Ο ίδιος ο εκδότης του βιβλίου έκανε σύγκριση με τα βιβλία του Χάρι Πότερ, που έγιναν ανάρπαστα στην εποχή που κυκλοφόρησαν, λέγοντας ότι οι προπαραγγελίες της “Ιθάκης” είναι μεγαλύτερες. Σε μία “ρηχή” αγορά βιβλίου, όπως η ελληνική, όπου “πουλάνε” τα μυθιστορήματα, τα πολιτικά βιβλία δεν έχουν συνήθως τύχη.

Ζητήσαμε από τις μηχανές AI να κάνουν πρόβλεψη για τις πωλήσεις που μπορεί να κάνει το βιβλίο του Αλέξη Τσίπρα, όπως και μία σύγκριση με βιβλία άλλων πρώην πρωθυπουργών. Τα αποτελέσματα έχουν ενδιαφέρον, καθώς θυμηθήκαμε ποιοί άλλοι έγραψαν βιβλία, όπως και γιατί όλοι θεωρούν ότι η “Ιθάκη” θα γίνει το πιό ευπώλητο πολιτικό βιβλίο που κυκλοφόρησε στη χώρα μας. Βεβαίως, εκ των πραγμάτων διαθέτει ένα προβάδισμα: αφενός γιατί αναφέρεται στην πιό ταραγμένη και αμφιλεγόμενη πρόσφατη περίοδο της πολιτικής μας ιστορίας, αφετέρου διότι διαθέτει στοιχεία πολιτικού θρίλερ.

Ιδού τι απάντησε στις ερωτήσεις μας η AI:

Με βάση τις δηλώσεις του Κωνσταντίνου Δαρδανού, επικεφαλής των εκδόσεων Gutenberg, το βιβλίο “Ιθάκη” του Αλέξη Τσίπρα ήδη σπάει ρεκόρ πριν καν κυκλοφορήσει επίσημα (η παρουσίασή του είναι προγραμματισμένη για τις 3 Δεκεμβρίου). Συγκεκριμένα, ο κ. Δαρδανός έχει αναφέρει ότι:

• Έχουν γίνει δύο ανατυπώσεις (δηλαδή τρεις συνολικά εκδόσεις/τιράζ) πριν την κυκλοφορία, με το τιράζ να αλλάζει κάθε 2-3 ημέρες λόγω της ζήτησης.
• Μέχρι στιγμής έχουν τυπωθεί πάνω από 5.000 αντίτυπα, ενώ όλες οι προπαραγγελίες έχουν εξαντληθεί – ένα φαινόμενο που ξεπερνά κατά 150% τις αρχικές προσδοκίες και θυμίζει τις προπαραγγελίες του “Χάρι Πότερ” στην ελληνική αγορά.
• Χαρακτηρίζει το βιβλίο ως “εκδοτικό φαινόμενο” και “εθιστικό”, με υψηλή προσέλευση ακόμη και σε μικρά βιβλιοπωλεία, και διαβεβαιώνει ότι “θα υπάρχει βιβλίο” για όλους, παρά τη ζήτηση.

Από αυτά, οι μηχανές Τεχνητής Νοημοσύνης εκτιμούν ότι το βιβλίο θα χρειαστεί τουλάχιστον 5-7 εκδόσεις (ανατυπώσεις) μέσα στους πρώτους 6-12 μήνες κυκλοφορίας, δεδομένης της ταχείας προσαρμογής του τιράζ και της εξάντλησης προπαραγγελιών ήδη από τώρα.

Σε πολιτικά βιβλία πρώην πρωθυπουργών στην Ελλάδα, όπως παρόμοιες εκδόσεις (π.χ. του Γ. Παπανδρέου ή του Α. Σαμαρά), οι πωλήσεις φτάνουν συνήθως τις 10.000-20.000, αλλά εδώ η σύγκριση με “Χάρι Πότερ” και το 150% υπέρβαση υποδηλώνει μεγαλύτερη δυναμική.Για συνολικές πωλήσεις, πιστεύω θα ξεπεράσει τις 30.000-50.000 αντίτυπα τον πρώτο χρόνο, πιθανότατα φτάνοντας και τις 60.000+ μακροπρόθεσμα, αν η πολιτική επικαιρότητα και οι παρουσιάσεις (όπως αυτή στο Παλλάς) διατηρήσουν το ενδιαφέρον. Αυτή η εκτίμηση βασίζεται στην αρχική ώθηση των 5.000+ τυπωμένων και στην ιστορική τάση τέτοιων τίτλων να πουλάνε καλά σε κοινό ΣΥΡΙΖΑ/αριστεράς, αλλά και πέρα από αυτό λόγω του “σκανδαλώδους” περιεχομένου για την κρίση. Φυσικά, είναι πρόβλεψη – η αγορά βιβλίου είναι απρόβλεπτη! Αν βγει νέο update, μπορεί να αλλάξει.

Το συμπέρασμα της AI για το βιβλίο Τσίπρα

Η σύγκριση με τον “Χάρι Πότερ” είναι εύστοχη μόνο για την αρχική ώθηση – η “Ιθάκη” σπάει ρεκόρ προπαραγγελιών για ελληνικό βιβλίο (όπως τα πρώτα “Χάρι Πότερ” το ’98-’00), με τον κ. Δαρδανό να λέει “μόνο με αυτά συγκρίνονται”. Ωστόσο, το “Χάρι Πότερ” είναι παγκόσμιο φαινόμενο με μακροχρόνια επιτυχία, ενώ η “Ιθάκη” μπορεί να περιοριστεί σε 1-2 χρόνια λόγω πολιτικής επικαιρότητας. Αν πουλήσει 30.000+, θα είναι το πιο επιτυχημένο πολιτικό βιβλίο ever στην Ελλάδα!

Σύμφωνα με τα ανεπίσημα στοιχεία, τα βιβλία του “Χάρι Πότερ” (ολόκληρη η σειρά) πούλησαν στην Ελλάδα πάνω από 2,5 εκατ. αντίτυπα, με πιό επιτυχημένο το τελευταίο (2007) “Ο Χάρι Πότερ και οι Κλήροι του Θανάτου”. Ωστόσο, οι πωλήσεις ενισχύθηκαν από τις ταινίες που προβλήθηκαν, ενώ είναι προφανές πώς ως νεανικά μυθιστορήματα αντέχουν στο χρόνο και κάνουν επανεκδόσεις κάθε χρόνο (περίπου 10-20.000 αντίτυπα).

Ποιοί πρώην πρωθυπουργοί έγραψαν βιβλία

Παρόμοια με βιβλία όπως “Ο Κόσμος όπως τον Έμαθα” του Κώστα Σημίτη πούλησε 10.000 αντίτυπα και ή “Η Ελλάδα στα Μνημόνια” του Ευάγγελου Βενιζέλου 7.000.

Ο Κώστας Σημίτης, ωστόσο, έγραψε και την “Πολιτική βιογραφία”, αυτοβιογραφικό βιβλίο με προσωπικές φωτογραφίες και αναμνήσεις από την παιδική ηλικία, τις σπουδές στο εξωτερικό και την πολιτική καριέρα. Περιλαμβάνει τρυφερές λεπτομέρειες για την οικογένειά του (σύζυγος Δάφνη, κόρες Φιόνα και Μαριλένα), και κατά τις εκτιμήσεις πουλήθηκαν 5-10.000 αντίτυπα.

Ίσως το πιό προβεβλημένο βιβλίο του αείμνηστου πρώην πρωθυπουργού ήταν το “Υπάρχει Λύση;”, (Εκδόσεις Πόλις) που ήταν μια συζήτηση του πρώην πρωθυπουργού με τον δημοσιογράφο Γιάννη Πρετεντέρη, που εστιάζει σε επίκαιρα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα της Ελλάδας κατά την περίοδο της κρίσης (π.χ. ανάπτυξη, δικαιοσύνη, εξωτερική πολιτική), και πούλησε 6-10.000 αντίτυπα, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της αγοράς βιβλίου.

Βάσει διαθέσιμων πηγών της AI, το βιβλίο “Ο Κόσμος όπως τον Έμαθα” του Κώστα Σημίτη (Εκδόσεις Πόλις, 2012) θεωρείται το πιο επιτυχημένο, με εκτιμώμενες πωλήσεις πάνω από 15.000-20.000 αντίτυπα τον πρώτο χρόνο, και συνολικά >25.000. Είναι απομνημονεύματα της πρωθυπουργίας του (1996-2004), με έμφαση σε εκσυγχρονισμό, ευρωπαϊκή πορεία και οικονομία, και έγινε “χρυσός” λόγω της κρίσης και παρουσιάσεων.

Για τον Αντώνη Σαμαρά, το πιο γνωστό και σχετικό με την πολιτική του καριέρα βιβλίο που συνέγραψε είναι το “Η Ελλάδα μπορεί” (The Greece That Can), που εκδόθηκε το 2013 από τις Εκδόσεις Επίκεντρο. Πρόκειται για συλλογή ομιλιών, άρθρων και προτάσεων του για την οικονομική έξοδο από την κρίση, με έμφαση σε μεταρρυθμίσεις, ανάπτυξη και ευρωπαϊκή πορεία. Η εκτίμηση είναι ότι πούλησε 7-12.000 αντίτυπα, κυρίως την περίοδο της πρωθυπουργικής του θητείας.

Ο Κώστας Καραμανλής, δεν έχει συγγράψει κάποιο μεμονωμένο βιβλίο ως κύριος συγγραφέας, σε αντίθεση με άλλους πολιτικούς όπως ο Κώστας Σημίτης ή ο Γιώργος Παπανδρέου. Η πολιτική του δράση εστιάστηκε περισσότερο σε ομιλίες, άρθρα σε εφημερίδες και συνεντεύξεις, παρά σε εκτεταμένα συγγραφικά έργα. Βάσει διαθέσιμων πηγών (έως 22/11/2025), δεν υπάρχει καταγεγραμμένος τίτλος βιβλίου που να φέρει την υπογραφή του ως μοναδικού ή κύριου συγγραφέα.

Και μία επιπλέον σύγκριση, αν και δεν αναφέρεται σε βιβλίο πρώην πρωθυπουργού.

Το βιβλίο “Ο Λαβύρινθος των Ευρωπαίων” (Adults in the Room: My Battle with Europe’s Deep Establishment, εκδόσεις ΑΝΤΑΡΣΙΑ/Πατάκη, 2016) είναι τα απομνημονεύματα του Γιάννη Βαρουφάκη από την περίοδο που ήταν υπουργός Οικονομικών (2015), περιγράφοντας τις διαπραγματεύσεις με την ΕΕ για το ελληνικό χρέος. Είναι ένα από τα πιο επιτυχημένα πολιτικά βιβλία στην Ελλάδα, με παγκόσμια απήχηση (έγινε #1 bestseller στην Αγγλία και μεταφέρθηκε σε ταινία το 2019 από τον Κώστα-Γαβρά).

Εκτίμηση στην Ελλάδα: Πάνω από 20.000-30.000 αντίτυπα συνολικά μέχρι σήμερα (2025), με κορύφωση το 2016-2017 λόγω της κρίσης, παρουσιάσεων και της δημοτικότητας του Βαρουφάκη. Ήταν από τα top best-sellers στα ελληνικά βιβλιοπωλεία (π.χ. Public, Ιανός) και εξαντλήθηκε άμεσα σε πολλές εκδόσεις. Αν και παγκοσμίως, ειδικά μετά αναδημοσιεύσεις τμημάτων του από μεγάλες εφημερίδες στο εξωτερικό (π.χ Sunday Times), φαίνεται ότι έχει πουλήσει εκατοντάδες χιλιάδες αντίτυπα.

*Τα στοιχεία του κειμένου αντλήθηκαν από μηχανές AI (ChatGPT, Grok) και ενδεχομένως να περιέχουν εκτιμήσεις, ή πληροφορίες μη επαρκώς διασταυρωμένες από δημοσιεύματα.

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Η συμφωνία αφορούσε το εύρος των χωρικών υδάτων και ανέφερε, κατά τον κ. Ροζάκη, πώς “η Αγκυρα είχε αποδεχθεί τα 12 ν.μ. για όλες τις ηπειρωτικές ακτές της Ελλάδας (και, φυσικά, της Τουρκίας) και τη διατήρηση των 6 ν.μ. στα νησιά του Αιγαίου”. Σημειώστε ότι, μόλις πρόσφατα, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, δήλωσε ότι Ελλάδα και Τουρκία μπορούν να συζητήσουν και να επιλύσουν το ίδιο πρόβλημα: “εσείς λέτε 12 ν.μ, εμείς λέμε 6 ν.μ, μπορούμε να τα βρούμε”.

Αρκετά απ΄ αυτά είναι γνωστά και είχαν επικριθεί από τη Ν.Δ, και όχι μόνο, ως υποχώρηση, ακόμα και ενδοτισμό της τότε κυβέρνησης. ‘Ισως, όμως, το πλέον ενδιαφέρον, είναι η πληροφόρηση που συνεισφέρει ο γνωστός πανεπιστημιακός (φίλος του αείμνηστου Κ. Σημίτη, υφυπουργός Εξωτερικών για μερικούς μήνες, στην πρώτη κυβέρνησή του, αλλά και συνομιλητής κατά καιρούς και του Κυρ. Μητσοτάκη), σχετικά με το διατί ναυάγησε εκείνη η συμφωνία.

“Το πρόβλημα του Σημίτη ήταν η κοινοβουλευτική ομάδα του. Δεν νόμιζε πως μπορούσε να περάσει από το Κοινοβούλιο τις ρυθμίσεις που είχαν συζητηθεί στις διερευνητικές. Επιπλέον, με την επιτάχυνση των πρόωρων εκλογών, αυτό το πρόβλημα λάμβανε διαστάσεις, καθώς ο Σημίτης αποφάσισε να μην είναι πλέον υποψήφιος και παρέδωσε στον υπουργό των Εξωτερικών τη διαδοχή. Θεώρησε ότι ο κ. Γ. Παπανδρέου θα είναι ο νικητής των εκλογών και ότι αυτός, με τη νέα πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο, θα μπορούσε να περάσει τον νόμο. Τα πράγματα δεν ήρθαν, όμως, σύμφωνα με τις προβλέψεις του και το σχέδιο καταρρακώθηκε.”

