Σύμφωνα με τον κ. Φίλη «αν πάμε σε ένα πολύ κακό σενάριο, τότε θα έχουμε αύξηση των τιμών ενέργειας – θα επηρεαστεί η αγορά ενέργειας-. Επακόλουθα, θα έχουμε αύξηση στα αγαθά, που έτσι κι αλλιώς η ακρίβεια και ο υψηλός πληθωρισμός μαστίζουν και την χώρα και την Ευρώπη. Και βέβαια θα έχουμε και ζητήματα με τις πρωσοπομεταναστευτικές ροές».

Ερωτηθείς για την πιθανή συμμετοχή της Τουρκίας αναφέρει μεταξύ άλλων: «Δεν πιστεύω ότι μπορεί ο Ερντογάν να εμπλακεί περισσότερο από ό,τι το έχει ήδη κάνει. Δηλαδή να έχει μια επιχειρησιακή εμπλοκή, όπως αφήνει να εννοηθεί, λέγοντας ότι το Ισραήλ θα επιτεθεί στην Τουρκία και θα πρέπει η Τουρκία να αμυνθεί. Αυτά είναι λόγια για εσωτερική κατανάλωση».

Σ’ ό,τι αφορά τη Ρωσία αναφέρει πώς «ναι μεν, μπορεί να λέει τυπικά ότι πρέπει να υπάρξει τερματισμός, αλλά αυτή η κατάσταση είναι γι’ αυτή σε σημαντικό βαθμό βολική».  

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Εδώ και περίπου έναν χρόνο, μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ, την εμπλοκή της Χεσμπολάχ από τον Λίβανο αλλά και του Ιράν, οι εξελίξεις στην περιοχή της Μέσης Ανατολής βαίνουν σχεδόν μη ελεγχόμενες. Ήδη περισσότεροι από 42.000 Παλαιστίνιοι είναι νεκροί, ενώ χιλιάδες είναι και τα θύματα στον Λίβανο και το Ιράν. Το Ισραήλ φαίνεται ότι δεν πρόκειται να σταματήσει. Υπάρχει ελπίδα να τελειώσει σύντομα αυτός ο πόλεμος;

Δεν βλέπω με ποιον τρόπο θα μπορούσε να τελειώσει σύντομα αυτή η αντιπαράθεση, η οποία πλέον είναι σε πολλά επίπεδα. Δεν είναι μόνο η Γάζα και η Χαμάς. Είναι ο Λίβανος και η Χεζμπολάχ. Είναι, επίσης, αυτό που φαίνεται να ανοίγει το μέτωπο μεταξύ Ιράν και Ισραήλ. Θα μου κάνει πολύ μεγάλη εντύπωση αν το Ισραήλ δεν απαντήσει με σφοδρότητα απέναντι στην πυραυλική επίθεση του Ιράν. Επειδή ακριβώς θα απαντήσει μάλλον με τρόπο δυσανάλογο, γιατί αυτό είναι κομμάτι της αντίληψης της στρατηγικής αποτροπής.

Οι ΗΠΑ κάνουν, μια διαχείριση ζημιάς γιατί δεν θα ήθελαν, πολύ περισσότερο η κυβέρνηση Μπάιντεν, -ενόψει και των εκλογών- να γίνουν οι εκλογές με συνθήκες πολέμου στη Μέση Ανατολή

Ότι δηλαδή πρέπει να απαντά με τρόπο δυσανάλογο ώστε να στέλνει ένα μήνυμα προς πάσα κατεύθυνση να μην επαναλάβει αυτό που έκανε. Καταλαβαίνετε ότι μπαίνουμε σε έναν ακόμη πιο επικίνδυνο φαύλο κύκλο βίας, από τον οποίο για την ώρα δεν μπορούμε να βγούμε. Δεν υπάρχει κάτι στον ορίζοντα, που να μας δίνει λίγα σημάδια αισιοδοξίας. 

–Πόσο επικίνδυνη είναι η κατάσταση για την Ελλάδα αλλά και για την Κύπρο;

Το θέμα είναι πώς θα εξελιχθεί αυτός ο πόλεμος. Αν πάμε σε ένα πολύ κακό σενάριο, τότε θα έχουμε αύξηση των τιμών ενέργειας – θα επηρεαστεί η αγορά ενέργειας-. Επακόλουθα, θα έχουμε αύξηση στα αγαθά, που έτσι κι αλλιώς η ακρίβεια και ο υψηλός πληθωρισμός μαστίζουν και την χώρα και την Ευρώπη. Και βέβαια θα έχουμε και ζητήματα με τις  προσωπομεταναστευτικές  ροές. Ήδη στο Λίβανο από 6 εκ. περίπου του πληθυσμού, το 1 εκ. έχει εκτοπιστεί εσωτερικά. Αν συνεχιστούν οι εχθροπραξίες, αυτός ο αριθμός μπορεί να μεγαλώσει.

