Σπύρος Σιδέρης

Η ισραηλινή διπλωματία κινείται γρήγορα, αξιοποιεί τις εκλογικές ανατροπές και προσφέρει συνεργασία σε ασφάλεια, τεχνολογία και εμπόριο. Σχεδόν πάντα, λίγα μέτρα πιο πίσω, διακρίνεται και η Ουάσιγκτον.

Η συμφωνία πριν από την ορκωμοσία

Το 2024 ο τότε πρόεδρος της Κολομβίας Γουστάβο Πέτρο διέκοψε τις σχέσεις με το Ισραήλ εξαιτίας του πολέμου στη Γάζα, ανέστειλε τις εξαγωγές άνθρακα και στήριξε την προσφυγή της Νότιας Αφρικής στο Διεθνές Δικαστήριο. Η εκλογή του Αμπελάρδο ντε λα Εσπριέγια ανέτρεψε αυτή την πολιτική μέσα σε λίγες ημέρες.

Οι αποφάσεις είχαν προετοιμαστεί πριν από την αλλαγή εξουσίας. Ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ συνάντησε στην Ουάσιγκτον τον μελλοντικό Κολομβιανό ομόλογό του, Ομάρ Μπούλα Εσκομπάρ. Στη συνάντηση συμφωνήθηκαν η αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων, η ανταλλαγή πρεσβευτών, η κατάργηση των θεωρήσεων εισόδου, η επανέναρξη των εξαγωγών άνθρακα και η μεταφορά της κολομβιανής πρεσβείας στην Ιερουσαλήμ, σύμφωνα με την ισραηλινή κυβέρνηση.

Ακολούθησε η αναγνώριση της ισραηλινής κυριαρχίας στο Γκολάν. Η Κολομβία έγινε η δεύτερη χώρα, μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες, που υιοθετεί αυτή τη θέση για την περιοχή που κατέχει το Ισραήλ από το 1967. Η απόφαση προκάλεσε αντιδράσεις στον αραβικό κόσμο και έφερε την Μπογκοτά απέναντι στη διεθνή συναίνεση για το καθεστώς των Υψιπέδων.

Στη Βενεζουέλα άνοιξε προξενικό κανάλι

Στην περίπτωση της Βενεζουέλας, οι τίτλοι περί πλήρους αποκατάστασης των σχέσεων ξεπέρασαν τα πραγματικά δεδομένα. Το Καράκας και το Τελ Αβίβ συμφώνησαν μόνο στη δημιουργία μηχανισμού συντονισμού για την προξενική εξυπηρέτηση των πολιτών τους.

Η επαφή διευκολύνθηκε από την ισραηλινή ανθρωπιστική αποστολή μετά τον σεισμό του Ιουνίου. Η παροχή βοήθειας επέτρεψε στις δύο πλευρές να ξεκινήσουν συνομιλίες χωρίς να ανακοινώσουν από την αρχή πολιτική προσέγγιση. Για τη Βενεζουέλα, η οποία είχε διακόψει τις σχέσεις το 2009 επί Ούγκο Τσάβες και διατηρούσε στενούς δεσμούς με το Ιράν, ακόμη και αυτή η περιορισμένη συμφωνία δείχνει αλλαγή προσανατολισμού.

Ο Σάαρ έβαλε στόχο ολόκληρη την ήπειρο

Ο Γκίντεον Σάαρ έχει χαρακτηρίσει το 2026 «Έτος της Λατινικής Αμερικής» για την ισραηλινή διπλωματία. Τον Απρίλιο, ο πρόεδρος της Αργεντινής Χαβιέρ Μιλέι και ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου εγκαινίασαν στην Ιερουσαλήμ τις «Συμφωνίες του Ισαάκ», ένα πλαίσιο συνεργασίας στην ασφάλεια, στην οικονομία και στην τεχνολογία, κατά το πρότυπο των Συμφωνιών του Αβραάμ.

Η Βολιβία αποκατέστησε τις διπλωματικές σχέσεις μετά την εκλογή του Ροντρίγο Πας. Στη Χιλή, ο Χοσέ Αντόνιο Καστ άρχισε να αποκαθιστά τις επαφές που είχαν επιδεινωθεί επί της προηγούμενης κυβέρνησης. Στον Ισημερινό, ο Σάαρ πραγματοποίησε την πρώτη επίσκεψη Ισραηλινού υπουργού Εξωτερικών εδώ και 44 χρόνια και υπέγραψε συμφωνίες για την οικονομία και την ασφάλεια.

Ασφάλεια, ψήφοι και μεταφορά πρεσβειών

Το Ισραήλ επιδιώκει ευνοϊκότερες ψήφους σε διεθνείς οργανισμούς, περιορισμό των νομικών πιέσεων για τη Γάζα και μεταφορά περισσότερων πρεσβειών στην Ιερουσαλήμ. Ως αντάλλαγμα προσφέρει τεχνολογία επιτήρησης, κυβερνοασφάλεια, οπλικά συστήματα, αγροτική τεχνογνωσία και λύσεις διαχείρισης νερού.

Οι κυβερνήσεις που ανταποκρίνονται στην ισραηλινή προσέγγιση επιδιώκουν συγχρόνως καλύτερες σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν χρειάζεται κάθε απόφαση να έχει υπαγορευτεί από τον Λευκό Οίκο για να γίνει αντιληπτό το μοτίβο. Για αρκετές πρωτεύουσες της περιοχής, η προσέγγιση με το Ισραήλ λειτουργεί και ως διαπιστευτήριο προς την Ουάσιγκτον.

Το εμπόδιο βρίσκεται στις κάλπες

Η αναγνώριση του παλαιστινιακού κράτους παραμένει σχεδόν καθολική στη Λατινική Αμερική. Η Χιλή φιλοξενεί περίπου μισό εκατομμύριο πολίτες παλαιστινιακής καταγωγής, τη μεγαλύτερη κοινότητα εκτός του αραβικού κόσμου, ενώ η Βραζιλία έχει παρέμβει επισήμως στην υπόθεση της Νότιας Αφρικής κατά του Ισραήλ στο Διεθνές Δικαστήριο.

Η ισραηλινή διπλωματία έχει εξασφαλίσει κυβερνητικές συμφωνίες και κινήσεις υψηλού συμβολισμού, όχι όμως αντίστοιχη μεταστροφή στις κοινωνίες της ηπείρου. Οι σημερινές επιτυχίες συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με συγκεκριμένες κυβερνήσεις. Στη Λατινική Αμερική, μια εκλογική αναμέτρηση αρκεί συχνά για να ακυρώσει μέσα σε εβδομάδες όσα χτίστηκαν επί χρόνια.

Σπύρος Σιδέρης

Οι συνεργάτες του Λούλα εμφανίζονται βέβαιοι ότι μόνο εκείνος διαθέτει το πολιτικό βάρος για να συγκρατήσει το συντηρητικό κύμα. Οι αντίπαλοί του ποντάρουν στην κόπωση του εκλογικού σώματος, στην κοινωνική δυσαρέσκεια και στην αίσθηση ότι ένας πολιτικός κύκλος πλησιάζει στο τέλος του. Πίσω από τις δημόσιες ομιλίες και τα χαμόγελα των συνεδρίων, η μάχη έχει ήδη αρχίσει και όλα δείχνουν ότι θα είναι σκληρή, προσωπική και βαθιά διχαστική.

Ο πολιτικός που αρνείται να αποχωρήσει

Ο Λούλα ντα Σίλβα ανακοίνωσε την υποψηφιότητά του στο συνέδριο του Κόμματος Εργαζομένων στο Σάο Πάολο, μπροστά σε χιλιάδες στελέχη και υποστηρικτές του.

Στην ομιλία του έδωσε ιδιαίτερο βάρος στην εθνική κυριαρχία, διαμηνύοντας ότι κανένα ξένο κράτος δεν μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στον φυσικό πλούτο της Βραζιλίας χωρίς πλήρη σεβασμό στην ανεξαρτησία της. Παράλληλα, δεσμεύτηκε για ενίσχυση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας και για περισσότερες επενδύσεις σε στρατηγικούς τομείς της οικονομίας.

Η επιλογή αυτής της ατζέντας μόνο τυχαία δεν θεωρείται. Ο Λούλα επιχειρεί να αποδείξει ότι δεν εκπροσωπεί απλώς την κοινωνική αριστερά, αλλά και μια ισχυρή, αυτάρκη Βραζιλία που δεν δέχεται υποδείξεις από το εξωτερικό.

