρους και χωρίς κοινό «σημείο συνάντησης».

Ποιος κερδίζει: ο άξονας ισχύος σε Ανατολή–Δύση

Στο σημερινό λιβυκό σκηνικό, η πραγματική ισχύς τείνει να συμπυκνώνεται γύρω από δύο πόλους: από τη μία ο Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπέιμπα και η κυβέρνηση της Τρίπολης, από την άλλη ο Χαλίφα Χάφταρ με τον στρατιωτικό-πολιτικό μηχανισμό της Ανατολής.

Η εξαφάνιση του Καντάφι από το πεδίο μπορεί να λειτουργήσει σαν αφαίρεση ενός τρίτου πόλου—ενός πόλου που δεν είχε κρατικό κορμό, αλλά διεκδικούσε νομιμοποίηση μέσω ταυτότητας, μνήμης και φυλετικών δικτύων.

Σε αυτό το πλαίσιο, το επιχείρημα ότι ο Χάφταρ καθίσταται ο «μεγάλος ωφελημένος» δεν είναι απλώς επικοινωνιακό. Εάν οι υποστηρικτές του παλαιού καθεστώτος βρεθούν χωρίς ηγετικό σημείο αναφοράς, ένα μέρος τους μπορεί είτε να στραφεί προς τον ισχυρότερο στρατιωτικό παίκτη είτε να διασπαστεί σε μικρότερες ομάδες με ανταγωνιστικές ατζέντες, αποδυναμώνοντας περαιτέρω τη δυνατότητά τους να επηρεάσουν εξελίξεις. Δηλαδή, είτε θα δούμε μετατόπιση προς τον ισχυρότερο παίκτη είτε μια εσωτερική κρίση που θα απορροφήσει δυνάμεις και θα μειώσει την πολιτική τους ακτινοβολία.

Ταυτόχρονα, για την κυβέρνηση της Τρίπολης, ο θάνατος του Καντάφι μπορεί να αφαιρεί έναν «συμβολικό αντίπαλο», αλλά δεν λύνει το δομικό πρόβλημα: το κράτος παραμένει κατακερματισμένο, οι ένοπλοι σχηματισμοί διατηρούν σημαντική αυτονομία και η πολιτική νομιμοποίηση παραμένει υπό συνεχή διαπραγμάτευση.

Γιατί οι συνθήκες θεωρούνται «κλειδί»

Η έμφαση στη λέξη «αδιευκρίνιστο» δεν είναι τυπική. Στη Ζιντάν και στις διαδρομές προς τη νότια Φεζζάν, η ασφάλεια δεν είναι ποτέ ουδέτερη: συνδέεται με τοπικές ισορροπίες, φυλές, δίκτυα προστασίας και συγκρούσεις επιρροής. Αναφορές θέλουν τον Καντάφι να κινούνταν με υψηλή μυστικότητα και να είχε επιλέξει διαδρομές και περιοχές όπου η γεωγραφία προσφέρει κάλυψη—αλλά και δημιουργεί ευκαιρίες για ενέδρες, «εξαφανίσεις» και ανταγωνισμούς που δύσκολα φωτίζονται δημόσια.

Παράλληλα, η διάψευση εμπλοκής από την Ταξιαρχία 444 ενισχύει το γνώριμο μοτίβο: στη Λιβύη, η πληροφορία είναι συχνά μέρος της σύγκρουσης, όχι απλώς η περιγραφή της. Οι φήμες λειτουργούν ως εργαλείο πίεσης, ως τεστ αντιδράσεων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ως μέθοδος για να «κλειδώσουν» πολιτικές ισορροπίες πριν καν αποδειχθεί κάτι.

Το διεθνές στοιχείο: από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έως τις διπλωματικές κινήσεις

Ο Σάιφ αλ-Ισλάμ δεν ήταν μόνο εσωτερικό ζήτημα. Η υπόθεσή του συνδεόταν άμεσα με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, γεγονός που τον καθιστούσε προβληματικό ως υποψήφιο σε οποιαδήποτε μελλοντική κάλπη και, ταυτόχρονα, χρήσιμο ως διαπραγματευτικό χαρτί για όποιον μπορούσε να επηρεάζει την τύχη του. Αυτό το διεθνές «βάρος» δημιουργούσε μια μόνιμη σκιά πάνω από κάθε πιθανή επιστροφή του στην πολιτική: ακόμη και αν αποκτούσε λαϊκή δυναμική, η διεθνής διάσταση θα λειτουργούσε ως φρένο ή ως μοχλός πίεσης.