Είκοσι δύο χρόνια μετά, πολλά έχουν συμβεί. Η Τουρκία, με στρατηγική ανθεκτική στον χρόνο, προσθέτει στο τραπέζι των ελληνοτουρκικών νέες αιτιάσεις και διεκδικήσεις, από τις γκρίζες ζώνες, και την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του ανατολικού Αιγαίου, μέχρι το τουρκολιβυκό μνημόνιο και την πόντιση του καλωδίου της ηλεκτρικής διασύνδεσης (GSI). Ο κ. Ροζάκης παραδέχεται άλλωστε ότι η στάση της Τουρκίας έχει σκληρύνει, και είναι πολύ δυσκολότερη οποιαδήποτε συζήτηση, πολλώ δε μάλλον μία συμφωνία, ανάλογη με εκείνη του 2003-2004.

Λέει χαρακτηριστικά:” Σαφώς έχουν σκληρύνει (οι τουρκικές θέσεις) στη διάρκεια του χρόνου. Πρώτον, η σύνδεση της αποστρατιωτικοποίησης με την κυριαρχία δεν υπήρχε την εποχή εκείνη. Δεύτερον, οι λεγόμενες «γκρίζες ζώνες» ήταν περιορισμένες σε σχέση με τα σημερινά δεδομένα, που περιλαμβάνουν και κατοικημένα νησιά, που κατονομάζονται ρητώς στις διεθνείς συνθήκες. Γενικά θα λέγαμε ότι η Τουρκία όσο περνάει ο καιρός διευρύνει τις αξιώσεις της, ιδιαίτερα με τον μύθο της «Γαλάζιας Πατρίδας», και καθιστά την επίλυση δυσχερέστερη.”

Η πρόταση Φιντάν απορρίφθηκε κατηγορηματικά από την ηγεσία της ελληνικής διπλωματίας, καθώς αμφισβητούνται οι πραγματικές τουρκικές προθέσεις. Θεωρητικά (…), όμως, η Διακήρυξη των Αθηνών και οι αρκετά ενθουσιώδεις, τότε, προβλέψεις για το επόμενο βήμα του ουσιαστικού διαλόγου για τη μία και μόνη διαφορά, δημιούργησαν ένα νέο περιβάλλον χαμηλής έντασης. Αυτό που πολυδιαφημίστηκε καθ΄ ημάς με τον όρο “ήρεμα νερά”.

Η προβολή της συμφωνίας Σημίτη- Γκιούλ στο σήμερα (εάν, με κάποιο τρόπο, ή υπό την πίεση του αμερικανικού και ευρωπαϊκού παράγοντα, άνοιγε ένας τέτοιος διάλογος), οδηγεί σε σκέψεις. Εάν, το 2003-2004, η κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ όρθωσε τείχος σε όσα είχε συμφωνήσει ο τότε πρωθυπουργός με τον Τούρκο ομόλογό του, υπάρχει κανείς που να πιστεύει ότι είναι εφικτό να εισέλθει ένας ελληνοτουρκικός διάλογος σε ακανθώδη ζητήματα που θα επιφέρουν ακόμα και μετακινήσεις από πάγιες θέσεις στο πλαίσιο ακόμα και ενός έντιμου συμβιβασμού;

Πέραν του ότι δεν υφίσταται πλαίσιο συνεννόησης της κυβερνητικής πλειοψηφίας με την αξιωματική αντιπολίτευση και τα κόμματα της κεντροαριστεράς, πέραν του ότι πληθαίνουν οι φωνές περί ενδοτισμού από αρχηγούς μικρότερων κομμάτων, είναι απίθανη οποιαδήποτε συναίνεση εντός της κυβερνητικής παράταξης.

Και δεν είναι μόνο ο άγχος ενός κόμματος Σαμαρά, ούτε οι αυστηρές προειδοποιήσεις του Κ. Καραμανλή, είναι, ίσως πάνω απ΄ όλα, ότι οι ίδιοι οι βουλευτές της Ν.Δ, και εν τέλει το εκλογικό της ακροατήριο, έχουν “εκπαιδευτεί” σε μία ρητορική οικειοποίησης του “πατριωτισμού”. Σε τέτοιο βαθμό που δεν προβάλλονται αντιστάσεις ακόμα και σε ακραίες εκφράσεις ότι “οι αριστεροί δεν είναι Έλληνες” κ.ά.

Σε απόσταση αναπνοής, πλέον, από τις εκλογές, όπου κάθε ψήφος θα μετράει διπλά και τριπλά, με τις αντιπαραθέσεις στην κυβέρνηση να εκφωνούνται ακόμα και σε δημόσια θέμα, ακόμα κι αν ο πρωθυπουργός επιθυμούσε να κάνει βήματα προς την διερεύνηση πεδίου συνεννόησης με την γειτονική χώρα, είναι σαφές πώς δεν μπορεί.

Γι΄ αυτό και τα πράγματα θα περιπλακούν επικίνδυνα εφόσον επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες για πίεση του ξένου παράγοντα, σε μία συγκυρία που εταίροι και σύμμαχοι θέλουν να επιβάλλουν την πλήρη ένταξη της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή κοινή άμυνα, αγνοώντας προκλητικά ότι αυτή η χώρα απειλεί (casus belli) την Ελλάδα για την άσκηση του αναφαίρετου δικαιώματός της για επέκταση των χωρικών υδάτων, κατά το διεθνές δίκαιο.

«Ο Κώστας Σημίτης αποτελεί την πολιτική μου συνείδηση που την καλλιέργησα, την μπόλιασα με το παράδειγμα του…Δέσμευση μας, ως τιμή στη μνήμη του, ο διαρκής αγώνας για μια ισχυρή Ελλάδα, με σύγχρονη δημοκρατική διακυβέρνηση και κοινωνική δικαιοσύνη», υπογραμμίζει ο Υπουργός.

Ολόκληρη η ανάρτηση του κ. Χρυσοχοΐδη είναι η εξής:

«Αποχαιρετώ μαζί με όλους τους Έλληνες τον Κώστα Σημίτη, τον πρωθυπουργό της Ελλάδας που η θητεία του αποτέλεσε έναν από τους πιο σημαντικούς σταθμούς στην πρόσφατη εθνική μας διαδρομή.

Ο Κώστας Σημίτης με την πολιτική και προσωπική του στάση διατύπωσε ένα ξεχωριστό παράδειγμα πολιτικού που έθετε εθνικούς στόχους και τους πετύχαινε. Με απαράμιλλο πείσμα, με σχεδόν εμμονική προσήλωση στις αξίες και αρχές, που αποτέλεσαν τους πυλώνες της πολιτικής του, ανέδειξε ως σημαία τον εκσυγχρονισμό της χώρας, την ενδυνάμωση της ισχύος της και την πλήρη ενσωμάτωση της στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Ευρώ, Κύπρος, μεγάλα έργα έβαλαν την Ελλάδα στον 21οαιώνα. Απολύτως δίκαια, τοποθετείται στους ιστορικούς ηγέτες της χώρας.

Η σχέση μου με τον Κώστα Σημίτη είναι βιωματική. Σφυρηλατήθηκε μέσα από την άσκηση της πολιτικής. Τροφοδοτήθηκε με τη διαρκή εφαρμογή του πολιτικού του παραδείγματος και έτσι ασπάστηκα ένα τρόπο δουλειάς που τον χαρακτηρίζουν η αφοσίωση, η προσήλωση, η ανυποχώρητη στάση απέναντι στην επίτευξη του στόχου.

Μαζί του διδάχθηκα την πολιτική. Λίγα χρόνια πριν την ένταξη στην ΟΝΕ και το Ευρώ ο υπουργός Κώστας Σημίτης συνέταξε σημαντικά νομοθετήματα που αφορούσαν τη ρύθμιση του ανταγωνισμού, την απελευθέρωση των αγορών, την προστασία του καταναλωτή και πολλά άλλα θεσμικά μέτρα που αποτέλεσαν την βάση λειτουργίας της αγοράς και της οικονομίας. Και ταυτόχρονα κάθε βδομάδα με «εξέταζε» κατά πόσο απέδιδε ο αγώνας για την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού που αποτελούσε εθνικό στόχο και προαπαιτούμενο για την ένταξη μας στην ΟΝΕ. Νεαρός πολιτικός θώπευα τότε τους εκπροσώπους των εργαζόμενων και των φορέων της αγοράς που πίεζαν για τα αιτήματα τους. Μα αυτός με επανέφερε διαρκώς στην τάξη επιμένοντας ότι η επίτευξη του στόχου θα ωφελήσει πρώτα αυτούς .

Πράγματι, δικαιώθηκε όταν η χώρα το έτος 2000 είχε εκπληρώσει τα προαπαιτούμενα για την είσοδο της στην ιστορικότερη ίσως φάση της ευρωπαϊκής της ολοκλήρωσης.

Το πολιτικό του παράδειγμα ακολούθησα και όταν ξαφνικά με ένα τηλεφώνημά του τοποθετήθηκα στο υπουργείο Δημόσιας Τάξης καλώντας με στη συνέχεια να εργαστώ για την εξάρθρωση της 17Ν. Ήταν μια συγκλονιστική δοκιμασία για μένα όταν λίγες εβδομάδες μετά την ανάληψη των καθηκόντων μου, και ενώ επιχειρούσα να κατανοήσω στην ουσία τους τα θέματα του υπουργείου, με ύφος απόλυτα σοβαρό και σχεδόν αυστηρό μου ζήτησε να ασχοληθώ με την τρομοκρατία.

Σε κάθε μας συνάντηση με το ίδιο ύφος του ανθρώπου και πρωθυπουργού που είχε απόλυτη αίσθηση της ευθύνης του, απέρριπτε, με τρόπο κάθετο, τις διάφορες θεωρίες που επιχειρούσα κι εγώ να επαναλάβω για την προέλευση και δράση των μελών της 17Ν. Έτσι, πολύ γρήγορα συνειδητοποίησα ότι με τον Σημίτη τα λόγια δεν περνούσαν, ότι όφειλα να εργαστώ με σχέδιο, με εμβάθυνση της έρευνας και τελικά να ακολουθήσω ένα μοντέλο πολιτικής που δεν ήταν άλλο από τη δική του μεθοδικότητα, σκληρή και επίμονη δουλειά. Έτσι φτάσαμε στο τόσο ποθούμενο αποτέλεσμα μετά από 27 ολόκληρα χρόνια αδυναμίας του ελληνικού κράτους.

Ο Κώστας Σημίτης είναι μεγάλο μέρος της ζωής μου. Αποτελεί την πολιτική μου συνείδηση που την καλλιέργησα, την μπόλιασα με το παράδειγμα του. Αποτελεί ωστόσο και κομμάτι της ψυχής μου, των συναισθημάτων μου, γιατί ήταν συγκλονιστική η παρουσία του στη διαδρομή μου, που τελικά εξελίχθηκε σε αμοιβαία αγάπη και εμπιστοσύνη. Οι παρακαταθήκες του είναι εδώ παρούσες, ζωντανές και αποτελούν τις βασικές συνιστώσες της πορείας του έθνους. Δέσμευση μας, ως τιμή στη μνήμη του, ο διαρκής αγώνας για μια ισχυρή Ελλάδα, με σύγχρονη δημοκρατική διακυβέρνηση και κοινωνική δικαιοσύνη».

Τάσος Γιαννίτσης: Έβαλε την Ελλάδα πάνω από αυτόν και την πήγε ψηλότερα

Η αναφορά στον Κωνσταντίνο Σημίτη δεν έχει την έννοια της αποτίμησης του έργου του. Είμαστε πολύ χαμηλά για να αποτιμήσουμε το μέγεθος και την τεράστια συμβολή στην εξέλιξη της χώρας του πρώην πρωθυπουργού, στην ουσία, να αποτιμήσουμε μια ζωή ολόκληρη συνυφασμένη με το μετεμφυλιακό κλίμα της δεκαετίας του 1960 στο οποίο μεγάλωσε ο Κωνσταντίνος Σημίτης, το πώς εντάχθηκε στο ΠΑΣΟΚ, τι μάχες έδωσε μέσα στον πολιτικό του χώρο, τι επικρίσεις, επιτυχίες, αλλά και απογοητεύσεις έζησε στα διάφορα σημεία της ζωής του.

Η ανάληψη της διακυβέρνησης και της προεδρίας του ΠΑΣΟΚ από τον Κ. Σημίτη, το 1996, έφερε ένα νέο άνεμο σε μια κοινωνία, που αρεσκόταν ή είχε συνηθίσει να παλινδρομεί κάθε τόσο μεταξύ ελλειμμάτων και πολιτικών σταθεροποίησης, μεταξύ αναπτυξιακής φιλολογίας και λατινοαμερικάνικης πραγματικότητας, μεταξύ ευρωπαϊκού μεγαλοϊδεατισμού και ανατολίτικης οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής: Ρουσφέτια, παροχές, δικαιολογίες, άγνοια, αδυναμία κατανόησης στοιχειωδών κανόνων που καθορίζουν την πορεία μιας σύγχρονης κοινωνίας, μίσος-κακία-μικρότητες.

Ο Σημίτης άλλαξε τους όρους του παιχνιδιού. Κατανόησε, όπως άλλωστε και ο Ανδρέας Παπανδρέου όταν τάχθηκε υπέρ της ένταξης στην ΟΝΕ, ότι η Ελλάδα εντός ΟΝΕ θα είχε την ευκαιρία επιλογής: Προς το καλύτερο ή το χειρότερο. Εκτός ΟΝΕ η επιλογή θα ήταν μονόδρομος: Προς το χειρότερο. Κατανόησε, επίσης, από πολύ νωρίς, ότι η θέση της χώρας στη διαδικασία εξέλιξης της Ευρώπης θα καθοριζόταν από την ικανότητά του να συλλάβει «το σφυγμό της ιστορίας» και να πείσει το κόμμα του να τον ακολουθήσει. Τα πέτυχε.

