Σύμφωνα με πληροφορίες, ο πρωθυπουργός αναμένεται να υπογραμμίσει ότι ο διάλογος Ελλάδας–Τουρκίας πρέπει να συνεχιστεί, στη βάση όμως του σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου και των αρχών καλής γειτονίας.

Ιδιαίτερη αναφορά αναμένεται να γίνει στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), την οποία η ελληνική πλευρά θεωρεί το θεσμικό πλαίσιο για την επίλυση της μακροχρόνιας διαφοράς μεταξύ των δύο χωρών ως προς την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ).

Παράλληλα, αναμένεται να επισημάνει ότι ο ουσιαστικός διάλογος δεν μπορεί να συνυπάρχει με μονομερείς ενέργειες που παραβιάζουν τη διεθνή νομιμότητα, ούτε με απειλές πολέμου ως απάντηση στην άσκηση δικαιωμάτων που προβλέπονται από το Διεθνές Δίκαιο.

Κυπριακό: Έμφαση στην επανέναρξη των διαπραγματεύσεων

Ιδιαίτερη έμφαση αναμένεται να δοθεί και στο Κυπριακό. Ο Πρωθυπουργός θα αναφερθεί στα 52 χρόνια από την τουρκική εισβολή και στη συνεχιζόμενη κατοχή τμήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Όπως αναμένεται να επισημάνει, το Κυπριακό εξακολουθεί να αποτελεί δοκιμασία για την αξιοπιστία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και για την εφαρμογή των ίδιων των αποφάσεών του.

Παράλληλα, θα εκφράσει τη στήριξη της Ελλάδας στις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων, με στόχο την επανένωση της Κύπρου.

Η Ελλάδα ως πυλώνας σταθερότητας

Στην ομιλία του ο Πρωθυπουργός αναμένεται να αναδείξει τον ρόλο της Ελλάδας ως πυλώνα σταθερότητας και ως γέφυρα μεταξύ Ευρώπης, Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής.

Στο πλαίσιο αυτό, αναμένεται να δώσει έμφαση στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, την ενέργεια και τις νέες υποδομές διασυνδεσιμότητας, ενώ θα αναφερθεί στις εξελίξεις στη Γάζα, τον Λίβανο, τη Συρία, τη Λιβύη, την Ουκρανία και το Σουδάν.

Η οικονομία ως παράγοντας διεθνούς ισχύος

Ξεχωριστή αναφορά αναμένεται να γίνει στην πορεία της ελληνικής οικονομίας και στις μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών.

Ο Πρωθυπουργός θα παρουσιάσει την ανάπτυξη, την προσέλκυση επενδύσεων, τις δημοσιονομικές επιδόσεις, τη μείωση του δημόσιου χρέους και τον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους ως στοιχεία που ενισχύουν την οικονομική ανθεκτικότητα και, κατ’ επέκταση, τη διεθνή θέση της χώρας.

Παράλληλα, αναμένεται να συνδέσει την οικονομική ισχύ με την άμυνα και την ασφάλεια, υπογραμμίζοντας τη σημασία της ανθεκτικότητας μιας χώρας στο σύγχρονο διεθνές περιβάλλον.

Στο επίκεντρο η Τεχνητή Νοημοσύνη

Μεγάλο μέρος της ομιλίας αναμένεται να αφιερωθεί στην Τεχνητή Νοημοσύνη και στους κινδύνους που, σύμφωνα με την ελληνική προσέγγιση, δημιουργεί η ταχύτητα με την οποία αναπτύσσεται η τεχνολογία.

Ο Πρωθυπουργός αναμένεται να υποστηρίξει ότι οι κίνδυνοι που συνδέονται με την ανάπτυξη της ΑΙ δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά μέσω εθελοντικής αυτορρύθμισης από τις ίδιες τις εταιρείες που αναπτύσσουν τα σχετικά συστήματα.

Στο επίκεντρο θα θέσει την ανάγκη για ένα ισχυρό ρυθμιστικό πλαίσιο και για διεθνή συνεργασία.

Ιδιαίτερη αναφορά αναμένεται να κάνει στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου αναπτύσσονται ορισμένα από τα κορυφαία μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης, καλώντας την αμερικανική πλευρά να αναλάβει την ευθύνη που αντιστοιχεί στην πρωτοπορία της.

Παράλληλα, αναμένεται να υπογραμμίσει ότι η διεθνής συνεργασία είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που δημιουργεί η ΑΙ, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας με την Κίνα, καθώς πρόκειται για ένα ζήτημα που αφορά συνολικά την ανθρωπότητα.

«Η κυριαρχική ισότητα και το ίσο διεθνές καθεστώς του τουρκοκυπριακού λαού πρέπει να αναγνωριστούν και η απάνθρωπη απομόνωση στην οποία έχει υποβληθεί πρέπει επιτέλους να τερματιστεί», δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος.

Ο Ερντογάν προχώρησε ακόμη ένα βήμα, απευθύνοντας εκ νέου έκκληση προς τη διεθνή κοινότητα για αναγνώριση της αποκαλούμενης «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου» και για σύναψη πολιτικών, διπλωματικών και οικονομικών σχέσεων μαζί της.

«Καλώ τη διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσει την Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου και να εγκαθιδρύσει πολιτικές, διπλωματικές και οικονομικές σχέσεις μαζί της», ανέφερε χαρακτηριστικά, επαναλαμβάνοντας μια πάγια θέση που έχει διατυπώσει και σε προηγούμενες παρεμβάσεις του στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.