Η δυναστεία Μπολσονάρο επιστρέφει

Παρά τον μεγάλο αριθμό υποψηφίων, η προεκλογική σύγκρουση φαίνεται να περιστρέφεται γύρω από δύο στρατόπεδα.

Απέναντι στον Λούλα αναμένεται να βρεθεί ο Φλάβιο Μπολσονάρο, γιος του πρώην προέδρου Ζαΐρ Μπολσονάρο, με στόχο να συσπειρώσει τον συντηρητικό χώρο και να κρατήσει ζωντανή την πολιτική επιρροή της οικογένειας.

Το επώνυμο Μπολσονάρο εξακολουθεί να κινητοποιεί εκατομμύρια ψηφοφόρους, παρά τις δικαστικές περιπέτειες και τις πολιτικές αναταράξεις των τελευταίων ετών. Για τη δεξιά, ο Φλάβιο αποτελεί το όχημα συνέχειας ενός κινήματος που δεν εξαφανίστηκε μετά την ήττα του 2022. Για την αριστερά, αποτελεί την απόδειξη ότι ο μπολσοναρισμός παραμένει ισχυρός και έτοιμος να επιστρέψει.

Το μεγάλο κενό πίσω από τον Λούλα

Το σοβαρότερο πρόβλημα του Κόμματος Εργαζομένων ίσως δεν βρίσκεται απέναντί του, αλλά στο εσωτερικό του.

Η πανεπιστημιακός και ιδρυτικό στέλεχος του κόμματος Μάρσια Καμάργκος υποστηρίζει ότι ο Λούλα παραμένει το τελευταίο ισχυρό ανάχωμα απέναντι στην άκρα δεξιά. Παραδέχεται, όμως, ότι η παράταξη δεν κατάφερε να αναδείξει νέα στελέχη με αντίστοιχη κοινωνική απήχηση και πολιτική ακτινοβολία.

Η πολυετής εξάρτηση από ένα μόνο πρόσωπο άφησε το κόμμα χωρίς ξεκάθαρη διάδοχη κατάσταση. Αυτό ακριβώς το κενό επιχειρεί να αξιοποιήσει η δεξιά, καλλιεργώντας την εικόνα μιας αριστεράς που δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τον ιστορικό της ηγέτη.

Οι μηχανισμοί πίσω από την άνοδο της δεξιάς

Η ενίσχυση των συντηρητικών δυνάμεων δεν περιορίζεται στη Βραζιλία. Σε αρκετές χώρες της Λατινικής Αμερικής, δεξιά κόμματα και υποψήφιοι αυξάνουν την επιρροή τους, αξιοποιώντας την ανασφάλεια, την εγκληματικότητα και την απογοήτευση από κυβερνήσεις που δεν κατάφεραν να βελτιώσουν αισθητά την καθημερινότητα.

Η Μάρσια Καμάργκος αποδίδει σημαντικό μέρος αυτής της μετατόπισης στην αυξανόμενη επιρροή των ευαγγελικών εκκλησιών, οι οποίες έχουν αποκτήσει βαθιές κοινωνικές ρίζες και έντονη πολιτική παρουσία. Παράλληλα, κάνει λόγο για δίκτυα οικονομικής και επικοινωνιακής στήριξης που προωθούν συντηρητικές ατζέντες και ενισχύουν πολιτικούς με σκληρές θέσεις.

Ο γενικός γραμματέας του Ενωμένου Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος, Ζε Μαρία, προειδοποιεί ότι θα ήταν λάθος να υποτιμηθεί η δεξιά. Παρά τις ήττες, τα σκάνδαλα και τις δικαστικές περιπέτειες του Ζαΐρ Μπολσονάρο, η κοινωνική της βάση παραμένει συμπαγής και τροφοδοτείται από τη δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση.

Μια χώρα βαθιά χωρισμένη

Οι δημοσκοπήσεις δίνουν στον Λούλα οριακό προβάδισμα, χωρίς όμως ασφαλή απόσταση από τον βασικό του αντίπαλο.

Ένα μέρος της αριστερής βάσης τον στηρίζει επειδή βλέπει στο πρόσωπό του τη μοναδική δύναμη που μπορεί να εμποδίσει την επιστροφή της άκρας δεξιάς. Άλλοι επικαλούνται τη μείωση της φτώχειας και τη βελτίωση κοινωνικών δεικτών, ακόμη κι αν θεωρούν ότι η κυβέρνησή του δεν προχώρησε στις βαθιές αλλαγές που είχε υποσχεθεί.

Η δεξιά, από την πλευρά της, επενδύει στην ασφάλεια, στην εγκληματικότητα, στην οπλοκατοχή και στην ενίσχυση των αστυνομικών εξουσιών. Πρόκειται για θέματα που αγγίζουν καθημερινά εκατομμύρια πολίτες και μπορούν να κρίνουν την ψήφο των αναποφάσιστων.

Η κάλπη που θα αλλάξει την ήπειρο

Οι προεδρικές εκλογές της Βραζιλίας ξεπερνούν τα εθνικά της σύνορα. Το αποτέλεσμά τους μπορεί να επηρεάσει συμμαχίες, κυβερνήσεις και πολιτικές ισορροπίες σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική.

Για τους υποστηρικτές του, ο Λούλα αποτελεί την τελευταία μεγάλη ευκαιρία της αριστεράς να ανακόψει τη συντηρητική επέλαση. Για τους αντιπάλους του, η νέα υποψηφιότητά του είναι η ύστατη προσπάθεια ενός παλιού συστήματος να κρατηθεί στην εξουσία.

Η πραγματική αγωνία, όμως, βρίσκεται αλλού: αν ο Λούλα κερδίσει, ποιος θα τον διαδεχθεί; Και αν χάσει, ποιος θα σταματήσει τη δεξιά από το να κυριαρχήσει στη μεγαλύτερη χώρα της ηπείρου;

Σπύρος Σιδέρης

Το πραγματικό διακύβευμα είναι ευρύτερο: η παρουσία της Κίνας και της Ρωσίας στην Κεντρική Αμερική, οι εμπορικές διαδρομές, το μεταναστευτικό και η προσπάθεια των Ηνωμένων Πολιτειών να ανακτήσουν τον απόλυτο έλεγχο στη γειτονιά τους. Στη Μανάγκουα δεν αναμένουν απόβαση πεζοναυτών. Προετοιμάζονται για κάτι πιο αργό και ίσως πιο αποτελεσματικό: δασμούς, τραπεζικούς αποκλεισμούς, κυρώσεις και διεθνή απομόνωση. Το ερώτημα είναι αν ο γηραιός Σαντινίστας μπορεί να αντέξει έναν πόλεμο φθοράς σχεδιασμένο να πλήξει όχι μόνο την ηγεσία, αλλά ολόκληρη την οικονομία της χώρας.

«Η Νικαράγουα είναι η επόμενη»

Η προειδοποίηση ήρθε χωρίς διπλωματικούς υπαινιγμούς.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να απομονώσει την κυβέρνηση Ορτέγκα, δηλώνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα μείνουν αδρανείς απέναντι στις εξελίξεις.

Ακόμη πιο αιχμηρή ήταν η βουλευτής από τη Φλόριντα Μαρία Ελβίρα Σαλαζάρ, η οποία παρουσίασε τη Νικαράγουα ως τον επόμενο κρίκο μετά την Κούβα. Η δήλωση προκάλεσε αίσθηση, αλλά δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί προσωπική υπερβολή.

Η Σαλαζάρ εκφράζει ένα ισχυρό ρεύμα στην Ουάσιγκτον που ζητά σκληρότερη πολιτική απέναντι σε κάθε κυβέρνηση της περιοχής που διατηρεί στενές σχέσεις με το Πεκίνο και τη Μόσχα. Στο περιβάλλον του Τραμπ, αυτή η γραμμή έχει πλέον κεντρικό ρόλο.

Η επιστροφή του Δόγματος Μονρόε

Η αμερικανική στρατηγική στηρίζεται σε μια παλιά αρχή: ότι το δυτικό ημισφαίριο αποτελεί προνομιακή ζώνη επιρροής των Ηνωμένων Πολιτειών.

Το Δόγμα Μονρόε, που διατυπώθηκε τον 19ο αιώνα, απέκτησε σταδιακά επιθετικό περιεχόμενο και χρησιμοποιήθηκε ως πολιτικό άλλοθι για επεμβάσεις στην Κούβα, στην Αϊτή, στη Δομινικανή Δημοκρατία και στη Νικαράγουα.

