Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα που αρχίζει πλέον να προκαλεί ανησυχία σε πολλές δυτικές πρωτεύουσες δεν είναι πότε θα λυγίσει η Μόσχα, αλλά αν οι αρχικές εκτιμήσεις για την αποτελεσματικότητα των κυρώσεων αποδείχθηκαν υπερβολικά αισιόδοξες.

Γιατί, παρά τον πόλεμο, τις κυρώσεις και τη διεθνή πίεση, η ρωσική οικονομία συνεχίζει να κινείται – και αυτό ίσως είναι το πιο δύσκολο δεδομένο για όσους περίμεναν μια πολύ ταχύτερη εξάντληση των δυνατοτήτων του Κρεμλίνου.

Η οικονομία που δεν κατέρρευσε

Παρά τις πρωτοφανείς δυτικές κυρώσεις, η Ρωσία εξακολουθεί να εμφανίζει στοιχεία οικονομικής ανθεκτικότητας.

Ένας από τους βασικούς λόγους είναι ότι η χώρα διαθέτει σχετικά περιορισμένη εξάρτηση από κρίσιμες εισαγωγές σε τομείς όπως η ενέργεια και τα τρόφιμα. Παράλληλα, εξακολουθεί να εξάγει προϊόντα που η παγκόσμια αγορά συνεχίζει να χρειάζεται, με κυριότερο το πετρέλαιο.

Ακόμη και όταν η Δύση επιχείρησε να περιορίσει τις εξαγωγές ρωσικών ενεργειακών προϊόντων, νέες αγορές στην Ασία και αλλού απορρόφησαν μεγάλο μέρος των ποσοτήτων, μειώνοντας την αποτελεσματικότητα των περιορισμών.

Το μεγάλο μέγεθος της εγχώριας αγοράς λειτουργεί επίσης ως δίχτυ ασφαλείας σε μια περίοδο έντονων διεθνών αναταράξεων.

Το δίκτυο που απορρόφησε το σοκ των κυρώσεων

Τέσσερα και πλέον χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου, η Ρωσία και άλλες χώρες που βρίσκονται υπό δυτικές κυρώσεις έχουν αναπτύξει εναλλακτικούς μηχανισμούς συναλλαγών.

Νέα τραπεζικά δίκτυα, διαφορετικά συστήματα πληρωμών και εμπορικές διαδρομές εκτός του παραδοσιακού δυτικού χρηματοπιστωτικού πλαισίου έχουν περιορίσει την πίεση που ασκούσαν παλαιότερα οι κυρώσεις.

Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει ότι οι κυρώσεις απέτυχαν. Σημαίνει όμως ότι η αποτελεσματικότητά τους δεν είναι πλέον η ίδια όπως το 2022, όταν η Μόσχα βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα πρωτοφανές κύμα οικονομικών περιορισμών.

Οι επιχειρήσεις που χάνουν και εκείνες που κερδίζουν

Ένα από τα πιο παράδοξα χαρακτηριστικά της σημερινής ρωσικής οικονομίας είναι ότι δεν κινούνται όλοι με την ίδια ταχύτητα.

Τα υψηλά επιτόκια πιέζουν ιδιαίτερα τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις που εξαρτώνται από τραπεζικό δανεισμό. Αντίθετα, μεγάλες εταιρείες με σημαντική ρευστότητα ή επιχειρήσεις που συνδέονται με κρατικά προγράμματα και αμυντικές συμβάσεις συνεχίζουν να αναπτύσσονται.

Στην πράξη, η οικονομία φαίνεται να περνά μέσα από μια βαθιά αναδιάρθρωση, όπου ορισμένοι κλάδοι συρρικνώνονται και άλλοι ενισχύονται.

Η πολεμική βιομηχανία, η παραγωγή μη επανδρωμένων συστημάτων και οι τεχνολογίες διπλής χρήσης συγκαταλέγονται στους βασικούς κερδισμένους της νέας περιόδου.

Οι μισθοί ανεβαίνουν παρά τον πόλεμο

Ένα ακόμη στοιχείο που προκαλεί συζητήσεις αφορά την αγορά εργασίας.

Η έλλειψη εργατικού δυναμικού έχει δημιουργήσει έντονο ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρήσεων για την προσέλκυση προσωπικού, με αποτέλεσμα την αύξηση των μισθών σε αρκετούς κλάδους.

Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά ολόκληρη τη χώρα με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχουν περιοχές και τομείς που αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες. Ωστόσο, συνολικά, τα εισοδήματα πολλών εργαζομένων εμφανίζονται αυξημένα σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.

Για το Κρεμλίνο, η διατήρηση της κοινωνικής σταθερότητας αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα και η αύξηση των αποδοχών λειτουργεί ως ένας σημαντικός παράγοντας πολιτικής ανθεκτικότητας.

Το πετρέλαιο παραμένει ο μεγάλος παίκτης

Παρά όλες τις αλλαγές, η πραγματική ισορροπία της ρωσικής οικονομίας εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις διεθνείς τιμές της ενέργειας.

Όσο το ρωσικό πετρέλαιο διατηρείται σε επίπεδα που επιτρέπουν την τροφοδότηση του κρατικού προϋπολογισμού, η Μόσχα διαθέτει σημαντικά περιθώρια χρηματοδότησης των δαπανών της.

Ακόμη και σε περίπτωση πτώσης των τιμών, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι το Κρεμλίνο εξακολουθεί να διαθέτει επιλογές πριν αναγκαστεί να προχωρήσει σε επώδυνα μέτρα όπως γενικευμένες περικοπές κοινωνικών δαπανών ή σημαντικές φορολογικές αυξήσεις.

Το γεγονός αυτό εξηγεί γιατί η συζήτηση περί άμεσης οικονομικής κατάρρευσης έχει αρχίσει να αμφισβητείται ακόμη και από αναλυτές που διατηρούν επικριτική στάση απέναντι στη Ρωσία.

Το πραγματικό σημείο ευπάθειας

Παρά τις αντοχές που παρουσιάζει η οικονομία, υπάρχει ένας παράγοντας που συνεχίζει να προκαλεί σοβαρή ανησυχία στη Μόσχα.

Πρόκειται για τα πλήγματα που δέχονται βιομηχανικές και ενεργειακές υποδομές από ουκρανικές επιθέσεις.

Σε αντίθεση με τις κυρώσεις, οι οποίες συχνά απαιτούν χρόνο για να παράγουν αποτελέσματα, οι επιθέσεις σε διυλιστήρια, αποθήκες καυσίμων, εργοστάσια και κρίσιμες εγκαταστάσεις δημιουργούν άμεσες επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία.

Το ερώτημα δεν είναι μόνο το μέγεθος των ζημιών, αλλά και η δυνατότητα της Ρωσίας να τις αποκαθιστά με ρυθμό ταχύτερο από εκείνον με τον οποίο προκαλούνται.

Το μεγάλο ερώτημα για τη Δύση

Η συζήτηση για τη ρωσική οικονομία δεν αφορά μόνο αριθμούς, δείκτες και στατιστικές.