Η Κίνα δεν έχει στην Μέση Ανατολή πολύ μεγάλη απήχηση στις εξελίξεις. Κρατάει μια στάση, μάλλον, διακριτική

Και είναι πολύ πιθανό ότι κάποιοι μπορεί να περάσουν είτε απευθείας στην Κύπρο είτε μέσω Συρίας στην Τουρκία κι από εκεί στην Ευρώπη. Όταν ανοίγουν οι διάδρομοι των ροών, άλλοι, που μπορεί να είναι άσχετοι με τον πόλεμο, διεισδύουν σε αυτές τις ροές, όπως έγινε το 2015, με τον πόλεμο στη Συρία.

Αλλά τελικά τότε μαζί με τους Σύρους, Αφγανοί, Αλβανοί κι άλλοι κατέληξαν στην Ευρώπη. Ή ήταν στην Ευρώπη και πήγαν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Επομένως, αυτά τα δύο θέματα είναι τα πιο δύσκολα. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι η Κύπρος είχε προειδοποιηθεί από τον Νασράλα για την εμπλοκή της – που δεν υπάρχει εμπλοκή της Κύπρου -, αν Θα μπορούσε να αποτελέσει στόχο στο μέλλον. Πιστεύω ότι είναι κάτι για την ώρα και το κοντινό μέλλον εκτός πραγματικότητας. Αλλά αν κάποιος περάσει στην Ελλάδα με Παλαιστίνιους από την Γάζα μέσω Αιγύπτου που εκεί έχουμε αύξηση των ροών και την παρατηρούμε τους τελευταίους μήνες. Αν περάσει, λοιπόν, στην Ελλάδα και είναι ένας μοναχικός λύκος, ο οποίος θέλει να δημιουργήσει ένα πρόβλημα, μπορεί κι αυτό να συμβεί και είναι ένα ενδεχόμενο που πρέπει να μας έχει σε επιφυλακή.

–Βλέπετε πιθανή εμπλοκή της Τουρκίας; Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει επιτεθεί πολλές φορές κατά του Μπέντζαμιν Νετανιάχου.

Έχει επιτεθεί πολλές φορές κατά του Νετανιάχου και ταυτόχρονα από αμερικανικές βάσεις στην Τουρκία, φαίνεται ότι αναχαιτίστηκαν κάποιοι πύραυλοι από το Ιράν. Δεν πιστεύω ότι μπορεί ο Ερντογάν να εμπλακεί περισσότερο από ό,τι το έχει ήδη κάνει. Δηλαδή να έχει μια επιχειρησιακή εμπλοκή, όπως αφήνει να εννοηθεί, λέγοντας ότι το Ισραήλ θα επιτεθεί στην Τουρκία και θα πρέπει η Τουρκία να αμυνθεί.

Οι Ρώσοι ικανοποιούνται από το γεγονός ότι η προσοχή έχει στραφεί προς τη Μέση Ανατολή

Αυτά είναι λόγια για εσωτερική κατανάλωση. Αλλά, από εκεί και πέρα, σίγουρα η εμπλοκή της Τουρκίας, με τον τρόπο που γίνεται από πλευράς Ερντογάν, δεν διευκολύνει τις σχέσεις με ένα κομμάτι στις ΗΠΑ. Δηλαδή, επηρεάζει ακόμη περισσότερο αρνητικά την εικόνα της Τουρκίας σε επίπεδο Γερουσίας, σε επίπεδο Κογκρέσου καλύτερα, αλλά και κάποιων Αμερικανών αξιωματικών, γιατί βλέπουν μια χώρα, που έχει δαιμονοποιήσει το Ισραήλ.

Παρά τα σοβαρά, σημαντικά λάθη του Ισραήλ, παρά το γεγονός ότι γίνονται στη Γάζα θηριωδίες, για πολλούς Αμερικάνους, το Ισραήλ παραμένει μια φίλη χώρα και η στάση της Τουρκίας οπωσδήποτε τους προβληματίζει. Κυρίως, το πώς η ηγεσία της προσπαθεί να εκμεταλλευτεί την κατάσταση για ίδιον όφελος.

-Αμερικανοί, Κινέζοι και Ρώσοι, τι ρόλο παίζουν σε αυτό τον πόλεμο;

Οι Αμερικανοί προσπαθούν να κάνουν τη διαχείριση ζημιάς σε διάφορα επίπεδα. Σε σχέση με την εικόνα που έχουνε στη Μέση Ανατολή, η οποία επιδεινώνεται. Γιατί είτε φαντάζουν αδύναμοι να επιβάλλουν τη σταθερότητα και τις επιθυμίες τους στο Ισραήλ είτε φαντάζουν ανίκανοι, οπότε και στη μία και στην άλλη περίπτωση, βγαίνουν χαμένοι.

• Κάνουν, επίσης, μια διαχείριση ζημιάς γιατί δεν θα ήθελαν, πολύ περισσότερο η κυβέρνηση Μπάιντεν, -ενόψει και των εκλογών- να γίνουν οι εκλογές με συνθήκες πολέμου στη Μέση Ανατολή, αλλά αυτό πιθανότητα δε θα καταφέρουν να το αποφύγουν. Γι’ αυτό και προσπαθούσαν να επιβάλλουν την κατάπαυση του πυρός χωρίς επιτυχία.