Τη δεκαετία του 1980, ο Ρόναλντ Ρίγκαν χρηματοδότησε τους αντάρτες Κόντρας στον πόλεμό τους κατά των Σαντινίστας. Σήμερα δεν υπάρχει Σοβιετική Ένωση, όμως η Ουάσιγκτον βλέπει την κινεζική οικονομική διείσδυση και τη ρωσική στρατιωτική συνεργασία ως νέες μορφές απειλής.

Η Νικαράγουα βρίσκεται ακριβώς στο σημείο όπου τέμνονται αυτές οι ανησυχίες.

Ο αντίπαλος που επέστρεψε και έμεινε

Ο Ντανιέλ Ορτέγκα αποτελεί εδώ και δεκαετίες ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα του αντιαμερικανισμού στη Λατινική Αμερική.

Πολέμησε με τους Σαντινίστας, συμμετείχε στην ανατροπή της δυναστείας Σομόσα, κυβέρνησε τη δεκαετία του 1980, έχασε τις εκλογές και επέστρεψε στην προεδρία το 2007. Από τότε αναμόρφωσε τους θεσμούς προς όφελός του, αποδυνάμωσε τους αντιπάλους του και ανέδειξε τη Ροσάριο Μουρίγιο σε ισότιμο κέντρο εξουσίας.

Οι πρόσφατες συνταγματικές αλλαγές κατοχύρωσαν το ζευγάρι ως συμπροέδρους, ενώ η μετατόπιση των εκλογών ενίσχυσε τις κατηγορίες περί οριστικής εγκατάλειψης κάθε δημοκρατικής διαδικασίας.

Ο ίδιος, ωστόσο, δεν αφήνει περιθώριο συμβιβασμού. Σε δημόσια ομιλία του ξεκαθάρισε ότι οι δυνάμεις που ταυτίζει με το παλιό καθεστώς και την αμερικανική επιρροή δεν θα επιστρέψουν στην κυβέρνηση.

Το όπλο που πονά περισσότερο

Μια στρατιωτική επέμβαση παραμένει ακραίο ενδεχόμενο. Η Νικαράγουα δεν διαθέτει τα πετρελαϊκά αποθέματα της Βενεζουέλας ούτε τη συμβολική βαρύτητα της Κούβας.

Η αδυναμία της βρίσκεται αλλού: στην οικονομική της εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Σημαντικό μέρος των εξαγωγών της —ενδύματα, καφές, κρέας, χρυσός και αγροτικά προϊόντα— κατευθύνεται στην αμερικανική αγορά. Νέοι δασμοί ή περιορισμοί μπορούν να πλήξουν άμεσα το συνάλλαγμα, την απασχόληση και τα δημόσια έσοδα.

Εξίσου κρίσιμα είναι τα εμβάσματα των Νικαραγουανών που εργάζονται στις ΗΠΑ. Για χιλιάδες οικογένειες αποτελούν βασικό εισόδημα, ενώ για το κράτος είναι πολύτιμη πηγή ρευστότητας.

Στο αμερικανικό οπλοστάσιο υπάρχουν ακόμη κυρώσεις σε τράπεζες, επιχειρήσεις, κρατικούς αξιωματούχους και πρόσωπα του στενού πυρήνα της εξουσίας.

Η στήριξη από Πεκίνο και Μόσχα

Η κυβέρνηση Ορτέγκα επιχειρεί να περιορίσει την αμερικανική επιρροή ενισχύοντας τους δεσμούς της με την Κίνα και τη Ρωσία.

Η Νικαράγουα διέκοψε τις σχέσεις της με την Ταϊβάν και υπέγραψε συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με το Πεκίνο. Κινεζικές εταιρείες έχουν αναλάβει έργα σε υποδομές, ενέργεια, αεροδρόμια και εξορύξεις, προσφέροντας νέες πηγές χρηματοδότησης και πρόσβαση σε εναλλακτικές αγορές.

Η Μόσχα έχει διαφορετικό ρόλο. Παρέχει στρατιωτική εκπαίδευση, εξοπλισμό, συνεργασία σε θέματα ασφαλείας και διπλωματική κάλυψη.

Οι δύο δυνάμεις μπορούν να προσφέρουν ανάσες στη Μανάγκουα, όχι όμως να υποκαταστήσουν πλήρως τους οικονομικούς δεσμούς της χώρας με τη Βόρεια Αμερική.

Η πίεση θα έρθει σε δόσεις

Το επικρατέστερο σενάριο δεν περιλαμβάνει εισβολή ούτε θεαματική επιχείρηση εναντίον του Ορτέγκα.

Η κλιμάκωση αναμένεται να αρχίσει με διπλωματική απομόνωση, περιορισμούς στο εμπόριο, κυρώσεις στον χρυσό, πιέσεις στο τραπεζικό σύστημα και ενίσχυση της αντιπολίτευσης. Η απειλή χρήσης ισχύος θα υπάρχει στο φόντο, χωρίς να αποτελεί την πρώτη επιλογή.

Ο Ντανιέλ Ορτέγκα έχει επιβιώσει από πολέμους, εκλογικές ήττες, εξεγέρσεις και δεκαετίες σύγκρουσης με την Ουάσιγκτον. Αυτή τη φορά, όμως, το σχέδιο δεν φαίνεται να στοχεύει σε μια γρήγορη ανατροπή. Στόχος είναι να περιοριστούν οι επιλογές του, μία προς μία, μέχρι να μην απομένει χώρος για ελιγμούς.

Μέχρι στιγμής 2.295 είναι οι επιβεβαιωμένοι νεκροί από τους δύο ισχυρούς σεισμούς, μεγέθους 7,2 και 7,5 βαθμών, που χτύπησαν ανελέητα τη Βενεζουέλα στις 24 Ιουνίου 2026 και τα σωστικά συνεργεία συνεχίζουν το έργο τους αλλά με μεγάλες δυσκολίες.

Τον νεότερο θλιβερό απολογισμό των νεκρών έδωσε σήμερα στη δημοσιότητα ο Πρόεδρος της Βουλής, Χόρχε Ροδρίγκες.

Όμως, ο φόβος παραμένει καθώς 11.267 έχουν τραυματιστεί και κάποιοι απ΄ αυτούς σοβαρά ενώ εκφράζονται φόβοι ότι οι αγνοούμενοι είναι γύρω στους 50.000.

Η χώρα λειτουργεί στον ρυθμό των μετασεισμών και η προσωρινή πρόεδρος της Βενεζουέλας Ντέλσι Ροδρίγκες κήρυξε επταήμερο εθνικό πένθος.

«Η ψυχή της Βενεζουέλας έχει γίνει κομμάτια» εξαιτίας των ζωών που χάθηκαν σε αυτούς τους καταστροφικούς σεισμούς, ανέφερε σε μήνυμά της η Ντέλσι Ροδρίγκες μέσω του κοινωνικού δικτύου Telegram.

Hoy nuestra prioridad es una sola: proteger la vida de quienes sobrevivieron, de las familias que hoy se encuentran en campamentos transitorios y de quienes aún necesitan un lugar seguro. pic.twitter.com/DUE6uIYRBI

— Delcy Rodríguez (@delcyrodriguezv) July 1, 2026

«Ως φόρο τιμής στη μνήμη των θυμάτων, αποφάσισα να κηρύξω επταήμερο εθνικό πένθος από σήμερα στις 18:00» (τοπική ώρα).

Η Βενεζουέλα αποτελεί μία από τις χώρες με τα σημαντικότερα κοιτάσματα πετρελαίου στον κόσμο. Όπως μετέδωσε το CNN, μετά από έναν από τους χειρότερους σεισμούς του τελευταίου αιώνα, πολλοί πολίτες αναγκάζονται να αναζητούν συγγενείς και φίλους κάτω από τα ερείπια με τα χέρια τους, λόγω της έλλειψης καυσίμων και εξοπλισμού.

Η αργοπορία των αρχών και τα προβλήματα στην αναζήτηση των δικών τους έχει εξοργίσει τους κατοίκους.

«Οι άνθρωποι είναι εξοργισμένοι», δήλωσε η πολιτική αναλύτρια Κάρμεν Μπεατρίς Φερνάντες. «Αυτό που βλέπουμε είναι μια τραγωδία που αντανακλά μια άλλη τραγωδία: την επιλογή να αφιερωθούν οι δυνατότητες του κράτους αποκλειστικά στην καταστολή και την προπαγάνδα, αντί στην κάλυψη των βασικών αναγκών των πολιτών».

Κάτοικοι σκάβουν με τα χέρια

Στη Λα Γκουάιρα, που επλήγη περισσότερο απ΄ όλα τα μέρη, φόβοι εκφράζονται και για ασθένειες, καθώς η έντονη μυρωδιά των πτωμάτων κυριαρχεί στην ατμόσφαιρα.