Αναφερόμενος στη συνέχεια στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι η Άγκυρα επιθυμεί την επίλυση των υφιστάμενων διαφορών στη βάση των σχέσεων καλής γειτονίας και του διεθνούς δικαίου.

Παράλληλα, επανέφερε την πρόταση της Τουρκίας για τη διοργάνωση διάσκεψης για την Ανατολική Μεσόγειο, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια πρωτοβουλία θα μπορούσε να συμβάλει στη διαμόρφωση κοινού εδάφους μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών.

Την ίδια ώρα, μήνυμα και προς την Ευρωπαϊκή Ένωση έστειλε από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τονίζοντας ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί, κατά την άποψή του, να ενισχυθεί χωρίς τη συμμετοχή της Τουρκίας.

«Μια Ευρώπη που αποκλείει την Τουρκία από την αρχιτεκτονική ασφαλείας της δεν μπορεί – και επιτρέψτε μου να το πω ξεκάθαρα – δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να είναι ισχυρότερη ή ασφαλέστερη», δήλωσε.

Ο Τούρκος πρόεδρος πρόσθεσε ότι η Άγκυρα διαμορφώνει το μέλλον των σχέσεών της με την Ευρωπαϊκή Ένωση στη βάση αυτής της «στρατηγικής αντίληψης», υπογραμμίζοντας ότι αναμένει αντίστοιχη προσέγγιση και από τις Βρυξέλλες.

Περνώντας στον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εξέφρασε την ελπίδα η σύγκρουση να τερματιστεί με σεβασμό στην κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας.

«Ειλικρινής μας επιθυμία είναι ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας να λάβει τέλος, με την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας να διασφαλίζονται», δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος.

Σε ανακοίνωση του Τομέα Εξωτερικής Πολιτικής, το κόμμα του Αλέξη Τσίπρα εκφράζει την πλήρη στήριξή του στις πρωτοβουλίες του Αντόνιο Γκουτέρες για την επίλυση του Κυπριακού, επισημαίνοντας ότι η διαδικασία θα πρέπει να κινηθεί στη βάση των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, του πλαισίου Γκουτέρες και του ευρωπαϊκού κεκτημένου.

Η ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα επαναλαμβάνει τη θέση της υπέρ μιας λύσης διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας για το Κυπριακό με πολιτική ισότητα, μία κυριαρχία, μία ιθαγένεια και μία διεθνή νομική προσωπικότητα. Παράλληλα, υπογραμμίζει την ανάγκη κατάργησης του συστήματος των εγγυήσεων και αποχώρησης των τουρκικών κατοχικών στρατευμάτων, ως προϋποθέσεις για μια βιώσιμη και δίκαιη διευθέτηση.

Κλείνοντας, η Αμαλίας τονίζει ότι βρίσκεται σε συντονισμό με τις προοδευτικές και αριστερές δυνάμεις της Κύπρου, εκφράζοντας τη στήριξή του στον κυπριακό λαό και υποστηρίζοντας ότι μια συνολική λύση του Κυπριακού μπορεί να αποτελέσει παράγοντα σταθερότητας και ειρήνης τόσο για το νησί όσο και για την ευρύτερη περιοχή.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα μετά την επίθεση του Ιράν εναντίον μίας από τις βρετανικές βάσεις μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν καθώς και τη μετακίνηση του βρετανικού αντιτορπιλικού HMS Dragon στην περιοχή για την προστασία των βρετανικών και συμμαχικών συμφερόντων.

Η Κύπρος παραμένει επισήμως διαιρεμένη από το 1974, όταν το πραξικόπημα που εκδηλώθηκε στο νησί με στόχο την ένωση με την Ελλάδα οδήγησε στην τουρκική εισβολή.

Η επέμβαση του τουρκικού στρατού στις 20 Ιουλίου 1974 είχε ως αποτέλεσμα τη διαίρεση της Κύπρου σε βόρειο και νότιο τμήμα, ενώ το 1983 η μη αναγνωρισμένη διεθνώς «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου (ΤΔΒΚ)» ανακήρυξε μονομερώς την ανεξαρτησία της.

«Εποικοδομητική ασάφεια»

Ωστόσο, η προσωπική απεσταλμένη του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ για την Κύπρο, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, εργάζεται πάνω σε μια νέα συμφωνία με την τουρκοκυπριακή πλευρά, υποστηρίζοντας ότι το καθεστώς των Τουρκοκυπρίων δεν αντιμετωπίζεται ισότιμα, όπως προέβλεπαν οι συμφωνίες κατά την ανεξαρτησία της Κύπρου από τη Βρετανική Αυτοκρατορία το 1960.

Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται η Independent, η κ. Ολγκίν προτείνει μια πιο χαλαρή λύση εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απομακρυνόμενη από το αυστηρό ομοσπονδιακό μοντέλο που κυριαρχούσε στις προηγούμενες διαπραγματεύσεις.

Στόχος της φαίνεται να είναι η δημιουργία μιας δομής που οι Ελληνοκύπριοι θα μπορούν να χαρακτηρίζουν «ομοσπονδία» και οι Τουρκοκύπριοι «συνομοσπονδία», γεφυρώνοντας έτσι το χάσμα μέσω μιας σκόπιμης «εποικοδομητικής ασάφειας».