Οι Ρώσοι ικανοποιούνται από το γεγονός ότι η προσοχή έχει στραφεί προς τη Μέση Ανατολή κι ένα κομμάτι και του ενδιαφέροντος και της υποστήριξης συνολικά της Δύσης έχει στραφεί προς τα εκεί – κάτι το οποίο δίνει δυνατότητες στη Ρωσία σε σχέση με την Ουκρανία και κυρίως τη βγάζει αυτή τη στιγμή από το κάδρο, φέρνοντας σε δύσκολη θέση τη Δύση. Γιατί η Δύση ως σύμμαχος του Ισραήλ πρέπει να εξηγεί γιατί στηρίζει το Ισραήλ, παρά τα όσα συμβαίνουν στη Γάζα και όσα συμβαίνουν και στον Λίβανο. Επομένως, η Ρωσία, ναι μεν, μπορεί να λέει τυπικά ότι πρέπει να υπάρξει τερματισμός, αλλά αυτή η κατάσταση είναι γι’ αυτή σε σημαντικόβαθμό βολική, εκτός αν ξεφύγει από κάθε έλεγχο και η Ρωσία χρειαστεί να πάρει μέρος, δηλαδή διπλωματικά να υποστηρίξει τον έναν ή τον άλλον. Αν το Ιράν πάει σε μια αντιπαράθεση με το Ισραήλ, τότε για την Ρωσία θα είναι τα πράγματα δύσκολα.

Από την άλλη, επιβεβαιώνεται ότι η Κίνα δεν έχει στην Μέση Ανατολή πολύ μεγάλη απήχηση στις εξελίξεις. Πριν δύο χρόνια, ήταν αυτή που μεσολάβησε μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν για να ανασυστήσουν τις διπλωματικές του σχέσεις.

Προσπάθησε, επίσης, να μεσολαβήσει μεταξύ των Παλαιστινίων, το περασμένο καλοκαίρι, αλλά δεν τα κατάφερε. Κρατάει μια στάση, μάλλον, διακριτική. Ούτε αυτή χάνει, εκτός κι αν επηρεαστεί η παγκόσμια οικονομία όπου εκεί θα είναι στους χαμένους. Προς το παρόν, έχει μια στάση που δεν επηρεάζει τις εξελίξεις, ούτε προς τη μία ούτε προς την άλλη κατεύθυνση. 

Πρέπει να προχωρήσουμε με όχι φοβικό τρόπο, με αποφασιστικότητα και αυτοπεποίθηση στα ελληνοτουρκικά, είπε ο κ. Φίλης, χωρίς ευσεβείς πόθους ή αυταπάτες.

105,5 Sto Kokkino · Κ. Φίλης – 105,5 Στο Κόκκινο – 17 Αυγούστου 2020

Μπορεί η Τουρκία να μην διάγει τις καλύτερές της ημέρες, αλλά δεν… καταρρέει από στιγμή σε στιγμή η οικονομία της. Τα πολλά μέτωπα που έχει ανοιχτά δεν μπορεί να τα κλείσει μόνο με δική της επιλογή, δεν εξαρτάται από την ίδια τι θα γίνει στην Συρία, στη Λιβύη, στην ευρύτερη Μέση Ανατολή, στην ανατολική Μεσόγειο. Αλλά αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως ηγεμονική δύναμη στην περιοχή και κινείται ανάλογα.

Η έκτακτη Σύνοδος υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ δεν απέδωσε -όπως ήταν λίγο-πολύ αναμενόμενο- καρπούς για την Ελλάδα, δεν υπάρχουν ακόμη συσχετισμοί δυνάμεων υπέρ κυρώσεων προς την Τουρκία. Όποιος περιμένει οι Ευρωπαίοι να βάλουν το μαχαίρι στο λαιμό της Τουρκίας κάνει λάθος, η Τουρκία παραμένει ένας σημαντικός εμπορικός εταιρός για χώρες της ΕΕ, προεξεχούσης της Γερμανίας, μία χώρα σημαντική για τα προσφυγομεταναστευτικά ρεύματα, χώρα που θεωρείται ότι δεν πρέπει να αποξενωθεί έτι περαιτέρω από την ΕΕ.

Η Ελλάδα έχει στα υπέρ της ότι η Τουρκία «έχει μπει στο ρουθούνι» πολλών κρατών περιφερειακών και εκτός περιοχής. Τα τελευταία χρόνια διαμορφώσαμε σταδιακά, συστηματικά και μεθοδικά συνεργασίες και συμπράξεις που μπορούν να βοηθήσουν στην θωράκιση έναντι της Τουρκίας. Ωστόσο:

• Τα ζητήματα άμυνας δεν εκχωρούνται σε τρίτη δύναμη, είναι αμιγώς εθνικά. Δεν χρειάζεται να μπούμε σε διαδικασία «αν συνέβαινε κάτι με την Τουρκία, ποιοι θα συνέδραμαν και ποιοι όχι». Είμαστε όμως μακριά από ένα τέτοιο σενάριο.
• Στο τέλος της ημέρας θα πρέπει να βρεθεί με αυτή την -εξόχως προβληματική και αναθεωρητική- Τουρκία, χώρα με την οποία δεν είναι εύκολη η συνεννόηση, η Ελλάδα θα πρέπει να προσπαθήσει να εξαντλήσει τα περιθώρια για να βρεθεί ένας κοινός παρονομαστής.