Ο Σημίτης ακολούθησε μια συνολική πολιτική -οικονομική-κοινωνική-εξωτερική-θεσμική-, που μέσα σε λίγα χρόνια έδωσε πρωτόγνωρα αποτελέσματα. Ο Σημίτης κατανόησε ότι επιτυχία σε ένα μεγάλο πεδίο απαιτεί επιτυχία σε πολλά. Ότι ήταν αναγκαία μια ισορροπία μεταξύ οικονομικής, κοινωνικής και άλλων μορφών πολιτικής, όπου η επιτυχία της μιας θα στήριζε την επιτυχία της άλλης, και όλες μαζί το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα.

Για πρώτη φορά μετά τη μεταπολίτευση, η μακροοικονομική σταθεροποίηση συμβάδισε με ισχυρές αναπτυξιακές επιδόσεις. Επιτυχία της οικονομικής πολιτικής έκανε εφικτά σημαντικά μέτρα κοινωνικής πολιτικής (ΕΚΑΣ, Ταμείο Αγροτών, αυξήσεις συντάξεων, επιδόματα κοινωνικής στήριξης) και, επίσης, μισθολογικές αυξήσεις, που βελτίωσαν τις συνθήκες ζωής εκατοντάδων χιλιάδων εργαζόμενων. Η επιτυχία στο εσωτερικό μέτωπο έδινε αξιοπιστία και προετοίμαζε την επιτυχία στις εξωτερικές σχέσεις με την Ε.Ε., τις ΗΠΑ, τα Βαλκάνια κ.α.

Χωρίς την αξιοπιστία που κέρδισε την πρώτη τετραετία στα εσωτερικά θέματα, δεν θα έφτανε ποτέ να οικοδομήσει την αξιοπιστία της χώρας και μια προσωπική αξιοπιστία απέναντι σε κορυφαίους ηγέτες της Ε.Ε., να τους πείσει να ασχοληθούν με τα θέματα μιας χώρας που μέχρι τότε ταλαντευόταν μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, ώστε να επιτύχει τα σημαντικά πακέτα χρηματοδότησης, την ένταξη στην ΟΝΕ, την ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε. χωρίς τη λύση του Κυπριακού και να αναγνωρίσουν τη συμβολή του στην αντιμετώπιση μερικών από τα πιο δύσκολα θέματα της Ε.Ε. (πόλεμος στο Ιράκ). Το οικονομικό υπόβαθρο που οικοδόμησε και οι επιδόσεις που πέτυχε, αποτέλεσαν σημαντικό μοχλό και για τις σχέσεις με τα Βαλκάνια και την Τουρκία, ανεξάρτητα από την τροπή που πήραν μετά το 2004.

Ωστόσο, υπάρχει και μια πρόσθετη, γενικότερη, διαπίστωση: Τόσο η περίοδος Σημίτη, όσο και όλη η περίοδος των πενήντα ετών της μεταπολίτευσης, κινήθηκαν ως εάν παράλληλα υπήρχε μια συνεχής, αφανής δύναμη, που καθώς η χώρα εξελισσόταν, τραβούσε τις εκσυγχρονιστικές ή άλλες αναγκαίες αλλαγές -κάθε κόμματος- προς τα πίσω. Η δύναμη αυτή εκκολαπτόταν μέσα στα κόμματα αλλά και σε τμήματα της κοινωνίας. Είναι μια δύναμη που υπονομεύει ό,τι γίνεται και κρατάει κολλημένη την κοινωνία σε ψευδαισθήσεις.

Έτσι, η πραγματικότητα άλλαζε, αλλά όχι όσο απαιτούσαν οι εξελίξεις, ή ακόμα, μετά από κάποιο διάστημα, επέστρεφε συχνά σε αρχικές μορφές, και πολλά προβληματικά χαρακτηριστικά παρέμεναν, παραλλάσσονταν ή και ισχυροποιούνταν. Αδύναμη μετασχηματιστική διάσταση της πολιτικής είχε ως αποτέλεσμα ότι καταστάσεις όπως η διαφθορά, οι αδυναμίες στο κράτος δικαίου και στη δικαιοσύνη, η φοροδιαφυγή, η παραοικονομία, η λειτουργία του δημόσιου τομέα και ο τρόπος διακυβέρνησης, η εκπαίδευση, η άγνοια και τα άκρως προβληματικά χαρακτηριστικά σε πολλά άλλα πεδία να παραμένουν διαχρονικά άθικτα.

Η Ελλάδα πρέπει να αισθάνεται τυχερή που πρόσωπα όπως ο Κ. Σημίτης βρέθηκαν στην κορυφή της διακυβέρνησης σε μια τόσο κρίσιμη φάση. Ο Σημίτης έκανε έργο ζωής να πάει την Ελλάδα ψηλότερα -και την πήγε. Με τις αντιδράσεις, τον πόλεμο, τα χαμερπή που συνόδεψαν συχνά τη διαδρομή του θα ήταν το πιο εύκολο γι’ αυτόν να επιλέξει κάτι που θα ήταν απαλλαγμένο από όλα αυτά. Δεν το έκανε, ανέλαβε το κόστος και κέρδισε η χώρα. Για το λόγο αυτό και γιατί έβαλε τη χώρα του πάνω από τον εαυτό του ήταν και μεγάλος πολιτικός -statesman.

Μετά που ο Κ. Σημίτης παρέδωσε την εξουσία, η Ελλάδα είχε την 14η θέση στην Ευρώπη των 27 χωρών. Είχε αποκτήσει θέση follower, μιας χώρας δηλαδή που μπορούσε να ακολουθεί με επιτυχία τους εταίρους της στην Ε.Ε. Σταδιακά, η Ελλάδα έχει βρεθεί στην 26η θέση και έχει μετατοπιστεί σε θέση «χώρας καθυστέρησης» (laggard).

Η απώλεια του Κ. Σημίτη σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής. Θέτει, έτσι, το ερώτημα τι κάνουμε στα χρόνια που έρχονται, τα οποία συνδέονται με δύσκολες πιέσεις και αβεβαιότητες. Σε τέτοιες στιγμές, ίσως το παράδειγμα ανθρώπων που έγραψαν ιστορία μπορεί να είναι χρήσιμο.

Άννα Διαμαντοπούλου: Ο ηγέτης του Εκσυγχρονισμού

Έφυγε από κοντά μας ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες πολιτικούς από την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους.

Ο Κώστας Σημίτης υπήρξε μια πολυσχιδής προσωπικότητα:

Ήταν ο επαναστάτης με αιτία που πολέμησε την χούντα.
Ήταν ο συνιδρυτής και δεύτερος πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ μετά τον Ανδρέα Παπανδρέου, του μεγαλύτερου κινήματος – κόμματος που γνώρισε η Ελληνική Δημοκρατία.
Ήταν ο συνεπής και διορατικός Σοσιαλδημοκράτης που έπιανε τα μηνύματα των καιρών, που ανίχνευε και προετοίμαζε το μέλλον κατανοώντας πως η στασιμότητα γεράζει τις ιδεολογίες.
Ήταν ο «αιρετικός» με άποψη και με πειθαρχημένη διαφωνία στις πολιτικές του κόμματος του επιλέγοντας πολλές φορές την πολιτική μοναξιά από τον συμβιβασμό.
Ήταν ο διανοούμενος που πρώτα με το μολύβι και το χαρτί και μετά με την οργανωμένη και μεθοδική δράση του δημιούργησε το πάντα αναζητούμενο και μηδέποτε κυρίαρχο μέχρι τότε εκσυγχρονιστικό κίνημα.
Ήταν ο Ευρωπαϊστής με βαθειά γνώση και όραμα και κυρίως πίστη για το μέλλον μιας Ευρώπης δημοκρατικής και κοινωνικής. Μιας Ευρώπης που προτεραιότητα έχουν η ειρήνη και η ευημερία των λαών της.

Ο Κώστας Σημίτης ανήκε σε εκείνους τους μεγάλους ηγέτες που προίκισαν την Ελλάδα με πολιτικές μεγάλων οριζόντων και με επιτεύγματα μεγάλων στόχων. Οι επιλογές του, η επιμονή του, η μεθοδικότητα του (που αποτυπώθηκε με το περίφημο μπλοκάκι) καθόρισαν και σφράγισαν την πορεία της χώρας μετά την μεταπολίτευση και διαμόρφωσαν το σημερινό ελληνικό κράτος με την συμμετοχή της χώρας στην ΟΝΕ, με τα μεγάλα έργα που έδωσαν νέες δυνατότητες στη χώρα, με μια μελετημένη κοινωνική πολιτική, με το ΕΚΑΣ και την Βοήθεια στο Σπίτι, αλλά και την ιστορικής σημασίας Εθνική Επιτυχία Εισόδου της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο πολιτικός που πέτυχε εμβληματικούς εθνικούς στόχους, όπως το να βάλει την Ελλάδα στον βασικό πυρήνα της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης και να εντάξει την Κύπρο στην ΕΕ, κόντρα σε όλες τις προβλέψεις, αλλά και τις επιθυμίες ευρωπαίων ηγετών της εποχής, διέπονταν σταθερά από το φρόνημα του πατριωτισμού που απέρριπτε τις μεγάλες λέξεις και τις «τζάμπα μαγκιές».

Έγραφε ο Κώστας Σημίτης σε ένα από τα βιβλία του:

«Ο εθνικιστικός λαϊκισμός αγνοεί εσκεμμένα τα γεωπολιτικά δεδομένα, την αλληλεξάρτηση στον σημερινό κόσμο, παραβλέπει ότι η απήχηση και η ισχύς μιας χώρας καθορίζονται από την οικονομική της δυναμική, την συνεισφορά της στην παγκόσμια συνεργασία και την δημιουργική παρουσία της στις διεθνείς σχέσεις. Πολιτική δεν ασκείται ως αντίδραση! Απαιτεί προοπτικές , μακροπρόθεσμες επιδιώξεις που βοηθούν την χώρα να επηρεάζει τις εξελίξεις. Η ηχηρή διαμαρτυρία είναι χωρίς αποτέλεσμα , όταν εξαρτάσαι μονίμως από δάνεια, από εξαιρέσεις στις γενικές ρυθμίσεις μιας συνεργασίας, από την κατανόηση και την ανοχή εκείνων με τους οποίους συνεργάζεσαι. H αντιμετώπιση των εθνικών ζητημάτων απορρέει και είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη με τον μείζονα άξονα του Εκσυγχρονισμού της Κοινωνίας. Η πατρίδα είναι όραμα για το μέλλον και όχι μεμψιμοιρία για το παρόν».

Είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η προτεραιότητα του Κ. Σημίτη αφορούσε πρώτα από όλα τον εκσυγχρονισμό της κοινωνίας.

Ο ΟΠΕΚ είναι Όμιλος Προβληματισμού για τον Εκσυγχρονισμό της Κοινωνίας. Οι μεγάλες πολιτικές ιδέες, οι εθνικοί στόχοι πρέπει να προκύψουν ή να γίνουν τμήμα της σκέψης και των «θέλω» των πολιτών. Όλα τα επιτεύγματα όπως και ο ίδιος αναφέρει δεν είναι φυσικά ατομικά. Όλα οφείλονται στην δύναμη ενός ρεύματος που διαπέρασε την κοινωνία σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο.

Το ρεύμα του Εκσυγχρονισμού (που ή είναι κοινωνικός ή δεν έχει αποτέλεσμα) παρουσιάζεται κατά περιόδους από την ίδρυση του ελληνικού κράτους μέχρι σήμερα. Το ρεύμα αυτό στήριζε (εκφραζόμενο άλλοτε από μικρές και άλλοτε από μεγάλες ομάδες πολιτών) αυτούς τους ηγέτες με αυτές τις απόψεις και τις πολιτικές ως η αντίρροπη δύναμη στον επικρατούντα επί δεκαετίες λαϊκισμό, την αδράνεια, τον ιδιοτελή εθνικισμό, τον πελατειασμό, την κομματοκρατία, και εν τέλει την στασιμότητα και την παρακμή.

Ο ηγέτης και αυτό το κοινωνικοπολιτικό ρεύμα, επικράτησαν μέσα από τις βαθιά πολιτικές διαδικασίες και την σύγκρουση δύο ρευμάτων στο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ το 1996. Το συνέδριο και οι εξελίξεις που ακολούθησαν δείχνει και στα σημερινά κόμματα πόσο ουσιαστικό για το μέλλον της χώρας είναι η σημασία των πολιτικών προτάσεων, των νέων ιδεών, οι πραγματικές συγκρούσεις και συνθέσεις, η αποδοχή και η συνεργασία με τον άλλον, και όχι απλά οι προσωπικές φιλοδοξίες και ομαδοποιήσεις γύρω από αρχηγούς.

Η νίκη του εκσυγχρονιστικού ρεύματος το 1996 όρισε μια νέα πορεία της χώρας, ανέδειξε και δημιούργησε γενιές στελεχών που άφησαν έργο και αποτύπωμα, σε όλους τους τομείς μέχρι σήμερα. Το εκσυγχρονιστικό κίνημα έδωσε πολιτικό περιεχόμενο στον όρο του εκσυγχρονισμού. Απάντησε στο ειδικό πρόβλημα της χώρας που είχε να κάνει με την υστέρηση, τα μεγάλα κοινωνικά ζητήματα, και τις ελλείψεις στη λειτουργία του κράτους και την πελατειακή πολιτική.

Οι στόχοι του εκσυγχρονισμού προσαρμόζονται σε κάθε περίοδο. Σήμερα είναι η νέα μορφή ανισοτήτων, ο ψηφιακός μετασχηματισμός , η ανθεκτικότητα των κοινωνιών και της οικονομίας απέναντι στην κλιματική αλλαγή, το δημογραφικό ζήτημα. Η πολιτική όμως του εκσυγχρονισμού δεν είναι απλά οι τεχνικές βελτιώσεις, δεν είναι οι κρατικές παροχές, δεν είναι απλά οι ρυθμιστικές παρεμβάσεις εκ των άνω, προϋποθέτει επιμονή στις αρχές και στις αξίες που αφορούν στην ανάπτυξη και την συμμετοχή της κοινωνίας με δικαιοσύνη. Ο εκσυγχρονισμός δεν μπορεί να συνυπάρχει με εμμονή στο παρελθόν με αντιλήψεις που δεν ανταποκρίνονται στα σημερινά προβλήματα.

