Από αυτό το αφήγημα απουσιάζουν πλήρως οι ευθύνες της κυβέρνησης του Κώστα Καραμανλή, τα “Ζάππεια” του Σαμαρά, η μαζική διαφοροποίηση βουλευτών στο επικαιροποιημένο πρόγραμμα επί συγκυβέρνησης Παπαδήμου, η αποχώρηση της Ντόρας Μπακογιάννη και η ίδρυση δικού της κόμματος, και, φυσικά, η υπογραφή Τσίπρα στην έξοδο από τα μνημόνια και στην ρύθμιση του χρέους.

Στο μεγάλο κάδρο αυτού του αφηγήματος διάσωσης της χώρας, ο Αντώνης Σαμαράς είχε περίοπτη θέση. Τέτοια που ο Άδωνης Γεωργιάδης να τον αποκαλέσει τότε τον “καλύτερο πρωθυπουργό μετά την μεταπολίτευση”. Όχι, πιά πλέον. Ο πρώην πρωθυπουργός, με την χαριστική βολή κατά του Κυριάκου Μητσοτάκη μέσω της συνέντευξης στο “Βήμα της Κυριακής” και την έμμεση, κατά το Μέγαρο Μαξίμου, αμφισβήτηση του πατριωτισμού του υπουργού Εξωτερικών και του πρωθυπουργού, υπονόμευσε και σε μεγάλο βαθμό ακύρωσε την υστεροφημία που του απέδιδε το ίδιο το κόμμα του οποίου ηγήθηκε από το 2009 μέχρι το 2015.

Στην κομματική λήθη

Η διαγραφή του, και μάλιστα διπλή και ολοκληρωτική (και από την Κ.Ο, και από το κόμμα), κυρίως, όμως, η δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη πως “ό,τι έγινε, έγινε” και πως το θέμα θεωρείται λήξαν, τον βυθίζει σε ένα πολιτικό παρελθόν που η κυριαρχία του πρωθυπουργού σβήνει και θέλει να ξεχάσει. Κάτι που δεν συμβαίνει, βεβαίως, για τον έτερο πρώην πρωθυπουργό. Στον Κώστα Καραμανλή τα κορυφαία στελέχη της Ν.Δ θα επιστρέφουν πάντοτε, όταν το χρειάζονται και όσο εκείνος θα τους το επιτρέπει. Παρότι τα τελευταία περίπου δύο χρόνια οι πορείες τους ήταν συγκλίνουσες, με έκφραση των ίδιων ανησυχιών -αν και με διαφορετικό “langage chimique“-, και με αρκετές κοινές εμφανίσεις, ο τελευταίος διατηρεί το προνόμιο του παραταξιακού μέντορα ενώ ο πρώτος το χάνει.

Αυτή είναι ίσως η βαρύτερη “τιμωρία” –ο εξοστρακισμός στην κομματική λήθη– που θα μπορούσε να επιβάλλει ο Κυριάκος Μητσοτάκης στον Αντώνη Σαμαρά, και απ΄ ότι φαίνεται το κάνει. Οκτώ υπουργοί, μεταξύ των οποίων και οι “ευεργετηθέντες” Άδωνης Γεωργιάδης και Μάκης Βορίδης, έστρεψαν τα βέλη τους εναντίον του, δικαιολογώντας απολύτως τη διαγραφή του, το σημαντικότερο, όμως, πολιτικό πλήγμα του το κατάφερε ο πρόεδρος της Βουλής Κων. Τασούλας. Κι αυτό διότι Σαμαράς και Τασούλας προέρχονται από την ίδια εκείνη “αβερωφική” μήτρα που επί αρκετά χρόνια αποτελούσε και ισχυρή σχολή σκέψης και τάση στη Ν.Δ.

