Σπύρος Σιδέρης

Οι Κούρδοι διαθέτουν ιστορικούς λόγους να βλέπουν με καχυποψία τις αμερικανικές υποσχέσεις, γνωρίζοντας από πικρή εμπειρία ότι η στήριξη των μεγάλων δυνάμεων συχνά αποδεικνύεται προσωρινή, εργαλειακή και ευμετάβλητη.

Έτσι, ενώ ο πόλεμος θα μπορούσε θεωρητικά να δημιουργήσει ένα παράθυρο ευκαιρίας για την ενίσχυση των δικών τους πολιτικών και εθνικών διεκδικήσεων, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι οι Ιρανοί Κούρδοι είναι διατεθειμένοι να αναλάβουν το κόστος μιας ανοιχτής σύγκρουσης χωρίς σαφείς εγγυήσεις για την επόμενη ημέρα.

Η στρατηγική σημασία του κουρδικού παράγοντα

Οι Κούρδοι αποτελούν περίπου το 10% του πληθυσμού του Ιράν και κατοικούν κυρίως στις ορεινές περιοχές του βορειοδυτικού τμήματος της χώρας, κατά μήκος των συνόρων με το Ιράκ και την Τουρκία. Η γεωγραφική αυτή θέση τους προσδίδει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία, ιδίως σε περιόδους περιφερειακής αναταραχής. Δεν είναι τυχαίο ότι επανέρχονται συστηματικά σενάρια για συγκέντρωση ένοπλων κουρδικών ομάδων στο Ιρακινό Κουρδιστάν, με στόχο μια πιθανή διείσδυση στο ιρανικό έδαφος, σε περίπτωση που δημιουργηθούν ευνοϊκές στρατιωτικές ή πολιτικές συνθήκες.

Το γεγονός ότι σημαντικά κουρδικά κόμματα της ιρανικής αντιπολίτευσης επιχείρησαν πρόσφατα να συγκροτήσουν ένα κοινό πολιτικό πλαίσιο ενισχύει την εικόνα μιας προσπάθειας συντονισμού.

Οι στόχοι τους είναι φιλόδοξοι: ανατροπή του καθεστώτος, κουρδική αυτοδιάθεση και ένα πιο αποκεντρωμένο ή ομοσπονδιακό διοικητικό μοντέλο για την περιοχή που οι ίδιοι αποκαλούν «Ανατολικό Κουρδιστάν».

Το βάρος της ιστορικής καχυποψίας

Ωστόσο, η πολιτική βούληση δεν αρκεί. Το βασικό ερώτημα είναι αν οι Κούρδοι του Ιράν εμπιστεύονται πράγματι τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ιστορική εμπειρία λέει πως όχι, τουλάχιστον όχι χωρίς σοβαρές επιφυλάξεις. Οι κουρδικές κοινότητες στη Μέση Ανατολή έχουν επανειλημμένα βρεθεί στην πρώτη γραμμή συγκρούσεων στις οποίες οι μεγάλες δυνάμεις τις ενθάρρυναν να κινηθούν, μόνο και μόνο για να τις εγκαταλείψουν όταν άλλαζαν οι γεωπολιτικοί συσχετισμοί. Αυτή η μνήμη είναι βαθιά ριζωμένη και εξακολουθεί να διαμορφώνει τις σημερινές αποφάσεις. Για πολλούς Κούρδους, η αμερικανική στήριξη παραμένει χρήσιμη, αλλά όχι αξιόπιστη.

Η καχυποψία αυτή δεν είναι θεωρητική. Στο Ιράκ, οι κουρδικές εξεγέρσεις στηρίχθηκαν κατά καιρούς από εξωτερικούς παίκτες, αλλά η υποστήριξη αυτή αποδείχθηκε αποσπασματική και εξαρτημένη από τις ανάγκες της στιγμής. Αντίστοιχα, στη Συρία, οι κουρδικές δυνάμεις συνεργάστηκαν στενά με τις ΗΠΑ στον αγώνα κατά του Ισλαμικού Κράτους, μόνο για να διαπιστώσουν αργότερα ότι η αμερικανική παρουσία και προστασία δεν συνιστούσαν μόνιμη στρατηγική εγγύηση. Αυτό το ιστορικό φορτίο καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη οποιαδήποτε απόφαση για άμεση εμπλοκή σε έναν πόλεμο με το Ιράν, ιδίως όταν δεν υπάρχει σαφές πλαίσιο για το τι θα ακολουθήσει.

Πόσο χρήσιμο είναι για την Ουάσιγκτον το «κουρδικό χαρτί»

Από αμερικανικής πλευράς, το κουρδικό χαρτί μοιάζει ελκυστικό κυρίως σε θεωρητικό επίπεδο. Μια κουρδική πίεση στο βορειοδυτικό Ιράν θα μπορούσε να αναγκάσει την Τεχεράνη να διασπάσει τις δυνάμεις της, να ανακατανείμει στρατιωτικούς πόρους και να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα εξωτερική και εσωτερική απειλή. Θα μπορούσε ακόμη να ενισχύσει την εικόνα ότι το ιρανικό καθεστώς δέχεται πίεση από πολλές κατευθύνσεις.