Εφόσον ξέρουμε ποια Τουρκία είναι δίπλα μας, το έργο μας είναι πιο εύκολο, γιατί θα εξαντλήσουμε τα περιθώρια και «για να χορέψεις το ταγκό χρειάζονται δύο», αν η Τουρκία δεν το επιθυμεί, αυτό δεν θα συνεχιστεί. Η Ελλάδα δεν μπορεί να φέρει το βάρος της ευθύνης της απουσίας διαλόγου. Προβάλλεται ως πυλώνας σταθερότητας που λύνει προβλήματα και διευθετεί διαφορές στην περιοχή (π.χ. με την Συμφωνία των Πρεσπών, τις συμφωνίες με Ιταλία και Αίγυπτο). Αλλά με την Τουρκία προκύπτουν εθνικά στερεότυπα, εθνικοί φόβοι, κτλ.

Βασική προϋπόθεση είναι το προσδιορισμένο πλαίσιο, υπογράμμισε ο κ. Φίλης. Σε μία διαπραγμάτευση με αυτή την Τουρκία άνευ όρων, στη λογική της συναλλακτικής διπλωματίας και όχι αρχών και αξιών που διέπουν όλες τις διαπραγματεύσεις μεταξύ «κανονικών κρατών», προφανώς τα πράγματα δεν θα κυλούσαν ευνοϊκά για εμάς.

Για την επέκταση του διαλόγου σε άλλα θέματα, ο κ. Φίλης ξεκαθάρισε ότι καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να πάει σε μία συζήτηση π.χ. για αποστρατικοποίηση νησιών ή ελληνικότητα νησιών, γιατί την ίδια στιγμή θα έχει απωλέσει την νομιμοποίησή της. Ωστόσο, για άλλα θέματα, όπως η αιγιαλίτιδα ζώνη στο Αιγαίο, δηλαδή για χωρικά ύδατα, που εξαρτώνται άμεσα με υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ,  υπάρχει η συζήτηση στις διερευνητικές επαφές που έχουν προηγηθεί τα προηγούμενα χρόνια (έχουν γίνει 60 γύροι).

Τα χωρικά ύδατα, εξήγησε ο κ. Φίλης, συνιστούν κυριαρχία, είναι μονομερής πράξη η επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης μίας χώρας, των χωρικών της υδάτων. Αντιθέτως, υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ συνιστούν κυριαρχικό δικαίωμα και θα πρέπει να είναι αποτέλεσμα συμφωνίας με γειτονικό κράτος ή απόφασης διεθνούς δικαστηρίου. Εκτίμησε παράλληλα ότι μετά την συμφωνία με την Αίγυπτο για την ΑΟΖ είναι μία πολύ καλή στιγμή για να προχωρήσει η Ελλάδα ταυτόχρονα σε δύο ενέργειες:

• Πρόταση για Περιφερειακή Διάσκεψη με όλα τα κράτη της περιοχής όπου υπάρχουν χρόνιες διαφορές, ώστε με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας και όχι την ισχύ να δοθεί -αν είναι δυνατόν- λύση και σε άλλη περίπτωση τα εμπλεκόμενα μέρα να συναποφασίσουν ότι αποδέχονται την ετυμηγορία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.
• Άμεση επέκταση με Προεδρικό Διάταγμα και όχι με νόμο της αιγιαλίτιδας ζώνης (των χωρικών υδάτων) στο Ιόνιο και νοτίως της Κρήτης.

Η διαχείριση της κρίσης από πλευράς Ε.Ε. είναι προβληματική, από την άλλη ο συνομιλητής μας μας καλεί να αναρωτηθούμε, «αν ήμασταν εκτός Ε.Ε., πώς θα μπορούσαμε να διαχειριστούμε αυτήν την κρίση». Ζητά όμως πολλά περισσότερα από την Ε.Ε. γιατί «αν μείνουμε στα μέτρα που ξέρουμε, τότε πολλά αρνητικά σενάρια είναι στο τραπέζι» από την Ευρώπη των περιφερειών (το πιο ήπιο) ως την αποσάθρωση της Ευρώπης, ακόμη και με την αποχώρηση κρατών του μεγέθους της Ιταλίας (το χειρότερο σενάριο).

Με άλλα λόγια, «να μην είναι η Βρετανία αυτή η οποία έκλεισε την πόρτα, αλλά να αποδειχθεί ότι η Βρετανία ήταν αυτή που άνοιξε την κερκόπορτα της εξόδου», σημειώνει με έμφαση ο Κων. Φίλης.

Σε αυτή τη συγκυρία, η Ελλάδα, προσθέτει, κέρδισε διπλωματικό κεφάλαιο, έγινε παράδειγμα προς μίμηση, παρόλ’ αυτά «δεν θα είναι καθόλου εύκολη η επόμενη μέρα για τη χώρα μας, ακόμη και σε ένα μεσαίου τύπου σενάριο».