Σε ορισμένες αναλύσεις, ο χρόνος ανακοίνωσης του θανάτου του συνδέεται με πρόσφατες διεθνείς κινήσεις και επαφές στο εξωτερικό. Αυτές οι αναγνώσεις δεν αποτελούν απόδειξη, αλλά δείχνουν κάτι βαθύτερο: στη Λιβύη, κάθε μεγάλη εξέλιξη «διαβάζεται» σχεδόν αυτόματα ως αποτέλεσμα γεωπολιτικής διαχείρισης.

Τι σηματοδοτεί για τη Λιβύη: τρία άμεσα συμπεράσματα

Πρώτον, ο θάνατος του Σάιφ αλ-Ισλάμ αλ-Καντάφι αποδυναμώνει το πλέον αναγνωρίσιμο πρόσωπο που μπορούσε να λειτουργήσει ως πολιτικός φορέας της «κανταφικής» βάσης. Χωρίς αυτόν, το ρεύμα του παλαιού καθεστώτος κινδυνεύει είτε να αφομοιωθεί από ισχυρότερους πόλους είτε να θρυμματιστεί σε τοπικά σχήματα επιρροής.

Δεύτερον, ενδέχεται να μειώνεται ένα εμπόδιο για την επανεκκίνηση της συζήτησης περί εκλογών, ακριβώς επειδή αφαιρείται ένας εξαιρετικά αμφιλεγόμενος υποψήφιος-σύμβολο που μπορούσε να προκαλέσει πόλωση, δικαστικές εμπλοκές ή πολιτικό μπλοκάρισμα.

Τρίτον, η ίδια η ασάφεια γύρω από τις συνθήκες θανάτου του λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η Λιβύη παραμένει ένα πεδίο όπου η ασφάλεια, η πληροφορία και η πολιτική νομιμοποίηση αλληλοεπικαλύπτονται. Το γεγονός μπορεί να «κλείνει» ένα κεφάλαιο προσώπων, αλλά δεν κλείνει το κεφάλαιο των δομών: ένοπλοι δρώντες, ανταγωνιστικές κυβερνήσεις, φυλετικές ισορροπίες και διεθνείς παρεμβάσεις συνεχίζουν να ορίζουν το πλαίσιο.

Ο 53χρονος Σαΐφ αλ Ισλάμ Καντάφι ήταν καταζητούμενος από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Το 2015 καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο από λιβυκό δικαστήριο για την καταστολή των ειρηνικών διαδηλώσεων του 2011 που οδήγησαν στην ανατροπή του πατέρα του. Στη συνέχεια όμως του χορηγήθηκε αμνηστία.

Σύμφωνα με το τηλεοπτικό κανάλι Libya al-Ahrar, «πρόσωπα στο στενό περιβάλλον» του Καντάφι επιβεβαίωσαν τον θάνατό του «χωρίς να αποκαλύψουν τα αίτια».

Από την πλευρά του, το επίσημο ειδησεογραφικό πρακτορείο της Λιβύης, επικαλέστηκε τον σύμβουλό του, τον Αμπντάλα Οθμάν, ο οποίος δεν διευκρίνισε εάν επρόκειτο για «θάνατο από φυσικά αίτια» ή για «δολοφονία».

Το κανάλι Al Arabiya ωστόσο μετέδωσε, επικαλούμενο μια πηγή προσκείμενη στην οικογένεια Καντάφι, ότι ο Σαΐφ αλ Ισλάμ πυροβολήθηκε στον κήπο του στην πόλη Ζεντέν από τέσσερα άτομα που διέφυγαν.

Ο Καντάφι είχε ανακοινώσει το 2021 ότι σκόπευε να θέσει υποψηφιότητα για την προεδρία της χώρας, όμως οι εκλογές που επρόκειτο να διεξαχθούν τότε αναβλήθηκαν επ’ αόριστον.

