Σεραφείμ Κοτρώτσος

Το τελευταίο είναι σχεδόν απίθανο να συμβεί, η Γαλλία είναι πολύ μεγάλη για να έχει τη μοίρα της Ελλάδας, όπου δοκιμάστηκαν και απέτυχαν τα λάθος “εργαλεία” με λάθος τρόπους. Ωστόσο, το “φάντασμα” της ελληνικής κρίσης είναι που επικαλέστηκε ο πρωθυπουργός Μπαϊρού για να πιέσει την αντιπολίτευση να αποδεχθεί το θηριώδες σχέδιο λιτότητας των 48 δισ. ευρώ.

Στον αντίποδα, την καλπάζουσα γαλλική κρίση είναι που επικαλείται καθ΄ημάς η κυβέρνηση για να επισημάνει την ανάγκη πολιτικής σταθερότητας, άρα και ισχυρής κυβέρνησης που, κατά τα λεγόμενα, πρέπει να προκύψει στις εθνικές εκλογές του 2027. Το γεγονός, όμως, ότι ο Εμανουέλ Μακρόν θα μπορούσε να διαχειριστεί την γαλλική οικονομική κρίση με πολιτικό άνοιγμα προς τους Σοσιαλιστές, ή ακόμα και να οδηγήσει τη χώρα σε πρόωρες προεδρικές εκλογές, δεν αναφέρεται επαρκώς.

Προκύπτει, από την άλλη, το ερώτημα: η Γαλλία είναι η επιβεβαίωση της ανάγκης για μονοκομματικές κυβερνήσεις, ή, μήπως, αποτελεί το παράδειγμα για το ακριβώς αντίθετο;

Προς επίρρωση για το δεύτερο σκέλος του ερωτήματος δεν είναι λίγοι εκείνοι που υπενθυμίζουν πως η οικονομική κρίση στη Γαλλία δεν προήλθε από κάποιο συνεργατικό μοντέλο διακυβέρνησης, αλλά από την μακρά πολιτική ηγεμονία Μακρόν.

Παρότι η Ν.Δ, ως σταθερά πρώτο κόμμα στις δημοσκοπήσεις, θα επιδιώξει μέχρι τέλους να εκμαιεύσει μία έστω και οριακή αυτοδυναμία (πιθανότατα σε μία δεύτερη εκλογική αναμέτρηση, ίσως και με τη συνδρομή αλλαγής του εκλογικού νόμου, όπως αρκετοί εισηγούνται στον πρωθυπουργό), είναι πιθανό να απαιτηθούν συνέργειες και συνεργασίες. Μέχρι σήμερα, η μεν κυβέρνηση μοιάζει να διακατέχεται από την επιμονή Μακρόν σε μονοκομματικό μοντέλο διακυβέρνησης, η δε αντιπολίτευση εμφορείται από αντίστοιχη συγκρουσιακή διάθεση. Κι αυτό αφορά ολόκληρο το φάσμα, από τα φορολογικά, τη στεγαστική κρίση, και την αντιμετώπιση της ακρίβειας, μέχρι την εξωτερική πολιτική.

Στη ΔΕΘ, το χάσμα αυτό θα βαθύνει. Ο μεν πρωθυπουργός θα ποντάρει στο “τελευταίο χαρτί” των παροχών με φοροελαφρύνσεις και εστιασμένες (μεσαία τάξη) πολιτικές ενίσχυσης, ο δε αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης θα παρουσιάσει τη “μαύρη βίβλο” της κυβερνητικής διαχείρισης και θα αντιπροτείνει ένα εντελώς διαφορετικό οικονομικό πρόγραμμα. Ανάλογα θα κινηθούν και οι αρχηγοί των μικρότερων κομμάτων.

Τελικά, την κατεύθυνση συνεχίζουν να δίνουν οι πολίτες μέσω των δημοσκοπήσεων, πιθανότατα θα στείλουν το μήνυμά τους στις εκλογές. Τότε, όμως, μπορεί να είναι αργά.