Επί προεδρίας του Ερσίν Τατάρ, με τη στήριξη της τουρκικής κυβέρνησης, η τουρκοκυπριακή πλευρά προωθούσε ξεκάθαρα τη λύση δύο κρατών. Ωστόσο, μετά την εκλογή του Τούφαν Ερχιουρμάν στην προεδρία των Κατεχόμενων πέρυσι, η στάση της εμφανίζεται πιο ευέλικτη.

Τι προβλέπει το σχέδιο

Το σχέδιο του ΟΗΕ προβλέπει τη δημιουργία δύο συνιστώντων κρατών με πολιτική ισότητα και σημαντικό περιορισμό των κοινών αρμοδιοτήτων. Η καθημερινή διακυβέρνηση θα ασκείται κυρίως από τις δύο πολιτείες, ενώ ένας μικρός κεντρικός μηχανισμός θα αναλαμβάνει μόνο τις αρμοδιότητες που δεν μπορούν να ασκηθούν χωριστά.

Ως αντάλλαγμα για την αναγνώριση και τη διευρυμένη αυτονομία, η τουρκοκυπριακή πλευρά θα πρέπει να επιστρέψει εδάφη, μεταξύ των οποίων και το εγκαταλελειμμένο παραθαλάσσιο θέρετρο των Βαρωσίων (Μαράς).

Για τις κοινές αρμοδιότητες προτείνεται:

• εναλλασσόμενο προεδρικό συμβούλιο υπό τους δύο ηγέτες, με αναλογία 2 προς 1 ή 3 προς 1 υπέρ της ελληνοκυπριακής πλευράς,
• ένα κοινό νομοθετικό σώμα αποτελούμενο από Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους βουλευτές, αντί για άμεσα εκλεγμένο ομοσπονδιακό κοινοβούλιο,
• κοινό υπουργικό συμβούλιο με περίπου πέντε ή έξι υπουργεία, όπως Εξωτερικών, Άμυνας, Εσωτερικών/Ιθαγένειας, Οικονομικών και Ευρωπαϊκών Υποθέσεων.

Παράλληλα, προτείνεται η ύπαρξη τουλάχιστον μίας αποφασιστικής ψήφου Τουρκοκύπριου υπουργού στο Υπουργικό Συμβούλιο, ως εγγύηση της πραγματικής πολιτικής ισότητας. Το σημείο αυτό, ωστόσο, εκτιμάται ότι μπορεί να αποτελέσει βασικό εμπόδιο στις διαπραγματεύσεις.
Η Κυπριακή Δημοκρατία επιμένει στην αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων από το νησί, τα οποία χαρακτηρίζει στρατό κατοχής. Αντίθετα, η τουρκοκυπριακή πλευρά υποστηρίζει ότι η παρουσία τους είναι απαραίτητη για την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων.

Όσον αφορά το σύστημα εγγυήσεων του 1960, προτείνεται η αντικατάσταση του σημερινού καθεστώτος, στο οποίο συμμετέχουν το Ηνωμένο Βασίλειο, η Τουρκία και η Ελλάδα, από έναν μηχανισμό υπό το ΝΑΤΟ, που θα μπορούσε να προβλέπει μικρή πολυεθνική στρατιωτική παρουσία στο νησί.

Ο ΟΗΕ φέρεται να εξετάζει μεταβατική περίοδο δύο ή τριών ετών, κατά την οποία θα ξεκινήσει η σταδιακή επιστροφή εδαφών – με πρώτη την περιοχή των Βαρωσίων – καθώς και η σταδιακή υλοποίηση των τριών βασικών αιτημάτων της τουρκοκυπριακής πλευράς:

• απευθείας εμπόριο,
• απευθείας πτήσεις,
• απευθείας διεθνείς επαφές,
• σε συνδυασμό με χαλάρωση των τουρκικών περιορισμών και πρόσβαση στα τουρκικά λιμάνια.

Παράλληλα, υπάρχει η προσδοκία προόδου στην εκμετάλλευση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου, ενώ η επίλυση του Κυπριακού συνδέεται ρητά με την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας και ειδικότερα με την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης ΕΕ–Τουρκίας, εντασσόμενη σε ένα ευρύτερο πακέτο σχέσεων μεταξύ Βρυξελλών και Άγκυρας.

Οι αντιδράσεις των εμπλεκόμενων πλευρών

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τούφαν Ερχιουρμάν εμφανίζεται περισσότερο διατεθειμένος να διαπραγματευθεί ένα τέτοιο πλαίσιο, ενώ ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, τηρεί πιο επιφυλακτική στάση, λαμβάνοντας υπόψη και τις εσωτερικές πολιτικές πιέσεις.

Οι συνομιλίες για το Κυπριακό διαρκούν εδώ και δεκαετίες. Το Σχέδιο Ανάν απορρίφθηκε από τους Ελληνοκυπρίους το 2004, ενώ νέα προσπάθεια στο Κραν Μοντανά το 2017 έφθασε κοντά σε συμφωνία, χωρίς όμως να ευοδωθεί.

Ο αναπληρωτής ύπατος αρμοστής της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Λονδίνο, Σπύρος Μιλτιάδης, δήλωσε:

«Από όσο γνωρίζω, δεν έχει κατατεθεί καμία επίσημη πρόταση του ΟΗΕ στην οποία να έχει ζητηθεί από τις δύο πλευρές να απαντήσουν. Οι ιδέες που κυκλοφορούν φαίνεται να είναι περισσότερο υποθετικές παρά να αποτελούν συγκεκριμένη πρόταση ή σχέδιο. Οποιαδήποτε ουσιαστική πρόοδος θα πρέπει να προκύψει μέσα από την καθιερωμένη διαδικασία υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και στο πλαίσιο των συμφωνημένων παραμέτρων των Ηνωμένων Εθνών.»