Μέχρι και τη σημερινή ανακοίνωση του θανάτου του, ήταν άγνωστο το πού βρισκόταν ο Σαΐφ αλ Ισλάμ Καντάφι.

Το Newsweek διευκρινίζει εξαρχής ότι δεν υπάρχει επίσημος ή παγκοσμίως αποδεκτός κατάλογος ηγετών που «ανετράπησαν από τις ΗΠΑ», ενώ και η έννοια του «δικτάτορα» μεταβάλλεται ανάλογα με το πολιτικό και γεωγραφικό πλαίσιο, συχνά εργαλειοποιούμενη για λόγους σκοπιμότητας. Ωστόσο, τα ιστορικά παραδείγματα είναι αποκαλυπτικά.

• Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά περιστατικά είναι εκείνο του Μοχάμεντ Μοσαντέκ στο Ιράν. Στις 19 Αυγούστου 1953, η CIA, σε συνεργασία με το Ηνωμένο Βασίλειο, οργάνωσε πραξικόπημα που οδήγησε στην ανατροπή του εκλεγμένου πρωθυπουργού. Ο Μοσαντέκ δεν ήταν αυταρχικός ηγέτης, αλλά πολιτικός που τόλμησε να εθνικοποιήσει την ιρανική πετρελαϊκή βιομηχανία, πλήττοντας βρετανικά συμφέροντα. Η ανατροπή του άνοιξε τον δρόμο για την ενίσχυση της εξουσίας του Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί.

Ανάλογο μοτίβο παρατηρείται στη Γουατεμάλα, όπου τον Ιούνιο του 1954 ανετράπη ο δημοκρατικά εκλεγμένος πρόεδρος Χακόμπο Άρμπενς. Οι μεταρρυθμίσεις του και η αριστερή του πολιτική προκάλεσαν έντονη ανησυχία στην Ουάσινγκτον, εν μέσω Ψυχρού Πολέμου. Η επιχείρηση είχε την ενεργό στήριξη της CIA, οδηγώντας τη χώρα σε δεκαετίες αστάθειας και εμφύλιας σύγκρουσης.

Στο Ιράκ, τον Φεβρουάριο του 1963, η ανατροπή του Αμπντέλ Καρίμ Κασέμ συνδέθηκε, σύμφωνα με το περιοδικό, με αμερικανική υποστήριξη προς το στρατιωτικό σκέλος του Κόμματος Μπάαθ. Ο Κασέμ θεωρήθηκε απειλή λόγω της προσέγγισής του με τη Σοβιετική Ένωση και της αντιδυτικής του στάσης.

• Στην Κούβα, η αποτυχημένη εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων τον Απρίλιο του 1961 αποτελεί ένα από τα πιο ηχηρά φιάσκα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Στόχος ήταν η ανατροπή του Φιντέλ Κάστρο, όμως το εγχείρημα όχι μόνο απέτυχε, αλλά ενίσχυσε το κύρος του Κουβανού ηγέτη.

Το Newsweek αναφέρεται επίσης στον Νγκο Ντιν Ντιέμ στο Νότιο Βιετνάμ, αρχικά σύμμαχο των ΗΠΑ, ο οποίος ανετράπη και δολοφονήθηκε σε πραξικόπημα το 1963, όταν η Ουάσινγκτον έκρινε ότι δεν μπορούσε πλέον να διαχειριστεί τον πόλεμο. Αποχαρακτηρισμένα έγγραφα αποκάλυψαν αργότερα τον ρόλο των ΗΠΑ στο παρασκήνιο.

Στην Καραϊβική, η αμερικανική εισβολή στη Γρενάδα το 1983 οδήγησε στην ανατροπή του στρατηγού Χάντσον Όστιν, ενώ στην Αϊτή ο Ζαν-Κλοντ Ντιβαλιέ εγκατέλειψε την εξουσία όταν οι ΗΠΑ απέσυραν την πολιτική και στρατιωτική τους στήριξη εν μέσω λαϊκών εξεγέρσεων.