Η “ανταρσία” που (έως τώρα) δεν έγινε

Ο Αντώνης Σαμαράς, με όσα είπε και έκανε όλο το προηγούμενο διάστημα, φαίνεται να επιδίωξε την διαγραφή του. Ίσως, όμως, και να μην υπολόγισε σωστά το εύρος των αντιδράσεων του πρωθυπουργού, ίσως υπερεκτίμησε τα ερείσματά του στη Ν.Δ, ίσως πίστεψε πως μεγάλη μερίδα βουλευτών που στριφογύριζαν στην αυλή του θα μιμηθούν την “ανταρσία του Μπάουντι”. Και φαίνεται πως έπεσε έξω. Όσο απουσιάζει στη Νέα Υόρκη, μόνο ένας βετεράνος δημοσιογράφος, διευθυντής του γραφείου Τύπου του, περιφέρεται στα κανάλια, αφήνοντας υπονοούμενα για την ίδρυση νέου δεξιού κόμματος. Ουδείς άλλος μέχρι τώρα. Ακόμα και εκείνη η παλαιά φρουρά του Μαξίμου, από το 2012 έως το 2015, είτε έχει αποστρατευτεί, είτε έχει καταλάβει θέσεις στο κομματικό imperium του Κυριάκου Μητσοτάκη και φυσικά δεν σκοπεύει να κουνηθεί.

Πολιτικά αλλά και ψυχολογικά το μεγαλύτερο πρόβλημα του πρώην πρωθυπουργού είναι να τον ξεχάσουν. Να μιλάει και να μην τον ακούνε. Βεβαίως, είναι αλήθεια πως εφεξής θα μιλάει περισσότερο και με μεγαλύτερη ένταση, στην κυβέρνηση, όμως, και στη Ν.Δ θα προσποιούνται πως η φωνή του είναι ψίθυρος.

Κάποιοι λένε πως είναι ανθεκτικός στην πολιτική μοναξιά. Του πήρε, άλλωστε, πολλά χρόνια, από τότε που εξαερώθηκε η Πολιτική Άνοιξη μέχρι να τον επαναφέρει μέσω Ευρωβουλής ο Κώστας Καραμανλής, για να αποκτήσει πολιτική οντότητα και παρέμβαση. Την οποία, επειδή έχει, αναμφισβήτητα, επιμονή και πολιτικό μέταλλο, αξιοποίησε εις το έπακρο για να νικήσει, μάλιστα, τη Ντόρα Μπακογιάννη, να συμμαχήσει με τον Δημήτρη Αβραμόπουλο, και να καταλάβει την ηγεσία της Ν.Δ. Η επιστροφή του ήταν θεαματική και έδειξε τα χαρίσματα και τις αντοχές του.

Η ηλικία και ο… Τραμπ

Το 2004, όμως, που εξελέγη ευρωβουλευτής ήταν 53 ετών, το 2007 που ο Καραμανλής τον διόρισε υπουργό, 57, το 2009 που νίκησε στην εκλογή νέας ηγεσίας, 59, τώρα είναι αισίως 73. Τι πιθανότητες επανόδου μπορεί να έχει σε ένα πολιτικό σύστημα που αλλάζει γενιές και ακόμα και πολύ νεότεροι απ΄ αυτόν μοιάζουν πολιτικά συνταξιούχοι; Κάποιοι, μάλλον φίλα προσκείμενοι, λένε πως και ο Τραμπ πλησιάζει τα 80 και, παρά ταύτα, εξελέγη θριαμβευτικά πρόεδρος των ΗΠΑ. Το γεγονός ότι υιοθετεί σε μεγάλο βαθμό το τραμπικό πολιτικό αφήγημα (από την (αντι)woke ατζέντα, μέχρι το μεταναστευτικό, και την άρνηση της πράσινης μετάβασης), ίσως τον κάνει να πιστεύει πως η ηλικία δεν παίζει ιδιαίτερο ρόλο. Τα ελληνοτουρκικά, δε, είναι ένα προσφιλές γι΄ αυτόν πολιτικό όχημα -το έκανε, άλλωστε, με το Μακεδονικό, και το 1993- που ίσως θεωρεί ότι μπορεί να επαναλάβει. Ακόμα πιο πρόσφορο μοιάζει το πολιτικό έδαφος με αυτό το περίπου 20% στα δεξιά της Ν.Δ. Λατινοπούλου και Νατσιός έσπευσαν να υποβάλουν τα σέβη τους.