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος των Κατεχόμενων, Τούφαν Ερχιουρμάν, έγραψε στο Facebook:

«Η βούληση του λαού μας για λύση είναι ξεκάθαρη. Έχουμε εκφράσει τη στήριξή μας στις προσπάθειες του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ και συνεχίζουμε να τις στηρίζουμε.

Είχαμε πει ότι δεν υπάρχει κάποιο σχέδιο, αλλά μόνο ορισμένες ιδέες. Παρ’ όλα αυτά, ενημερώσαμε το Συμβούλιο των Πολιτικών Κομμάτων, τα συνδικάτα, το Συμβούλιο Συντονισμού Νεολαίας, τις επιχειρηματικές οργανώσεις και κάθε ενδιαφερόμενο για τις ιδέες αυτές.

Η μοναδική μας έγνοια είναι τα δικαιώματα, το μέλλον, η ισότητα, η ασφάλεια και η διεθνής παρουσία του λαού μας, ιδιαίτερα των παιδιών μας, καθώς και η διατήρηση της ιδιότητας των Τουρκοκυπρίων ως ισότιμου πολιτικού υποκειμένου.»

Σε δήλωσή της την 1η Ιουλίου, η Μαρία Άνχελα Ολγκίν ανέφερε:

«Αναγνωρίζω τις προσπάθειες του παρελθόντος και τις δύσκολες διαπραγματεύσεις που έχουν διεξαχθεί διαχρονικά.

Είμαι πεπεισμένη ότι οι Κύπριοι μπορούν να συνεργαστούν και να μοιραστούν ένα κοινό όραμα για το μέλλον των νέων γενεών. Η Κύπρος έχει πραγματικά τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε σημαντικό περιφερειακό παράγοντα, ενοποιούμενη γύρω από κοινά συμφέροντα, με σεβασμό στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και την πολυμορφία της.

Η Κύπρος μπορεί να αποτελέσει έναν τόπο όπου χτίζονται γέφυρες προς κάθε κατεύθυνση και προάγεται η ειρηνική συνύπαρξη σε αυτή τη σύνθετη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Έτσι μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα όχι μόνο για την περιοχή, αλλά και για την Ευρώπη και ολόκληρο τον κόσμο.»

Η αντιπαράθεση σημειώθηκε, όταν ο κ. Νταβούτογλου εξέφρασε την άποψη πως η παρουσία της Τουρκίας στην Κύπρο απορρέει από το Διεθνές Δίκαιο, με τον κ. Χατζηβασιλείου να τον διακόπτει ευγενικά επισημαίνοντάς του πως «πρόκειται περί εισβολής από το 1974».

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης ο Αχμέτ Νταβούτογλου επιχείρησε δε, να μετακινήσει τις ευθύνες για το αδιέξοδο στο Κυπριακό στην ελληνοκυπριακή πλευρά λέγοντας πως η απόρριψη του Σχεδίου Ανάν από τους Ελληνοκύπριους το 2004 αποτελεί τη ρίζα του αδιεξόδου, ενώ άφησε αιχμές κατά των Βρυξελλών, λέγοντας ότι η ΕΕ δεν θα έπρεπε να είχε δεχθεί την ένταξη της Κύπρου όσο το ζήτημα παρέμενε ανοιχτό. 

Παρά την παρέμβαση της συντονίστριας Joan Hoey, Europe consultant του EIU, η οποία επιχείρησε να επαναφέρει την τάξη στη συζήτηση, ο κ. Νταβούτογλου επιχείρησε να επέμβει λέγοντας εκ νέου πως η «τουρκική παρουσία στην Κύπρο εδράζεται στο Διεθνές Δίκαιο, όχι όπως η Ρωσία». Ο Έλληνας Υφυπουργός Εξωτερικών ωστόσο επανήλθε τονίζοντας με σαφήνεια την ελληνική θέση, υπογραμμίζοντας ότι η Τουρκία πραγματοποίησε παράνομη εισβολή στην Κύπρο και ότι αυτή είναι η πραγματικότητα, χειροκροτούμενος από το κοινό.

Ο κ. Χατζηβασιλείου ερωτώμενος σχετικά νωρίτερα είχε εκφράσει τις ελληνικές θέσεις σημειώνοντας μεταξύ άλλων πως δεν μπορεί να παραγνωρίζεται το γεγονός του casus belli αλλά και της εισβολής και της συνεχιζόμενης κατοχής εδάφους κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Επιπλέον, υπεραμύνθηκε της πολιτικής της Διεύρυνσης της Ε.Ε. υπενθυμίζοντας τη δήλωση του Γ. Γεραπετρίτη ότι στόχος θα ήταν η ένταξη τουλάχιστον ενός νέου κράτους-μέλους, εφόσον καλύπτονται τα σχετικά κριτήρια, κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. «Η Ελλάδα είναι εδώ για να βοηθήσει τις υποψήφιες χώρες στον ευρωπαϊκό δρόμο», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι η Αθήνα σταθερά επιθυμεί μια Τουρκία με ευρωπαϊκό προσανατολισμό, καθώς η ίδια έχει ανανεώσει από το 2023 το ενδιαφέρον της για ένταξη στην ευρωπαϊκή οικογένεια.