Αφορά μια κρίσιμη γεωπολιτική παραδοχή πάνω στην οποία βασίστηκε μεγάλο μέρος της δυτικής στρατηγικής τα τελευταία χρόνια: ότι η οικονομική πίεση θα περιόριζε σταδιακά τη δυνατότητα της Μόσχας να συνεχίσει τον πόλεμο.

Μέχρι στιγμής, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πιο σύνθετη. Η ρωσική οικονομία δεν μοιάζει με μια μηχανή που λειτουργεί χωρίς προβλήματα. Ούτε όμως εμφανίζει τα χαρακτηριστικά μιας επικείμενης κατάρρευσης.

Αυτό που φαίνεται να διαμορφώνεται είναι ένα νέο μοντέλο οικονομίας πολέμου, με σημαντικές στρεβλώσεις, υψηλό κόστος και μακροπρόθεσμους κινδύνους, αλλά και με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα από όση πολλοί είχαν προβλέψει. Και ίσως αυτό να είναι το στοιχείο που ανησυχεί περισσότερο τις δυτικές κυβερνήσεις: όχι ότι η Ρωσία κερδίζει τον οικονομικό πόλεμο, αλλά ότι εξακολουθεί να διαθέτει τους πόρους για να τον συνεχίσει.

Σπύρος Σιδέρης

Αντίθετα, το Ιράν κατάφερε να απορροφήσει το σοκ, αξιοποιώντας την εμπειρία δεκαετιών από πολέμους, αποκλεισμούς και οικονομικές πιέσεις. Το πραγματικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν το Ιράν επέζησε από τον πόλεμο, αλλά αν μπορεί να αντέξει το τεράστιο κόστος της επόμενης ημέρας.

Η οικονομία σε κατάσταση πολιορκίας

Πριν ακόμη ξεσπάσει ο πόλεμος, το Ιράν βρισκόταν αντιμέτωπο με σοβαρές οικονομικές δυσκολίες. Ο πληθωρισμός βρισκόταν σε ανοδική τροχιά, το εθνικό νόμισμα έχανε διαρκώς την αξία του και η ανάπτυξη παρέμενε ασθενική.

Ο πόλεμος επιδείνωσε δραματικά την κατάσταση. Σύμφωνα με στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, ο ετήσιος πληθωρισμός εκτινάχθηκε στο 77,2%, το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί από την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Την ίδια στιγμή, χιλιάδες επιχειρήσεις σταμάτησαν να λειτουργούν είτε επειδή οι εγκαταστάσεις τους υπέστησαν ζημιές είτε επειδή καταστράφηκαν οι αλυσίδες εφοδιασμού από τις οποίες εξαρτώνταν.

Το αποτέλεσμα ήταν μια πρωτοφανής πίεση στα νοικοκυριά, με ολοένα και περισσότερες οικογένειες να καταφεύγουν σε δανεισμό ακόμη και για την αγορά βασικών αγαθών.

Οι απώλειες του πολέμου σε αριθμούς

Οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις έπληξαν ένα ευρύ φάσμα υποδομών, από κοιτάσματα φυσικού αερίου και αποθήκες καυσίμων έως χαλυβουργίες, εργοστάσια και κρίσιμες μεταφορικές εγκαταστάσεις.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται το Bloomberg, οι έξι εβδομάδες επιχειρήσεων πριν από την κατάπαυση του πυρός προκάλεσαν οικονομικές ζημιές που ανέρχονται στα 270 δισεκατομμύρια δολάρια.

Το μέγεθος αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι το συνολικό ΑΕΠ του Ιράν ανερχόταν σε περίπου 475 δισεκατομμύρια δολάρια πριν από τον πόλεμο.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ιδιαίτερα ανησυχητική:

• Ο πληθωρισμός κινείται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.
• Η αγορά εργασίας έχασε περίπου ένα εκατομμύριο θέσεις εργασίας.
• Η διακοπή του διαδικτύου έπληξε χιλιάδες νέους εργαζομένους και επιχειρήσεις.
• Περίπου τέσσερα εκατομμύρια Ιρανοί κινδυνεύουν να περάσουν κάτω από το όριο της φτώχειας.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά ότι η ιρανική οικονομία θα συρρικνωθεί κατά 6,1% μέσα στη χρονιά, καταγράφοντας μία από τις χειρότερες επιδόσεις των τελευταίων δεκαετιών.

Γιατί δεν κατέρρευσε το Ιράν;

Παρά το μέγεθος των καταστροφών, η οικονομία δεν οδηγήθηκε σε ανεξέλεγκτη κατάρρευση.

Η βασική εξήγηση βρίσκεται στην πολιτική της λεγόμενης «οικονομικής αντίστασης», την οποία ακολουθεί η Τεχεράνη εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.

Η στρατηγική αυτή στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες.

• Πρώτον, στη στήριξη της εγχώριας παραγωγής και στη μείωση της εξάρτησης από εισαγωγές.
• Δεύτερον, στη διατήρηση των εξαγωγών πετρελαίου παρά τις κυρώσεις, μέσω του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» δεξαμενόπλοιων που μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο κυρίως προς την Κίνα, τον σημαντικότερο οικονομικό εταίρο της χώρας.
• Τρίτον, στη μεταφορά σημαντικού μέρους του εμπορίου σε χερσαίες διαδρομές μέσω Πακιστάν, Αφγανιστάν, Κίνας και των χωρών της Κασπίας Θάλασσας.

Η κυβέρνηση επέβαλε επίσης περιορισμούς στις εξαγωγές βασικών προϊόντων, ώστε να διατηρηθεί επάρκεια στην εσωτερική αγορά, ενώ η Κεντρική Τράπεζα έδωσε προτεραιότητα στη χρηματοδότηση εισαγωγών τροφίμων και άλλων αναγκαίων αγαθών.

Με άλλα λόγια, το Ιράν δεν απέφυγε την κρίση· κατάφερε όμως να αποτρέψει την κατάρρευση.

Η επόμενη μάχη: η ανοικοδόμηση

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Τεχεράνη ίσως βρίσκεται μπροστά της.

Η ανοικοδόμηση των κατεστραμμένων υποδομών απαιτεί τεράστια κεφάλαια, τα οποία η χώρα δυσκολεύεται να εξασφαλίσει όσο παραμένουν σε ισχύ οι δυτικές κυρώσεις.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα αμερικανικών μέσων, η ιρανική πλευρά έχει θέσει στις συνομιλίες με την Ουάσιγκτον την ιδέα δημιουργίας ενός διεθνούς επενδυτικού ταμείου για τη μεταπολεμική ανασυγκρότηση, το οποίο θα μπορούσε να φθάσει ακόμη και τα 300 δισεκατομμύρια δολάρια.

Ωστόσο, ακόμη και μέσα στο Ιράν υπάρχουν αμφιβολίες για το κατά πόσο η εισροή κεφαλαίων αρκεί από μόνη της για να αλλάξει την εικόνα.

Πολλοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι μόνο η έλλειψη χρημάτων, αλλά και οι χρόνιες παθογένειες της οικονομίας, η γραφειοκρατία, η χαμηλή παραγωγικότητα και οι αδυναμίες στον σχεδιασμό των δημόσιων πολιτικών.

Πέτυχε τελικά ο Τραμπ τον στόχο του;

Αν ο στόχος του Ντόναλντ Τραμπ και των συμμάχων του ήταν η πλήρης οικονομική κατάρρευση  του Ιράν, τότε η απάντηση φαίνεται να είναι αρνητική.