Όπως συμβαίνει με όλους τους Ηγέτες είχε δύσκολες στιγμές, ανεκπλήρωτους στόχους, συμβιβασμούς, συνάντησε αξεπέραστα εμπόδια, και έκανε και ο ίδιος λάθη επιλογών.

Για όλα αυτά έγραψε ο ίδιος αναλυτικά. Στις εκατοντάδες σελίδες των βιβλίων του αναλύει πολιτικές , εξιστορεί γεγονότα, παρουσιάζει αποτελέσματα, επισημαίνει αδυναμίες και προτείνει κατευθύνσεις για το μέλλον. Το συγγραφικό του έργο θα αποτελέσει σημαντική πηγή για τους ιστορικούς αλλά και τους πολιτικούς του σήμερα, αλλά και του μέλλοντος.

Δίπλα του ακοίμητο και αόρατο φρουρό είχε πάντοτε την Δάφνη Σημίτη. Η σημασία των συντρόφων στις θυελλώδεις περιπέτειες της πολιτικής, είναι εξαιρετικά σημαντική.

Ας τιμήσουμε σήμερα την μνήμη του υπενθυμίζοντας προς κάθε κατεύθυνση ότι η μάχη για τον Εκσυγχρονισμό της Ελλάδας δεν τελειώνει ποτέ… για μεγάλα διαστήματα ξαποσταίνει… και μένει κάθε φορά να τραβήξει προς την δόξα ξανά.

Χρήστος Ροζάκης: Η εξωτερική πολιτική του Κωνσταντίνου Σημίτη

Είμαι συγκλονισμένος από τον αιφνίδιο θάνατο, που μου αναγγέλθηκε βίαια σήμερα το πρωί, Κυριακή. Ήταν για εμένα ένας πολύ καλός φίλος, και συνεργάτης για 40, περίπου, χρόνια. Κι είναι τιμή μου, εν είδει νεκρολογίας, να γράψω αυτό το σημείωμα στη μνήμη του.

Ο Κωνσταντίνος Σημίτης υπήρξε μια πολυσχιδής προσωπικότητα, από αυτές που αφήνουν τα ίχνη τους με ό,τι καταπιαστούν. Δεν θα αναφερθώ στην ακαδημαϊκή δράση του, ούτε στην αντιστασιακή του δραστηριότητα στη διάρκεια της επτάχρονης δικτατορίας. Δεν θα αναφερθώ ούτε στην πολιτική του στα χρόνια της οκτάχρονης διακυβέρνησης της χώρας από αυτόν. Άλλοι , πιο αρμόδιοι από εμένα ας αναλύσουν , χωρίς να τον θεοποιούν ,αυτά τα πεπραγμένα. Δεν μπορώ, πάντως, να μην αναφέρω ότι σε μια εποχή άγριου λαϊκισμού, υπήρξε μια εξαίρεση μετριοπάθειας και λογικής, ένας πραγματικός εκσυγχρονιστής, που δυστυχώς το κόμμα που ηγείτο, δεν ήταν έτοιμο ούτε να αναγνωρίσει, ούτε να επαινέσει το έργο του. Με αυτή την ανείπωτη πικρία θα έφυγε από αυτόν τον κόσμο.

Πάντως στην εξωτερική του πολιτική άφησε έργο αξεπέραστο: Και πρώτα θα πρέπει να υποδείξουμε τις τεράστιες προσπάθειες που κατέβαλε, κι αυτός κι η κυβέρνηση του, προκειμένου να ανταποκριθεί η χώρα στην ένταξή της στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ). Έργο τιτάνιο, που είχε ξεκινήσει λίγο πριν από την ανάληψη της διακυβέρνησης από αυτόν, αλλά εντατικοποιήθηκε και έγινε συστηματικό από τον χρόνο της κυβερνητικής αλλαγής. Ήταν ένα έργο, όχι απλά δημοσιονομικής πειθαρχίας, αλλά ένα έργο αλλαγής νοοτροπίας , αλλαγή του τρόπου σκέπτεσθαι και πράττειν των Ελλήνων, που στέφθηκε από επιτυχία. Με αποτέλεσμα να ενταχθεί η Ελλάδα στην ΟΝΕ, και να καθιερώσει το ευρώ , ως νόμισμα της. Έτσι, ο Κ. Σημίτης ολοκλήρωσε το έργο του Κ. Καραμανλή, που πρώτος μας είχε εντάξει στην τότε ΕΟΚ.

Αυτό που δεν έτυχε του ίδιου ενθουσιασμού, αν και ήταν ριζικά προοδευτικό, υπήρξε η απόφαση του Ελσίνκι. Γι΄ αυτό δούλεψε συστηματικά με τους συνεργάτες του ένα χρόνο πριν το 1999, συμπαρασύροντας ολόκληρο το υπουργείο Εξωτερικών στη δραστηριότητα αυτήν.

Και ήταν δύσκολο το εγχείρημα να μεταπείσεις την τότε ΕΟΚ, στις ελληνικές απαιτήσεις. Πρώτον, στην απαίτηση να ενταχθεί η Κύπρος, μια διαιρεμένη χώρα από την εισβολή και κατοχή της Τουρκίας στο βόρειο τμήμα του νησιού. Ήταν μια απαίτηση που ερχόταν σε αντίθεση με τη λογική της ΕΟΚ, η οποία δεν ήθελε με κανέναν τρόπο να δεχτεί τη Δημοκρατία της Κύπρου, ως πλήρες μέλος της, χωρίς την προηγούμενη επίλυση του Κυπριακού. Και τούτο ήταν εύλογο, καθώς ο Οργανισμός θα κληρονομούσε την πολιτική αστάθεια στο νησί, και, συνεπώς, θα επιβαρυνόταν με μια διαφορά που δεν θα ήθελε να αναλάβει. Δεύτερον, στην «κοινοτικοποίηση» των Ελληνοτουρκικών. Δηλαδή, στην ανάληψη της ευθύνης της Τουρκίας, προκειμένου να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις ένταξης της στην ΕΟΚ, να επιλύσει όλα τα προβλήματα που είχε με τις γειτονικές χώρες, με διάλογο και, σε περίπτωση αδιεξόδου, με παραπομπή των διαφορών στο Διεθνές Δικαστήριο Δικαιοσύνης. Και λέω «κοινοτικοποίηση» , γιατί η ίδια η ΕΟΚ καθίστατο ελεγκτικός παράγοντας της προόδου της επίλυσης των διαφορών, με την ανάληψη παρακολούθησης των εξελίξεων στην επίλυση, και εξάρτηση της Τουρκικής υποψηφιότητας από αυτήν. Πρώτη κρίσιμη ημερομηνία ήταν ο Δεκέμβριος του 2004, όπου η Ελλάδα θα έπρεπε να αναφέρει στην ΕΟΚ την πρόοδο στην επίλυση των προβλημάτων με τη γειτονική χώρα. Κάτι που ήταν προϋπόθεση για τη συνέχιση της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας. Και οι δυο αυτοί όροι έγιναν δεκτοί από τις χώρες της ΕΟΚ, σε μια περίοδο που τόσο αυτή, όσο και η Τουρκία ήταν πλησίστιοι για την ένταξη, κάτι που η Ελλάδα εκμεταλλεύθηκε στο έπακρον, μαζί με την απειλή ότι θα προβάλει αρνησικυρία για την ένταξη 10 χωρών στους κόλπους του Οργανισμού.

Την απόφαση του Ελσίνκι του Δεκεμβρίου 1999, ακολούθησε μια προσέγγιση των δυο χωρών, με την έναρξη διερευνητικών επαφών, που είχαν ως στόχο την προλείανση του εδάφους, πριν από την έναρξη επίσημων διαπραγματεύσεων για την επίλυση της διαφοράς για την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου. Κορυφαίο θέμα των διερευνητικών υπήρξε το ζήτημα της διεύρυνσης της αιγιαλίτιδας ζώνης της Ελλάδας (και της Τουρκίας, όπου αυτό θα ήταν δυνατό). Και τα αποτελέσματα των διερευνητικών ήταν θετικά, αν αναγνωρίσουμε ότι σε κάποια φάση τους η Τουρκία είχε δεχτεί τα 12ν.μ. για τις ηπειρωτικές ακτές της χώρας μας, με την προϋπόθεση, όμως, τα νησιά μας να διατηρήσουν το τρέχον καθεστώς των 6 ν.μ. της αιγιαλίτιδας ζώνης. Δυστυχώς, οι πρόωρες εκλογές δεν επέτρεψαν την ολοκλήρωση του Ελσίνκι, και το έργο παρέμεινε ημιτελές. Τουλάχιστον, με την Κύπρο να είναι πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στράτος Φαναράς: Έφυγες λοιπόν Πρόεδρε…

Το νιώθαμε πως κάτι έχεις βάλει πάλι στο μυαλό σου, τελευταία δεν ήθελες πολλά πολλά…δε βλέπει πολλούς Στράτο…μου είχε πει η Ρίτα σε μια από τις τελευταίες μας συναντήσεις…

εξαιρέσεις κάνει…

Λένε πως θα γράψει η Ιστορία για σένα, ποιες ήταν οι μεγάλες σου στιγμές και ποιες οι αδυναμίες σου και ναι, έτσι θα γίνει σίγουρα, ήδη έχει πιάσει δουλειά. Εδώ και χρόνια. Από τότε που συνομιλούσες μαζί της, που την συνδιαμόρφωνες, από τα νιάτα σου.

Λένε επίσης ότι την Ιστορία τη γράφουν κάθε φορά οι νικητές κι αλλοίμονο μην τύχει και σε θεωρήσουν εχθρό τους, όσο πιο ψηλά έφτασες τόσα περισσότερα θα επιδιώξουν να σου φορτώσουν, είτε από άποψη, είτε από ανεντιμότητα.

Λένε ακόμα από χθες, πως με το θάνατό σου, τελειώνει μια εποχή. Ότι έφυγε ο τελευταίος των μεγάλων πολιτικών ηγετών.

Ειδικά σ’ αυτό το τρίτο δε θα συμφωνήσω. Οι εποχές τελειώνουν με το θάνατο των ιδεών κι όχι των ανθρώπων.

Σε όλους εμάς που είχαμε το προνόμιο να ζήσουμε στην εποχή σου, να «συνομιλήσουμε» μαζί σου, πέφτει ο κλήρος και η ευθύνη να κρίνουμε αμερόληπτα και δίκαια τη διαδρομή σου. Και σε όσους μοιραστήκαμε αξίες, ιδέες και προσδοκίες με σένα, πέφτει ο κλήρος να μην υποστείλουμε τις σημαίες, όπως εξάλλου δεν τις υπέστειλες ποτέ κι εσύ.

Πέφτει ο κλήρος να αναδείξουμε την πολιτική στρατηγική σου σκέψη που οδήγησε την Ελλάδα στη ζώνη του Ευρώ, που έβαλε την Κύπρο στην ευρωπαϊκή οικογένεια και πάνω απ΄ όλα έκανε σημαία μας τη θεσμική και κοινωνική σύγκλιση της χώρας μας με την προηγμένη Δύση. Πολιτική στρατηγική που σήμερα μοιράζονται ηγέτες από όλο το ιδεολογικό και πολιτικό φάσμα, υιοθετώντας τις έννοιες της σύγκλισης με την Ευρώπη αλλά και την αέναη εκσυγχρονιστική προσπάθεια για να παίρνει υπόσταση η επιδίωξη της συνοχής, της συμπερίληψης και της διεύρυνσης των δημοκρατικών κατακτήσεων.

Σ’ αυτό το σημείωμα που είχε την καλοσύνη να μου ζητήσει το KReport, σκέφτηκα για μια στιγμή να εξιστορήσω στιγμές που έζησα μαζί σου, μα αυτές οι ώρες είναι οι δικές σου και κάθε υποψία αυτό-αναφορικότητας μοιάζει άκομψη και δεν θα το κάνω. Ίσως να υπάρξουν ευκαιρίες στο μέλλον γι’ αυτό. Όμως, αυτές τις στιγμές, στη σκέψη μου έρχεται η ανθρώπινη πλευρά σου, ο χαρακτήρας σου, όσο μπόρεσα κι όσο μου επέτρεψες να τον γνωρίσω.

Τι ήταν τελικά ο Κώστας Σημίτης; Ποιες πλευρές της προσωπικότητας του ξεχώρισα;

Η εργατικότητα του ήταν παροιμιώδης, όλοι to ξέρουν αυτό. Αναπόσπαστη με αυτήν ήταν η επιμέλεια του, τίποτα δεν άφηνε να ξεχαστεί, όλοι έχουν ακούσει για το περίφημο μπλοκάκι του.

Η θεωρητική του συγκρότηση επίσης – ήταν συνομιλητής διανοούμενων παγκόσμιας εμβέλειας.

Αποχαιρετώντας τον, όμως, θα μιλήσω για δυο χαρακτηριστικά του σχετικά άγνωστα.

Ο Κώστας Σημίτης ήταν ένας άνθρωπος με εσωτερική πληρότητα γι’ αυτό και χαιρόταν με τη χαρά του άλλου. Νοιαζόταν για τις δυσκολίες, βοηθούσε όταν μπορούσε. Γι’ αυτό και όταν καθόταν στα μεγάλα τραπέζια των ηγετών του κόσμου, οι συνομιλητές του ξέρανε ότι έχουν να κάνουν με ένα «μετέχοντα». Με έναν που δεν κρυβόταν στα αμπάρια όταν το παγκόσμιο καράβι έβαζε νερά, αλλά ήταν παρών, εκεί, στο κατάστρωμα με όλες τις δυνάμεις του.

Δεύτερο και σημαντικότερο για μένα (και ο νοών νοείτω): ήταν φιλαλήθης κι αυτό του κόστιζε πολύ και πολιτικά και προσωπικά. Στις δύσκολες στιγμές του, ένιωθε το βάρος της ευθύνης του, δυο και τρεις φορές μεγαλύτερο από αυτό που του χρέωναν ακόμα και οι αντίπαλοι του.