Η επίσκεψη της κ. Holguín πραγματοποιήθηκε σε συνέχεια των επαφών που είχε με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας και τον τουρκοκύπριο ηγέτη, στο πλαίσιο των προσπαθειών για την προώθηση της διαδικασίας επίλυσης του Κυπριακού Ζητήματος.

Η ελληνική θέση για την επανεκκίνηση των συνομιλιών

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, ο κ. Γεραπετρίτης εξέφρασε την πλήρη υποστήριξη της Ελλάδας στις πρωτοβουλίες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Antonio Guterres, για την εξεύρεση μιας συνολικής, δίκαιης και βιώσιμης λύσης του Κυπριακού, στη βάση των σχετικών Ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία διατήρησης της θετικής δυναμικής που έχει διαμορφωθεί γύρω από το Κυπριακό τα τελευταία δύο και πλέον χρόνια. Όπως τόνισε, η Ελλάδα, σε πλήρη σύμπνοια με την Κυπριακή Δημοκρατία, παραμένει έτοιμη να συμβάλει εποικοδομητικά στα επόμενα βήματα, με στόχο την επανεκκίνηση των συνομιλιών στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου και υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.

Κατά τη διάρκεια της συνομιλίας ο Πρωθυπουργός ενημέρωσε τον κ. Χριστοδουλίδη για την επικείμενη επίσκεψή του στην Άγκυρα και τη συνάντησή του με τον Πρόεδρο της Τουρκίας Recep Tayyip Erdoğan.

Συζητήθηκαν ακόμη οι τελευταίες εξελίξεις στο Κυπριακό, στο πλαίσιο των προσπαθειών που καταβάλλονται για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων εντός του πλαισίου που καθορίζουν τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, και επιβεβαιώθηκε ο διαρκής συντονισμός Αθήνας και Λευκωσίας.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κύριε Καθηγητά, είστε επικεφαλής του Κυπριακού Κέντρου του Διεθνούς Ερευνητικού Ινστιτούτου του Όσλο. Πείτε λίγα λόγια για τον ρόλο του και τους στόχους του Κέντρου;

Από την ίδρυσή του το 2005, το Κυπριακό Κέντρο λειτουργεί ως ανεξάρτητο, δικοινοτικό ερευνητικό ίδρυμα. Οργανικά, είναι μία από τις διευθύνσεις του Ερευνητικού Ινστιτούτου του Όσλο για την Ειρήνη, του παλαιότερου και πρωτεύοντος διεθνώς ινστιτούτου ειρήνης. Ταυτόχρονα, οι απευθείας όροι εντολής του Κέντρου από το Κοινοβούλιο και την Κυβέρνηση της Νορβηγίας είναι να συνεισφέρει στην επίλυση του Κυπριακού, συμβάλλοντας τόσο στη διαδικασία επίλυσης, σε συνεργασία με τα Ηνωμένα Έθνη και τη διεθνή κοινότητα, όσο και στον δημόσιο διάλογο για το ζήτημα. Η διασύνδεση μεταξύ της έρευνας, της ενημέρωσης του δημόσιου διαλόγου και της λήψης πολιτικών αποφάσεων βρίσκεται στον πυρήνα των δραστηριοτήτων του Κέντρου. Μέσω του δικτύου, των έργων και των φόρουμ διαλόγου του, το Κέντρο στοχεύει στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων και στην ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο γενικότερα. Μετά από 20 και πλέον χρόνια συμβολής στον διακοινοτικό διάλογο για ευαίσθητα ζητήματα, το Κέντρο εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξαιρετική θέση για να ασκήσει θετικό αντίκτυπο στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων και της συμφιλίωσης στην Κύπρο. Διχαστικά αφηγήματα που έχουν δυστυχώς εδραιωθεί μετά από 60 χρόνια σύγκρουσης και 50 χρόνια διαχωρισμού ύστερα από την εισβολή του ‘74 μπορούν να ξεπεραστούν μόνο μέσω της αντικειμενικής πληροφόρησης και του ισορροπημένου διαλόγου μεταξύ όλων των κοινωνικών ομάδων.

-Στις ημέρες μας οι ιδεολογίες φαίνεται να έχουν υποχωρήσει. Αυτό διακρίνεται και από τον τρόπο που συμπεριφέρεται το εκλογικό σώμα. Κάνει άλματα από τα αριστερά προς τα δεξιά – και το αντίθετο – χωρίς να διακρίνει διαφορές, βασιζόμενο κυρίως σε συνθήματα. Έχουν ευθύνη γι’ αυτό όσοι κυβέρνησαν; Κύριε Τζήμητρα, θα ήθελα να το εξηγήσω περισσότερο. Όταν το 2011 το ΠΑΣΟΚ συγκυβέρνησε με την ΝΔ και το ΛΑΟΣ και το 2015 ο ΣΥΡΙΖΑ επέλεξε για κυβερνητικό εταίρο τους ΑΝΕΛ, δεν «θόλωσαν» τα ιδεολογικά τους χαρακτηριστικά; Όταν ο κ. Τσίπρας χαρακτήριζε «έντιμο εταίρο» τον κ. Καμμένο δεν άμβλυνε τις διαφορές μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς;