Αν όμως ο στόχος ήταν να αποδυναμωθεί η χώρα, να περιοριστούν οι αναπτυξιακές της δυνατότητες και να αυξηθεί το οικονομικό και κοινωνικό κόστος για το καθεστώς, τότε τα αποτελέσματα είναι ήδη ορατά.

Το Ιράν δεν κατέρρευσε. Όμως βγήκε από τον πόλεμο πιο φτωχό, πιο ευάλωτο και με μια κοινωνία που δοκιμάζεται όσο ποτέ άλλοτε από τον πληθωρισμό, την ανεργία, τη φτώχεια και την αβεβαιότητα.

Η μεγάλη μάχη δεν αφορά πλέον τα πεδία των συγκρούσεων, αλλά το αν η Τεχεράνη θα καταφέρει να ανασυγκροτήσει την οικονομία της πριν οι κοινωνικές πιέσεις μετατραπούν σε πολιτική κρίση. Και αυτή ίσως αποδειχθεί η πιο δύσκολη δοκιμασία από όλες.

Σπύρος Σιδέρης

Οι αντικρουόμενες αυτές κινήσεις αποκαλύπτουν τη στρατηγική της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ: διατήρηση της μέγιστης πίεσης μέχρι την τελευταία στιγμή, ακόμη κι όταν οι δύο πλευρές φαίνεται να πλησιάζουν σε μια συμφωνία που θα μπορούσε να αλλάξει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν βρισκόμαστε μπροστά σε μια πραγματική αποκλιμάκωση ή σε μια προσωρινή ανακωχή πριν από έναν νέο γύρο έντασης με παγκόσμιες συνέπειες.

Οι δηλώσεις Βανς αποκαλύπτουν το παρασκήνιο

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, επιβεβαίωσε ότι οι διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι δεν υπάρχει ακόμη συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την υπογραφή μνημονίου κατανόησης από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.

Σύμφωνα με τον Βανς, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές διαφωνίες γύρω από τον εμπλουτισμό ουρανίου και τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει το Ιράν. Πρόκειται για το πιο κρίσιμο και ευαίσθητο σημείο των συνομιλιών, καθώς η Ουάσιγκτον επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να αποκλείει οριστικά το ενδεχόμενο απόκτησης πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη.

Παράλληλα, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος άφησε να εννοηθεί ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ σε μια κατ’ αρχήν συμφωνία, υπογραμμίζοντας ότι απομένουν κυρίως τεχνικές και πολιτικές λεπτομέρειες.

Το μεγάλο διακύβευμα λέγεται Στενό του Ορμούζ

Πίσω από τις διαπραγματεύσεις βρίσκεται ένα ζήτημα με τεράστια γεωπολιτική και οικονομική σημασία: το Στενό του Ορμούζ.

Πρόκειται για τη σημαντικότερη θαλάσσια αρτηρία μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο, από την οποία διέρχεται σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Η διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας αποτελεί βασική προτεραιότητα της Ουάσιγκτον αλλά και των διεθνών αγορών.

Οι πληροφορίες που διαρρέουν από τις συνομιλίες αναφέρουν ότι το Ιράν θα δεσμευθεί να διασφαλίσει την ανεμπόδιστη διέλευση πλοίων και να απομακρύνει τυχόν απειλές από τη θαλάσσια περιοχή, ενώ οι ΗΠΑ θα εξετάσουν τη σταδιακή χαλάρωση ορισμένων περιορισμών που έχουν επιβάλει στην ιρανική οικονομία.

Η εξέλιξη αυτή θεωρείται καθοριστική, καθώς οποιαδήποτε αναταραχή στο Ορμούζ μπορεί να προκαλέσει νέο σοκ στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Γιατί οι ΗΠΑ επιβάλλουν κυρώσεις ενώ συζητούν συμφωνία

Ενώ οι συνομιλίες βρίσκονται σε εξέλιξη, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε νέο γύρο κυρώσεων εναντίον του ιρανικού πετρελαϊκού δικτύου.

Οι κυρώσεις στοχεύουν πλοία, εταιρείες και οργανισμούς που συνδέονται με τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, καθώς και επιχειρήσεις που φέρονται να συνεργάζονται με τις ένοπλες δυνάμεις της χώρας.

Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι τα έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου χρησιμοποιούνται για την ενίσχυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν και τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που θεωρεί αποσταθεροποιητικές για την περιοχή.

Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ ήταν ξεκάθαρος: οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να επιτρέψουν στην Τεχεράνη να αυξήσει τα έσοδά της ώστε να ανασυγκροτήσει τις στρατιωτικές και αμυντικές της δυνατότητες.

Για πολλούς αναλυτές, οι νέες κυρώσεις αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής «πίεση μέχρι την υπογραφή», με στόχο να εξασφαλίσει η αμερικανική πλευρά όσο το δυνατόν περισσότερες παραχωρήσεις πριν από την τελική συμφωνία.

Τι προβλέπει το προσχέδιο συμφωνίας

Σύμφωνα με διπλωματικές και αμερικανικές πηγές, το πλαίσιο που συζητείται προβλέπει δύο βασικές φάσεις.

Η πρώτη αφορά την υπογραφή μνημονίου κατανόησης και την παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες, διάστημα κατά το οποίο θα ξεκινήσουν εντατικές διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Η δεύτερη φάση θα αφορά τη διαμόρφωση μιας ευρύτερης συμφωνίας που θα περιλαμβάνει:

• Τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου.
• Τη δέσμευση ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
• Την πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ.
• Τη σταδιακή χαλάρωση ορισμένων αμερικανικών περιορισμών και κυρώσεων.

Ωστόσο, τίποτα δεν θεωρείται ακόμη οριστικό, καθώς απαιτείται η τελική έγκριση του Ντόναλντ Τραμπ, ενώ και από την ιρανική πλευρά υπάρχουν ενστάσεις και επιφυλάξεις.

Το δίλημμα του Τραμπ και η επόμενη μέρα

Παρά τις πληροφορίες περί προόδου, ο Αμερικανός πρόεδρος συνεχίζει να κρατά όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά.

Μόλις λίγες ημέρες πριν, δήλωνε ότι δεν είναι ικανοποιημένος από τις προτάσεις της Τεχεράνης και προειδοποιούσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να επιστρέψουν σε πιο σκληρές επιλογές εάν οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν.

Αυτό δείχνει ότι η αμερικανική ηγεσία επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για μια ιστορική διπλωματική επιτυχία και στην επιθυμία να εμφανιστεί αμετακίνητη απέναντι στο Ιράν.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται καθοριστικό. Αν ο Λευκός Οίκος δώσει τελικά το πράσινο φως, θα ανοίξει ο δρόμος για τη σημαντικότερη προσπάθεια επαναπροσέγγισης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης εδώ και χρόνια. Αν όχι, η περιοχή μπορεί να βρεθεί ξανά στο χείλος μιας νέας κρίσης, με επιπτώσεις όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή αλλά και για την παγκόσμια οικονομία, τις τιμές της ενέργειας και τη διεθνή ασφάλεια.