Ο αντισυστημισμός θα έχει διογκωθεί σε τέτοιο βαθμό που θα διαμορφώνει ακόμα και εκτρωματικούς συσχετισμούς δυνάμεων, το χειρότερο, όμως, είναι να σπάσει εντελώς ο κρίκος της πραγματικής αντιπροσώπευσης της κοινωνίας.

Για να μην ξεχνάμε: Το 2004 ψήφισαν στις εκλογές 7,5 εκατομμύρια πολίτες. Στις εκλογές του 2023, συμμετείχαν 5,2 εκατομμύρια. Και στις ευρωεκλογές του 2024 όσοι έφτασαν στις κάλπες ήταν περίπου 4 εκατομμύρια. Το πολιτικό μας σύστημα -άρα η Δημοκρατία- έχασε 3,5 εκατομμύρια ψηφοφόρους μέσα σε 20 χρόνια.

Η τελευταία εκτιμά πως προϊόντος του χρόνου η αρνητική γι’ αυτή συγκυρία των Τεμπών θα απορροφηθεί από τις πρωτοβουλίες που θα αναλάβει ο πρωθυπουργός, κυρίως, όμως, από το δίλημμα της διακυβέρνησης που θα τεθεί επιτακτικά όταν πλησιάσει ο εκλογικός χρόνος. Γι’  αυτό, άλλωστε, παρά το γεγονός ότι το αίτημα για πρόωρη προσφυγή στις κάλπες αποκτά ισχυρά ερείσματα στις μετρήσεις (52,7% σε αυτήν της GPO, 57,5% στην τελευταία της MRB), ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατέστησε σαφές ότι οι εκλογές θα διεξαχθούν κανονικά την άνοιξη του 2027. Είναι προφανές ότι επιδιώκει να εξαντλήσει όλα τα περιθώρια χρόνου που έχει, στην προσπάθειά του να ανατάξει τις μεγάλες δημοσκοπικές απώλειες της Ν.Δ.

Χωρίς εμφανείς πιθανούς κυβερνητικούς εταίρους, με το (σημερινό) δεδομένο εξαιρετικά δύσκολης επίτευξης αυτοδυναμίας, για το κυβερνών κόμμα είναι μονόδρομος να εξαντλήσει κάθε περιθώριο, όχι μόνο να νικήσει (κάτι μάλλον αδιαμφισβήτητο, δεδομένης της κατάστασης στα κόμματα της αντιπολίτευσης), αλλά και να επιτύχει ποσοστό πάνω από το 30%. Με αυτή τη βάση μπορεί να ελπίζει ότι θα φτάσει στην αυτοδυναμία σε δεύτερες, ή και τρίτες κάλπες.

Επίσης, ο πρωθυπουργός έχει δεσμευτεί ότι δεν προτίθεται να αλλάξει τους όρους της εκλογικής μάχης και έτσι θα φτάσουμε στις κάλπες του 2027 με τον σημερινό εκλογικό νόμο.

Το “ασφυκτικό” πλαίσιο του εκλογικού νόμου

Ας θυμηθούμε τι προβλέπει αυτός ο νόμος για το ανώτατο μπόνους των 50 εδρών που λαμβάνει το πρώτο κόμμα. Όχι, όμως, και συνασπισμός κομμάτων, κάτι που αφορά τα κόμματα της αντιπολίτευσης που για να διεκδικήσουν τη νίκη, και εφόσον βρεθεί κοινός τόπος συνεννόησης, πρέπει να καταλήξουν σε ενιαίο εκλογικό σχήμα (με την διατήρηση, βεβαίως, της αυτονομίας τους).

Εάν το πρώτο κόμμα λάβει 25% το μπόνους είναι 20 έδρες, ενώ οι υπόλοιπες 280 έδρες κατανέμονται αναλογικά ανάμεσα στα κόμματα που μπήκαν στη Βουλή. Για κάθε επιπλέον 0,5% το μπόνους αυξάνεται κατά μία έδρα (και ανάλογα μειώνονται οι έδρες των άλλων κομμάτων), με ανώτατο όριο τις 30 έδρες. ‘Αρα, το ανώτατο όριο των 50 εδρών μπόνους εξασφαλίζει το πρώτο κόμμα με ποσοστό 40%, όπως έλαβε η ΝΔ στις πρόσφατες εκλογές.