Το CNN κατέγραψε την αγωνία των κατοίκων να προσπαθούν να διαλύσουν τα ερείπια πολυκατοικιών χρησιμοποιώντας αξίνες, φτυάρια και τα γυμνά τους χέρια.

Η μηχανικός Χάσελ Μεντόζα, σύμφωνα με το news247.gr, ταξίδεψε από την Τάμπα των ΗΠΑ αναζητώντας τη μητέρα, την αδελφή, τον γαμπρό και τον ανιψιό της, οι οποίοι αγνοούνται στα ερείπια της πολυκατοικίας, εννιά ορόφων, όπου διέμεναν.

«Χάσαμε πολύτιμο χρόνο προσπαθώντας να βρούμε τα κατάλληλα εργαλεία, ακόμη και για να κόψουμε σίδερα», δήλωσε.

Σύμφωνα με την ίδια, οι ομάδες πολιτικής προστασίας δεν διέθεταν ούτε διατρητικά μηχανήματα ούτε αισθητήρες εντοπισμού επιζώντων. Οι δωρεές νερού βοήθησαν, αλλά δεν ήταν αρκετές.

«Τα δάκρυα δεν μετακινούν πέτρες»

Ο Ντέιβις Ράμος έχασε τις δύο μικρές του κόρες στον σεισμό αλλά αδυνατεί ακόμη και να κλάψει. Δεν θέλει να πιστέψει ότι μπορεί να είναι νεκρές αν και φοβάται πως το μοιραίο έχει συμβεί.

Η επτάχρονη Ντάρλινγκ Αντονέλα και η δίχρονη Ντούλσε Μαρία βρίσκονταν στο σπίτι των παππούδων και προπαππούδων τους, που σκοτώθηκαν. «Η ψυχή μου είναι διαλυμένη, αλλά τα δάκρυα δεν μετακινούν ούτε μία πέτρα. Αυτό που χρειάζομαι είναι δύναμη», είπε.

Εργαζόταν στο λιμάνι της πόλης όταν σημειώθηκαν οι σεισμοί και έφτασε στα ερείπια μέσα σε μισή ώρα. «Ζητάμε μόνο τη δύναμη να φτάσουμε εκεί όπου βρίσκονται και να τους προσφέρουμε την τελευταία τους κατοικία», ανέφερε.

Μαζί με άλλους εθελοντές έχει ανασύρει προσωπικά αντικείμενα της οικογένειάς του – το κινητό της πεθεράς του, τη ραπτομηχανή της και ένα από τα κρεβάτια της κόρης του – όμως ακόμη δεν έχει εντοπίσει τα παιδιά του.

«Έχουμε πλέον συμβιβαστεί με την πραγματικότητα. Θέλουμε μόνο να τους βρούμε και να τους αποχαιρετήσουμε, όπως τους αξίζει. Αυτό είναι όλο», κατέληξε.

Σπύρος Σιδέρης

Αν και συχνά παραμένουν εκτός του επίσημου διεθνούς πολιτικού διαλόγου, η επιρροή των καρτέλ στην καθημερινή ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων —από τις χρηματοπιστωτικές αγορές έως τις τοπικές κοινότητες— είναι πλέον αναμφισβήτητη.

Η δυναμική τους εξελίσσεται διαρκώς, αξιοποιώντας το παγκόσμιο εμπόριο, περίπλοκες νομικές δομές και πολύπλοκα χρηματοπιστωτικά σχήματα, καθιστώντας την αντιμετώπισή τους μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης εποχής.

Από την τοπική συμμορία στο διεθνές δίκτυο

Η έννοια του καρτέλ προέρχεται από την οικονομική ορολογία, όπου υποδήλωνε συνεργασίες επιχειρήσεων για τον έλεγχο της αγοράς. Στη σύγχρονη εγκληματική πραγματικότητα, όμως, έχει αποκτήσει μια διαφορετική διάσταση: πρόκειται για οργανωμένες δομές με διεθνή εμβέλεια, οι οποίες δεν περιορίζονται στη διακίνηση ναρκωτικών, αλλά ελέγχουν ολόκληρες αλυσίδες παραγωγής, μεταφοράς και διανομής, ενώ εμπλέκονται σε ένα ευρύ φάσμα παράνομων δραστηριοτήτων — από το ξέπλυμα χρήματος έως το λαθρεμπόριο, ναρκωτικά και τη διακίνηση ανθρώπων.

Τα δίκτυα αυτά χαρακτηρίζονται από ιεραρχική οργάνωση, συγκεντρωτική διοίκηση, εκτεταμένες οικονομικές ροές και υψηλή ικανότητα προσαρμογής απέναντι στις επιχειρήσεις καταστολής. Η ευελιξία τους επιτρέπει να διατηρούν εκτεταμένη επιρροή σε τοπικό και διεθνές επίπεδο, με επιπτώσεις που υπερβαίνουν κατά πολύ τα όρια του παράνομου εμπορίου.

Νέες μορφές, νέες στρατηγικές

Από τα τέλη του 20ού αιώνα, η οργανωμένη εγκληματικότητα διεύρυνε το πεδίο δράσης της πέρα από την παραγωγή και διακίνηση ναρκωτικών. Τα σύγχρονα καρτέλ, όπως το Καρτέλ Σινάλοα και το Καρτέλ Χαλίσκο Νέα Γενιά στο Μεξικό, έχουν αναπτύξει πολυεπίπεδες και ευέλικτες δομές, που τους επιτρέπουν να προσαρμόζονται σε μεταβολές πολιτικής και εντατικοποίηση της καταστολής. Η δράση τους δεν περιορίζεται πλέον στη βία· αξιοποιούν επίσης οικονομικούς, κοινωνικούς και πολιτικούς μηχανισμούς, ενσωματώνοντας νόμιμες επιχειρηματικές δραστηριότητες σε παράνομες αλυσίδες.

Κομβικό στοιχείο της στρατηγικής τους αποτελεί η επένδυση σε εταιρείες-βιτρίνες και φαινομενικά νόμιμες επιχειρήσεις, ιδίως στους τομείς των εξαγωγών, των μεταφορών και της αγοράς ακινήτων. Μέσω αυτών, επιτυγχάνεται η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και η απόκρυψη κεφαλαίων. Το μοντέλο αυτό καθιστά εξαιρετικά σύνθετη τη νομική τους αντιμετώπιση, απαιτώντας διεθνή δικαστική και χρηματοπιστωτική συνεργασία.

Η γεωγραφία της επιρροής

Παρότι η αρχική τους άνθηση καταγράφηκε στη Λατινική Αμερική, η επιρροή των καρτέλ εκτείνεται πλέον σε πολλές ηπείρους. Οι διαδρομές διακίνησης ξεκινούν από τα υψίπεδα των Άνδεων και την ενδοχώρα του Μεξικού και καταλήγουν σε αγορές της Βόρειας Αμερικής, της Ευρώπης και της Ασίας. Οι διαδρομές αυτές στηρίζονται σε ένα εκτεταμένο πλέγμα διεθνών συνεργασιών, συμπεριλαμβανομένων συμμαχιών με τοπικές συμμορίες και άλλες εγκληματικές οργανώσεις. Έτσι, τα καρτέλ λειτουργούν ως διεθνικά δίκτυα με ανεξέλεγκτη ροή κεφαλαίων, προϊόντων και επιρροής.

Η βία ως μηχανισμός εξουσίας

Η ισχύς των καρτέλ παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με τη συστηματική βία. Στην περίπτωση των μεγάλων μεξικανικών δικτύων, η βία χρησιμοποιείται τόσο για τον έλεγχο των περιοχών παραγωγής και μεταφοράς όσο και για την επιβολή πειθαρχίας και τον εκφοβισμό αντιπάλων.

Η λεγόμενη «στρατηγική της τρομοκρατίας» αποδυναμώνει την κρατική εξουσία και οδηγεί σε κοινωνική αποδόμηση, μαζική μετανάστευση και βαθιές οικονομικές ανισορροπίες στις πληγείσες περιοχές.

Παράλληλα, η βία λειτουργεί και ως μέσο διαπραγματευτικής ισχύος. Η εξάρθρωση ενός ηγέτη δεν σημαίνει απαραίτητα αποδυνάμωση του φαινομένου· συχνά οδηγεί στη γέννηση νέων, πιο ακραίων και αδίστακτων ομάδων.