Συνέντευξη στον Νίκο Παπαδημητρίου

«Δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε πού οδεύουν οι ελληνο-τουρκικές σχέσεις γιατί δεν ξέρουμε πώς θα αφήσει την Ελλάδα αλλά και την Τουρκία η κρίση του covid-19», τονίζει μιλώντας στο libre.gr., ενώ για το μέλλον των εξορύξεων γενικά, ο Κων. Φίλης αναμένει καθυστερήσεις, ίσως και ακυρώσεις σχεδίων, όμως για εκείνες ειδικότερα που σχετίζονται με τα συμφέροντα Ελλάδας και Κύπρου, εκτιμά ότι στο αμέσως προσεχές χρονικό διάστημα δεν θα δούμε ερευνητικές γεωτρήσεις από πλευράς της Τουρκίας.

Δηκτικός για το σενάριο έλευσης νοσούντων με κοροναϊό, προσφύγων και μεταναστών, στα ελληνικά νησιά, ο Κων. Φίλης κάνει λόγο, μιλώντας στο libre.gr., για «ατυχή επιλογή όσων θέλησαν να δημιουργήσουν κλίμα, να δημιουργήσουν έναν ‘Έβρο νο2’ ουσιαστικά, με διαρροές οι οποίες κινούνταν στα όρια της ιλαρότητας». Με αποτέλεσμα να  δημιουργείται ο κίνδυνος, όπως αναφέρει, να μετριάσουμε το διπλωματικό κεφάλαιο που έχουμε κερδίσει στον Εβρο, υποβαθμίζοντας συγχρόνως τον πραγματικό κίνδυνο που δεν είναι άλλος από την εργαλειοποίηση του προσφυγο-μεταναστευτικού προβλήματος.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης του Κωνσταντίνου Φίλη στο libre.gr.:

–Ποια η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, έτσι όπως διαμορφώνεται εξαιτίας του covid-19, κύριε Φίλη;

Οποιοσδήποτε τολμά να κάνει εκτίμηση για την επόμενη ημέρα, ή είναι τσαρλατάνος ή έχει τη δυνατότητα να διαβάζει τη… σφαίρα. Όποια εκτίμηση είναι εξαιρετικά επισφαλής, παρόλα αυτά μπορούμε να εντοπίσουμε κάποιες τάσεις.

Φαίνεται ότι η κρίση του covid-19 λειτουργεί ως επιταχυντής κάποιων εξελίξεων, οι οποίες προϋπήρχαν του ξεσπάσματος της πανδημίας.

Οι ΗΠΑ βρίσκονταν σε φάση αποστασιοποίησης από το ρόλο που είχαν τα περασμένα χρόνια σε σχέση με τη διεθνή τάξη πραγμάτων, κάτι που είχε ξεκινήσει από την εποχή Ομπάμα και κορυφώνεται στα χρόνια του Τραμπ. Η Κίνα είναι μια ανερχόμενη δύναμη και παρά το γεγονός ότι φέρει τεράστιο μερίδιο ευθύνης για το γεγονός ότι απέκρυψε κρίσιμα στοιχεία για την εξάπλωση του ιού ένα μεγάλο και κρίσιμο χρονικό διάστημα, τον τελευταίο μήνα προσπαθεί μέσα από διπλωματία δημόσιων σχέσεων και μέσα από γενναιόδωρη παροχή τεχνογνωσίας και υγειονομικού υλικού, (προσπαθεί) να επανακάμψει στη διεθνή αρένα.

Να δείξει ότι αυτή βρίσκεται στην πρωτοπορία σε σχέση με την αντιμετώπιση του covid-19. Προφανώς αξιοποιεί και την απουσία των Αμερικανών, υπό την έννοια ότι ο Πρόεδρος Τραμπ απέδειξε για άλλη μια φορά ότι δεν έχει ιδιαίτερη όρεξη, πολλώ μάλλον πρεμούρα, να δείξει ότι οι ΗΠΑ είναι παγκόσμια υπερδύναμη. Το κενό αυτό προσπαθούν να το καλύψουν άλλες δυνάμεις, χωρίς να σημαίνει ότι μόλις τελειώσει η κρίση με τον covid-19 θα έχουμε την Κίνα ως αντίπαλο δέος των ΗΠΑ, αλλά διαμορφώνονται συνθήκες δημιουργίας ενός πολυπολικού κόσμου.

–Τα σενάρια που είδαν το φως της δημοσιότητας, ότι μπορεί να είμαστε θεατές ενός βιολογικού πολέμου, πώς τα είδατε;

Δεν είμαι λοιμωξιολόγος ή χημικός, αλλά οποιαδήποτε θεωρία συνωμοσίας υπό αυτές τις συνθήκες, μόνο κακό μπορεί να κάνει.