Ελάχιστοι το ένιωσαν. Πολλοί το αξιοποίησαν.

Μ’ αυτές τις λίγες σκέψεις σε αποχαιρετώ Πρόεδρε.

Κι αν είχαμε άλλη μια ζωή και οι δρόμοι μας διασταυρώνονταν ξανά και πάλι ναι θα απαντούσα στο προσκλητήριο σου.

Εξάλλου, παραμένει τόσο επίκαιρο…

Νίκος Χριστοδουλάκης: Μια άγνωστη σύγκρουση και το τίμημα που είχε

Είναι απολύτως βέβαιο ότι το επόμενο διάστημα θα γεμίσει ο τόπος από εγκωμιαστικά σχόλια για τον Κώστα Σημίτη, με τα οποία θα εξυμνούνται πολλά από τα πεπραγμένα της οκταετούς πρωθυπουργίας του – από την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωζώνη και την είσοδο της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση έως τις μεταρρυθμίσεις των Ανεξάρτητων Αρχών, τις προσεκτικές αποκρατικοποιήσεις και την επίπονη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων. Φυσικά δεν θα λείψουν ούτε οι επικρίσεις για τις παθογένειες που εμφανίστηκαν επί θητείας του – από την ξέφρενη άνοδο και πτώση του Χρηματιστηρίου παρά τις διαρκείς προειδοποιήσεις που ο ίδιος έκανε έως την σύγκρουση για το Ασφαλιστικό όταν ξεσηκώθηκαν εναντίον του οι θιγόμενες συντεχνίες. Και από τον χειρισμό της κρίσης στα Ίμια που ο ίδιος είχε διατάξει να ανακαταληφθούν μετά την τουρκική απόβαση έως την τοξικότητα των εξοπλιστικών σκανδάλων που προκλήθηκαν από επίορκους εντεταλμένους της διακυβέρνησης του.

Όλα αυτά τα ζητήματα θα έχουμε την ευκαιρία να τα αναλύσουμε και να δούμε το πραγματικό τους βάρος στην διάρκεια της πρωθυπουργίας Σημίτη. Μιας θυελλώδους οκταετίας, το αποτύπωμα της οποίας μπορεί κανείς να αποτιμήσει εύκολα συγκρίνοντας από πού παρέλαβε την Ελλάδα το 1996 και πού την παρέδωσε το 2004. Από την κληρονομιά δημοσιονομικής αναξιοπιστίας του 1990-93, την ατέρμονη δυστοκία των μεταρρυθμίσεων, και την προβληματική διακυβέρνηση λόγω της ύστερης ασθένειας του Α. Παπανδρέου, παρέδωσε μια χώρα με ισχυρή ανάπτυξη, με ισχυρό ευρωπαϊκό νόμισμα και ευοίωνες προοπτικές για την επίλυση του Κυπριακού και την διευθέτηση των διαφορών με την Τουρκία.

Σήμερα όμως δεν θα σταθώ σε αυτά. Θα ήθελα να αναδείξω ορισμένα λιγότερο γνωστά επεισόδια της διαδρομή του, τα οποία αποκαλύπτουν τις βαθύτερες αξίες που είχε ο Σημίτης και εξηγούν επίσης και την διαδρομή του στην συνέχεια.

Ένα τέτοιο θέμα είναι η στάση που τήρησε στην διάρκεια της εισβολής των ΗΠΑ στο Ιράκ το πρώτο εξάμηνο του 2003. Την περίοδο εκείνη ο Σημίτης προεδρεύει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και δέχεται ασφυκτικές πιέσεις από ΗΠΑ, Βρετανία και άλλες χώρες, να ταχθεί η ΕΕ στο πλευρό των ατλαντικών εισβολέων. Είναι η εποχή που ο Μπλερ ωρύεται για τα Όπλα Μαζικής Καταστροφής που δήθεν βρέθηκαν στο Ιράκ και ο Μπους προσπαθεί να πανικοβάλει την κοινή γνώμη της Δύσης με ό,τι ανοησία του κατέβει. Ο Μπαρόζο είναι τότε πρωθυπουργός της Πορτογαλίας και τους φιλοξενεί στις Αζόρες για να καταστρώσουν το σχέδιο δράσης εναντίον του Σαντάμ Χουσεΐν.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση αντιδρούν η Γαλλία με τον Σιράκ και η Γερμανία με τον Καγκελάριο Σρέντερ, και ο προεδρεύων Σημίτης βρίσκει την ευκαιρία να συμπήξει μία κοινή αντιπολεμική στάση που αντιστέκεται στον άξονα των εισβολέων. Είναι τα «Τρία Σίγμα» αυτά που διασώζουν την αξιοπρέπεια της ΕΕ, όταν τελικά αποδεικνύεται πως κανένα όπλο μαζικής καταστροφής δεν έκρυβε ο Σαντάμ και όλα ήταν δόλιες προφάσεις για να καταλάβουν το Ιράκ και τα πετρέλαια της Μοσούλης.

Οι συνέπειες πάντως για όσους αναμείχθηκαν με την μία ή την άλλη πλευρά δεν ήταν αμελητέες. Ο μεν Μπαρόζο προσελήφθη την επόμενη χρονιά ως Πρόεδρος της Κομισιόν, παρά το γεγονός ότι στην χώρα του είχε κατηγορηθεί για μεγάλη δημοσιονομική αταξία. Εταιρείες προσκείμενες στον Μπους και τον τότε αντιπρόεδρο Ντικ Τσένι εξασφάλισαν μεγάλα ντήλ στην ανοικοδόμηση του Ιράκ, ενώ ο Μπλερ ορίστηκε μέλος του Κουαρτέτου για την Μέση Ανατολή.

Όσοι αντιτάχθηκαν στην εισβολή δεν είχαν καμμιά ανάλογη εύνοια της τύχης, αν και συχνά με δική τους υπαιτιότητα. Ο Σιράκ για παράδειγμα, καταδικάστηκε για υπεξαίρεση κρατικών κονδυλίων, ενώ ο Σρέντερ έδωσε ο ίδιος αφορμές στην κατοπινή κριτική με τη δουλική στάση του έναντι του Πούτιν. Κανείς πάντως δεν βρέθηκε πρόθυμος να τους βραβεύσει που διέσωσαν την ΕΕ από τον εξευτελισμό.

Και ο Σημίτης τι απέγινε; Αν ξαναδεί κανείς τα γεγονότα εκείνης της περιόδου, θα θυμηθεί εύκολα ότι ο Σημίτης δέχεται ένα κύμα αμφισβήτησης και εξώθησης σε παραίτηση από την αρχηγία του ΠΑΣΟΚ όχι μόνο πριν ολοκληρωθεί η δεύτερη θητεία του αλλά ακόμα και πριν λήξει η ελληνική Προεδρία τον Ιούνιο του 2003. Την ίδια μέρα που ο εμβληματικός Γάλλος Πρόεδρος Ζισκάρ Ντ’ Εστέν παραδίδει στον Έλληνα Πρωθυπουργό το Σχέδιο του Ευρωπαϊκού Συντάγματος στην Χαλκιδική, ο εγχώριος τύπος αναδεικνύει ως κυρίαρχα τα εσωκομματικά μέτωπα που είχαν εκδηλωθεί.

Η συνέχεια είναι λίγο-πολύ γνωστή. Ο Σημίτης παραιτείται σε ένα εξάμηνο, το ΠΑΣΟΚ χάνει με μεγάλη διαφορά τις εκλογές και αρχίζει μια συστηματική αποστασιοποίηση της νέας ηγετικής ομάδας από την περίοδο του εκσυγχρονισμού. Ο ρόλος του στην αποτροπή της ευρωπαϊκής εμπλοκής αποσιωπάται πλήρως. Ο ίδιος φυσικά παραμένει μάχιμος, προασπίζοντας τα πεπραγμένα της θητείας του και αποκρούοντας την εκστρατεία αποδόμησης της πολιτικής του στην οποία έχει επιδοθεί η νέα κυβέρνηση της ΝΔ. Βρίσκει όμως όλο και λιγότερους συμμάχους, έως ότου με μία αστεία πρόφαση η τότε ηγεσία του ΠΑΣΟΚ τον θέτει εκτός κόμματος το 2008 και εκτός ψηφοδελτίων την επόμενη χρονιά.

Ο μακροβιότερος πρωθυπουργός της Μεταπολίτευσης (8 χρόνια και 2 μήνες) δεν βρίσκεται καν στο Κοινοβούλιο όταν ξεσπά η μεγάλη χρηματο-πιστωτική κρίση του 2010. Φυσικά ούτε κουβέντα για το αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας, το οποίο θα ενίσχυε αφάνταστα με τις διεθνείς γνωριμίες που είχε συνάψει μέχρι τότε. Με την εμπειρία και το κύρος που είχε αποκομίσει στην Ευρώπη με την αποτροπή της εμπλοκής της σε έναν ανήθικο πόλεμο, ο Σημίτης θα μπορούσε να είχε υποδείξει μια πιο αποτελεσματική διαχείριση της ελληνικής κρίσης αποτρέποντας ορισμένα μοιραία σφάλματα των Σχεδίων Διάσωσης, ενδεχομένως διορθώνοντας και ορισμένες απλοϊκές προσεγγίσεις της εγχώριας πολιτικής.

Εκ των υστέρων βεβαίως, όλοι αναγνωρίζουν, εκθειάζουν και επαινούν το πολιτικό know-how του εκλιπόντος πρωθυπουργού. Αν και όταν η χώρα το χρειάστηκε περισσότερο παρά ποτέ, μεθοδικά φρόντισαν να το εξουδετερώσουν.

Μιχάλης Χρυσοχοΐδης: Τί μας διδάσκει το πολιτικό του παράδειγμα

Αποχαιρετώ μαζί με όλους τους Έλληνες τον Κώστα Σημίτη, τον πρωθυπουργό της Ελλάδας που η θητεία του αποτέλεσε έναν από τους πιο σημαντικούς σταθμούς στην πρόσφατη εθνική μας διαδρομή.

Ο Κώστας Σημίτης με την πολιτική και προσωπική του στάση διατύπωσε ένα ξεχωριστό παράδειγμα πολιτικού που έθετε εθνικούς στόχους και τους πετύχαινε. Με απαράμιλλο πείσμα, με σχεδόν εμμονική προσήλωση στις αξίες και αρχές, που αποτέλεσαν τους πυλώνες της πολιτικής του, ανέδειξε ως σημαία τον εκσυγχρονισμό της χώρας, την ενδυνάμωση της ισχύος της και την πλήρη ενσωμάτωση της στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Ευρώ, Κύπρος, μεγάλα έργα έβαλαν την Ελλάδα στον 21οαιώνα. Απολύτως δίκαια, τοποθετείται στους ιστορικούς ηγέτες της χώρας.

Η σχέση μου με τον Κώστα Σημίτη είναι βιωματική. Σφυρηλατήθηκε μέσα από την άσκηση της πολιτικής. Τροφοδοτήθηκε με τη διαρκή εφαρμογή του πολιτικού του παραδείγματος και έτσι ασπάστηκα ένα τρόπο δουλειάς που τον χαρακτηρίζουν η αφοσίωση, η προσήλωση, η ανυποχώρητη στάση απέναντι στην επίτευξη του στόχου.

Μαζί του διδάχθηκα την πολιτική. Λίγα χρόνια πριν την ένταξη στην ΟΝΕ και το Ευρώ ο υπουργός Κώστας Σημίτης συνέταξε σημαντικά νομοθετήματα που αφορούσαν τη ρύθμιση του ανταγωνισμού, την απελευθέρωση των αγορών, την προστασία του καταναλωτή και πολλά άλλα θεσμικά μέτρα που αποτέλεσαν την βάση λειτουργίας της αγοράς και της οικονομίας. Και ταυτόχρονα κάθε βδομάδα με «εξέταζε» κατά πόσο απέδιδε ο αγώνας για την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού που αποτελούσε εθνικό στόχο και προαπαιτούμενο για την ένταξη μας στην ΟΝΕ. Νεαρός πολιτικός θώπευα τότε τους εκπροσώπους των εργαζόμενων και των φορέων της αγοράς που πίεζαν για τα αιτήματα τους. Μα αυτός με επανέφερε διαρκώς στην τάξη επιμένοντας οτι η επίτευξη του στόχου θα ωφελήσει πρώτα αυτούς .

Πράγματι, δικαιώθηκε όταν η χώρα το έτος 2000 είχε εκπληρώσει τα προαπαιτούμενα για την είσοδο της στην ιστορικότερη ίσως φάση της ευρωπαϊκής της ολοκλήρωσης.

Το πολιτικό του παράδειγμα ακολούθησα και όταν ξαφνικά με ένα τηλεφώνημά του τοποθετήθηκα στο υπουργείο Δημόσιας Τάξης καλώντας με στη συνέχεια να εργαστώ για την εξάρθρωση της 17Ν. Ήταν μια συγκλονιστική δοκιμασία για μένα όταν λίγες εβδομάδες μετά την ανάληψη των καθηκόντων μου, και ενώ επιχειρούσα να κατανοήσω στην ουσία τους τα θέματα του υπουργείου, με ύφος απόλυτα σοβαρό και σχεδόν αυστηρό μου ζήτησε να ασχοληθώ με την τρομοκρατία.

Σε κάθε μας συνάντηση με το ίδιο ύφος του ανθρώπου και πρωθυπουργού που είχε απόλυτη αίσθηση της ευθύνης του, απέρριπτε, με τρόπο κάθετο, τις διάφορες θεωρίες που επιχειρούσα κι εγώ να επαναλάβω για την προέλευση και δράση των μελών της 17Ν. Έτσι, πολύ γρήγορα συνειδητοποίησα οτι με τον Σημίτη τα λόγια δεν περνούσαν, ότι όφειλα να εργαστώ με σχέδιο, με εμβάθυνση της έρευνας και τελικά να ακολουθήσω ένα μοντέλο πολιτικής που δεν ήταν άλλο απο τη δική του μεθοδικότητα, σκληρή και επίμονη δουλειά. Έτσι φτάσαμε στο τόσο ποθούμενο αποτέλεσμα μετά από 27 ολόκληρα χρόνια αδυναμίας του ελληνικού κράτους.