Σε σύντομη τηλεφωνική επικοινωνία με το PBS News, ο Αμερικανός πρόεδρος απέρριψε κατηγορηματικά το ενδεχόμενο χαλάρωσης των αμερικανικών κυρώσεων προς το Ιράν στο πλαίσιο μιας συμφωνίας για το πυρηνικό του πρόγραμμα λέγοντας: «Όχι, καθόλου. Δεν θα υπάρξει άρση κυρώσεων».

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ επανέλαβε ότι πιστεύει ότι οι Ιρανοί ηγέτες «επιθυμούν πάρα πολύ να καταλήξουν σε συμφωνία».

«Είτε αυτό, είτε θα πρέπει να ολοκληρώσουμε τη δουλειά». Πρόσθεσε επίσης πως: «Διαπραγματεύονται με τα τελευταία τους αποθέματα ενέργειας. Αλλά θα δούμε τι θα συμβεί».

Από την ίδρυσή της από τα δύο αδέλφια υπό εναλλακτικό οικογενειακό όνομα, η Nobitex έχει επεξεργαστεί συναλλαγές δεκάδων έως εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων που συνδέονται με ομάδες υπό κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένης της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν και του ισχυρού Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).

Τα δύο αδέλφια ανήκουν στην οικογένεια Χαραζί, μία από τις πιο επιδραστικές δυναστείες της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Μάλιστα, τα εταιρικά αρχεία δείχνουν ότι κατά την έναρξη του ανταλλακτηρίου, οι αδελφοί καταχωρίστηκαν με ένα επώνυμο που σπάνια χρησιμοποιείται από τα μέλη της οικογένειας.

Η Nobitex και η οικονομία του Ιράν

Πάντως, η εταιρεία ενσωματώθηκε ταχύτατα στην ιρανική οικονομία. Η Nobitex ισχυρίζεται ότι διαθέτει 11 εκατ. χρήστες, δηλαδή πάνω από το 10% του πληθυσμού της χώρας. Αποκλεισμένοι από το διεθνές τραπεζικό σύστημα και αντιμέτωποι με ένα υποτιμημένο ριάλ και αχαλίνωτο πληθωρισμό, οι απλοί Ιρανοί χρησιμοποιούν το ανταλλακτήριο για να αγοράζουν και να διατηρούν κρυπτονομίσματα. Παρά τις ευρείες δυτικές οικονομικές κυρώσεις που πλήττουν το Ιράν, η εταιρεία έχει αποφύγει να χαρακτηριστεί ως στόχος από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους. Το Reuters δεν εντόπισε ενδείξεις ότι κάποιο μέλος της οικογένειας Χαραζί έχει υποστεί κυρώσεις από δυτικές κυβερνήσεις, ενώ δεν κατάφερε να διαπιστώσει γιατί η Nobitex έχει γλιτώσει από τις ποινές που έχουν επιβληθεί σε άλλους σημαντικούς ιρανικούς οικονομικούς παράγοντες.

Η αποκάλυψη των ελιτίστικων ριζών των ιδρυτών της Nobitex έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή για το Ιράν και ειδικά για τους Φρουρούς της Επανάστασης. Οι IRGC έχουν εδραιώσει περαιτέρω τον έλεγχό τους στην οικονομία και στον μηχανισμό ασφαλείας της χώρας μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ, τον Φεβρουάριο, σε αεροπορικό πλήγμα κατά την έναρξη του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν.

Τα αδέλφια Χαραζί και η σύνδεση με την εξουσία

Σημειώνεται ότι τα αδέλφια εκπροσωπούν την τρίτη γενιά της οικογένειας Χαραζί στον πυρήνα του ιρανικού κατεστημένου. Μέλη της οικογένειας έχουν συμβουλεύσει ανώτατους ηγέτες και έχουν κατείχει νευραλγικές πολιτικές, διπλωματικές και θρησκευτικές θέσεις. Η οικογένεια συνδέεται με γάμους και με τους τρεις ανώτατους ηγέτες της Ισλαμικής Δημοκρατίας – τον επαναστάτη ιδρυτή, Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, τον αείμνηστο Χαμενεΐ και τον γιο του, Μοτζτάμπα. Οι αδελφοί Αλί και Μοχάμαντ Χαραζί, χρησιμοποιώντας το οικογενειακό επώνυμο Αγαμίρ, μετέτρεψαν τη Nobitex σε κυρίαρχο πάροχο κρυπτονομισμάτων της χώρας. Η εταιρεία διαχειρίζεται περίπου το 70% των συναλλαγών κρυπτονομισμάτων στο Ιράν.

Δεν είναι ασυνήθιστο για κάποιους Ιρανούς να έχουν και να χρησιμοποιούν εναλλακτικά οικογενειακά ονόματα, ωστόσο τα αδέλφια φαίνεται να είναι τα μόνα στην άμεση οικογένειά τους που συστηματικά αποστασιοποιούνται από τη διάσημη γενιά τους. Η Nobitex λειτουργεί ως γέφυρα προς τις παγκόσμιες αγορές κρυπτονομισμάτων και ως κεντρικός κόμβος σε ένα παράλληλο χρηματοπιστωτικό σύστημα που χρησιμοποιείται για τη μεταφορά κεφαλαίων εκτός της εμβέλειας των δυτικών κυρώσεων, σύμφωνα με την έρευνα. Χρησιμοποιείται από το ιρανικό κράτος για να διοχετεύει χρήματα σε συμμάχους εκτός του συμβατικού τραπεζικού συστήματος, βάσει ανάλυσης αρχείων blockchain από την εταιρεία ανάλυσης κρυπτονομισμάτων Crystal Intelligence και συνεντεύξεων με τέσσερις ιδιώτες οικονομικούς ερευνητές.

Το Reuters μίλησε, επίσης, με εννέα Ιρανούς που έχουν εργαστεί για ή με τη Nobitex, εκ των οποίων οι έξι δήλωσαν ότι γνώριζαν για κρατικά κεφάλαια υπό δυτικές κυρώσεις που περνούσαν από το ανταλλακτήριο.

Η απάντηση της Nobitex και η αμερικανική θέση

Σε δηλώσεις της προς το Reuters, η Nobitex αρνήθηκε ότι έχει άμεσες κυβερνητικές διασυνδέσεις ή ότι βοηθά το κράτος, υποστηρίζοντας πως οποιαδήποτε παράνομα κεφάλαια κινούνται μέσω του ανταλλακτηρίου το κάνουν χωρίς την έγκριση ή τη γνώση της διοίκησης. Η εταιρεία δήλωσε ότι τα αδέλφια δεν είχαν αλλάξει την ταυτότητά τους, ούτε είχαν χρησιμοποιήσει εναλλακτική ταυτότητα. Επιπλέον, ανέφερε ότι οι όποιες συναλλαγές με κρατικούς φορείς ήταν πολύ χαμηλότερες από τις εκτιμήσεις των ερευνητών.