Πράγματι, οι ιδεολογίες φαίνεται να υποχωρούν. Δεν πρόκειται, βέβαια, για ελληνικό φαινόμενο, μάλιστα θα έλεγα ότι είναι ίσως εντονότερο στο εξωτερικό. Αυτό έχει να κάνει με διάφορους λόγους. Ένας απ’ αυτούς ήταν η αποδόμηση ιδεολογιών λόγω της αδυναμία τους να προσφέρουν πειστικές απαντήσεις σε μεγάλα ζητήματα ή ακόμα και της αποτυχίας που τους χρεώθηκε για πολλά από τα δεινά του παρελθόντος. Άλλος είναι μια γενικότερη στροφή στη χρησιμοθηρία, σε συνδυασμό με έναν άκρατο καταναλωτισμό και ακραίο καπιταλισμό, που οδήγησε στη σημερινή πραγματικότητα της ολοένα συρρικνούμενης συζήτησης με πολιτικούς όρους.

Κι άλλος είναι η γενικότερη κρίση της παιδείας και άρα της καλλιέργειας κριτικής σκέψης που οδηγεί στις ψευδείς ειδήσεις, στην άκριτη αποδοχή «εναλλακτικής πραγματικότητας» και τελικά στη διευκόλυνση της χειραγώγησης και την έγκριση αν όχι νομιμοποίηση των χειρότερων μορφών εξουσίας. Αυτά είναι τα δεδομένα σήμερα και αν και δεν υποτιμώ καθόλου τις διαφορετικές ικανότητες και προσεγγίσεις της νέας γενιάς, είμαι ανήσυχος για το μέλλον.

Οι οικονομίες τόσο της ελληνοκυπριακής όσο και της τουρκοκυπριακής κοινότητας υποφέρουν από έλλειψη ανταγωνιστικότητας. Λύση του Κυπριακού προβλήματος θα δημιουργούσε ένα σημαντικό “μέρισμα ειρήνης“

Όσον αφορά στο παρελθόν και στο ερώτημά σας για περιόδους συγκυβέρνησης, θα έλεγα ότι το 2015 υπήρχαν συνθήκες έκτακτης ανάγκης. Όλοι τις χαρακτήρισαν έτσι, όπως θα θυμάστε. Και στις έκτακτες ανάγκες προτεραιότητα πάντα είναι η έξοδος από την κρίση και η αποσόβηση των χειρότερων. Εξάλλου του 2015, πράγματι όπως λέτε, είχε προηγηθεί το 2011 με τη συμμετοχή και του ΛΑΟΣ στην κυβέρνηση, που νομιμοποίησε μετά και η ΝΔ.

Πάντως, η αλήθεια είναι πως στην Ελλάδα δεν υπάρχει η πολιτική κουλτούρα των ευρύτερων συνεργασιών και των μεγαλύτερων συνασπισμών που συναντάται στην Ευρώπη.      

-Σύμφωνα με έρευνα που διεξήγαγε το Κυπριακό Κέντρο του Διεθνούς Ερευνητικού Ινστιτούτου του Όσλο για την Ειρήνη (PRIO), πριν από λίγα χρόνια η μη λύση του Κυπριακού δημιουργεί τεράστια οικονομικά ζητήματα καθώς και οι δυο κοινότητες υποφέρουν από το μικρό μέγεθος της αγοράς τους και η διαίρεση του νησιού είναι ο παράγοντας που δεν τους επιτρέπει να αξιοποιήσουν οικονομίες κλίμακας. Τελικά τι ισχύει;

Γιατί πιστεύετε ότι το Κυπριακό παραμένει ανεπίλυτο μισό αιώνα και πλέον από την Τουρκική εισβολή;

Το τεράστιο οικονομικό δυναμικό της Κύπρου παρεμποδίζεται επί του παρόντος από μια σειρά παραγόντων, τους οποίους ενισχύει η διαίρεση του νησιού. Οι οικονομίες τόσο της ελληνοκυπριακής όσο και της τουρκοκυπριακής κοινότητας υποφέρουν από έλλειψη ανταγωνιστικότητας, η οποία προκαλείται, μεταξύ άλλων, από το υψηλό και ασταθές κόστος ενέργειας, τις κακές δημόσιες συγκοινωνίες και τις βαθιά ριζωμένες παθογένειες δεκαετιών, περιλαμβανομένων διαφόρων συμφερόντων. Δεν αποτελεί έκπληξη, επομένως, το γεγονός ότι και οι δυο πλευρές υστερούν σε παραγωγικότητα. Μια λύση του κυπριακού προβλήματος θα δημιουργούσε σημαντικές νέες αγορές για όλη την Κύπρο. Θα άνοιγε την αγορά του 1.6 τρισεκατομμυρίων ευρώ της Τουρκίας στους Ελληνοκύπριους και θα έδινε άμεση πρόσβαση στην αγορά των 23 τρισεκατομμυρίων ευρώ της ΕΕ στους Τουρκοκύπριους. Αυτό θα έδινε μεγάλη ώθηση σε όλο το νησί στον τουρισμό, την τριτοβάθμια εκπαίδευση, τις επαγγελματικές υπηρεσίες και τη ναυτιλία. Λόγω της επίδρασης αυτών των τομέων, θα έφερνε επίσης σημαντική ώθηση στο λιανικό και χονδρικό εμπόριο, στις τιμές των ακινήτων και της γης, με την προσέλκυση σημαντικών ξένων επενδύσεων. 