• Η περίπτωση του Μανουέλ Νοριέγα στον Παναμά είναι ενδεικτική της κυνικότητας των διεθνών σχέσεων. Πρώην συνεργάτης της CIA, ανετράπη το 1989 με την επιχείρηση «Δίκαιος Σκοπός», συνελήφθη και φυλακίστηκε στις ΗΠΑ για διακίνηση ναρκωτικών.

Στον 21ο αιώνα, η εισβολή στο Ιράκ το 2003 οδήγησε στην πτώση του Σαντάμ Χουσεΐν, ενώ το 2011 οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην ανατροπή του Μουαμάρ Καντάφι στη Λιβύη, μέσω αεροπορικής και πληροφοριακής υποστήριξης.

Τέλος, η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα, στο πλαίσιο της επιχείρησης «Απόλυτη Αποφασιστικότητα», επαναφέρει το ερώτημα: πρόκειται για συνέχεια μιας ιστορικής στρατηγικής παρεμβάσεων ή για μια νέα φάση άμεσου αμερικανικού ελέγχου κρατών υπό το πρόσχημα της «ασφαλούς μετάβασης»; Το Newsweek αφήνει ανοιχτό το ερώτημα, υπενθυμίζοντας ότι η ιστορία σπάνια επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο — αλλά συχνά ομοιοκαταληκτεί.

Ο Ακίλα Σάλεχ, ο οποίος πριν από λίγες ημέρες είχε επισκεφθεί τη χώρα μας, όπου είχε πραγματοποιήσει συνάντηση με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη, σε συνέντευξή του στο Λιβυκό Πρακτορείο Ειδήσεων δήλωσε ότι το μνημόνιο είναι άκυρο και συγχρόνως άνοιξε τον δρόμο για διαπραγμάτευση με την Ελλάδα, την Αίγυπτο και την Τουρκία για τις οριοθετήσεις των θαλάσσιων ζωνών.

Πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική εξέλιξη καθώς η δήλωση Σαλεχ απονομιμοποιεί κάθε προσπαθεια εφαρμογής στην πράξη του Τουρκολυβικού Μνημονίου, όπως επεδίωκε η Άγκυρα.

Η δήλωσή του έρχεται λίγα 24ωρα μετά την επίσημη επίσκεψή του στην Αθήνα.

Όπως αναφέρει, «η Βουλή των Αντιπροσώπων είναι η μόνη αρμόδια αρχή που έχει την εξουσία να κυρώνει διεθνείς συμφωνίες», επαναβεβαιώνοντας ότι η «θαλάσσια συμφωνία που υπέγραψε η κυβέρνηση του Φαγιέζ αλ-Σάρατζ με την Τουρκία ούτε παρουσιάστηκε ούτε εγκρίθηκε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων και, ως εκ τούτου, είναι νομικά άκυρη και μη δεσμευτική για το λιβυκό κράτος».

Ο Σάλεχ εξήγησε ακόμα ότι διεθνείς συμφωνίες μπορούν να συναφθούν μόνο από μια νόμιμη κυβέρνηση που έχει λάβει ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή των Αντιπροσώπων, προσθέτοντας ότι όσα υπεγράφησαν από την κυβέρνηση Αλ-Σάρατζ δεν εξέφραζαν τη βούληση του λιβυκού λαού.

«Ότι οικοδομείται πάνω στην παρανομία παραμένει παράνομο, ανεξάρτητα από το πόσος χρόνος κι αν περάσει» σημείωσε χαρακτηριστικά.

Ο πρόεδρος της Βουλής της Λιβύης επεσήμανε ότι η χώρα του διαθέτει πλέον μια νέα ευκαιρία να επανακαθορίσει τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες της στην Ανατολική Μεσόγειο, μέσω διαπραγματεύσεων με την Αίγυπτο, την Ελλάδας και την Τουρκία, υπογραμμίζοντας ότι η επόμενη φάση θα πρέπει να είναι φάση συνεννοήσεων και όχι αντιπαραθέσεων και ότι η λιβυκή κυριαρχία στα χωρικά της ύδατα αποτελεί κόκκινη γραμμή που δεν μπορεί να παραβιαστεί.