Ο Κώστας Σημίτης είναι μεγάλο μέρος της ζωής μου. Αποτελεί την πολιτική μου συνείδηση που την καλλιέργησα, την μπόλιασα με το παράδειγμα του. Αποτελεί ωστόσο και κομμάτι της ψυχής μου, των συναισθημάτων μου, γιατί ήταν συγκλονιστική η παρουσία του στη διαδρομή μου, που τελικά εξελίχθηκε σε αμοιβαία αγάπη και εμπιστοσύνη. Οι παρακαταθήκες του είναι εδώ παρούσες, ζωντανές και αποτελούν τις βασικές συνιστώσες της πορείας του έθνους. Δέσμευση μας, ως τιμή στη μνήμη του, ο διαρκής αγώνας για μια ισχυρή Ελλάδα, με σύγχρονη δημοκρατική διακυβέρνηση και κοινωνική δικαιοσύνη.

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Αποτιμώντας, ή όχι, το έργο του Κώστα Σημίτη, ορισμένοι έσπευσαν να το παραδώσουν στον “ιστορικό του μέλλοντος”. Όχι επειδή αυτό δεν θα συμβεί -η Ιστορία έχει την ιδιότητα να μπορεί να ξεχωρίσει τα θετικά από τα αρνητικά και να κάνει δίκαιο απολογισμό-, αλλά διότι προσπαθούν να αποφύγουν αποδώσουν σε αυτό τις πραγματικές (ιστορικές) διαστάσεις τους. Κάποιοι, δε, επειδή γνωρίζουν το δικό τους μικρό εύρος, την πολιτική τους ασημαντότητα, και διότι ίσως ζηλεύουν την υστεροφημία του εκλιπόντος.

Η ιστορία μας έχει διδάξει ότι τίποτε δεν είναι απολύτως διαυγές στην πορεία του χρόνου, και κάθε αποτίμηση του πολιτικού αποτυπώματος που αφήνει κάποιος είναι η διαδικασία κατά την οποία ξεχωρίζουν τα σημαντικά από τα λιγότερο σημαντικά, τα ανθεκτικά στον χρόνο από τα στιγμιαία, αυτά που εκσφενδονίζονται στο μέλλον από εκείνα που γκριζάρουν περιόδους στο παρελθόν. Κανένας πολιτικός ηγέτης δεν απέρχεται από τον μάταιο τούτο κόσμο μόνο με δάφνες, ακόμα και τα αγάλματα στις πλατείες αποτελούν μνημεία αναγνώρισης που, όμως, περιέχουν και σκαλίσματα από τα οποία αναδύεται η φθορά.

Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, για παράδειγμα, πριν τη Χούντα δεν ήταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής μετά απ΄ αυτή. Ο Ανδρέας του ’81, που έβγαλε από τη (μεταδικτακτορική) σκιά ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνίας, δεν ήταν ο Παπανδρέου που ανέχτηκε τον αυριανισμό και στιγματίστηκε από το σκάνδαλο Κοσκωτά. Αν διατρέξουμε προς τα πίσω την πολιτική ιστορία της χώρας εύκολα θα διαπιστώσουμε πως οι μορφές αποκτούν συχνά την εκδοχή των νικητών.

Ο Κώστας Σημίτης υπήρξε ένας μεγάλος πολιτικός. Όχι επειδή η δική του παρουσία στην οκταετή διακυβέρνηση της χώρας, όσα έπραξε πριν και μετά απ΄ αυτή, ήταν άμεμπτα, αλλά διότι στο τέλος της ημέρας έβαλε την υπογραφή του σε μερικά πάρα πολύ σημαντικά γεγονότα που καθόρισαν και συνεχίζουν να καθορίζουν την ίδια την υπόσταση της χώρας στο ευρωπαϊκό και διεθνές γίγνεσθαι. Αυτό δεν μπορεί να του το στερήσει κανείς. Όπως και κανείς δεν μπορεί να διαγράψει σφάλματα και γκρίζες στιγμές.

Ελάχιστοι πολιτικοί είχαν τη δυνατότητα να αντιληφθούν τα προτάγματα των καιρών, να διαμορφώσουν όραμα και το προωθήσουν με στρατηγική σκέψη. Ο εκσυγχρονισμός θα είναι πάντοτε μία πολιτική σχολή (με τα υπέρ και τα κατά της) ταυτισμένη με τον Κώστα Σημίτη. Ήταν κάτι που σε συγκεκριμένη περίοδο χρειαζόταν η χώρα για να κάνει το μικρό της άλμα στο μέλλον και, πράγματι, με πιό σύγχρονη ματιά, εξακολουθεί να διεκδικεί την εφαρμογή της στο σήμερα και στο αύριο.

Από τον Κώστα Σημίτη, κάποιοι κρατούν μόνο τα σημαντικά και θετικά, κάποιοι επισημαίνουν μόνο τα αρνητικά, όμως, να το ξαναπούμε, ποιός μεγάλος πολιτικός κατεγράφη ως σπουδαίος επειδή μόνο σημαντικά επέτυχε; Κάθε σημαντική πολιτική μορφή είναι και τα μεν, είναι και τα δε. Εκείνα, όμως, που γράφουν πράγματι την ιστορία είναι αυτά που αφήνουν εθνικό αποτύπωμα.

Και η περίοδος Σημίτη έχει αρκετά απ΄ αυτά. Από την υπαγωγή στο ευρώ και την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, μέχρι τα μεγάλα έργα που άλλαξαν την εικόνα της Αθήνας και την διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων.

Αναμφίβολα, η διαφθορά ήταν μία σκοτεινή σελίδα στην περίοδο της διακυβέρνησής του. Και θα μπορούσε, ως προς αυτό, να είχε κάνει την αυτοκριτική του. Όμως, η διαφθορά δεν ανακαλύφθηκε στα χρόνια του, υπήρξε πριν απ΄ αυτόν (γιατί, άραγε, υποτιμάται ως προς τις περιόδους των προκατόχων του;), και, δυστυχώς, συνεχίστηκε και μετά απ΄ αυτόν. Ακόμα και εθνικές ήττες, όπως τα Ίμια που του καταλογίζουν, σημειώθηκαν πολλές στη σύγχρονη ιστορία μας και ως κίνδυνος καραδοκεί και τώρα.

Ποιός είναι, όμως, ο απολογισμός; Ως προς αυτό, θα σταχυολογούσα όχι τις φορτισμένες -ενίοτε και από σκοπιμότητα- αποτιμήσεις όσων συμπορεύθηκαν μαζί του και θεωρούνται πολιτικά του τέκνα, αλλά αυτές του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Αλέξη Τσίπρα– δύο διαμετρικά αντίθετων πολιτικών καταγωγών.

Ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε τον Κώστα Σημίτη “καταλύτη της δημόσιας ζωής, που έθεσε με τόλμη στο επίκεντρό της την μεγάλη προσπάθεια του εκσυγχρονισμού της χώρας.” Υποστήριξε μάλιστα ότι ο εκσυγχρονισμός είναι η πολιτική παρακαταθήκη του Κώστα Σημίτη που “διατρέχει και σήμερα, ως κοινή διεκδίκηση, τα ζητούμενα της πατρίδας”.

Ο δε πρώην πρωθυπουργός τόνισε: “Δικαιούται σεβασμού ως πολιτικός αντίπαλος, αλλά και την αναγνώριση ότι ως ηγέτης έλαβε κρίσιμες αποφάσεις που καθόρισαν τη πορεία της σύγχρονης Ελλάδας. Συνέδεσε το όνομά του με το δικό του όραμα για τον εκσυγχρονισμό που καθόρισε τόσο την οικονομική εξέλιξη της χώρας όσο και τη φυσιογνωμία του πολιτικού της συστήματος. Ιδίως δε με την απόφασή του για την είσοδο στην ευρωζώνη, που είχε σημαντικά οφέλη αλλά και σοβαρότατες οικονομικές συνέπειες, μετέπειτα. Σημαντική, επίσης, παρακαταθήκη στην εξωτερική μας πολιτική, αφήνει με την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, καθώς και την έναρξη της ευρωπαικής προοπτικής των Δυτικών Βαλκανίων με την ατζέντα της Θεσσαλονίκης.”

In memoriam…

Ο Σημίτης ξεχώρισε ως αντιστασιακός, πανεπιστημιακός και πρωθυπουργός, γνωστός για τη σταθερότητα των ιδεών και της πολιτικής του πορείας. Θεωρείται ο αρχιτέκτονας του εκσυγχρονισμού και συνδέθηκε άρρηκτα με την ευρωπαϊκή πορεία της Ελλάδας.

Γεννήθηκε στον Πειραιά στις 23 Ιουνίου 1936. Σπούδασε νομικά και οικονομικά στη Γερμανία και στην Αγγλία, όπου γνώρισε τη σύζυγο του Δάφνη Σημίτη, το γένος Αρκαδίου, με την οποία απέκτησε δύο κόρες, τη Φιόνα και τη Μαριλένα.

Συμμετείχε ενεργά στον αντιδικτατορικό αγώνα  (1967-1974), το 1970 στη Γερμανία έγινε μέλος του ΠΑΚ (Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα) και το 1974 ιδρυτικό μέλος του ΠΑΣΟΚ, συμβάλλοντας καθοριστικά και στην διατύπωση της «Διακήρυξης της 3ης Σεπτέμβρη». Συμμετείχε στο πρώτο Εκτελεστικό Γραφείο και στην πρώτη Κεντρική Επιτροπή του ΠΑΣΟΚ.

Στις 18 Ιανουαρίου του 1996 διαδέχτηκε τον Ανδρέα Παπανδρέου στην πρωθυπουργία μετά από ψηφοφορία της ΚΟ του ΠΑΣΟΚ. Στο 4ο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, μετά τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, ο Κώστας Σημίτης εξελέγη πρόεδρος τους ΠΑΣΟΚ έναντι του ‘Ακη Τσοχατζόπουλου. Στο 5ο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ το Μάρτιο του 1999 επανεκλέχθηκε πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ. Στις εθνικές εκλογές της 9ης Απριλίου 2000 επανεκλέχθηκε πρωθυπουργός, με αύξηση του ποσοστού του ΠΑΣΟΚ και στο 6ο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ που ακολούθησε, τον Οκτώβριο του 2001, εκλέχθηκε για τρίτη φορά πρόεδρος του Κινήματος.

Στις 7 Ιανουαρίου 2004, με στόχο την ομαλή πολιτική διαδοχή, ανακοίνωσε την παραίτησή του από την προεδρία του ΠΑΣΟΚ, παραμένοντας όμως πρωθυπουργός μέχρι τη λήξη και της δεύτερης θητείας του και τη διενέργεια των κοινοβουλευτικών εκλογών στις 7 Μαρτίου 2004.

Η οκτάχρονη θητεία του συνδέθηκε με την περίοδο εκσυγχρονισμού της χώρας, όπως ονομάστηκε, με την ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ, τα μεγάλα έργα για την προετοιμασία των Ολυμπιακών Αγώνων και την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

Ακολουθούν από την επίσημη ιστοσελίδα του πρώην πρωθυπουργού οι σημαντικότεροι σταθμοί της πρωθυπουργίας του:

– Κρίση στα Ιμια (1996)

Πρόκειται για τη δυσκολότερη στιγμή της πρωθυπουργίας του Κώστα Σημίτη.

Μετά από δύο κρίσιμες ημέρες για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και μετά τη συνομιλία του με τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ, Μπιλ Κλίντον, ο πρωθυπουργός την Τετάρτη 31 Δεκεμβρίου 1996 ενημέρωσε τη Βουλή και ευχαρίστησε τους Αμερικανούς για τη συμβολή τους, προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων ακόμα και από ένα κομμάτι του ΠΑΣΟΚ.

– Ενταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ (2001)

Με την ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ την 1η Ιανουαρίου 2001, ολοκληρώθηκε η συμμετοχή της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

Η Ελλάδα απέκτησε νομισματική σταθερότητα, ισχυρό νόμισμα και ένα σταθερό μακροοικονομικό πλαίσιο αναφοράς.

– Εισαγωγή στο ευρώ (2002)

Η εισαγωγή στο ευρώ πραγματοποιήθηκε την 1η Ιανουαρίου 2002 και ήταν το επιστέγασμα της ένταξης στην ΟΝΕ.

Οπως σημειώνεται στην επίσημη σελίδα του Κώστα Σημίτη, με την ένταξη στο ευρώ, η ελληνική οικονομία πέτυχε αφενός σταθεροποίηση των δημοσιονομικών μεγεθών και αφετέρου (για πρώτη φορά ύστερα από πολλές δεκαετίες) καλύτερες επιδόσεις από αρκετές άλλες ευρωπαϊκές χώρες – στον ρυθμό ανάπτυξης, τον περιορισμό του πληθωρισμού, το ύψος των επενδύσεων, τη βελτίωση του κοινωνικού κράτους.

– Ενταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ενωση (2004)

Η προσχώρηση της Κύπρου στην Ε.Ε. με την υπογραφή της Πράξης Προσχώρησης στη Στοά του Αττάλου στις 16/4/2003 υπήρξε μια κορυφαία στιγμή της εθνικής στρατηγικής του ΠΑΣΟΚ υπό τον Κώστα Σημίτη.

Οπως αναφέρεται στην επίσημη σελίδα του, εκείνο που έμοιαζε ακατόρθωτο, για το οποίο υπήρχαν επί πολλά χρόνια έντονες αντιρρήσεις και αμφιβολίες, έγινε πραγματικότητα. Τονίζεται μάλιστα ότι η Αθήνα πέτυχε ειρηνικά, κάτι για το οποίο η Αγκυρα απειλούσε με «αντιδράσεις χωρίς όρια».

– Προετοιμασία Ολυμπιακών Αγώνων (1996-2004)

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ανατέθηκαν στην Ελλάδα τον Σεπτέμβριο του 1997. Το μέγεθος του εγχειρήματος ήταν πολύ μεγάλο σε σχέση με τις οργανωτικές ικανότητες, την τεχνογνωσία, την αποτελεσματικότητα των διοικητικών μηχανισμών αλλά και το επίπεδο της κοινωνικής συνείδησης.