Λύση του Κυπριακού προβλήματος θα δημιουργούσε ένα σημαντικό «μέρισμα ειρήνης» – τη διαφορά μεταξύ της οικονομικής απόδοσης με λύση και της οικονομικής απόδοσης χωρίς αυτήν. Λύση του Κυπριακού προβλήματος θα μπορούσε να ενισχύσει το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) έως 11.000 ευρώ κατά κεφαλήν σε σύγκριση με την απουσία λύσης. Η λύση θα αύξανε το συνολικό ΑΕΠ έως και κατά 17,4 δισεκατομμύρια ευρώ σε διάστημα 20 ετών. Η πραγματική αύξηση του ΑΕΠ θα ήταν, κατά μέσο όρο 4,1% με λύση και μόνο 2,3% υπό το status quo. Με έναν συνετό διακανονισμό του περιουσιακού, τα φορολογικά και άλλα έσοδα που θα παραγόταν από ένα τέτοιο μέρισμα ειρήνης θα μπορούσαν να καλύψουν περίπου τα δύο τρίτα των αποζημιώσεων περιουσίας.

Πρέπει να φοβόμαστε από τη βίαιη και απότομη κατάλυση της διεθνούς δικαιοταξίας. Όσα γνωρίζαμε και λαμβάναμε ως δεδομένα, περιλαμβανομένων των στοιχειωδών κανόνων της διεθνούς νομιμότητας τελούν υπό αμφισβήτηση

Όμως πράγματι, δυστυχώς, πάνω από 60 χρόνια μετά τη χάραξη της πράσινη γραμμής και 50 χρόνια μετά τη βίαιη διαίρεση του νησιού, ύστερα από την εισβολή του ’74, το Κυπριακό παραμένει ανεπίλυτο και οι προοπτικές βιώσιμής επίλυσής του είναι όλο και πιο δυσοίωνες. Ίσως να μην εκμεταλλευτήκαμε ευκαιρίες που προέκυψαν, ίσως το ενδεχόμενο λύσης να μας ξέφυγε μέσα από τα χέρια, ίσως να προσδοκούσαμε κάτι καλύτερο που ποτέ δεν ήρθε ή δε θα μπορούσε να έρθει. Το αποτέλεσμα είναι το ίδιο και κάθε μέρα που περνάει τα πράγματα δυσκολεύουν όλο και περισσότερο. Σε τοπικό επίπεδο, οι γενιές της λύσης από ανθρώπους που είχαν ζήσει μαζί φεύγουν και οι νέες γενιές έχουν μια εντελώς διαφορετική αντίληψη και προσέγγιση του θέματος. Σε περιφερειακό και διεθνές επίπεδο, η πραγματικότητα είναι εξαιρετικά δυσχερής, με τη συσσώρευση πιεστικών και διασυνδεδεμένων προβλημάτων (ενεργειακά, Συρία, Λιβύη κλπ.), την ισχυροποίηση αντιπάλων, την αβεβαιότητα συμμάχων και την αποδόμηση θεσμών. Απαιτείται φυσικά ρεαλισμός στη βάση αρχών και κατανόηση της αίσθησης του επείγοντος, στη βάση της συνειδητοποίησης ότι ο χρόνος δε δουλεύει πάντοτε υπέρ ημών. Πάντως, ενώ τα προβλήματα αναζητούνται πάντοτε στο παρελθόν, οι λύσεις τους πάντοτε πρέπει να αναζητούνται έχοντας ως γνώμονα το μέλλον.   

-Ζούμε κατά κοινή ομολογία σε μια εποχή δυστοπίας. Εκτός όλων των άλλων παραγόντων, την επηρεάζει και η Προεδρία Τραμπ στις ΗΠΑ. Η περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης απ’ ότι φαίνεται συνεχίζει να ενδιαφέρει τους Αμερικανούς. Πρέπει να φοβόμαστε για κάτι;

Πρέπει να φοβόμαστε από τη βίαιη και απότομη κατάλυση της διεθνούς δικαιοταξίας. Όσα γνωρίζαμε και λαμβάναμε ως δεδομένα, περιλαμβανομένων των στοιχειωδών κανόνων της διεθνούς νομιμότητας τελούν υπό αμφισβήτηση, αν δεν έχουν ήδη περιθωριοποιηθεί και πρακτικά ακυρωθεί. Από τη διεθνή τάξη στη βάση αρχών, με όσα προβλήματα και περιορισμούς και αν υπήρχαν, περάσαμε, σχεδόν σε μια νύχτα, στην κανονικοποίηση της εξαίρεσης και τη νομιμοποίηση του εκφοβισμού.

Ούτε οι εχθροί ούτε οι φίλοι είναι παντοτινοί στις διεθνείς σχέσεις και δυστυχώς πια οι ΗΠΑ μας υπενθυμίζουν οδυνηρά το δεύτερο. Παραπέταξαν την Ευρώπη χωρίς δεύτερη σκέψη κι η Ευρώπη με τη σειρά της παραπέταξε τις αρχές της.Όμως Ευρώπη χωρίς αρχές, δεν είναι Ευρώπη, δεν είναι τίποτε. Δεν έχει τη δυνατότητα, κι ούτε πρέπει, να ανταγωνιστεί αυταρχικά καθεστώτα, απαλλαγμένα από τη λογοδοσία, ούτε λαούς και κράτη που φαντασιώνονται μόνο ισχυρούς άνδρες ως ηγέτες. Κι ούτε μπορεί – και καλώς – να ανταπεξέλθει σε κουλτούρες χειραψίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πει πως θέλει να γίνει πιο γεωπολιτική. Όμως, κατά την άποψή μου, πιο γεωπολιτική αναγκαστικά θα σήμαινε και πιο συναλλακτική, άρα και πιο απομακρυσμένη από αρχές και κανόνες που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Αυτό για μένα θα ήταν καταστροφικό, ειδικά αν γινόταν πρόχειρα και βεβιασμένα.  