Υστεροφημία

Ο κίνδυνος της οριστικής απώλειας της (νεοδημοκρατικής) υστεροφημίας του, ως ο πολιτικός που έριξε μία κυβέρνηση και απείλησε να ρίξει άλλη μία, η σφραγίδα της λήθης που βάζει ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ίσως τον κινητοποιήσουν να βρει άλλους τρόπους να επιστρέψει στο επίκεντρο. Εάν δεν το πράξει θα ξεχαστεί γρήγορα και θα εκπέσει στον ρόλο μιας δεξιάς Πυθίας που θα προβλέπει δεινά. Εάν το πράξει, θα αναζητήσει βολικούς εταίρους (στα πολύ δεξιά…) που τρέφουν θαυμασμό για το πολιτικό του αφήγημα. Είναι βέβαιο, πάντως, πως δεύτερη περίοδο πολιτικής απομόνωσης δύσκολα αντέχεται, άρα μάλλον θα επιδιώξει να την σπάσει, όχι όμως για να επιστρέψει στη Ν.Δ. Αυτός ο κύκλος έκλεισε. Ωστόσο, είναι ακριβές πως η νεοσυντηρητική στροφή σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, ιδιαίτερα μετά την ενίσχυσή της από τη νίκη Τραμπ, δημιουργεί ένα νέο πολιτικό τοπίο που κανείς δεν πρέπει να υποτιμά -και πρωτίστως το Μέγαρο Μαξίμου. Σε αυτό το νέο τοπίο θα αναζητήσει την πολιτική του διέξοδο και ο Αντώνης Σαμαράς.

Θα τον στοιχειώνει, όμως, εκείνη η αφίσα του 2013: Politicians talk about changes, leaders make it happen…

* Η ασπρόμαυρη αφίσα με το νέο μήνυμα του Έλληνα πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά που κοινοποίησε στον προσωπικό του λογαριασμό στο facebook ο διευθυντής του γραφείου Τύπου του πρωθυπουργού Γιώργος Μουρούτης. Αυτά το…μακρινό 2013.

H νομική αυτή παρέμβαση έγινε από πρόσωπο που συμμετείχε στο “πάρτι” και το οποίο έκρινε πως η ύπαρξη του βίντεο μπορεί να χρησιμοποιηθεί τώρα ή μελλοντικά σε βάρος του. Και επικαλέστηκε το “δικαίωμα στη λήθη”, όρος που συζητείται ευρέως σε πολλές δυτικές χώρες και αλλάζει τα δεδομένα σχετικά με τις αναρτήσεις ή δημοσιεύσεις βίντεο και ίσως και φωτογραφιών που εμπλέκουν πρόσωπα σε θέματα δημοσίου ενδιαφέροντος.

Το “σκεπτικό”

Αναφέρει συγκεκριμένα γνωστός νομικός που ανέλαβε την υπόθεση ενός μέλους της παρέας που διασκέδασαν στα γενέθλια του προέδρου του Δικηγορικού Συλλόγου Αθήνας και “καταγράφηκε” στο βίντεο που κυκλοφόρησε στα social media (μέσω You Tube) και μετά στο διαδίκτυο.

Αναφέρει, μάλιστα, στην διαμαρτυρία που στάλθηκε στα ΜΜΕ και δια της οποίας ζητείται να αφαιρεθεί το σχετικό βίντεο:

“ΠΡΟΒΑΛΛΩ την εναντίωσή μου κατά το άρθρο 21 του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (ΕΕ) 2016/679, στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που με αφορούν, επικαλούμενη λόγους που σχετίζονται με την ιδιαίτερη κατάστασή μου, δηλαδή με την προσβλητική έμφαση του εν λόγω βίντεο σε ανατομικό χαρακτηριστικό μου (στήθος), δηλαδή σε εξευτελισμό μου λόγω του φύλου μου, χωρίς να συντρέχουν επιτακτικοί και νόμιμοι λόγοι εκ μέρους σας που υπερισχύουν των συμφερόντων, δικαιωμάτων και ελευθεριών μου, καθώς η είδηση έχει καλυφθεί με άλλο οπτικοακουστικό υλικό που δεν με προσβάλλει ατομικά.

ΣΑΣ ΚΑΛΩ, ασκώντας το δικαίωμά μου, ως υποκείμενο των δεδομένων, στην διαγραφή (δικαίωμα στην λήθη), σύμφωνα με το άρθρο 17 παρ. 1 στοιχείο (γ) του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (ΕΕ) 2016/679 να αφαιρέσετε αμέσως το παραπάνω οπτικοακουστικό υλικό από την ιστοσελίδα σαςστην οποία την αναρτήσατε”.

Η Deutsche Welle αναλύει τι ακριβώς είναι το “δικαίωμα στη λήθη” και περιγράφει τη συζήτηση που γίνεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες σχετικά αλλά και τις ενστάσεις που προκύπτουν για την ελευθερία του Τύπου.