Αναφερόμενος στην Ελλάδα ο Σάλεχ ανέφερε ότι αρχικά κράτησε σκληρή στάση λόγω της ζημίας που, κατά την άποψή της, προκαλούσε στα συμφέροντά της, αλλά αργότερα έδειξε ετοιμότητα για διάλογο, ενώ η Αίγυπτος ήταν εξαρχής σαφής στην απόρριψή της, λόγω της περιφερειακής αστάθειας που θα μπορούσε να προκαλέσει.

Ο Σάλεχ υπογράμμισε ακόμα ότι η Ελλάδα βασίζεται στο νησί της Κρήτης για να καθορίσει την επέκταση της ΑΟΖ, επέκταση την οποία χαρακτήρισε «παράλογη και υπερβολικά κοντινή στις λιβυκές ακτές» και η οποία «δεν υποστηρίζεται από το διεθνές δίκαιο».

Σχετικά με μελλοντικές διευθετήσεις ο Σάλεχ ανέφερε ότι η Λιβύη δεν είναι υποχρεωμένη να επιλέξει μεταξύ του άξονα Αιγύπτου-Ελλάδας ή του άξονα Τουρκίας, τονίζοντας παράλληλα ότι το κράτος είναι ανεξάρτητο και ότι τα εθνικά του συμφέροντα αποτελούν τη βάση κάθε διαπραγμάτευσης, με παράλληλη διασφάλιση ισορροπημένων σχέσεων με όλα τα μέρη.

Κατά τη συνάντηση, οι δύο Υπουργοί κήρυξαν την έναρξη της διαδικασίας για την οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης Ελλάδας–Λιβύης, με την πρώτη συνεδρίαση των τεχνικών επιτροπών να έχει ήδη πραγματοποιηθεί. Η επόμενη συνάντηση θα λάβει χώρα στην Τρίπολη.

Στην ατζέντα βρέθηκαν επίσης η συνεργασία στον τομέα της μετανάστευσης, με την Ελλάδα να δηλώνει πρόθυμη να συνεχίσει την εκπαίδευση στελεχών της λιβυκής ακτοφυλακής, καθώς και η ενίσχυση των διμερών σχέσεων σε οικονομία, ενέργεια, μεταφορές και κατασκευές.

Παράλληλα, οι δύο πλευρές συμφώνησαν στην έναρξη απευθείας αεροπορικής σύνδεσης Αθήνας–Τρίπολης και στην αποστολή ελληνικής επιχειρηματικής αποστολής στη Λιβύη το φθινόπωρο.

Ο κ. Γεραπετρίτης επανέλαβε την ανάγκη σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου και υπογράμμισε το άκυρο και ανυπόστατο τουρκολιβυκό μνημόνιο, ενώ τόνισε τον ρόλο της Ελλάδας, ως κράτους μέλους της ΕΕ και του ΣΑ του ΟΗΕ, στην προώθηση πολιτικής λύσης για την ενότητα, την ανάπτυξη και τη σταθερότητα στη Λιβύη.

Με αφορμή τις νέες μεταναστευτικές ροές από την Ανατολική Λιβύη προς την Κρήτη, ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αρμόδιος για θέματα μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ, κληθείς να απαντήσει σε ποιό σημείο βρίσκονται οι τεχνικές και πολιτικές συζητήσεις της Επιτροπής με τις αρμόδιες λιβυκές αρχές, ανέφερε τα εξής:

«Μπορώ να επιβεβαιώσω ότι είμαστε σε επαφή με όλους τους σχετικούς παράγοντες από όλες τις πλευρές».

Ο ίδιος εκπρόσωπος υπενθύμισε την επιστολή της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του περασμένου Ιουνίου, στην οποία μεταξύ άλλων επισημαίνεται ότι «η πολιτική κατάσταση και η κατάσταση ασφαλείας στη Λιβύη είναι κρίσιμη, επομένως η πολιτική δέσμευση των κρατών μελών της ΕΕ είναι ζωτικής σημασίας, λαμβάνοντας υπόψη τις γεωπολιτικές συνέπειες για την ΕΕ».

Στην ίδια επιστολή αναφέρεται, επίσης, ότι «δεδομένης της κατάστασης και των ενδείξεων πιθανής χρήσης της μετανάστευσης για πολιτικούς σκοπούς, πρέπει να συνεργαστούμε με τους διάφορους παράγοντες επί τόπου».