Tο 2015 υπήρχαν συνθήκες έκτακτης ανάγκης. Όλοι τις χαρακτήρισαν έτσι… Και στις έκτακτες ανάγκες προτεραιότητα πάντα είναι η έξοδος από την κρίση και η αποσόβηση των χειρότερων

Τον ίδιο προβληματισμό έχω και για τη χώρα μας. Στα πλαίσια αυτής της συναλλακτικής νοοτροπίας, τι γίνεται με κράτη, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, που έχτισαν όλη την εξωτερική τους πολιτική – ή, τουλάχιστον, το αφήγημά της – στη βάση των αρχών και των κανόνων του διεθνούς δικαίου; Ούτε μπορούμε, ούτε πρέπει, να ανταγωνιστούμε στη βάση αυτή ας πούμε ισχυρότερους αναθεωρητικούς γείτονες. Καλό θα ήταν να το έχουμε υπόψη μας αυτό όταν λέμε πως δεν είναι η στιγμή να μιλήσουμε για νομιμότητα όταν αυτή παραβιάζεται αλλού ή όταν λ.χ. παρακάμπτουμε αποφάσεις του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Διαφορετικά υποσκάπτουμε τόσο το ουσιαστικό υπόβαθρο των θέσεων και των διεκδικήσεών μας όσο και την αξιοπιστία των επιχειρημάτων μας. Όπως και η Ευρώπη, αλλά και κάθε σοβαρό κράτος, έτσι και η Ελλάδα δεν είναι τίποτε χωρίς αρχές. Βεβαίως και πρέπει να ασκούμε την εξωτερική μας πολιτική με πραγματισμό. Όμως να πρόκειται για μια εξωτερική πολιτική ρεαλιστική, αλλά στη βάση αρχών. Ευέλικτη, αλλά όχι μόνο συναλλακτική. Και σαφώς, μια πολιτική χαρακτηρισμένη από αξιοπρέπεια, που να μας καθιστά συμμάχους και ισότιμους εταίρους κι όχι αναλώσιμους πελάτες ή φόρου υποτελείς που κανείς δε θα υπολογίζει πραγματικά σε βάθος χρόνου – ίσως ούτε κι εμείς οι ίδιοι.   

«Μια συνολική, δίκαιη και διαρκής λύση για την Κύπρο και για όλους τους Κύπριους παραμένει απόλυτη προτεραιότητα για την ΕΕ», τόνισε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Very moving visit to the Green Line in Nicosia.

I want to be clear.

A comprehensive, fair and lasting settlement for Cyprus and for all Cypriots remains an absolute priority for the EU.

So I hope that 2026 will bring new momentum towards the reunification of Cyprus. pic.twitter.com/L4X9wc67Sf

— Ursula von der Leyen (@vonderleyen) January 15, 2026

«Πολύ συγκινητική επίσκεψη στην Πράσινη Γραμμή στη Λευκωσία. Θέλω να είμαι σαφής.

Μια συνολική, δίκαιη και διαρκής λύση για την Κύπρο και για όλους τους Κύπριους παραμένει απόλυτη προτεραιότητα για την ΕΕ. 

Ελπίζω λοιπόν ότι το 2026 θα φέρει νέα δυναμική προς την επανένωση της Κύπρου».

» Εμείς ως Τουρκία πήραμε θετική στάση στο σχέδιο Ανάν στο Κράν Μοντάνα και οι Τουρκοκύπριοι υπερψήφισαν το σχέδιο του ΟΗΕ. Όμως οι Ελληνοκύπριοι το απέρριψαν και δεν αποδέχθηκαν την ίση κατανομή πολιτικής ισχύος, κατανομής πλούτου και εξουσιών στην Κύπρο. Εκείνοι το ξέρουν, το γνωρίζουμε κι εμείς αλλά και οι Ευρωπαίοι το γνωρίζουν. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Ποια είναι η εναλλακτική σε αυτό;

» Η ρεαλιστική λύση λοιπόν είναι τα δυο κράτη. Μπορούμε να κάνουμε αυτό. Αργότερα μπορούν να δημιουργήσουν μια εναλλακτική συνεργασία για πολιτική ενότητα, αυτό εξαρτάται από αυτούς. Αλλά αυτό που πρέπει να κάνουμε τώρα να αδράξουμε τη στιγμή έτσι ώστε να βρούμε κάθε ευκαιρία να μετατρέψουμε την Κύπρο σε παράδεισο. Καθώς άλλες χώρες της περιοχής Μεσογείου κάνουν μεγάλες επενδύσεις στον τουρισμό, στη βιομηχανία, στην οικονομία. Ας σταματήσει η απομόνωση των Τουρκοκυπρίων, ας ξεκινήσει η ποιοτική  συνεργασία. Βάζοντας σε πάγο το πολιτικό πρόβλημα, μπορούμε να απολαύσουμε την οικονομική συνεργασία, την ανάπτυξη της περιοχής, την εκμετάλλευση της ενέργειας, της βιομηχανίας, της οικονομίας. Όλα μαζί».