Οι Ολυμπιακοί αγώνες έγιναν με ιδιαίτερη επιτυχία, όπως διεθνώς αναγνωρίστηκε, με ιδιαίτερα χαμηλό κόστος, όπως αποδεικνύει έρευνα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης (2016).

– Αττικό Μετρό (2000)

Οι μεγαλύτερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες διέθεταν υπόγειο Μετρό ήδη έναν αιώνα περίπου. Το Μετρό της Αθήνας ήταν όχι μόνο ζήτημα εικόνας και εντυπώσεων για τη χώρα, αλλά και θέμα ποιότητας ζωής για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους.

Τέθηκε σε λειτουργία το 2000 με 18 χλμ. γραμμές και 19 σταθμούς. Κατά την έναρξη της λειτουργίας του είχε ημερησίως 400.000 επιβάτες. Το δίκτυο επεκτάθηκε στα χρόνια που ακολούθησαν.

– Αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος» (2001)

Το νέο διεθνές αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος» ολοκληρώθηκε και λειτούργησε στα Σπάτα. Κατά τον οργανισμό ΙΑΤΑ, το «Ελευθέριος Βενιζέλος» «είναι το καλύτερο διεθνές αεροδρόμιο του μεγέθους αυτού» (χωρητικότητας μέχρι 15 εκατ. επιβατών ανά έτος).

– Εγνατία Οδός (2001)

Με την κατασκευή του αυτοκινητοδρόμου της Εγνατίας, μήκους 519 χλμ., επετεύχθη η σύνδεση της Ηγουμενίτσας με τους Κήπους (στα ελληνοτουρκικά σύνορα). Επίσης, χάρη στη βελτίωση του υφιστάμενου οδικού δικτύου στις περιοχές Νέστου, Γρεβενών και Μετσόβου, συνδέθηκε η βόρεια ανατολική με τη βόρεια δυτική Ελλάδα, εξυπηρετώντας πολύ αποτελεσματικά τις περιοχές της Θράκης, της Μακεδονίας και της Ηπείρου.

– Αττική Οδός (2001)

Στην Αθήνα κατασκευάστηκε η Αττική Οδός και η δυτική Περιφερειακή λεωφόρος Υμηττού – υποδομές με τεράστια σημασία για τη βελτίωση του κυκλοφοριακού προβλήματος της πρωτεύουσας, τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, την εξοικονόμηση εκατομμυρίων «χαμένων» ωρών στην καθημερινότητα των κατοίκων του Λεκανοπεδίου και εκατομμυρίων λίτρων καυσίμων κατ΄ έτος.

– Γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου (2004)

Η γέφυρα για τη ζεύξη Ρίου-Αντιρρίου υπήρξε ένα τεχνολογικό και αισθητικό επίτευγμα. Το έργο – για τα δεδομένα της ελληνικής πραγματικότητας – ήταν πρωτοφανούς μεγέθους, πραγματοποιήθηκε χωρίς υπερβάσεις κόστους και παραδόθηκε νωρίτερα από τον προκαθορισμένο χρόνο

Την Πέμπτη η κηδεία του – Κήρυξη τετραήμερου εθνικού πένθους

με απόφαση της Κυβέρνησης, η κηδεία του Κώστα Σημίτη, η οποία θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 9 Ιανουαρίου στη Μητρόπολη Αθηνών, θα γίνει δημόσια δαπάνη, θα αποδοθούν τιμές εν ενεργεία Πρωθυπουργού και θα κηρυχθεί τετραήμερο εθνικό πένθος.

Ο Κώστας Σημίτης έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 88 ετών σήμερα κατά τις πρώτες πρωινές ώρες. Σύμφωνα με πληροφορίες, βρισκόταν στο εξοχικό του στους Αγίους Θεοδώρους.

Οπως ανέφερε στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο διοικητής του Νοσοκομείου Κορίνθου, ο πρώην πρωθυπουργός διακομίστηκε στις 07:31 χωρίς τις αισθήσεις του και ο θάνατός του διαπιστώθηκε στις 8 παρά 10, μετά από ανεπιτυχείς προσπάθειες ανάνηψης.

Ο Κώστας Σημίτης διετέλεσε πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ από τις 30 Ιουνίου 1996 έως τις 8 Φεβρουαρίου 2004 και επίσης πρωθυπουργός της Ελλάδας από τις 18 Ιανουαρίου 1996 έως τις 10 Μαρτίου 2004.

Μητσοτάκης: Η παρακαταθήκη του διατρέχει και σήμερα, ως κοινή διεκδίκηση, τα ζητούμενα της πατρίδας

Στο συλλυπητήριο μήνυμά του για τον Κώστα Σημίτη, ο κ. Μητσοτάκης αναφέρει: «Με θλίψη και σεβασμό αποχαιρετώ τον Κώστα Σημίτη. Τον άξιο και ευγενή πολιτικό αντίπαλο. Αλλά και τον πρωθυπουργό που συνόδευσε την Ελλάδα στα μεγάλα εθνικά της βήματα: την ένταξη στην Ευρωζώνη και στο Ευρώ και την είσοδο της Κύπρου στην Ευρώπη. Μία προσωπικότητα η οποία, αναμφίβολα, αφήνει το δικό της αποτύπωμα στην εξέλιξη του τόπου, όλες τις τελευταίες δεκαετίες.  

Ο Κώστας Σημίτης υπήρξε συνεπής αγωνιστής κατά της δικτατορίας και, αργότερα, ιδρυτικό μέλος, ηγετικό στέλεχος και πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ. Ένας ικανός ακαδημαϊκός δάσκαλος και μετριοπαθής κοινοβουλευτικός άνδρας. Κυρίως, όμως, ένας καταλύτης της δημόσιας ζωής, που έθεσε με τόλμη στο επίκεντρό της τη μεγάλη προσπάθεια του εκσυγχρονισμού της χώρας.
 
«Ο εκσυγχρονισμός δεν έχει ημερομηνία λήξης», πίστευε ο ίδιος. «Είναι μια διαρκής  διεργασία, έχοντας βάση τις αξίες της Δημοκρατίας, της δικαιοσύνης και της διαρκούς διεύρυνσης των δυνατοτήτων του ατόμου. Αποτελεί όρο με περιεχόμενο και πολιτική αξία. Ένα εργαλείο δράσης για την αλλαγή της κοινωνίας όσο υπάρχει παρελθόν που καθορίζει το παρόν και εμποδίζει την προσαρμογή στο μέλλον».
 
Ανεξάρτητα από πολιτικές διαφορές, νομίζω ότι αυτή η παρακαταθήκη του διατρέχει και σήμερα, ως κοινή διεκδίκηση, τα ζητούμενα της πατρίδας. Κάτι που σηματοδοτεί το μερίδιο προσφοράς του Κώστα Σημίτη σε αυτήν. Επιτρέποντάς του, στο εξής, να διατηρεί μία ξεχωριστή θέση στη μνήμη και στην Ιστορία. Τα πιο ειλικρινή μου συλλυπητήρια στη γυναίκα του Δάφνη, τις κόρες και τους δικούς του ανθρώπους».

Η αναβολή οφείλεται στο τετραήμερο εθνικό πένθος που κηρύχθηκε λόγω του θανάτου του πρώην πρωθυπουργού Κ. Σημίτη.

Τα ορόσημα της θητείας του , θετικά και αρνητικά, θα αξιολογηθούν από την ιστορία. Εκφράζω στην οικογένειά του τα ειλικρινή συλλυπητήρια μου», αναφέρει σε γραπτή του δήλωση ο πρώην πρωθυπουργός, Αντώνης Σαμαράς, για το θάνατο του πρώην πρωθυπουργού, Κώστα Σημίτη.

Η πορεία του Κώστα Σημίτη στον διάβα των δεκαετιών, από το 1936 που γεννήθηκε, έως το 2025 που απεβίωσε, μπορεί να ταυτιστεί με αυτή της σύγχρονης ιστορίας της χώρας, αφού ο ίδιος από ένα σημείο και ύστερα έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην χάραξη της πορείας της Ελλάδας. Σε αυτή την πλούσια από εμπειρία πορεία, υπάρχουν πολλές στιγμές οι οποίες ξεχωρίζουν και αποτέλεσαν ορόσημα των τελευταίων δεκαετιών. Πολλές από αυτές τις περιέγραψε αργότερα ο ίδιος μέσα από βιβλία και κείμενά του.

Ο Κώστας Σημίτης ήταν από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της Μεταπολίτευσης αφήνοντας σπουδαία πολιτική παρακαταθήκη και κάνοντας πράξη την ισχυρή Ελλάδα στην Ευρώπη.

Ο πρώην Πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ ήταν βαθιά οραματιστής και ευρωπαϊστής. Συνέδεσε την πρωθυπουργία του με κορυφαίες… pic.twitter.com/sfs4gAKWlP

— Nikos Androulakis (@androulakisnick) January 5, 2025

Η σύγκρουση με τον Ανδρέα Παπανδρέου

Αμέσως μετά την εκλογική νίκη του ΠΑ.ΣΟ.Κ, τον Οκτώβριο του 1981, με τον σχηματισμό της πρώτης κυβέρνησης, κλήθηκε από τον Ανδρέα Παπανδρέου να αναλάβει:

– Υπουργός Γεωργίας, από το 1981 ως το 1985, όπου και εξασφάλισε την επιτυχή ένταξη της ελληνικής γεωργίας στην ευρωπαϊκή αγροτική πολιτική, καθώς και τον πολλαπλασιασμό των ενισχύσεων,

– Υπουργός Εθνικής Οικονομίας, από το 1985 ως το 1987, όπου και εφάρμοσε το πρώτο αυστηρό πρόγραμμα σταθεροποίησης, με ιδιαίτερα θετική επίπτωση στις μακροοικονομικές ανισορροπίες,

– Υπουργός Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων κατά τη διάρκεια της οικουμενικής κυβέρνησης, υπό την προεδρία του καθηγητή Ξενοφώντα Ζολώτα (Νοέμβριος 1989 – Φεβρουάριος 1990),

– Υπουργός Βιομηχανίας, Ενέργειας και Τεχνολογίας και υπουργός Εμπορίου ταυτόχρονα, από το 1993 ως το 1995. Κατά το διάστημα αυτό έθεσε το πλαίσιο μιας μακροχρόνιας πολιτικής ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας.

Η προσήλωσή του στις μεταρρυθμίσεις συχνά τον έφερε σε αντιπαράθεση με τον Ανδρέα Παπανδρέου, γεγονός που οδήγησε σε προσωρινή απομάκρυνσή του από την κυβέρνηση αλλά και νωρίτερα από θέσεις στο ΠΑΣΟΚ.

Το 1979 αναγκάστηκε σε παραίτηση από το Εκτελεστικό Γραφείο έπειτα από σχετικές διαρροές προερχόμενες από τον ίδιο τον Παπανδρέου εξαιτίας ενός φυλλαδίου που έγραφε το σύνθημα «Ναι στην Ευρώπη των λαών».

Δύο χρόνια μετά, στην πρώτη νίκη του ΠΑΣΟΚ το 1981, ο Κώστας Σημίτης δεν ήταν υποψήφιος βουλευτής, με απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής και σε αντίθεση με τις διαβεβαιώσεις του Ανδρέα.

Στη συνέχεια, ο Παπανδρέου του πρότεινε να μετάσχει στο ευρωψηφοδέλτιο. Ο Σημίτης εξηγεί γιατί δεν δέχτηκε: «Με ενόχλησε η εντύπωση που ήθελε να δημιουργήσει, ότι ζητούσα από το ΠαΣοΚ να μου εξασφαλίσει μια «σταδιοδρομία». Την είχα πετύχει μόνος μου και δεν χρειαζόμουν κανένα πόστο».

Το 1987 παραιτήθηκε από υπουργός Οικονομίας επειδή ο Παπανδρέου ανέτρεψε το πρόγραμμα σταθεροποίησης της οικονομίας που ο Σημίτης ζήτησε να εφαρμοστεί, καθώς «τον είχε πείσει ο Κουτσόγιωργας ότι θα του κόστιζε ψήφους στις εκλογές».

Το 1995, ο Κώστας Σημίτης παραιτήθηκε από υπουργός Βιομηχανίας όταν δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο να διεκδικήσει την προεδρία του ΠΑΣΟΚ. Ο Ανδρέας Παπανδρέου έκανε δηλώσεις μιλώντας για ανύπαρκτο ουσιαστικό έργο στο υπουργείο του.

Το εκρηκτικό συνέδριο του 1996

Στις 18 Ιανουαρίου 1996, μετά την παραίτηση του Ανδρέα Παπανδρέου από την πρωθυπουργία, η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ συνεδρίασε για την εκλογή νέου πρωθυπουργού. Σε μια θυελλώδη διαδικασία, ο Κώστας Σημίτης αναδείχθηκε νέος πρωθυπουργός, επικρατώντας του Άκη Τσοχατζόπουλου στον δεύτερο γύρο της ψηφοφορίας.

Στις 30 Ιουνίου 1996, λίγες μέρες μετά τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, ο Κώστας Σημίτης εξελέγη πρόεδρος του ΠΑ.ΣΟ.Κ. στο 4ο Συνέδριο του κόμματος.

Το Συνέδριο του 1996 υπήρξε, από άποψη ενδιαφέροντος της κοινής γνώμης, το σημαντικότερο απ’ όσα είχαν προηγηθεί. Κυρίως επειδή υπήρχε ένα πολιτικό διακύβευμα: Ποια πολιτική θα ακολουθούσε το ΠΑΣΟΚ στο εξής; Θα επικρατούσαν όσοι υποστήριζαν την αλλαγή της μέχρι τότε πολιτικής ή τα παραδοσιακά στελέχη, το κατεστημένο του κόμματος;

Με την ηγεσία του κόμματος να βρίσκεται στον αέρα, ο Άκης Τσοχατζόπουλος, που είχε ηττηθεί στις εσωκομματικές διαδικασίες για την πρωθυπουργία, διεκδίκησε εκ νέου την ηγεσία. O Kώστας Λαλιώτης, τότε, είχε προτείνει «να προχωρήσετε στη λυτρωτική πράξη για όλο το ΠΑΣΟΚ, σε ένα διδυμο: Εσύ αγαπητέ Κώστα, ως πρωθυπουργός της χώρας και εσύ αγαπητέ Άκη ως πρόεδρος του Κινήματος. Αυτό είναι το δίδυμο».