Πολιτική, νόμος και διεθνής συνεργασία

Η αντιμετώπιση των καρτέλ αποτελεί μία από τις πλέον σύνθετες προκλήσεις της διεθνούς πολιτικής ατζέντας. Κράτη όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Μεξικό έχουν προχωρήσει σε εκτεταμένες επιχειρήσεις σύλληψης ηγετικών στελεχών και κατάσχεσης μεγάλων ποσοτήτων ναρκωτικών και παράνομων κεφαλαίων. Παράλληλα, διεθνείς οργανισμοί, όπως ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, έχουν αναπτύξει πλαίσια συνεργασίας για την αντιμετώπιση της διακίνησης ναρκωτικών και του ξεπλύματος χρήματος.

Ωστόσο, η δράση των καρτέλ συχνά υπερβαίνει τα όρια της εθνικής δικαιοδοσίας, δοκιμάζοντας την αποτελεσματικότητα των διεθνών μηχανισμών συνεργασίας. Η πολυπλοκότητα των οικονομικών συναλλαγών και η διασύνδεση με νόμιμες επιχειρήσεις δημιουργούν ένα πεδίο όπου τα όρια μεταξύ νόμιμου και παράνομου γίνονται δυσδιάκριτα.

Καρτέλ και παγκοσμιοποίηση

Η παγκοσμιοποίηση έχει ενισχύσει την ικανότητα των καρτέλ να λειτουργούν σε διακρατικό επίπεδο. Η αξιοποίηση σύγχρονων δικτύων επικοινωνίας, μεταφορών και χρηματοπιστωτικών εργαλείων τους επιτρέπει να ανταποκρίνονται ταχύτατα σε πιέσεις καταστολής, ακόμη και όταν αυτές προέρχονται από συντονισμένες διεθνείς πρωτοβουλίες.

Η επιρροή των καρτέλ της οργανωμένης εγκληματικότητας αποτελεί μία από τις πιο επίμονες και περίπλοκες προκλήσεις της εποχής μας. Το πέρασμά τους από τοπικές συμμορίες σε υπερεθνικά δίκτυα και η ικανότητά τους να εκμεταλλεύονται τα κενά της παγκόσμιας οικονομίας και των νομικών συστημάτων καθιστούν την αντιμετώπισή τους ζήτημα υψίστης σημασίας.

Η διεθνής κοινότητα καλείται να διαμορφώσει πολυεπίπεδες στρατηγικές, που θα συνδυάζουν καταστολή, πρόληψη, οικονομική διαφάνεια και θεσμική ενίσχυση, ώστε να περιοριστούν οι επιπτώσεις αυτών των δικτύων στην παγκόσμια ασφάλεια και στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Σπύρος Σιδέρης

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο αν αυτή η μέθοδος ενισχύει πράγματι την αμερικανική επιρροή, αλλά αν μετατρέπει τη βραχυπρόθεσμη επίδειξη ισχύος σε μακροπρόθεσμη στρατηγική παγίδα: αν, δηλαδή, ο «κρότος» παράγει μια νέα πραγματικότητα που η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να ελέγξει, εγκλωβίζοντάς την σε έναν φαύλο κύκλο αποσταθεροποίησης, αντιδράσεων και απρόβλεπτων παρενεργειών.

Και ακριβώς εδώ βρίσκεται το ρίσκο: όταν η αλλαγή καθεστώτος αντιμετωπίζεται ως γεγονός «εντυπωσιακής στιγμής» και όχι ως διαδικασία, το κενό που ακολουθεί μπορεί να αποδειχθεί πιο επικίνδυνο από το ίδιο το καθεστώς που επιχειρείται να ανατραπεί.

Η επιστροφή στο δόγμα Μονρόε με όρους του 21ου αιώνα

Η αμερικανική κίνηση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο που διαμορφώθηκε στα τέλη του 2025, με την υιοθέτηση μιας νέας στρατηγικής ασφαλείας για το δυτικό ημισφαίριο, την οποία κύκλοι της Ουάσιγκτον αποκαλούν ήδη «Παράρτημα Τραμπ στο Δόγμα Μονρόε». Όπως και το ιστορικό δόγμα του 1823, έτσι και η σύγχρονη εκδοχή του επαναφέρει την αντίληψη της Λατινικής Αμερικής ως ζώνης αποκλειστικής αμερικανικής επιρροής, όπου ανταγωνιστικές δυνάμεις και «απείθαρχα καθεστώτα» θεωρούνται ευθεία απειλή για τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ.

Ωστόσο, σε αντίθεση με τον Ψυχρό Πόλεμο ή τη μεταψυχροπολεμική εποχή, η σημερινή Ουάσιγκτον εμφανίζεται απρόθυμη να επενδύσει σε μακροχρόνια σχέδια σταθεροποίησης.

Η απώλεια αξιοπιστίας της αμερικανικής «ήπιας ισχύος» και η κόπωση της κοινής γνώμης από πολυετείς πολέμους, όπως στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, ωθούν τη διοίκηση Τραμπ σε επιλογές που μεγιστοποιούν το σοκ, αλλά ελαχιστοποιούν τη θεσμική ευθύνη.

Βενεζουέλα: από τη στρατηγική πίεσης στην επικίνδυνη αυταπάτη

Για μήνες, στην Ουάσιγκτον κυριαρχούσε η εκτίμηση ότι ο Νικολάς Μαδούρο βρισκόταν κοντά στην κατάρρευση. Η αυξημένη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην Καραϊβική, οι μυστικές επιχειρήσεις και η έντονη ρητορική περί «αναπόφευκτης αλλαγής καθεστώτος» δημιούργησαν την αίσθηση ότι αρκούσε μια αποφασιστική κίνηση για να ολοκληρωθεί η ανατροπή. Το πρόβλημα, όμως, δεν ήταν τόσο η πτώση του Μαδούρο όσο το τι θα ακολουθούσε μετά.

Η υπόθεση ότι η βίαιη απομάκρυνση του καθεστώτος θα οδηγούσε αυτομάτως σε ομαλή δημοκρατική μετάβαση αποδεικνύεται εξαιρετικά επισφαλής. Η Βενεζουέλα είναι μια χώρα με βαθιά διείσδυση ένοπλων ομάδων, εγκληματικών δικτύων και παραστρατιωτικών μηχανισμών, οι οποίοι έχουν μάθει να επιβιώνουν μέσα στην αποσύνθεση του κράτους.

Η κατάρρευση της κεντρικής εξουσίας θα μπορούσε να οδηγήσει όχι σε δημοκρατία, αλλά σε έναν διαρκή, χαμηλής έντασης εμφύλιο κατακερματισμό.

Η αντιπολίτευση και το δίλημμα της εξωτερικής σωτηρίας

Στο εσωτερικό της βενεζουελάνικης αντιπολίτευσης, η άνοδος πιο ακραίων στρατηγικών δεν είναι τυχαία. Η Μαρία Κορίνα Ματσάδο, αν και διαθέτει ισχυρή κοινωνική απήχηση, επένδυσε διαχρονικά στην ιδέα ότι μόνο η εξωτερική παρέμβαση μπορεί να τερματίσει το καθεστώς Μαδούρο.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η στρατηγική μεταθέτει το κέντρο βάρους των εξελίξεων εκτός χώρας, καθιστώντας την αντιπολίτευση εξαρτώμενη από τις προτεραιότητες της Ουάσιγκτον, οι οποίες δεν ταυτίζονται κατ’ ανάγκην με τη δημοκρατική ανασυγκρότηση.

Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι οι σημαντικότερες επιτυχίες της αντιπολίτευσης – από το δημοψήφισμα του 2007 έως τις βουλευτικές εκλογές του 2015 – επιτεύχθηκαν μέσω διαπραγμάτευσης και κάλπης, όχι μέσω στρατιωτικών συντομεύσεων.

Παρ’ όλα αυτά, η απογοήτευση και η οικονομική ασφυξία ωθούν μεγάλο μέρος της κοινωνίας να αποδέχεται ακόμη και επικίνδυνα σενάρια βίαιης λύσης, εφόσον αυτά υπόσχονται ταχύ αποτέλεσμα.

Οικονομική κατάρρευση και κοινωνική εξάντληση

Το κοινωνικό υπόβαθρο αυτής της κρίσης είναι καθοριστικό. Παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις, η οικονομία της Βενεζουέλας επιστρέφει σε τροχιά οξείας αστάθειας, με πληθωρισμό που κινείται προς τριψήφια ποσοστά, δραματική υποτίμηση του νομίσματος και μισθούς που δεν επαρκούν ούτε για βασική επιβίωση.