-Ένα ξεχωριστό κεφάλαιο είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση, είδαμε τα κράτη – μέλη της να αντιδρούν σε διαφορετικές ταχύτητες. Πώς βλέπετε το μέλλον της Ε.Ε., αλλά και της Ελλάδας ειδικότερα;

Η διαχείριση της κρίσης από πλευράς Ε.Ε. είναι προβληματική. Ναι μεν έκανε περισσότερα από ό,τι μας συνηθίζει, ναι μεν είδαμε στο δημοσιονομικό κομμάτι μεγαλύτερη ευελιξία, όμως δεν είναι αρκετά. Σας καλώ να αναρωτηθούμε, αν ήμασταν εκτός Ε.Ε., πώς θα μπορούσαμε να διαχειριστούμε αυτήν την κρίση.

Δείτε την Τουρκία που δεν έχει ευρωπαϊκό χρήμα και πρόσβαση σε ευρωπαϊκά κεφάλαια όπως έχουμε εμείς, ότι αντιμετωπίζει τεράστια προβλήματα στην οικονομία της. Δεν πρέπει να υποτιμούμε τη συνδρομή της Ε.Ε., εν τούτοις βλέπουμε για άλλη μια φορά ότι συγκεκριμένα κράτη – μέλη είναι κατώτερα των περιστάσεων, δεν φαίνεται να έχουν αντιληφθεί το μέγεθος της κρίσης και κυρίως, ρισκάρουν με τη στάση αυτή, να αποξενώσουν έτι περαιτέρω τις Βρυξέλλες από το μέσο ευρωπαίο πολίτη, να διευρύνουν τα στερεότυπα των Νότιων για τους Βόρειους και των Βόρειων για τους Νότιους.

Αυτή η κρίση που έρχεται από έξω και προς τα μέσα και όχι το αντίθετο, είναι η τρίτη κρίση την οποία καλείται να διαχειρισθεί η Ε.Ε., μετά την οικονομική και την προσφυγο-μεταναστευτική. Και, το πρόβλημα είναι ότι φαίνεται να μην είναι σε θέση να μπορεί να ανταπεξέλθει σε αυτήν με τρόπο αποτελεσματικό. Η δική μου ανησυχία είναι μήπως αυτό δημιουργήσει ένα ρήγμα ακόμη μεγαλύτερο, στις σχέσεις κρατών, όπως είναι η Ιταλία.

ν δεν γίνει κάτι θεαματικό από ευρωπαϊκής πλευράς και μείνουμε στα μέτρα που ξέρουμε, τότε πολλά αρνητικά σενάρια είναι στο τραπέζι είτε -το πιο ήπιο- να έχουμε μιαν Ευρώπη των περιφερειών είτε -στο χειρότερο σενάριο- να έχουμε την αποσάθρωση της Ευρώπης, ακόμη και με την αποχώρηση κρατών του μεγέθους της Ιταλίας. Δηλαδή να μην είναι η Βρετανία αυτή η οποία έκλεισε την πόρτα, αλλά να αποδειχθεί ότι η Βρετανία ήταν αυτή που άνοιξε την κερκόπορτα της εξόδου.

–Και η Ελλάδα;

Η Ελλάδα έπραξε ορθότατα με τις οριζόντιες πολιτικές που πήρε. Αυτό είναι ένα κεφάλαιο πολιτικό, διπλωματικό μάλλον, για τη χώρα. Γιατί είμαστε παράδειγμα προς μίμηση και όχι προς αποφυγή, το οποίο ενδεχομένως -αν οι συνθήκες το επιτρέψουν- να μπορέσουμε να το αξιοποιήσουμε.

–Και από εδώ και πέρα;

Τα μέτρα ως τώρα ήταν οριζόντια. Τα μέτρα που θα κληθεί να πάρει η ελληνική κυβέρνηση σε λίγες εβδομάδες από σήμερα, θα είναι καθετοποιημένα, που σημαίνει ότι θα είναι πολύ πιο απαιτητικά, δύσκολα, και πιθανότατα δεν θα τους αφήσουν όλους ικανοποιημένους.

Θα προκύψει ζήτημα με την ανεργία, με τη μεγαλύτερη ελαστικότητα των εργασιακών σχέσεων, κατ’ επέκταση φτωχοποίησης των πιο ευάλωτων στρωμάτων, άρα ένα θέμα κοινωνικής συνοχής.

Δεν θα είναι καθόλου εύκολη η επόμενη μέρα για τη χώρα μας, ακόμη και σε ένα μεσαίου τύπου σενάριο, λόγω της μεγάλης εξάρτησης της οικονομίας μας από τον τουρισμό και τις υπηρεσίες. Θα απαιτηθεί εθνική ομοψυχία και ένα δίχτυ ασφαλείας για τους ασθενέστερους, γιατί και οι ανισότητες θα διευρυνθούν όχι μόνο σε εθνικό, αλλά και σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.

Απαιτούνται γενναίες, γενναιόδωρες αποφάσεις από πλευράς της κυβέρνησης.  