Ωστόσο, ο Κώστας Σημίτης ήταν κατηγορηματικός: «Διαρχίες, ή πολλές και διαφορετικές γλώσσες κυβέρνησης και κόμματος, μου ήταν κάτι αδιανόητο», ανέφερε αργότερα στο βιβλίο του «Δρόμοι Ζωής».

Στο Συνέδριο του Ολυμπιακού Σταδίου, με τη συμμετοχή 5.000 συνέδρων, το κλίμα ήταν τεταμένο. Η αίθουσα «έβραζε», καθώς το ΠΑΣΟΚ βρισκόταν σε σταυροδρόμι. Θα επικρατούσαν οι δυνάμεις του εκσυγχρονισμού ή τα παραδοσιακά στελέχη που εκπροσωπούσαν το κομματικό κατεστημένο;

Ο Σημίτης έθεσε το δίλημμα ξεκάθαρα: «Εάν δεν εκλεγώ πρόεδρος, θα παραιτηθώ και από πρωθυπουργός». Με αυτήν τη δήλωση έθεσε το πολιτικό του μέλλον σε κίνδυνο, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις, αλλά και συσπειρώνοντας τους υποστηρικτές του.

Στο ίδιο βιβλίο ο Σημίτης εξήγησε για εκείνες τις ημέρες: «Αναγκαίο βήμα μετά την εκλογή μου ως πρωθυπουργού τον Ιανουάριο του 1996 ήταν η συμμετοχή μου στην καθοδήγηση του κόμματος. Εάν το κόμμα δεν στήριζε την κυβερνητική πολιτική, θα ήταν αδύνατη η εφαρμογή της, αλλά και η αποδοχή της από την κοινή γνώμη Πρόεδρος του κόμματος παρέμενε ο Ανδρέας και, μαζί με αυτόν, λειτουργούσαν ως ηγετικός πυρήνας όλα τα πρόσωπα που κυβερνούσαν τα προηγούμενα χρόνια.

Αυτό το πλέγμα στελεχών δεν ήταν σε καμία περίπτωση διατεθειμένο ούτε να χάσει θέσεις-κλειδιά, ούτε να αποδεχθεί περιορισμούς της εξουσίας του. Κατά την επιλογή της νέας κυβέρνησης ήμουν ιδιαίτερα προσεκτικός. Δεν άκουσα όσους με συμβούλευαν να απομακρύνω από την κυβέρνηση σχεδόν όλους όσοι ανήκαν στο έως τότε σύστημα εξουσίας του ΠΑΣΟΚ.

Οι συνεργάτες μου με διαβεβαίωναν ότι ο θάνατος του Ανδρέα είχε αλλάξει τα δεδομένα. Να θέσω με σαφήνεια το δίλημμα στο οποίο έπρεπε να απαντήσουν οι σύνεδροι: Ήθελαν μία και αποτελεσματική κυβέρνηση, ή διάφορους πόλους εξουσίας που θα υπονόμευαν ο ένας τον άλλο; Αν επέλεγαν το πρώτο, που ήταν και η καθαρή λύση, ήμουν διατεθειμένος να συνεχίσω. Σε αντίθετη περίπτωση, θα υπέβαλλα αμέσως την παραίτησή μου. Διαρχίες, ή πολλές και διαφορετικές γλώσσες κυβέρνησης και κόμματος, μου ήταν κάτι αδιανόητο».

Τα Ίμια

Από τις 25 Δεκεμβρίου του 1996, με αφορμή ένα ναυτικό ατύχημα, είχε αρχίσει να εξελίσσεται η κρίση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Τη Δευτέρα 29 Ιανουαρίου η Άγκυρα δήλωσε ότι τα Ίμια ανήκουν στην Τουρκία και μια τουρκική φρεγάτα πλησίασε τις βραχονησίδες. «Την Τρίτη 30.1 το πρωί συγκαλώ τα αρμόδια για το θέμα μέλη της Κυβερνητικής Επιτροπής (…) Την ίδια ημέρα η ΕΥΠ ενημερώνει το ΓΕΝ ότι εντοπίστηκε σήμα από τουρκική πηγή προς τουρκικό πλοίο στην περιοχή με οδηγία να φωτογραφηθεί και αν βιντεοσκοπηθεί μια νησίδα των Ιμίων. Πρόκειται για εκείνη που στη συνέχεια θα καταληφθεί από τους Τούρκους».

Το απόγευμα της Τρίτης συνεχίζεται στη Βουλή η συζήτηση για τις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης, οι πληροφορίες λένε ότι ο τουρκικός στόλος βγήκε από τα Δαρδανέλια, και ο Μπιλ Κλίντον καλεί τον Έλληνα Πρωθυπουργό. «Ο πρόεδρος Κλίντον με πληροφορεί ότι ανησυχεί μήπως η κρίση στα Ίμια οδηγήσει σε θερμό επεισόδιο μεταξύ των δύο χωρών και συμβουλεύει να πάρουμε τα αναγκαία μέτρα ώστε να αποφευχθεί μια πολεμική σύγκρουση. Από τη συνομιλία μας σχημάτισα την εντύπωση ότι η ενημέρωσή του ήταν ελλιπής (…) Του απάντησα ότι Ίμια ανήκουν στην Ελλάδα» είχε δηλώσει ο Κώστας Σημίτης.

Μετά τη λήξη της κοινοβουλευτικής συζήτησης πραγματοποιήθηκε και δεύτερη σύσκεψη της Κυβερνητικής Επιτροπής. Ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ κ. Λυμπέρης έχει απλώσει τους χάρτες πάνω στο τραπέζι και υποστηρίζει ότι η Ελλάδα έχει εκεί «τη μεγαλύτερη δύναμη» και ότι η Τουρκία κάνει κινήσεις τακτικής. Ο Σημίτης ρώτησε τον Λυμπέρη αν φυλάσσεται η δεύτερη βραχονησίδα, «μου απάντησε χωρίς δισταγμό ότι βεβαίως και φυλάσσεται». «Συμφωνούμε όλοι ότι πρέπει να απευθυνθούμε στις ΗΠΑ, επειδή είναι η μόνη χώρα που μπορεί να επηρεάσει αποφασιστικά την τουρκική στάση. Ο Θεόδωρος Πάγκαλος ανέλαβε να μιλήσει με τον Χόλμπρουκ, όταν η Άγκυρα ανακοίνωσε ότι Τούρκοι κομάντος κατέλαβαν την μία από τις δύο νησίδες. Ο Λυμπέρης το διέψευδε, αλλά το επιβεβαίωναν οι Αμερικανοί. Ζητήθηκε η βοήθεια των ΗΠΑ για απεμπλοκή. Πολύ αργότερα ο Σημίτης ενημερώθηκε για την πτώση του ελικοπτέρου και τα τρία νεκρά μέλη του.

Την Τετάρτη ενημέρωσε τη Βουλή και ευχαρίστησε τους Αμερικανούς για τη συμβολή τους, προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων ακόμα και από ένα κομμάτι του ΠΑΣΟΚ που αμφισβήτησε την ικανότητα της κυβέρνησης να χειρίζεται τα εθνικά θέματα.

Η είσοδος στο ευρώ

Στις 19 Ιουνίου 2000 στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Σάντα Μαρία ντα Φέιρα, αποφασίστηκε η υιοθέτηση του ευρωπαϊκού νομίσματος Ευρώ από την Ελλάδα.

Ο Κώστας Σημίτης, στη δεύτερη περίοδο της πρωθυπουργίας του (2000-2003), ήταν και τα πρώτα χρόνια της Ελλάδας στο ευρώ. Την 1η Ιανουαρίου 2002 τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα ευρώ τέθηκαν σε κυκλοφορία ταυτόχρονα με τις υπόλοιπες 11 χώρες.

Τα οφέλη από την ένταξη στο ευρώ έγιναν αισθητά τα πρώτα αυτά χρόνια. Επίσης σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι επενδύσεις για την προετοιμασία των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 στην Αθήνα. Η ένταξη στο ευρώ έφερε μαζί με το νέο νόμισμα αυξημένη αξιοπιστία αλλά και σημαντικούς περιορισμούς στη μακροοικονομική πολιτική της χώρας. Η νομισματική πολιτική είναι πλέον αποκλειστική ευθύνη της ΕΚΤ. Η δημοσιονομική πολιτική όφειλε να τηρεί της δεσμεύσεις του Συμφώνου Σταθερότητας για χαμηλά δημοσιονομικά ελλείμματα και μειούμενο δημόσιο χρέος.

Ο αείμνηστος Πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ και Πρωθυπουργός κλήθηκε πολλές φορές μετά την απομάκρυνσή του από τα πολιτικά πράγματα να απαντήσει σε ένα ερώτημα: «Ήταν η Ελλάδα έτοιμη για το ευρώ;».

Στο βιβλίο του «Ο εκτροχιασμός» (εκδ. Πόλις, 2012), αναφέρει χαρακτηριστικά:

«Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, η Ελλάδα αποδύθηκε σε μια τιτάνια προσπάθεια για την ικανοποίηση των κριτηρίων σύγκλισης. Χρησιμοποίησε όλα τα διαθέσιμα δώρα: δημοσιονομική πολιτική, νομισματική πολιτική, εισοδηματική πολιτική, αποκρατικοποιήσεις τραπεζών και δημοσίων επιχειρήσεων. Με όποιον τρόπο και αν μετρηθούν οι δημοσιονομικές επιδόσεις (ταμειακό ή εθνικολογιστικό), το κρατικό έλλειμμα μειώθηκε κατά δέκα εκατοστιαίες μονάδες, από το 12,5% του ΑΕΠ το 1993, σε 2,5% το 1999, έτος με τα οικονομικά στοιχεία του οποίου ελήφθη η απόφαση συμμετοχής της Ελλάδας στην ευρωζώνη.

Παρόμοια θετική εξέλιξη είχαν και τα λοιπά μεγέθη που συγκροτούν τα κριτήρια ονομαστικής σύγκλισης (πληθωρισμός, μακροχρόνια επιτόκια, δημόσιο χρέος συναλλαγματική ισοτιμία). Η απόφαση της ένταξης από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Santa Maria de Feira τον Ιούνιο του 2000 ελήφθη έπειτα από εξονυχιστικό έλεγχο των επιδόσεων της ελληνικής οικονομίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή και τις αντίστοιχες γνωματεύσεις τους».

Το Γαλλικό πρακτορείο κάνει λόγο για τον πολιτικό που θεωρείται ο εκσυγχρονιστής της Ελλάδας.

«Πέθανε την Κυριακή σε ηλικία 88 ετών ο πρώην πρωθυπουργός της Ελλάδας, Κώστας Σημίτης, που θεωρείται ο «εκσυγχρονιστής» στην πολιτική σκηνή της χώρας. Η κυβέρνηση κήρυξε τετραήμερο πένθος για τον Σημίτη, ο οποίος δεν αντιμετώπιζε ιδιαίτερο πρόβλημα υγείας» αναφέρει το AFP.

Former Greek prime minister Costas Simitis, deemed the "moderniser" in the country's political arena, died Sunday at the age of 88.
The government announced four days of mourning for Simitis, who had not been facing a particular health problem.
Read more: https://t.co/BoP9t9YMkm pic.twitter.com/AI2dfwQ1AH

— AFP News Agency (@AFP) January 5, 2025

Ως μια «προσωπικότητα που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην υιοθέτηση του ευρώ στην Ελλάδα» κάνει λόγο η RAI στην Ιταλία.

🔵#Grecia Morto l'ex primo ministro Costas Simitis. In carica dal 1996 al 2004, è stato tra i fondatori nel 1974 di Pasok (Movimento socialista panellenico). Figura decisiva per l'adozione dell'euro in Grecia nel 2001, aveva 88 anni pic.twitter.com/UnIFpa3RF4

— Rai Radio1 (@Radio1Rai) January 5, 2025

Για την ένταξη του νομίσματος στην Ελλάδα, είναι και η αναφορά του Bloomberg για τον πρώην πρωθυπουργό.

Costas Simitis, the former prime minister of Greece who brought the country into the euro, has died at age 88, state TV reported. https://t.co/0g1bhBFR6k

— Bloomberg (@business) January 5, 2025

Η τουρκική έκδοση της DW, αναφέρει μεταξύ άλλων πως ο Κ. Σημίτης ήταν αυτός που ήταν πρωθυπουργός όταν έσκασε η κρίση στα Ιμια.

Yunanistan'ın Türkiye ile savaşın eşiğine geldiği Kardak Krizi dönemini de kapsayan, 1996-2004 yılları arasında Yunanistan Başbakanı olarak görev yapan Kostas Simitis 88 yaşında hayatını kaybettihttps://t.co/pVe9j1NAEZ

— DW Türkçe (@dw_turkce) January 5, 2025

Τα κυριότερα δημοσιεύματα από τον διεθνή Τύπο για τον Κώστα Σημίτη:

Former Greek Prime Minister Simitis dies aged 88 https://t.co/sBdj9yFJ9j pic.twitter.com/mB6TIdfyF6

— Reuters World (@ReutersWorld) January 5, 2025

Costas Simitis, ancien premier ministre grec et cofondateur du Pasok, est mort https://t.co/LAL10zcHG8

— Le Monde (@lemondefr) January 5, 2025

BEEAKING: Costas Simitis, who headed Greece’s 1996-2004 socialist government as prime minister, has died at age 88. pic.twitter.com/GtredWUg5H

— The Greek Herald (@greek_herald) January 5, 2025

Bekas PM Greece, Costas Simitis meninggal dunia pada usia 88 tahun https://t.co/IIDlR5bQAg

— Buletin TV3 (@BuletinTV3) January 5, 2025