Η διάλυση της μεσαίας τάξης και η μαζική μετανάστευση εκατομμυρίων πολιτών έχουν δημιουργήσει μια κοινωνία εξαντλημένη, έτοιμη να στηρίξει σχεδόν οποιαδήποτε υπόσχεση αλλαγής.

Το πιο ανησυχητικό σενάριο δεν είναι η επιβίωση του καθεστώτος Μαδούρο, αλλά το κενό εξουσίας που θα μπορούσε να αφήσει πίσω του. Ένοπλες οργανώσεις, εγκληματικά δίκτυα και στρατιωτικές φατρίες είναι πιθανό να διεκδικήσουν ρόλο, οδηγώντας τη χώρα σε μια παρατεταμένη περίοδο αστάθειας, ανάλογη με ό,τι συνέβη σε άλλα αποτυχημένα παραδείγματα «εξαγόμενης αλλαγής καθεστώτος».

Το στρατηγικό αδιέξοδο της Ουάσιγκτον

Το κεντρικό πρόβλημα για τις ΗΠΑ δεν είναι αν μπορούν να αποσταθεροποιήσουν ανεπιθύμητα καθεστώτα – αυτό έχει αποδειχθεί επανειλημμένα. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μπορούν να χτίσουν κάτι βιώσιμο στη θέση τους.

Στην περίπτωση της Βενεζουέλας, όλα δείχνουν ότι ο «κρότος χωρίς σχέδιο» ενδέχεται να παράγει περισσότερα προβλήματα απ’ όσα λύνει.

Εάν η Ουάσιγκτον δεν επανέλθει σε μια στρατηγική που να συνδυάζει διπλωματία, διεθνή νομιμοποίηση και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, τότε το ερώτημα δεν θα είναι αν έπεσε στην παγίδα του Μαδούρο, αλλά πόσες ακόμη χώρες θα πληρώσουν το τίμημα αυτής της επιλογής.

Σπύρος Σιδέρης

Ταυτόχρονα, αναζωπυρώνει τις συζητήσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ για τα όρια της προεδρικής εξουσίας, τη νομιμότητα τέτοιων ενεργειών και τον κίνδυνο ενός πολέμου «χωρίς επίσημη κήρυξη».

Η αμερικανική κυβέρνηση αιτιολογεί την πολιτική της επικαλούμενη την καταπολέμηση της διακίνησης ναρκωτικών, την αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος και της εμπορίας ανθρώπων, καθώς και την ανάγκη ενίσχυσης της αμερικανικής επιρροής στη Λατινική Αμερική, μια περιοχή που εξακολουθεί να θεωρείται από την Ουάσιγκτον ζωτικής σημασίας για τα γεωπολιτικά συμφέροντα των ΗΠΑ.

Η Βενεζουέλα παρουσιάζεται ως «σημείο εκκίνησης» για μια ευρύτερη στρατηγική σταθεροποίησης του δυτικού ημισφαιρίου, με επόμενο πιθανό στόχο την Κούβα. Η σύμπλευση αυτής της πολιτικής με τη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ δείχνει ότι δεν πρόκειται για αποσπασματικές κινήσεις, αλλά για μια συνειδητή επιλογή κλιμάκωσης.

• Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσαν οι δηλώσεις της Σούζι Γουάιλς, επικεφαλής του προσωπικού του Λευκού Οίκου, η οποία μίλησε ανοιχτά για στόχο ανατροπής του προέδρου της Βενεζουέλας, αποκαλύπτοντας ότι ο Τραμπ θεωρεί τη συνεχή καταστροφή ή κατάσχεση πλοίων ως μέσο εξαναγκασμού του Μαδούρο σε «παράδοση». Παράλληλα, η Ουάσιγκτον έχει ενισχύσει εντυπωσιακά τη στρατιωτική παρουσία της στην Καραϊβική, με δεκάδες πολεμικά πλοία, αεροσκάφη και περίπου 15.000 στρατιώτες να επιχειρούν κοντά στις ακτές της Βενεζουέλας, σε μια επίδειξη ισχύος που ο ίδιος ο Τραμπ χαρακτήρισε ως τη μεγαλύτερη στην ιστορία της Νότιας Αμερικής.

Ωστόσο, αυτή η στρατηγική φέρνει μαζί της και το φάσμα του πολέμου. Παρά το προφίλ του «ειρηνοποιού» που επιδιώκει να καλλιεργεί, ο Τραμπ δεν απέκλεισε δημόσια το ενδεχόμενο στρατιωτικής σύγκρουσης, απαιτώντας μάλιστα την «επιστροφή» πετρελαϊκών δικαιωμάτων και περιουσιακών στοιχείων που, κατά την άποψή του, η Βενεζουέλα «αφαίρεσε» από αμερικανικές εταιρείες μετά την εθνικοποίηση του πετρελαϊκού τομέα το 1976. Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις στο Κογκρέσο, καθώς το αμερικανικό Σύνταγμα προβλέπει σαφώς ότι οποιαδήποτε πολεμική ενέργεια απαιτεί κοινοβουλευτική έγκριση. Δημοσκοπήσεις δείχνουν μάλιστα ότι η πλειονότητα των Αμερικανών αντιτίθεται σε στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά της Βενεζουέλας.

Στο επίκεντρο της σύγκρουσης βρίσκεται το πετρέλαιο, που αποτελεί πάνω από το 80% των εξαγωγών της χώρας και σχεδόν το 90% των κρατικών εσόδων. Σύμφωνα με διεθνείς εκτιμήσεις, περίπου 11 εκατομμύρια βαρέλια βενεζουελανικού αργού παραμένουν εγκλωβισμένα σε δεξαμενόπλοια ανοιχτά των ακτών, γεγονός που επιδεινώνει δραματικά την ήδη καταρρέουσα οικονομία. Η κοινωνική κατάσταση είναι οριακή: σχεδόν το 80% του πληθυσμού ζει σε συνθήκες φτώχειας, αποτέλεσμα χρόνιων σοσιαλιστικών πολιτικών, διαφθοράς και διεθνούς απομόνωσης.

• Αναλυτές διχάζονται ως προς το αν αυτή η οικονομική πίεση αρκεί για να ρίξει τον Μαδούρο. Η Μελίσα Φορντ Μαλδονάδο, επικεφαλής πρωτοβουλίας για το δυτικό ημισφαίριο σε αμερικανικό think tank, υποστηρίζει ότι το καθεστώς πλήττεται στο πιο ευάλωτο σημείο του, καθώς χωρίς πετρελαϊκά έσοδα ο πρόεδρος της Βενεζουέλας δεν μπορεί να εξαγοράσει τη νομιμοφροσύνη των στρατηγών και των δικτύων εξουσίας που τον στηρίζουν. Άλλοι, όπως ο Τζορτζ Γκραϊσάτι, τονίζουν ότι μόνο ένας συνδυασμός κυρώσεων, διεθνούς απομόνωσης και κατασχέσεων μπορεί να έχει αποτέλεσμα.

Υπάρχει όμως και η αντίθετη άποψη. Ο Κέιλι Μπράουν, ειδικός σε ζητήματα εθνικής ασφάλειας, εκτιμά ότι τα αυταρχικά καθεστώτα συχνά προσαρμόζονται, στρεφόμενα σε παράνομες πηγές εσόδων, ενώ ο Μαδούρο δείχνει διαχρονικά αδιαφορία για το κοινωνικό κόστος των κυρώσεων. Επιπλέον, η αφήγηση περί «νεοαποικιακής λεηλασίας» από τις ΗΠΑ ενδέχεται να ενισχύσει το εσωτερικό του ακροατήριο, συσπειρώνοντας ακόμη και τμήματα της αντιπολίτευσης γύρω από ζητήματα εθνικής κυριαρχίας.

Το αδιέξοδο είναι εμφανές. Αν η στρατηγική του Τραμπ δεν οδηγήσει σε κατάρρευση ή φυγή του Μαδούρο, οι επιλογές της Ουάσιγκτον περιορίζονται επικίνδυνα: είτε υποχώρηση είτε αλλαγή καθεστώτος με τη βία. Και οι δύο δρόμοι εμπεριέχουν πολιτικό κόστος και απρόβλεπτες συνέπειες, όχι μόνο για τη Βενεζουέλα, αλλά για ολόκληρη τη Λατινική Αμερική. Οι προειδοποιήσεις για το χάος που θα μπορούσε να ακολουθήσει μια αιφνίδια πτώση του καθεστώτος καθιστούν σαφές ότι, πέρα από την πίεση, απαιτείται και ένα αξιόπιστο σχέδιο επόμενης ημέρας – κάτι που, προς το παρόν, παραμένει θολό.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ως θύματα περιλαμβάνονται στη δικογραφία τέσσερις γυναίκες από χώρες της Λατινικής Αμερικής (Κολομβία, Βραζιλία, Βενεζουέλα και Παραγουάη). Οι γυναίκες αυτές αντιμετώπιζαν οικονομικά προβλήματα και με χρήση ψευδών ή παραπλανητικών υποσχέσεων ως προς τους όρους εργασίας και τις αμοιβές τους πείστηκαν από το κύκλωμα να έρθουν να δουλέψουν στην Ελλάδα.