Ένα…ψηφιακό “παράπτωμα” πρέπει να υπάρχει εις το διηνεκές;

Ας υποθέσουμε ότι είστε πολύ νέος, γύρω στα 18-19, διασκεδάζετε με φίλους σας σε μία συναυλία, πίνετε πολύ, ίσως να καταναλώνετε και άλλες ουσίες, και τελικά πάνω στο κέφι, κανείς δεν θυμάται πια πως ακριβώς συνέβη αυτό, βρίσκεστε ημίγυμνος στη σκηνή και χορεύετε. Οι φίλοι σας τα βρίσκουν διασκεδαστικά όλα αυτά, απαθανατίζουν το περιστατικό με το κινητό τους και το ανεβάζουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πολύς κόσμος το βλέπει και φυσικά το αντιμετωπίζει με χιούμορ. Δέκα χρόνια αργότερα έχετε ιδρύσει μία σοβαρή επιχείρηση, είστε στην κρίσιμη φάση που φτιάχνετε το πελατολόγιό σας και ξαφνικά διαπιστώνετε ότι το πρώτο που βρίσκει ο ενδιαφερόμενος, γκουγκλάροντας το όνομά σας, είναι το βίντεποο στο οποίο εμφανίζεστε ημίγυμνος και μεθυσμένος. Πρόβλημα; Προφανώς.

«Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον και η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη γνώμη άλλων», λέει η Γερμανίδα υπουργός Δικαιοσύνης Κριστιάνε Λάμπρεχτ. «Αν συνεχίζετε τις νεανικές αμαρτίες σας εφ’ όρου ζωής, κανείς δεν σας αντιμετωπίζει ως υπεύθυνο μέλος της κοινωνίας». Με απλά λόγια, επισημαίνει η υπουργός, το ψηφιακό «δικαίωμα στη λήθη» σημαίνει ότι έχετε κι εσείς το δικαίωμα να αναπτύξετε την προσωπικότητά σας, να μάθετε από τα λάθη σας, να αφήσετε πίσω σας νεανικές αμαρτίες… Στον αναλογικό κόσμο η λήθη είναι ο κανόνας και η επίμονη ανάμνηση αποτελεί εξαίρεση. Ωστόσο στον ψηφιακό κόσμο συμβαίνει το αντίθετο: η ανάμνηση είναι ο κανόνας, σημαντικές και ασήμαντες πληροφορίες διοχετεύονται στο διαδίκτυο χωρίς διαφοροποίηση. «Από τη στιγμή που τίποτα δεν ξεχνιέται και τίποτα δεν σβήνεται, χρειαζόμαστε συγκεκριμένα εργαλεία που θα μας δώσουν τη δυνατότητα να επιβάλουμε τη λήθη», λέει ο Καρλ Νίκολαους Πάιφερ, καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο της Κολωνίας. Τα τελευταία χρόνια το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει επιβάλει δεσμευτικούς κανόνες στην κατεύθυνση αυτή, αναβαθμίζοντας το «δικαίωμα στη λήθη» σε θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και προσαρμόζοντας την ψηφιακή εξέλιξη στις επιταγές της αναλογικής πραγματικότητας. «Το δικαίωμα στη λήθη αποτελεί πλέον κεντρικό άξονα του νομικού πλαισίου για την προστασία του δικαιώματος επί της (ιδίας) προσωπικότητας», λέει η υπουργός Δικαιοσύνης Κριστιάνε Λάμπρεχτ.

Τι περιλαμβάνει το δικαίωμα στη λήθη;

Πρωτοπόρος στην κατοχύρωση του «δικαιώματος στη λήθη» ήταν ο Αυστριακός νομικός Βίκτορ Μάγιερ Σένμπεργκερ. Ήδη από τα τέλη του 2000 είχε διατυπώσει το αίτημα να συνοδεύεται κάθε δημοσίευση στον ψηφιακό κόσμο από μία ημερομηνία λήξης, κατά την οποία θα διαγράφεται αυτομάτως ή έστω μετά από εύλογο χρονικό διάστημα. Μέχρι στιγμής το αίτημα αυτό δεν έχει ικανοποιηθεί. Ωστόσο το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει εκδώσει ενδιαφέρουσες αποφάσεις σε αυτή την κατεύθυνση. Το 2014 το Δικαστήριο δικαίωσε έναν Ισπανό πολίτη που απαιτούσε από την Google να διαγράψει παλαιότερες δημοσιεύσεις για το άτομό του από τα αποτελέσματα που εμφανίζονται στην αναζήτηση. H θεμελιώδης αυτή απόφαση ενθάρρυνε και άλλους Ευρωπαίους να αναζητήσουν νομική προστασία στο δικαστήριο του Λουξεμβούργου.