Η αυτοδυναμία δεν εξαρτάται μόνο από το ποσοστό του πρώτου κόμματος αλλά και σε συνδυασμό με το ποσοστό που θα λάβουν αθροιστικά τα κόμματα που δεν θα πιάσουν το όριο του 3%. Όσο πιο υψηλό το ποσοστό των κομμάτων που θα μείνουν εκτός Βουλής τόσο χαμηλώνει ο πήχης της αυτοδυναμίας. Αντίστροφα, όσα περισσότερα κόμματα στο κοινοβούλιο (άρα μικρότερο ποσοστό για τους λοιπούς συνδυασμούς), τόσο θα ανεβαίνει το μίνιμουμ ποσοστό για τον πρώτο.

Με πεντακομματική Βουλή η αυτοδυναμία εξασφαλίζεται με ποσοστό περί το 37,5%, με εξακομματική ο πήχης ανεβαίνει γύρω στο 38,4% και με επτακομματική στο 39,3%.

Με βάση τα παραπάνω και λαμβάνοντας υπόψη τις πρόσφατες μετρήσεις δεν πρέπει να θεωρείται απίθανο, και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να συμβούν πρωτόγνωρα πράγματα για το πολιτικό σκηνικό της χώρας.

Για παράδειγμα, στην μέτρηση της MRB δημιουργούνται προϋποθέσεις εισόδου 9 κομμάτων (με 10ο- το Κίνημα Δημοκρατίας- κοντά στο όριο του 3%) (!) στη Βουλή:

Εκείνο, ωστόσο, που επισημαίνουν οι δημοσκόποι (με δύο από τους οποίους συνομίλησε το libre) είναι ότι υπάρχει μεγάλη απροσδιοριστία της πρόθεσης ψήφου που συμπυκνώνεται στις εξής παραμέτρους:

• Περίπου το 25% του εκλογικού σώματος παραμένει πεισματικά στην “γκρίζα ζώνη”

• Δεν μπορεί εύκολα να υπολογιστεί η κατανομή αυτού του ποσοστού στην αναγωγή από την πρόθεση στην εκτίμηση ψήφου. Αφενός γιατί ουδείς μπορεί να προσεγγίσει πόσοι από αυτούς θα φτάσουν στις κάλπες ή θα επιλέξουν την αποχή, αφετέρου επειδή η κατάργηση των κομματικών συνόρων επιτρέπει μετακινήσεις που δεν μπορούν να προβλεφθούν. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 9% των ψηφοφόρων της Ν.Δ δηλώνουν ότι θα ψηφίσουν την Πλεύση Ελευθερίας της Ζωής Κωνσταντοπούλου!

• Το παραπάνω καθιστά εντελώς εύθραυστη την κατανομή αυτών των ψηφοφόρων με βάση την προηγούμενη εκλογική τους συμπεριφορά. Η αναγωγή (ακόμα περισσότερο η εκτίμηση) της ψήφου, λοιπόν, μπορεί να διαψευσθεί με παταγώδη τρόπο.

Τούτων δοθέντων, η Ν.Δ, που μάλλον πέραν πάσης αμφιβολίας θα τερματίσει πρώτη, εκκινεί (MRB) από το ισχνό 20% και με την αναγωγή φτάνει στο 26,7%, χωρίς, όμως, το δεύτερο να θεωρείται βέβαιο. 

Ας σημειωθεί πως με το ποσοστό των ευρωεκλογών (28,3) και με βάση τον υφιστάμενο εκλογικό νόμο (20 έδρες στο 25% συν 2 έδρες ανά μία μονάδα επιπλέον) θα κέρδισε 26 επιπλέον έδρες και, τελικά, θα συγκέντρωνε περίπου 110. Θα χρειαζόταν, δηλαδή, περίπου 40 έδρες από συνεργαζόμενα κόμματα για να σχηματίσει κυβέρνηση. Με ένα τέτοιο ποσοστό, όμως, ακόμα και σε δεύτερη εκλογική αναμέτρηση, υπό το δίλημμα της πολιτικής αστάθειας (στη Βουλγαρία χρειάστηκαν επτά (!) αναμετρήσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης), πάλι δεν είναι καθόλου εύκολο να επιτύχει αυτοδυναμία, ή ακόμα και να βρει κυβερνητικό εταίρο.