Όπως αποκαλύφθηκε από την πολύμηνη αστυνομική έρευνα, οι γυναίκες υποχρεώνονταν να προσφέρουν ερωτικές υπηρεσίες σε οίκους ανοχής και αμείβονταν με σημαντικά χαμηλότερα ποσά απ’ αυτά που υποτίθεται ότι θα εισέπρατταν. Όταν θέλησαν να «αποδράσουν» από την κατάσταση που βίωναν, αντιμετώπιζαν την άρνηση των μελών του κυκλώματος, που επικαλούνταν υποτιθέμενο οικονομικό χρέος των γυναικών.

Η δικογραφία, όπως έγινε γνωστό, περιλαμβάνει πέντε οίκους ανοχής όπου εκδίδονταν κι άλλες γυναίκες. Ανάμεσα στους συλληφθέντες είναι άντρες και γυναίκες, ανάλογα με τον ρόλο που είχαν στη δράση του κυκλώματος (μεταξύ άλλων οδηγοί, υπεύθυνες των οίκων ανοχής, τσιλιαδόροι κλπ). Συνολικά, στη δικογραφία βρίσκονται άλλα 20 άτομα που είχαν περιφερειακούς ρόλους.
Από τις πολύμηνες αστυνομικές έρευνες προέκυψε ότι τα κατηγορούμενα αδέλφια είχαν επεκτείνει τη δραστηριότητά τους και στα παράνομα τυχερά παίγνια («φρουτάκια»), ενώ πληροφορίες αναφέρουν ότι αναζητούσαν τρόπους να νομιμοποιήσουν τα παράνομα κέρδη τους μέσω αγοράς ακινήτων.

Από τις παρακολουθήσεις των αστυνομικών φαίνεται να προέκυψε ότι πρόσωπα που εμπλέκονται στο κύκλωμα ευθύνονται -επιπλέον- για τη θανάτωση μίας αρκούδας σε περιοχή της Δράμας, υπόθεση για την οποία σχηματίστηκε ξεχωριστή δικογραφία.
Σε έρευνες που έγιναν εντοπίστηκαν -μεταξύ άλλων- ένα πυροβόλο όπλο κι ένα πολεμικό τυφέκιο.

Οι 15 συλληφθέντες οδηγήθηκαν το πρωί στην Εισαγγελία Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης και εις βάρος τους ασκήθηκε δίωξη για σωρεία αδικημάτων. 

Μεταξύ άλλων η δίωξη αφορά τις εξής πράξεις: συγκρότηση και ένταξη σε εγκληματική οργάνωση, διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης κατά συναυτουργία, εμπορία ανθρώπων τελεσθείσα κατ’ επάγγελμα, (άμεση και απλή συνέργεια στην προηγούμενη πράξη), μαστροπεία κατά συναυτουργία (άμεση και απλή συνέργεια στην πράξη αυτή), διεξαγωγή τυχερών παιχνιδιών (απλή συνέργεια στην πράξη αυτή), νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές πράξεις (άμεση και απλή συνέργεια σε αυτή), διακεκριμένη περίπτωση κατοχής πυροβόλου όπλου και πολεμικού τυφεκίου, παράνομη οπλοκατοχή.

Όλοι παραπέμφθηκαν να απολογηθούν στην 1η τακτική ανακρίτρια Θεσσαλονίκης και μέχρι τότε παραμένουν υπό κράτηση.

Ο Τραμπ δήλωσε: «Θα σκοτώσουμε αυτούς που φέρνουν ναρκωτικά στη χώρα μας. Ξέρετε, θα είναι νεκροί». Στη συνέχεια, ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ απευθύνθηκε στα καρτέλ: «Θα σας αντιμετωπίσουμε όπως αντιμετωπίσαμε την αλ-Κάιντα. Θα σας βρούμε. Θα χαρτογραφήσουμε τα δίκτυά σας. Θα σας κυνηγήσουμε και θα σας σκοτώσουμε».

Ωστόσο, σύμφωνα με τους Financial Times, η κλιμάκωση των στρατιωτικών ενεργειών στις θάλασσες της Καραϊβικής κοντά στη Βενεζουέλα και στον ανατολικό Ειρηνικό, περιλαμβάνοντας την ανάπτυξη ομάδας αεροπλανοφόρου την Παρασκευή, έχει προκαλέσει έντονη κριτική, ότι οι ενέργειες δεν είναι συμβατές με το δίκαιο των ΗΠΑ αλλά και το διεθνές.

Μέχρι σήμερα, οι ΗΠΑ έχουν εξαπολύσει τουλάχιστον 10 θανατηφόρες επιθέσεις που στόχευαν σκάφη φερόμενων ναρκοδιακινητών, σκοτώνοντας 43 ανθρώπους.

Ο Παζ Ζάρατε, ειδικός στο διεθνές δίκαιο από την Χιλή, ανέφερε ότι δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι ΗΠΑ εμπλέκονται σε εξωδικαστικές εκτελέσεις στη θάλασσα και ότι οι διακινητές ναρκωτικών πρέπει να συλλαμβάνονται, όχι να εκτελούνται επί τόπου. Η διοίκηση Τραμπ ισχυρίζεται ότι βρίσκεται σε «ένοπλη σύγκρουση» με τα καρτέλ ναρκωτικών, τα οποία έχει χαρακτηρίσει ξένες τρομοκρατικές οργανώσεις, παρά το γεγονός ότι οι κηρύξεις πολέμου και οι εξουσιοδοτήσεις για στρατιωτική δράση στο εξωτερικό εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του Κογκρέσου.

Οι Δημοκρατικοί, οι νομικοί εμπειρογνώμονες, οι ξένες κυβερνήσεις και οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων αμφισβητούν τα επιχειρήματα της κυβέρνησης Τραμπ. Η Μαίρη Έλεν Ο’ Κόννελ, καθηγήτρια νομικής στο Πανεπιστήμιο του Νότρε Νταμ, τόνισε ότι η χρήση στρατιωτικής δύναμης εκτός ζώνης ένοπλης σύγκρουσης είναι παράνομη. Επίσης, η Λόρα Ντίκινσον, πρώην αξιωματούχος του υπουργείου Άμυνας, δήλωσε ότι υπάρχει σοβαρή ανησυχία για τη νομιμότητα των επιθέσεων τόσο βάσει του εσωτερικού όσο και του διεθνούς δικαίου.

Σύμφωνα με τους Financial Times, η κυβέρνηση Τραμπ ισχυρίζεται ότι έχει πληροφορίες για τη συμμετοχή των επιτιθέμενων σκαφών στη διακίνηση ναρκωτικών, ωστόσο δεν έχει δημοσιοποιήσει τα στοιχεία. Οι ενέργειες αυτές θεωρούνται από πολλούς ως μέσο για την απομάκρυνση του ηγέτη της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, από την εξουσία. Ο Τραμπ, σε μία κίνηση να δικαιολογήσει νομικά την εκστρατεία, ενημέρωσε το Κογκρέσο τον Σεπτέμβριο, χαρακτηρίζοντας τις ενέργειες ως «ένοπλη σύγκρουση» με τα καρτέλ, επικαλούμενος το δικαίωμα αυτοάμυνας απέναντι σε «ένοπλες επιθέσεις» εναντίον των ΗΠΑ.

Ορισμένοι νομικοί εμπειρογνώμονες ισχυρίζονται ότι οι επιθέσεις παραβιάζουν τις Συμβάσεις της Γενεύης του 1949 και το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα του 1992.

Την ίδια ώρα, στην Ουάσινγκτον, οι Δημοκρατικοί ηγούνται της κριτικής στις στρατιωτικές επιθέσεις των ΗΠΑ κατά των καρτέλ, με τον Τζακ Ριντ, κορυφαίο Δημοκρατικό στην επιτροπή ένοπλων υπηρεσιών της Γερουσίας, να δηλώνει ότι ο Τραμπ διεξάγει «μυστικούς πολέμους» κατά όποιου επιλέξει.