«Η Nobitex είναι μια ιδιωτική και ανεξάρτητη επιχείρηση, dεν υπήρξε ποτέ βραχίονας της κυβέρνησης και δεν είχε ποτέ καμία σχέση, διευθέτηση, συμφωνία ή σύμβαση με την Κεντρική Τράπεζα του Ιράν, τοyw IRGC ή οποιονδήποτε άλλο κυβερνητικό φορέα», τόνισε η Nobitex. Ακόμα, η ιρανική κυβέρνηση δεν απάντησε σε αιτήματα για σχόλια.

«Υπό την ισχυρή ηγεσία του Προέδρου Τραμπ, οι ΗΠΑ κινούνται επιθετικά με οικονομική οργή, αξιοποιώντας όλα τα διαθέσιμα εργαλεία για να διατηρήσουν τη μέγιστη πίεση στο Ιράν και να υποβαθμίσουν συστηματικά την ικανότητα της Τεχεράνης να παράγει, να μετακινεί και να επαναπατρίζει κεφάλαια», δήλωσε αξιωματούχος της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ απαντώντας σε ερωτήσεις του Reuters. Ο αξιωματούχος δεν έκανε καμία αναφορά στη Nobitex.

Λειτουργία εν μέσω του πολέμου Ιράν – ΗΠΑ

Καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, η Nobitex συνέχισε να επεξεργάζεται συναλλαγές, ακόμη και κατά τη διάρκεια κρατικά επιβεβλημένης πανεθνικής διακοπής διαδικτύου και εκτεταμένων διακοπών ρεύματος στην Τεχεράνη, σύμφωνα με τρεις εταιρείες ανάλυσης blockchain.

Σε αυτό το διάστημα, η εταιρεία επεξεργάστηκε πάνω από 100 εκατ. δολάρια σε συναλλαγές, περίπου το 20% της συνηθισμένης δραστηριότητάς της, σύμφωνα με την Crystal Intelligence, η οποία ερευνά ροές ιρανικών κρυπτονομισμάτων εδώ και πάνω από τέσσερα χρόνια.

«Η ανησυχία με τη Nobitex είναι ότι, επειδή έχει τόση δραστηριότητα που ανήκει σε φυσιολογικούς Ιρανούς, είναι δύσκολο να διαχωριστεί το καθεστώς από τους ανθρώπους που χρησιμοποιούν την πλατφόρμα», δήλωσε ο Νικ Σμαρτ, επικεφαλής διευθυντής πληροφοριών στην Crystal Intelligence.

Από την πλευρά της, η γερουσιαστής των Δημοκρατικών, Ελίζαμπεθ Γουόρεν, χαρακτήρισε τις αποκαλύψεις «ανησυχητικές», τονίζοντας: «Αυτή η νέα δημοσιογραφική έρευνα είναι ένα κόκκινο φως που αναβοσβήνει: Οι αντίπαλοι χρησιμοποιούν ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία ως εναλλακτική του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος υπό αμερικανική ηγεσία, μετακινώντας δισεκατομμύρια εύκολα, επειδή πάρα πολλές υπηρεσίες σε όλο το οικοσύστημα κρυπτονομισμάτων στερούνται βασικών ελέγχων για την πρόληψη ξεπλύματος χρήματος και παράκαμψης κυρώσεων».

Οι ιδρυτές και η απόκρυψη της ταυτότητας

Το αρχικό διοικητικό συμβούλιο της Nobitex αποτελούνταν από τα αδέλφια Αλί και Μοχάμαντ μαζί με τον Αμίρ Χοσέιν Ραντ. Και οι τρεις σπούδασαν στο εξαιρετικά ανταγωνιστικό Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας Σαρίφ, το ιρανικό αντίστοιχο του MIT. Ο Ραντ, ο οποίος δεν συγγενεύει με τα αδέλφια, και ο Αλί ήταν τα δημόσια πρόσωπα της εταιρείας, με τον Ραντ ως διευθύνοντα σύμβουλο. Ο Μοχάμαντ ήταν ο ειδικός σε θέματα blockchain. Σε συνέντευξη για διαφημιστικό φυλλάδιο της Nobitex, τα αδέλφια χρησιμοποίησαν το οικογενειακό όνομα Αγαμίρ. Εντός της εταιρείας, τα αδέλφια απέκρυπταν το όνομα Χαραζί ακόμη και από τους πιο κοντινούς τους, σύμφωνα με επτά πρώην υπαλλήλους και επαγγελματικούς γνωστούς που μίλησαν στο Reuters.

Ορισμένοι από αυτούς δήλωσαν ότι γνωρίζουν τα αδέλφια από τα φοιτητικά τους χρόνια, οπότε και τότε δεν χρησιμοποιούσαν το όνομα Χαραζί. «Ήμουν αρκετά ανοιχτός στην κριτική μου προς το καθεστώς, όπως και οι συνάδελφοί μου», δήλωσε πρώην υπάλληλος της Nobitex. Όταν έμαθε για το πραγματικό οικογενειακό όνομα των αδελφών, «φοβήθηκε», όπως είπε, συμπληρώνοντας: «Είχα αναπτύξει ρητορική μίσους ενάντια στο καθεστώς και τη θρησκεία».

Μάλιστα, ο παππούς τους ήταν θρησκευτικός λόγιος και αγιατολάχ που είχε διδάξει τον νέο ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, σύμφωνα με ιρανικά δημοσιεύματα. Αργότερα υπηρέτησε στη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, το όργανο που είναι υπεύθυνο για την επιλογή του ανώτατου ηγέτη. Ο Μοτζτάμπα διαδέχθηκε τον πατέρα του μετά τη δολοφονία του τελευταίου. Ένας θείος του πατέρα τους υπηρέτησε ως υπουργός Εξωτερικών και ως σύμβουλος διαδοχικών ανώτατων ηγετών, συμπεριλαμβανομένου του Μοτζτάμπα.

Επίσης, ο πατέρας τους, Αγιατολάχ Μπαγκέρ Χαραζί, ήταν ιδρυτής της Χεζμπολάχ στο Ιράν, μιας πολιτικής και θρησκευτικής οργάνωσης που δεν συνδέεται με τον γνωστότερο ιρανικό βραχίονα στον Λίβανο. Ο Μπαγκέρ, ο οποίος είχε θέσει υποψηφιότητα για την προεδρία το 2013, έγραψε στον ιστότοπό του ότι συμμετείχε επίσης στη στελέχωση των IRGC μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Η θεία των αδελφών – αδελφή του πατέρα τους – είναι παντρεμένη με τον αδελφό του νέου ανώτατου ηγέτη.

Συνδέσεις με οντότητες υπό καθεστώς κυρώσεων

Πάντως, στοιχεία για το πώς εντάσσεται η Nobitex στον μηχανισμό παράκαμψης κυρώσεων του Ιράν προέκυψαν από μια απρόσμενη πηγή: τον Μπαμπάκ Ζαντζανί, Ιρανό δισεκατομμυριούχο που καταδικάστηκε για απάτη. Ο Ζαντζανί είναι κεντρική φιγούρα στα δίκτυα παράκαμψης κυρώσεων του Ιράν εδώ και χρόνια. Καταδικάστηκε σε θάνατο από τις ιρανικές αρχές το 2016 για υπεξαίρεση, με την ποινή του να μετατρέπεται το 2024.