Το ακραίο (;) σενάριο

Υπάρχει, ωστόσο, και ένα ακραίο σενάριο που αρχίζουν να βλέπουν οι δημοσκόποι πίσω από τις μεγάλες αβεβαιότητες που αποτυπώνουν οι μετρήσεις, κυρίως, μάλιστα, από τα ποιοτικά στοιχεία τους.

Το όριο του 25%, ώστε να ενεργοποιηθεί το μπόνους που προβλέπει ο υφιστάμενος εκλογικός νόμος, δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο (στο σημερινό πολιτικό κλίμα), καθώς η λεγόμενη απροσδιόριστη ψήφος ή “γκρίζα ζώνη” είναι κινούμενη άμμος. Με βάση το περιθώριο σφάλματος των μετρήσεων, το 26,7%, για παράδειγμα, που δίνει η MRB στη Ν.Δ στην εκτίμηση (αναγωγή) ψήφου, θα μπορούσε να είναι …24,9%. Αυτό σημαίνει πως σε μία τέτοια περίπτωση κανένα κόμμα δεν θα έφτανε στο όριο ενεργοποίησης του μπόνους που προβλέπει ο εκλογικός νόμος και θα δημιουργούνταν μία πρωτοφανής πολυδιάσπαση του πολιτικού τοπίου με μεσαία, μικρομεσαία, και μικρά κόμματα.

Κάτι τέτοιο ισοδυναμεί με ένα ακραίο μεν σενάριο που, από την άλλη, ουδείς μπορεί να αποκλείσει εφόσον δεν προκύψουν ρηξικέλευθες πρωτοβουλίες που θα αλλάξουν το πολιτικό κλίμα.

Συγκεκριμένα, τρεις εβδομάδες μετά τις γενικές εκλογές, ηγέτες τριών κομμάτων-των Κεντροαριστερών Σοσιαλδημοκρατών, των Πρασίνων και των Ελεύθερων Δημοκρατών (FDP) συμφώνησαν να ξεκινήσουν συνομιλίες για τον σχηματισμό της επόμενης κυβέρνησης της χώρας. Εάν τα καταφέρουν, θα είναι η πρώτη φορά που ένας τέτοιος συνασπισμός κυβερνά τη Γερμανία και θα σημάνει το τέλος 16 ετών διακυβερνητικής κυβέρνησης υπό τη Μέρκελ.

Με την παλαίμαχο καγκελάριο να μην διεκδικεί επανεκλογή στο ψηφοδέλτιο του περασμένου μήνα, το συντηρητικό μπλοκ CDU/CSU γνωστό ως Ένωση έπεσε στο χειρότερο εκλογικό του αποτέλεσμα. Αυτό έθεσε τους πρώτους σοσιαλδημοκράτες και τον υποψήφιο για καγκελάριο, τον υπουργό Οικονομικών Olaf Scholz, στην πολική θέση να ηγηθεί της επόμενης κυβέρνησης, υπό την προϋπόθεση ότι θα μπορούν να υπογράψουν μια συμφωνία συνασπισμού με τους Πράσινους και το FDP.

Μετά από πολλές διερευνητικές συνομιλίες, τα τρία μέρη ανακοίνωσαν το απόγευμα της Παρασκευής ότι είναι έτοιμα να κάνουν το επόμενο βήμα, δημοσιεύοντας ένα περίγραμμα του οράματός τους για έναν «συνασπισμό προόδου». 

Τα σχέδιά τους περιλαμβάνουν αύξηση του κατώτατου μισθού και σταδιακή κατάργηση της παραγωγής ενέργειας από άνθρακα οκτώ χρόνια νωρίτερα από ό, τι προβλέπεται σήμερα, ενώ εργάζεστε με τους υπάρχοντες δημοσιονομικούς κανόνες και δεν αυξάνουν τους φόρους εισοδήματος ή εταιρειών.