Ορισμένες χώρες της Λατινικής Αμερικής, όπως το Μεξικό και η Κολομβία, έχουν καταδικάσει τις ενέργειες των ΗΠΑ, θεωρώντας τις παραβιάσεις των διεθνών νόμων. Ο Πρόεδρος της Κολομβίας, Γκουστάβο Πέτρο, χαρακτήρισε τις επιθέσεις «δολοφονίες», ενώ ο Πρόεδρος της Βραζιλίας, Λούλα ντα Σίλβα, τόνισε ότι θα ήταν καλύτερο για τις ΗΠΑ να συνεργαστούν με τις αστυνομικές δυνάμεις άλλων χωρών για κοινή δράση.

Σπύρος Σιδέρης

Αλλά το σημαντικότερο μήνυμα που θέλησε να στείλει ο Τζινπίνγκ στην κυβέρνηση Τραμπ από την περιοδεία του στη Λατινική Αμερική, την έκτη τα τελευταία δέκα χρόνια, είναι ότι το Πεκίνο έχει γίνει ο νούμερο ένα εμπορικός εταίρος των χωρών της Νότιας Αμερικής και ότι η επιρροή του αυξάνεται στην περιοχή που παραδοσιακά θεωρείται η «πίσω αυλή» των Ηνωμένων Πολιτειών.

• Η περιοδεία αυτή, την οποία ο Κινέζος πρόεδρος θα ολοκληρώσει την επόμενη εβδομάδα στο Ρίο ντε Τζανέιρο για να συμμετάσχει στη σύνοδο κορυφής της G20 που φιλοξενεί η Βραζιλία, αντανακλά την έκταση της επεκτατικής στρατηγικής του Πεκίνου στον κόσμο και την οικονομική και πολιτική επιρροή του στη Λατινική Αμερική, εις βάρος των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο Σι Τζινπίνγκ προγραμμάτισε την άφιξή του στο Περού την περασμένη Πέμπτη για να εγκαινιάσει το λιμάνι βαθιάς θάλασσας Τσανκάι, έναν από τους κύριους σταθμούς του Δρόμου του Μεταξιού αξίας 3,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, τα αποκλειστικά δικαιώματα του οποίου κατέχει η China Ports Corporation (CPC).

Σε συνάντηση με την Πρόεδρο του Περού Ντίνα Μπολουάρτε, ο Σι Τζινπίνγκ δήλωσε ότι το λιμάνι θα αποτελέσει την αφετηρία για μια νέα χερσαία και θαλάσσια διαδρομή που θα συνδέει το «μονοπάτι των Ίνκας» με τον θαλάσσιο δρόμο του μεταξιού του 21ου αιώνα, ανοίγοντας τις πόρτες για κοινή ευημερία για το Περού και τις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής.

Το Περού αποτελεί τρανό παράδειγμα της έκτασης της οικονομικής επιρροής της Κίνας στη Λατινική Αμερική. Από πέρυσι, κινεζικές κρατικές επιχειρήσεις κατέχουν όλες τις εταιρείες που προμηθεύουν με ηλεκτρική ενέργεια την πρωτεύουσα Λίμα και τις γύρω βιομηχανικές περιοχές, ενώ κινεζικές εταιρείες κατέχουν τα περισσότερα ορυχεία σιδήρου του Περού και τα λιμάνια από τα οποία εξάγουν την παραγωγή τους.

• Την παραμονή της συνάντησής του με τον Μπάιντεν, ο Τζινπίνγκ συναντήθηκε με τον επικεφαλής της εταιρείας που ανταγωνίζεται την Tesla για να γίνει ο μεγαλύτερος παραγωγός ηλεκτρικών αυτοκινήτων στον κόσμο, η οποία αποτελεί πλέον την αιχμή του δόρατος των τεχνολογικών βιομηχανιών της Κίνας, και συζήτησαν τις δυνατότητες του τεράστιου λιμανιού Τσανκάι για τη μεταφορά αυτοκινήτων και την κατασκευή εργοστασίου συναρμολόγησης ηλεκτρικών αυτοκινήτων στο Περού.

Αλλά το Περού δεν είναι η μόνη χώρα της Λατινικής Αμερικής για την οποία η Κίνα έχει γίνει ο πρώτος εμπορικός εταίρος της, ξεπερνώντας κατά πολύ τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 2000, η κινεζική αγορά αντιπροσώπευε το 2% του συνόλου των λατινοαμερικανικών εξαγωγών, αλλά τα επόμενα οκτώ χρόνια το εμπόριο μεταξύ των δύο πλευρών αυξήθηκε κατά 31% ετησίως, φθάνοντας πέρυσι τα 480 δισεκατομμύρια δολάρια.

Σύμφωνα με το Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων των ΗΠΑ, η Κίνα είναι πλέον ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος της Βραζιλίας, της Χιλής, του Περού και πολλών άλλων μικρών οικονομιών της περιοχής, ενώ ο ρυθμός των κινεζικών επενδύσεων στη Λατινική Αμερική κατά τη δεκαετία του 2000 ήταν 14,2 δισεκατομμύρια ετησίως και έχει μειωθεί στο μισό τα τελευταία τρία χρόνια.

Επιπλέον, τα επίσημα κινεζικά πιστωτικά ιδρύματα έχουν χορηγήσει περισσότερα δάνεια στις χώρες της Λατινικής Αμερικής από ό,τι η Παγκόσμια Τράπεζα, με αποκορύφωμα τα 25 δισ. δολάρια το 2010 και τώρα μειωμένα σε 1,4 δισ. δολάρια ετησίως.

• Η Αργεντινή, ο σημερινός πρόεδρος της οποίας ανακοίνωσε την αναστολή της συμμετοχής της χώρας του στην G20, βρίσκεται στην κορυφή του καταλόγου των χωρών της Λατινικής Αμερικής που έχουν λάβει δάνεια από κινεζικές εμπορικές τράπεζες, ακολουθούμενη από τη Βραζιλία, το Περού, τη Χιλή, τη Βενεζουέλα και τον Ισημερινό.

Αυτή η οικονομική και χρηματοπιστωτική διείσδυση της Κίνας στη Λατινική Αμερική, μια από τις παραδοσιακές σφαίρες επιρροής της Ουάσινγκτον, συνοδεύεται από γεωπολιτική διείσδυση που ωθεί τα πιόνια του Πεκίνου στη διεθνή σκηνή και συμβάλλει στην εδραίωση της αρχής της «πολυπολικότητας» που η κινεζική ηγεσία υψώνει τη σημαία της ενάντια στη μονοπολικότητα υπό την κυριαρχία των ΗΠΑ και δραστηριοποιείται για την προώθηση διεθνών αξόνων όπως η σύνοδος κορυφής της G20 και το Φόρουμ Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού.

Από το 2017, 22 χώρες της Λατινικής Αμερικής έχουν ενταχθεί επίσημα στο σχέδιο του Νέου Δρόμου του Μεταξιού και το Πεκίνο έχει συνάψει συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με το Περού, τη Χιλή, την Κόστα Ρίκα, τον Ισημερινό και την Ουρουγουάη, ενώ τα σχέδια ελεύθερου εμπορίου μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών της περιοχής έχουν παγώσει εδώ και χρόνια.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες παρακολουθούν με αυξανόμενη ανησυχία αυτές τις κινεζικές κινήσεις στην περιφερειακή τους γειτονιά και τις θεωρούν απειλή για την ηγεσία τους, ιδίως από τη στιγμή που οι περισσότερες οικονομικές συμφωνίες που συνάπτει το Πεκίνο με τις χώρες αυτές περιλαμβάνουν ρήτρα που εγγυάται την αποκλειστικότητα της λειτουργίας σε επίσημους κινεζικούς φορείς, γεγονός που διευκολύνει τις κατασκοπευτικές δραστηριότητες εις βάρος των συμφερόντων της εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ.

Μια μελέτη ερευνητών του Αμερικανικού Ατλαντικού Συμβουλίου πριν από λίγες ημέρες ανέφερε ότι σε περίπτωση σύγκρουσης στην Ταϊβάν ή στην περιοχή γύρω από τη Θάλασσα της Κίνας, η επίσημη κινεζική εταιρεία λιμένων λειτουργεί ένα δίκτυο 38 λιμανιών που εκτείνεται από το Αιγαίο Πέλαγος έως τη Διώρυγα του Παναμά, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό εμπόδιο υλικοτεχνικής υποδομής για ξένους στρατούς που μπορεί να αποφασίσουν να στείλουν πλοία ή προμήθειες στη ζώνη σύγκρουσης.