Σε επίθεση κατά της κεντρικής τράπεζας τον Δεκέμβριο, ο Ζαντζανί δημοσίευσε διευθύνσεις ψηφιακών πορτοφολιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που επέτρεψαν σε εξωτερικούς αναλυτές κρυπτονομισμάτων να αποκαλύψουν ένα πολύπλοκο σχέδιο παράκαμψης κυρώσεων, με τη Nobitex στον πυρήνα του. Μέρος του σχεδίου περιλάμβανε τη μεταφορά τουλάχιστον 20 εκατ. δολαρίων σε κεφάλαια της – υπό καθεστώς κυρώσεων – κεντρικής τράπεζας σε διευθύνσεις ψηφιακών πορτοφολιών που ελέγχονται από τη Nobitex.

Οι συναλλαγές αυτές αποτελούσαν μικρό κλάσμα ενός ευρύτερου δικτύου ψηφιακών πορτοφολιών που ελέγχονται από την Κεντρική Τράπεζα του Ιράν και αγόρασε κρυπτονομίσματα αξίας άνω των 500 εκατ. δολαρίων μεταξύ Νοεμβρίου 2024 και Ιουνίου 2025, σύμφωνα με την εταιρεία ανάλυσης blockchain Elliptic. Από αυτά, περίπου 347 εκατ. δολάρια στάλθηκαν από την κεντρική τράπεζα στη Nobitex κατά τους πρώτους έξι μήνες του 2025, ανέφερε η Elliptic. Στη Nobitex έχουν εντοπιστεί, επίσης, συναλλαγές που αφορούν σε λογαριασμούς συνδεδεμένους με τους Χούθι της Υεμένης, ένα κίνημα που υποστηρίζεται από το Ιράν και βρίσκεται επίσης υπό δυτικές κυρώσεις.

Οι αμερικανικές και ισραηλινές κυβερνητικές κυρώσεις έχουν καταχωρίσει δεκάδες πορτοφόλια κρυπτονομισμάτων που συνδέονται με την Κεντρική Τράπεζα του Ιράν και τους IRGC. Στις 28 Απριλίου, οι ΗΠΑ επέβαλαν νέες κυρώσεις στοχεύοντας αυτό που χαρακτήρισαν «αρχιτεκτονική σκιώδους τραπεζικού συστήματος» του Ιράν. Η Nobitex δεν συμπεριλήφθηκε σε αυτές. Ωστόσο, ο νευραλγικός ρόλος της Nobitex στο ιρανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα αποκαλύφθηκε ξεκάθαρα κατά τον φετινό πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Από τις 28 Φεβρουαρίου, οι περισσότεροι απλοί Ιρανοί δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο λόγω της κυβερνητικής συσκότισης που αποσκοπεί στην καταστολή της δυσαρέσκειας.

Παρ’ όλα αυτά, η Nobitex συνέχισε να λειτουργεί. Την 1η Απριλίου, η Nobitex δημοσίευσε μήνυμα με στόχο να καθησυχάσει τους πελάτες ότι «παρά την αστάθεια στις υποδομές και τα συστήματα υπηρεσιών», τα χρήματά τους ήταν ασφαλή και προσβάσιμα. Η ανακοίνωση δεν ανέφερε άμεσα τον πόλεμο, όμως η σύγκρουση χτύπησε κοντά στους αδελφούς Χαραζί την ίδια ημέρα, όταν αεροπορικό πλήγμα στόχευσε το διαμέρισμα του θείου του πατέρα τους, Καμάλ, του πρώην υπουργού Εξωτερικών που συμβούλευε τον νυν ανώτατο ηγέτη και τον δολοφονημένο πατέρα του. Η σύζυγός του σκοτώθηκε ακαριαία, ενώ ο Καμάλ υπέκυψε στα τραύματά του λίγες ημέρες αργότερα, σύμφωνα με τον κρατικό Τύπο.

Σπύρος Σιδέρης

Αντιθέτως, όλα δείχνουν ότι η διαπραγμάτευση μεταφέρεται σε ένα πιο ρευστό, αλλά ταυτόχρονα πιο πολιτικά φορτισμένο πεδίο, όπου το ζητούμενο δεν είναι απλώς η σύγκλιση, αλλά η διαχείριση της απόστασης.

Ο πρώτος γύρος συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ θεωρήθηκε εξαιρετικά σημαντικός, καθώς αποτέλεσε μία από τις πιο άμεσες επαφές υψηλού επιπέδου μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης εδώ και δεκαετίες. Ωστόσο, τα βασικά ζητήματα —το πυρηνικό πρόγραμμα, οι κυρώσεις και ο ρόλος του Στενού του Ορμούζ— παρέμειναν άλυτα. Η αρχική τοποθέτηση του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς, ότι η Ουάσινγκτον παρουσίασε την «τελευταία και καλύτερη πρότασή της», δημιούργησε την εντύπωση ενός σκληρού και σχεδόν αδιαπέραστου αδιεξόδου.

Η εικόνα αυτή, ωστόσο, άλλαξε σχεδόν αμέσως. Μέσα σε λίγες ώρες, η αμερικανική πλευρά αναδιαμόρφωσε τη ρητορική της, με τον Βανς να κάνει λόγο για «σημαντική πρόοδο» και να μεταφέρει την ευθύνη της επόμενης κίνησης στην ιρανική πλευρά. Παράλληλα, ο Λευκός Οίκος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέου γύρου, επιβεβαιώνοντας ότι οι συνομιλίες παραμένουν «υπό συζήτηση». Η μετατόπιση αυτή δεν συνιστά αλλαγή θέσεων, αλλά αλλαγή τακτικής: από την παρουσίαση της εμπλοκής ως τελικού σημείου, στην παρουσίασή της ως προσωρινής παύσης που μπορεί να ανατραπεί.

• Ανάλογη ήταν και η στάση της Τεχεράνης, η οποία απέφυγε να παρουσιάσει τη διαδικασία ως οριστικά αποτυχημένη. Διπλωματικές πηγές, μέσω του ιρανικού πρακτορείου ειδήσεων, υπογράμμισαν ότι η ανταλλαγή μηνυμάτων συνεχίζεται και ότι δεν έχει ληφθεί οριστική απόφαση για το αν και πότε θα πραγματοποιηθεί νέος γύρος. Ο πρέσβης του Ιράν στο Πακιστάν, Ρεζά Αμιρί Μοκαντάμ, μίλησε για μια διαδικασία που θα μπορούσε να οδηγήσει σε «σταθερό πλαίσιο συμφερόντων για όλες τις πλευρές», ενώ ο επικεφαλής της ιρανικής αντιπροσωπείας Μοχαμάντ Μπαγκέρ Καλιμπάφ υπογράμμισε ότι οι ΗΠΑ δεν κατάφεραν να κερδίσουν την εμπιστοσύνη της Τεχεράνης. Πρόκειται για μια διατύπωση που, πολιτικά, δεν κλείνει τον δρόμο, αλλά τον αφήνει μισάνοιχτο.