–Οι ανακατατάξεις στην αγορά του πετρελαίου φαίνεται πως οδηγούν στο πάγωμα των εξορύξεων στη ανατολική Μεσόγειο, παρόλα αυτά η Τουρκία δηλώνει πως δεν εγκαταλείπει τα οικόπεδα. Πώς η παγκόσμια αυτή κρίση θα επηρεάσει τις σχέσεις Αθήνας – Άγκυρας αφενός, Λευκωσίας – Άγκυρας αφετέρου;

Η κρίση στην αγορά ενέργειας είναι δεδομένη για τους εξής λόγους: Πρώτον, θα έχουμε για αρκετό καιρό χαμηλότερη ζήτηση από προσφορά για το προβλεπτό μέλλον. Δεύτερον, οι τιμές του πετρελαίου θα παραμείνουν χαμηλές ή σχετικά χαμηλές. Κοιτάσματα που είναι σε μεγαλύτερα βάθη δεν θα είναι τιμολογιακά ανταγωνιστικά –και αυτό είναι κάτι που θα υποχρεώσει τις εταιρείες που εμπλέκονται, να επανεξετάσουν τη θέση τους. Για μένα είναι δεδομένο ότι όλες οι εταιρείες ανεξαιρέτως, πολλώ μάλλον οι ενεργειακές, θα επανεξετάσουν τη συμμετοχή τους στη βάση των αποσβέσεων, να είναι αποδοτικότερες και γρηγορότερες.

Άρα, αν δεν μιλάμε για ενεργειακό “Eldorado”, θα δούμε καθυστερήσεις, ίσως και ακυρώσεις σχεδίων. Δεν μιλώ για την περιοχή της Μεσογείου αλλά γενικά.

-Συνεπώς ποια είναι η εκτίμησή σας για τις εξορύξεις σε Κύπρο και Ελλάδα;

Τη στιγμή αυτή δεν μπορούμε να κάνουμε πρόβλεψη. Θα το δούμε συν τω χρόνω. Προφανώς και η Τουρκία θα επηρεαστεί, έχει κάνει 6-7 ερευνητικές γεωτρήσεις, που ήταν όλες… κούφιες.

Και ήταν τέτοιες γιατί η Τουρκία δεν τις έκανε για να βρει φυσικό αέριο ή πετρέλαιο, τις έκανε περισσότερο για πολιτικούς λόγους, για να δείξει την παρουσία της, για να απειλήσει τις εταιρείες, να απειλήσει την Κυπριακή Δημοκρατία, να εγκατασταθεί στην περιοχή, να «γκριζάρει» την κυπριακή ΑΟΖ κ.ο.κ. Δεν βλέπω, εν μέσω της οικονομικής δίνης στην οποία εισέρχεται (σ.σ. η Τουρκία), δεν πιστεύω ότι θα δούμε στο αμέσως προσεχές χρονικό διάστημα κάποιες ενέργειες από πλευράς της Τουρκίας, ερευνητικές γεωτρήσεις σε περιοχές που είναι κατ’ αυτήν αμφισβητούμενες, κατ’ εμάς απολύτως καθαρό ότι ανήκουν στην Κυπριακή Δημοκρατία ή στην Ελληνική Δημοκρατία.

–Πάντως ο κ. Τσαβούσογλου την Τετάρτη έθεσε ξανά το αίτημα της Άγκυρας για διάλογο με την Αθήνα στο ανώτατο επίπεδο, δείχνοντας προφανώς και τις προθέσεις της άλλης πλευράς…

Αυτό που κάνει η Τουρκία, είναι σκοτσέζικο ντους. Δεν μπορεί μία χώρα να ζητά διάλογο με μια άλλη -εννοείται πως ο διάλογος είναι επιθυμητός και ευπρόσδεκτος, και η Ελλάδα τον θέλει και τον επιδιώκει- και να κάνει τις ενέργειες που έχει κάνει η Τουρκία τους τελευταίους μήνες, ξεκινώντας από το τουρκολιβυκό σύμφωνο, και πηγαίνοντας στον Έβρο ή τις υπερπτήσεις. Δεν συντρέχουν αυτήν τη στιγμή βασικές προϋποθέσεις για να εκκινήσει διάλογος. Πρώτα η Τουρκία θα σταματήσει αυτές τις προκλήσεις και μετά συζητάμε το πλαίσιο διαλόγου.

Επίσης δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε πού οδεύουν οι ελληνο-τουρκικές σχέσεις γιατί δεν ξέρουμε πώς θα αφήσει την Ελλάδα αλλά και την Τουρκία η κρίση του covid-19. Πρέπει να περιμένουμε να ολοκληρωθεί τουλάχιστον το πρώτο κύμα, να δούμε πού βρισκόμαστε οικονομικά, κοινωνικά και μετά θα μπορούμε να κάνουμε μια ασφαλέστερη εκτίμηση για το ποια θα είναι η κατάσταση των ελληνο-τουρκικών σχέσεων.

-Τις προηγούμενες ημέρες διαβάσαμε για ένα σενάριο έλευσης μεταναστών και προσφύγων στα νησιά μας, οι οποίοι θα νοσούν από τον κοροναϊό. Εσείς πώς ακούσατε το σενάριο αυτό;

Ατυχής επιλογή όσων θέλησαν να δημιουργήσουν κλίμα, να δημιουργήσουν έναν «Έβρο νο2» ουσιαστικά, με διαρροές οι οποίες κινούνταν στα όρια της ιλαρότητας. Δεν νομίζω ότι θα την… έπαιρνε την Τουρκία να προβεί σε μια τέτοια ενέργεια, αφότου έφαγε το κεφάλι της στον Έβρο και η Ε.Ε. συντάχθηκε αναφανδόν με την Ελλάδα.