Ο Scholz, εμφανιζόμενος μαζί με τους ηγέτες των Πρασίνων και του FDP, είπε ότι η ανακοίνωση είναι “πολύ καλό αποτέλεσμα”, τονίζοντας ότι έχει αναπτυχθεί μια κοινή βάση εμπιστοσύνης μεταξύ των βασικών παικτών.

Είπε ότι οι μέχρι τώρα συνομιλίες κατέστησαν σαφές “ότι μπορεί να δημιουργηθεί μια κυβέρνηση στη Γερμανία που μπορεί να διασφαλίσει ότι θα σημειώσουμε πρόοδο, την πρόοδο που είναι δυνατή και απαραίτητη”.

Ένας συνασπισμός «φανάρι» – που ονομάστηκε έτσι λόγω των αντίστοιχων χρωμάτων των κομμάτων – θα έφερε δύο κόμματα που δεν συμμετείχαν στην απερχόμενη κυβέρνηση: τους Πράσινους και το FDP. Και οι δύο έχουν υποσχεθεί να αναλάβουν πιο τολμηρές ενέργειες για τα μεγάλα ζητήματα που αντιμετωπίζει η Γερμανία, είτε πρόκειται για κλιματική αλλαγή είτε για αναθεώρηση της ψηφιακής υποδομής της χώρας.

Τα τρία μέρη «βλέπουν ότι η Γερμανία χρειάζεται ένα νέο ξεκίνημα», έγραψαν σε κοινή δήλωσή τους. «Αισθανόμαστε αφοσιωμένοι στην πρόοδο. Είμαστε ενωμένοι με την πεποίθηση ότι βλέπουμε την ευκαιρία στην αλλαγή ».

«Είμαστε πεπεισμένοι ότι μπορούμε να συνθέσουμε μια φιλόδοξη και βιώσιμη συμφωνία συνασπισμού», συνέχισαν, περιγράφοντας τις βασικές προτεραιότητες και το πλαίσιο για μια συμφωνία συνασπισμού σε ένα έγγραφο 12 σελίδων. Σκοπεύουν να προχωρήσουν σε συνομιλίες την επόμενη εβδομάδα μόλις τα αντίστοιχα κόμματα τους εγκρίνουν την κίνηση.

Μεταξύ των προτάσεων πολιτικής συμπεριλαμβάνονται και θέσεις που ικανοποιούν κάθε ένα από τα εμπλεκόμενα κόμματα, εξομαλύνοντας έτσι ορισμένες από τις αναμενόμενες διαχωριστικές γραμμές μεταξύ των προτεραιοτήτων τους – αν και με αρκετό περιθώριο για να επιτρέψει την αναθεώρηση και περαιτέρω συμβιβασμό αργότερα στη διαδικασία.

Σχεδιάζουν να αυξήσουν τον κατώτατο μισθό στα 12 ευρώ την ώρα και να εξαλείψουν την χρήση άνθρακα «ιδανικά» έως το 2030, κάτι για το οποίο υποστήριξαν το SPD και οι Πράσινοι.

Η ανακοίνωση της Παρασκευής έρχεται μόλις μία εβδομάδα μετά την πρώτη συνάντηση των τριών μερών για προκαταρκτικές συνομιλίες. Λίγο μετά τις εκλογές του περασμένου μήνα, οι Πράσινοι και το FDP πραγματοποίησαν διμερείς συνομιλίες τόσο με το SPD όσο και με την Ένωση, επιλέγοντας τελικά να προχωρήσουν με το SPD.

Το SPD κέρδισε το 25,7 % των ψήφων στις εκλογές στις 26 Σεπτεμβρίου, κερδίζοντας ελάχιστα την Ένωση, η οποία μειώθηκε στο μόλις 24,1 %. Οι Πράσινοι και το FDP αύξησαν το ποσοστό ψήφου τους στο 14,8 % και 11,5 %, αντίστοιχα.

Πηγή: Politico