Στο μεταξύ, καθοριστικό ρόλο επιχειρεί να διαδραματίσει το Πακιστάν, το οποίο δεν αντιμετωπίζει την αποτυχία ως τέλος, αλλά ως αφετηρία νέας προσπάθειας. Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σαχμπάζ Σαρίφ δήλωσε ότι οι προσπάθειες συνεχίζονται σε όλα τα επίπεδα, ενώ πληροφορίες από διεθνή μέσα αναφέρουν ότι το Ισλαμαμπάντ πρότεινε ήδη τη φιλοξενία δεύτερου γύρου, λαμβάνοντας θετική ανταπόκριση, τουλάχιστον σε επίπεδο αρχής, από την ιρανική πλευρά. Παράλληλα, χώρες όπως η Αίγυπτος και η Τουρκία εμφανίζονται να συμμετέχουν σε παρασκηνιακές προσπάθειες γεφύρωσης των διαφορών, επιχειρώντας να αποτρέψουν το οριστικό πάγωμα της διαδικασίας.

• Το βασικό συμπέρασμα από τις τελευταίες εξελίξεις είναι ότι η αποτυχία της πρώτης φάσης δεν οδήγησε σε κατάρρευση των συνομιλιών, αλλά σε αλλαγή του τρόπου διαχείρισής τους. Οι διαπραγματεύσεις μετακινούνται πλέον σε ένα επίπεδο όπου η πολιτική βούληση για συνέχιση συνυπάρχει με βαθιές, ουσιαστικές και μέχρι στιγμής αμετάβλητες διαφωνίες.

Σε ό,τι αφορά την ουσία των διαφορών, οι αποστάσεις παραμένουν μεγάλες. Η αμερικανική πλευρά επιμένει στην ανάγκη περιορισμού ή και πλήρους κατάργησης της δυνατότητας εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν, καθώς και στην απομάκρυνση των ήδη εμπλουτισμένων αποθεμάτων. Από την άλλη πλευρά, στην Τεχεράνη θεωρούνται απαράδεκτες απαιτήσεις που περιλαμβάνουν μακροχρόνιους περιορισμούς, συμμετοχή σε ελέγχους στρατηγικών διαύλων όπως το Στενό του Ορμούζ και ευρύτερες παρεμβάσεις που, κατά την ιρανική ανάγνωση, θίγουν την εθνική κυριαρχία.

• Ενδεικτικό της ευαισθησίας του φακέλου ήταν και το περιστατικό με τον Ιρανό βουλευτή Μαχμούντ Ναμποβιάν, ο οποίος δημοσιοποίησε —και λίγο αργότερα διέγραψε— αναφορά σε τρεις βασικές αμερικανικές απαιτήσεις: έλεγχο των οφελών από το Ορμούζ, απομάκρυνση εμπλουτισμένου ουρανίου υψηλής καθαρότητας και αναστολή του δικαιώματος εμπλουτισμού για 20 χρόνια. Το επεισόδιο αυτό, πέρα από τη σημειολογία του, ανέδειξε πόσο ευαίσθητο και πολιτικά εκρηκτικό παραμένει το περιεχόμενο των συνομιλιών.

Παρά τις σοβαρές διαφωνίες, η προοπτική νέου γύρου παραμένει υπαρκτή. Πηγές αναφέρουν ότι έχουν μείνει «ανοιχτές» συγκεκριμένες ημερομηνίες, χωρίς όμως να υπάρχει οριστική συμφωνία. Ως προς τον τόπο διεξαγωγής, το Ισλαμαμπάντ παραμένει βασικός υποψήφιος τόπος, αν και εναλλακτικά εξετάζεται και η Γενεύη. Το γεγονός ότι εξακολουθούν να συζητούνται ημερομηνίες και τοποθεσίες αποδεικνύει ότι, παρά το αδιέξοδο, κανείς δεν θέλει να εμφανιστεί ως ο παίκτης που τίναξε τη διαδικασία στον αέρα.

Συνολικά, αυτό που προκύπτει είναι μια διαπραγμάτευση σε ενδιάμεση κατάσταση: υπάρχει σαφής πρόθεση συνέχισης, αλλά απουσιάζουν τρία κρίσιμα στοιχεία —οριστική ημερομηνία, συμφωνημένος τόπος και, κυρίως, μια φόρμουλα ικανή να γεφυρώσει τις διαφορές στα βασικά ζητήματα του πυρηνικού προγράμματος, των κυρώσεων και της περιφερειακής ισορροπίας ισχύος.

Η πραγματική εξέλιξη, επομένως, δεν είναι ότι οι διαπραγματεύσεις απέτυχαν, αλλά ότι εισέρχονται σε μια πιο σύνθετη και πιο απαιτητική φάση, όπου η διπλωματία της συνέχισης αντικαθιστά τη λογική της άμεσης συμφωνίας. Και αυτό, από μόνο του, ίσως είναι το πιο ουσιαστικό στοιχείο της παρούσας συγκυρίας.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, χαρακτήρισε την απόφαση «πολύ ανησυχητική» και έκανε λόγο για «μονομερή κίνηση» από την πλευρά των ΗΠΑ. Όπως σημείωσε, η απόφαση ελήφθη εξαιτίας της ανόδου των τιμών του αργού πετρελαίου, η οποία συνδέεται με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η εξέλιξη αυτή επηρεάζει την ευρωπαϊκή ασφάλεια, καθώς η εξασθένηση των κυρώσεων ενδέχεται να ενισχύσει τους οικονομικούς πόρους της Ρωσίας για τη συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία.

«Η αύξηση της οικονομικής πίεσης επί της Ρωσίας είναι αποφασιστικής σημασίας για να δεχθεί η Μόσχα να διαπραγματευτεί σοβαρά για μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη», έγραψε ο Κόστα σε ανάρτησή του στο X.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν σήμερα μια 30ημερη χαλάρωση των κυρώσεων που επιτρέπει σε χώρες να αγοράσουν ρωσικό πετρέλαιο και πετρελαϊκά προϊόντα που είναι ήδη φορτωμένα σε πλοία.

Και σε επίπεδο ηγετών υπάρχει έντονη ανησυχία γι’ αυτή την απόφαση του Τραμπ. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, έκανε λόγο για «λάθος απόφαση» κατά τη διάρκεια της συνάντησής του με τον Νορβηγό πρωθυπουργό, Γιόνας Στορ.

«Το πρόβλημα είναι στις τιμές, όχι στις προμήθειες. Και γι αυτό θα ήθελα να μάθω το σκεπτικό που οδήγησε την αμερικανική κυβέρνηση να πάρει μια τέτοια απόφαση» σχολίασε ο Μερτς.

«Αυτό που θέλουμε είναι να μην εκμεταλλευτεί η Ρωσία την κατάσταση στο Ιράν για να αποδυναμώσει την Ουκρανία, ούτε να τεστάρει τις αντοχές του ΝΑΤΟ στα ανατολικά και τα βόρεια» πρόσθεσε.

Κατέκρινε μάλιστα τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ότι εξαπέλυσαν την επίθεση στο Ιράν «χωρίς μια στρατηγική για το πώς θα την τελειώσουν». 

Επί του πεδίου, στην Ουκρανία, όπου αύριο συμπληρώνονται τέσσερα χρόνια από τη ρωσική εισβολή, το Κίεβο έκανε λόγο για μια σπάνια προώθησή των δυνάμεών του στο μέτωπο, αν και η Μόσχα συνεχίζει να πλήττει ουκρανικές πόλεις, σκοτώνοντας δύο ανθρώπους στα νότια.