Δεν πιστεύω ότι οι Τούρκοι είναι τόσο αφελείς ώστε να προβούν σε μια τέτοια ενέργεια, η οποία, εφόσον συνέβαινε, θα έδινε στην Ελλάδα το τέλειο επιχείρημα για να διεθνοποιήσει το ζήτημα και να δείξει την ανηθικότητα του καθεστώτος Ερντογάν, το οποίο, εν μέσω κοροναϊού, θα επέλεγε να στείλει μετανάστες με κοροναϊό, στην Ελλάδα.

Θα στριμωχνόταν πολύ περισσότερο η Τουρκία από μια τέτοια κίνηση και πιστεύω ότι ποτέ δεν βρέθηκε αυτό στους σχεδιασμούς της. Όσο και αν περιμένουμε από την Τουρκία τα πάντα, πιστεύω ότι το συγκεκριμένο δεν θα το έκανε γιατί δεν θα εξυπηρετούσε τα δικά της συμφέροντα. Επιπλέον, όσοι αποφάσισαν να κάνουν αυτές τις διαρροές, θα έπρεπε να είναι πιο προσεκτικοί γιατί η Ελλάδα με την αντιμετώπιση της μαζικής εισβολής στον Έβρο, που ενορχηστρώθηκε από την Τουρκία, κέρδισε διπλωματικό κεφάλαιο. Και κέρδισε φωνή μέσα στην Ε.Ε. και όχι μόνον, και σε διεθνές επίπεδο.

Με το να ακούγεται προς τα έξω ότι η Ελλάδα φοβάται ή διακινεί πληροφορίες ότι αναμένει καραβιές προσφύγων και μεταναστών με κοροναϊό από την Τουρκία, δίδεται μια αίσθηση ελαφρότητας και δημιουργείται ο κίνδυνος, το διπλωματικό κεφάλαιο που έχουμε κερδίσει, όχι να το απεμπολήσουμε, αλλά, αν μη τι άλλο, να το μετριάσουμε διακινώντας πληροφορίες που μοιάζουν να είναι εξωφρενικές.

Και σε κάθε περίπτωση υποβαθμίζουμε τον πραγματικό κίνδυνο που δεν είναι άλλος από την εργαλειοποίηση του προσφυγο-μεταναστευτικού, το οποίο έτσι κι αλλιώς η Τουρκία το κάνει.

-Άρα, μου είπατε ότι κάποιοι Έλληνες αξιωματούχοι, υπουργοί, ο,τιδήποτε, επεχείρησαν για δικούς τους λόγους να στήσουν ένα σκηνικό «Έβρος νο2»;

Σας λέω ότι επιχειρείται από κάποιους κύκλους να στηθεί ένα σκηνικό «Έβρος νο2» ατυχώς για την εικόνα της χώρας, ατυχώς για την αποτελεσματικότητα που η χώρα επέδειξε στον Έβρο.

–Να κλείσουμε με κάτι πιο προσωπικό; Οι συνθήκες περιορισμού που ζούμε, είναι ιδανικές για διάβασμα και μαθαίνω πως ένα ακόμη βιβλίο σας είναι προς έκδοση…

Ναι, οι συνθήκες αναγκαστικού εγκλεισμού, πράγματι, είναι ιδανικές να έρθεις πιο κοντά στους δικούς σου ανθρώπους εφόσον δεν ζεις μόνος σου. Λίγο πριν ξεσπάσει η κρίση του covid-19 είχε γίνει μια συζήτηση με τον εκδότη με τον οποίο συνεργάζομαι, τον κύριο Παπαδόπουλο, για την έκδοση βιβλίου για την εξωτερική πολιτική της Ελλάδας για το διάστημα, 2015 – 2020. Και ο εγκλεισμός έδωσε τη δυνατότητα σε μένα και τον επιμελητή του βιβλίου να εργασθούμε έτσι ώστε σε ένα μήνα από σήμερα να είναι στα βιβλιοπωλεία, εφόσον έχουν ανοίξει τα βιβλιοπωλεία!

Είναι ένα βιβλίο, το οποίο, μέσα από τη συλλογή άρθρων, συνεντεύξεων και παρεμβάσεών μου, διατρέχει την ελληνική εξωτερική πολιτική, τα ορόσημα αυτής όπως είναι η Συμφωνία των Πρεσπών, η σύλληψη και η φυλάκιση των δύο Ελλήνων στρατιωτικών, οι συνέργειες με το Ισραήλ και την Αίγυπτο, το θέμα με τη Λιβύη και το παράνομο τουρκολιβυκό σύμφωνο, το τι γεννά η κατάσταση με τον covid-19 –όλα αυτά και άλλα πολλά συμπεριλαμβάνονται στο βιβλίο.