Το 2018 το δικαίωμα στη λήθη κατοχυρώθηκε ρητώς σε νέα ευρωπαϊκή οδηγία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Έκτοτε, εξηγεί ο δικηγόρος Κρίστιαν Μένσινγκ, τα δικαστήρια καλούνται να σταθμίσουν «ανάμεσα στο δικαίωμα για προστασία της προσωπικής και οικογενειακής ζωής ή δικαιώματα τρίτων από τη μία πλευρά και στην ελευθερία του επιχειρείν που επικαλείται η μηχανή αναζήτησης από την άλλη πλευρά». Με απλά λόγια: Δεν αναγνωρίζεται αυτόματη και αυτονόητη υποχρέωση διαγραφής προσωπικών στοιχείων. Τα στοιχεία διαγράφονται μόνον εφόσον δεν συντρέχουν ειδικοί λόγοι για το αντίθετο, για παράδειγμα «λόγοι δημοσίου συμφέροντος». Επιλέον η διαγραφή ισχύει μόνο για την ΕΕ και όχι, για παράδειγμα, για τις ΗΠΑ.

Ο ρόλος της ελευθερίας του τύπου

Η Γερμανίδα υπουργός Δικαιοσύνης επισημαίνει ότι υπάρχει ένα σοβαρό αντεπιχείρημα στην «ψηφιακή λήθη»: Πρόκειται για την ελευθερία του τύπου, η οποία θεωρείται θεμέλιο της δημοκρατικής λειτουργίας. Αυτό σημαίνει ότι για να διαγράφονται ή να γίνονται λιγότερο προσβάσιμες συγκεκριμένες πληροφορίες, θα πρέπει να συντρέχουν σοβαροί λόγοι. Μία πληροφορία που εξαφανίζεται από τη μηχανή αναζήτησης της Google, δύσκολα μπορεί να εντοπιστεί χωρίς στοχευμένη έρευνα. Γι αυτό άλλωστε, επισημαίνει, ο Αμερικανός νομικός Πολ Σβαρτς, στις ΗΠΑ δεν υπάρχει μία αντίστοιχη «ψηφιακή γομολάστιχα», όπως την αποκαλεί. Η Πρώτη Τροπολογία του Συντάγματος απαγορεύει ρητώς στο Κογκρέσο να εγκρίνει νόμους που περιορίζουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο την ελευθερία της γνώμης, καθώς και την ελευθερία του τύπου. Αν στην Ευρώπη οι δικαστές καλούνται σε κάθε περίπτωση να σταθμίσουν τα έννομα αγαθά, στις ΗΠΑ είναι σαφές ότι υπερτερεί η ελευθερία του τύπου.

Αλλά και στην Ευρώπη η «ψηφιακή λήθη» δεν θεωρείται αυτονόητη. Τον Ιούλιο του 2020 το Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο στη Γερμανία (BGH) είχε αποφανθεί ότι στη συγκεκριμένη υπόθεση υπερτερούσαν λόγοι δημοσίου συμφέροντος και δεν αποδέχθηκε το αίτημα για «ψηφιακή λήθη». Σε καθαρά πρακτικό επίπεδο πάντως, ο δικηγόρος Κρίστιαν Σόλμεκε, ειδικευμένος στο δίκαιο των ΜΜΕ, προειδοποιεί ότι όποιος ζητήσει από τη Google να διαγράψει παλαιότερα ευρήματα στις μηχανές αναζήτησης θα «πρέπει να είναι οπλισμένος με πολλή υπομονή». Πολλές φορές, επισημαίνει, η Google αργεί να απαντήσει στο σχετικό αίτημα ή εκφράζει αντίθετη άποψη. Προφανώς, εκτιμά ο ίδιος, δεν έχουν όλοι τη δυνατότητα να προσφύγουν στη δικαιοσύνη, αναζητώντας νομική προστασία.

Πηγή: DW