Το επίκεντρο της διπλωματίας βρισκόταν σήμερα στις Βρυξέλλες, όπου οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ προσπάθησαν να πείσουν την Ουγγαρία και τη Σλοβακία να άρουν τις απειλές τους ότι θα τιμωρήσουν την Ουκρανία επειδή καθυστερεί η επανέναρξη λειτουργίας του αγωγού Ντρουζμπά, από τον οποίο εφοδιάζονται με ρωσικό πετρέλαιο.

Το Κίεβο λέει ότι ο αγωγός υπέστη ζημιές πριν από ένα μήνα λόγω ρωσικού πλήγματος και ότι τον επιδιορθώνει όσο γρηγορότερα μπορεί. Η Σλοβακία και η Ουγγαρία, οι μοναδικές χώρες της ΕΕ που εξακολουθούν να παραλαμβάνουν πετρέλαιο από τη Ρωσία μέσω αγωγού, κατηγορούν την Ουκρανία για την καθυστέρηση.

«Εξαρτάται από την Ουκρανία εάν θα ξαναρχίσει τις παραδόσεις μέσω του αγωγού ή όχι, είναι ολοένα και πιο προφανές ότι αντιμετωπίζουμε έναν ανοιχτό πολιτικό εκβιασμό», είπε ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν στο Κοινοβούλιο. «Η ουγγρική κυβέρνηση δεν θα υποκύψει σε κανέναν εκβιασμό», τόνισε.

Σε επιστολή του προς τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, η οποία περιήλθε σε γνώση του πρακτορείου Reuters, ο Όρμπαν υποστήριξε ότι η βλάβη στον αγωγό ήταν μια «απρόκλητη εχθρική πράξη που υπονομεύει την ενεργειακή ασφάλεια της Ουγγαρίας» και απείλησε να μπλοκάρει το δάνειο, ύψους 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο, μέχρι να επιλυθεί το θέμα. Η Ουγγαρία είχε μπλοκάρει και το προηγούμενο πακέτο κυρώσεων σε βάρος της Ρωσίας.

Ο Κόστα από την πλευρά του προέτρεψε τον Όρμπαν να σεβαστεί τη συμφωνία της ΕΕ για τη χορήγηση δανείου προς την Ουκρανία. «Όταν οι ηγέτες καταλήγουν σε συμφωνία, δεσμεύονται από την απόφασή τους. Η παραβίαση αυτής της δέσμευσης συνιστά παραβίαση της αρχής της ειλικρινούς συνεργασίας», απάντησε στη δική του επιστολή. «Καμία χώρα μέλος δεν μπορεί να επιτραπεί να υπονομεύσει την αξιοπιστία των αποφάσεων που λαμβάνονται συλλογικά από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο», πρόσθεσε, αναφερόμενος πάντα στο δάνειο το οποίο είχε εγκριθεί από τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ τον περασμένο Δεκέμβριο.

«Θα συνεχίσουμε να αυξάνουμε την πίεση επί της Ρωσίας», δήλωσε στο πλευρό του φινλανδού ομολόγου του Αλεξάντερ Στουμπ καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία εισέρχεται στο πέμπτο έτος.

«Πρέπει να προχωρήσουμε με το 20ό πακέτο κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ενωσης και συνομιλίες θα διεξαχθούν τις επόμενες ημέρες», πρόσθεσε.

Ο πρόεδρος της Γαλλίας εμφανίστηκε αποφασιστικός και για την εκταμίευση του ευρωπαϊκού δανείου των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ προς το Κίεβο, την οποία επίσης απειλεί με βέτο η Βουδαπέστη.

«Οι πολιτικές δεσμεύσεις και ο λόγος που έχει δοθεί κατά το τελευταίο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πρέπει να τηρηθούν. Δεν γίνεται αλλιώς», είπε.

«Τελεσίγραφα» από την Ουγγαρία και την Σλοβακία θα πρέπει να απευθύνονται στο Κρεμλίνο», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας Αντριι Σιμπίχα την ώρα που η Βουδαπέστη απειλεί με το βέτο της ζητώντας την επαναλειτουργία του πετρελαιαγωγού Droujba, ο οποίος έχει υποστεί ζημιές από ρωσική επίθεση.

«Αυτές οι δύο χώρες δεν μπορούν να κρατούν όμηρο ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ενωση. Ζητούμε και από τις δύο να συμμετάσχουν σε εποικοδομητική συνεργασία και να υιοθετήσουν υπεύθυνη συμπεριφορά», έγραψε στο Χ ο ουκρανός υπουργός Εξωτερικών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θέσει στο τραπέζι νέο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας με στόχο την έγκρισή του από τους υπουργούς Εξωτερικών της ΕΕ πριν από την 24η Φεβρουαρίου, τέταρτη επέτειο της ρωσικής εισβολής.

Η Ουγγαρία ανακοίνωσε χθες την πρόθεσή της να ασκήσει βέτο στο πακέτο των ευρωπαϊκών κυρώσεων μέχρι την επανάληψη των παραδόσεων ρωσικού πετρελαίου μέσω του Droujba που διασχίζει την Ουκρανία.

«Στρατηγική, στρατιωτική, οικονομική αποτυχία»

Ο πρόεδρος της Φινλανδίας δήλωσε από την πλευρά του ότι η ρωσική επίθεση είναι μία «στρατηγική, στρατιωτική και οικονομική αποτυχία» για τον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Ο κύριος του Κρεμλίνου «δεν ήθελε την διεύρυνση του ΝΑΤΟ, η Φινλανδία και η Σουηδία εντάχθηκαν σε αυτό», είπε ο Αλεξάντερ Στουμπ. «Πρόκειται επίσης για στρατιωτική ήττα. Χάνει πολλούς στρατιώτες τώρα».

Οι πρόεδροι της Γαλλίας επέμειναν επίσης στην ανάγκη ενίσχυσης από τους Ευρωπαίους της αμυντικής τους θέσης στην Αρκτική, απέναντι στις ρωσικές και κινεζικές φιλοδοξίες στην περιοχή, αλλά και απέναντι στις φιλοδοξίες του Τραμπ στην Γροιλανδία.

Το μπλόκο της Ουγγαρίας κατέστησε σαφές ότι δεν θα επιτευχθεί συναίνεση για τα προτεινόμενα μέτρα στη σημερινή σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών της, τόνισε η Κάλας σε δημοσιογράφους πριν από τη συνάντηση.

Η Βουδαπέστη ανακοίνωσε χθες ότι θα μπλοκάρει την έγκριση του 20ού πακέτου ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Ρωσίας εξαιτίας της διακοπής των παραδόσεων ρωσικού πετρελαίου μέσω του αγωγού Droujba.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση πρότεινε στις αρχές του Φεβρουαρίου νέες κυρώσεις κατά της Ρωσίας κατά του τραπεζικού και του ενεργειακού τομέα.

Η νέα δέσμη κυρώσεων θα είναι η εικοστή από την έναρξη της ρωσικής επίθεσης κατά της Ουκρανίας στις 24 Φεβρουαρίου 2022. Προτείνονται επίσης νέες απαγορεύσεις στις εισαγωγές και τις εξαγωγές.

^{Με πληροφορίες από Reuters, ΑΠΕ – ΜΠΕ}