Όμως αυτή η λογική έχει σοβαρά όρια. Οι κουρδικές δυνάμεις, ακόμη κι αν είναι έμπειρες και καλά οργανωμένες, δεν διαθέτουν από μόνες τους την ισχύ να ανατρέψουν το ιρανικό κράτος, εκτός αν εκδηλωθεί μια πολύ ευρύτερη εξέγερση και σε άλλες εθνοτικές ή κοινωνικές ζώνες της χώρας. Με άλλα λόγια, μπορούν να λειτουργήσουν ως παράγοντας πίεσης, αλλά δύσκολα ως αυτοτελής μηχανισμός ανατροπής.

Ο κίνδυνος του πολιτικού μπούμερανγκ

Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος μια τέτοια επιλογή να αποδειχθεί πολιτικά αντιπαραγωγική. Αν οι ΗΠΑ ή το Ισραήλ εμφανιστούν να υποκινούν ανοιχτά κουρδική στρατιωτική δράση, η Τεχεράνη θα αξιοποιήσει αμέσως αυτό το αφήγημα για να παρουσιάσει τον πόλεμο ως σχέδιο εξωτερικού διαμελισμού του Ιράν. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να συσπειρώσει τμήματα της ιρανικής κοινωνίας γύρω από το καθεστώς, ακόμη και αν αυτά διαφωνούν μαζί του σε άλλα ζητήματα.

Με άλλα λόγια, η κουρδική εμπλοκή θα μπορούσε να λειτουργήσει όχι μόνο ως μοχλός αποσταθεροποίησης, αλλά και ως εργαλείο νομιμοποίησης της καταστολής από την πλευρά της Τεχεράνης. Σε περιόδους πολέμου, το επιχείρημα της «εξωτερικής απειλής» αποκτά συχνά ιδιαίτερη ισχύ στο εσωτερικό ενός κράτους.

Οι κίνδυνοι για το Ιρακινό Κουρδιστάν

Παράλληλα, μια διασυνοριακή κουρδική επιχείρηση θα αύξανε δραματικά τους κινδύνους για το Ιρακινό Κουρδιστάν, το οποίο ήδη προσπαθεί να αποφύγει άμεση εμπλοκή στη σύγκρουση. Η ιρανική πλευρά έχει αποδείξει ότι είναι πρόθυμη να πλήξει στόχους κοντά στα σύνορα, αλλά και εγκαταστάσεις που θεωρεί συνδεδεμένες με αμερικανικά ή αντικαθεστωτικά δίκτυα.

Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε κουρδική κινητοποίηση θα μπορούσε να μετατρέψει την Ερμπίλ και άλλες περιοχές σε πεδίο αντιποίνων, επιβαρύνοντας μια ήδη εύθραυστη ισορροπία. Η κουρδική ηγεσία στο βόρειο Ιράκ γνωρίζει καλά ότι μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο όχι μόνο την ασφάλεια της περιοχής, αλλά και τις λεπτές πολιτικές και οικονομικές ισορροπίες που τη συγκρατούν.

Ο τουρκικός παράγοντας

Δεν πρέπει επίσης να υποτιμάται ο παράγοντας Τουρκία. Η Άγκυρα αντιμετωπίζει παραδοσιακά κάθε ενίσχυση ένοπλων κουρδικών σχηματισμών στην περιοχή ως πιθανή απειλή για τη δική της ασφάλεια.

Αν οι Ιρανοί Κούρδοι αποκτούσαν εδαφικά ή πολιτικά κέρδη μέσα από τον πόλεμο, αυτό θα προκαλούσε σοβαρή ανησυχία στην Τουρκία, η οποία φοβάται τη διάχυση του κουρδικού εθνικισμού σε όλο το τόξο από τη Συρία έως το εσωτερικό της.

Ακόμη κι αν η Άγκυρα δεν επιθυμεί να ταυτιστεί με την Τεχεράνη, θα είχε κάθε λόγο να κινηθεί προληπτικά για να αποτρέψει νέα τετελεσμένα. Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο το κουρδικό ζήτημα δεν μπορεί να εξεταστεί αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα της αντιπαράθεσης ΗΠΑ – Ιράν.

Η επιφυλακτικότητα υπερισχύει

Συνεπώς, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν οι Κούρδοι του Ιράν μπορούν να συμμετάσχουν στον πόλεμο, αλλά και αν έχουν λόγο να το κάνουν υπό τους παρόντες όρους. Χωρίς αξιόπιστες αμερικανικές εγγυήσεις, χωρίς προοπτική ευρύτερης εσωτερικής ανατροπής στο Ιράν και με ορατό τον κίνδυνο περιφερειακής ανάφλεξης, η άμεση εμπλοκή τους μοιάζει περισσότερο με κίνηση υψηλού ρίσκου παρά με ιστορική ευκαιρία.

Οι Κούρδοι ενδέχεται να παραμείνουν ένας σημαντικός δυνητικός παράγοντας πίεσης, αλλά δύσκολα θα γίνουν ο αποφασιστικός καταλύτης της σύγκρουσης, εκτός αν αλλάξουν δραματικά οι πολιτικές και στρατιωτικές συνθήκες. Για την ώρα, η επιφυλακτικότητα φαίνεται ισχυρότερη από τον πειρασμό της εμπλοκής.

Το διεθνές πρακτορείο, επικαλούμενο τρεις πηγές με γνώση της δραστηριότητας κουρδικών φατριών, αναφέρει ότι οι βομβαρδισμοί έχουν στόχο να διευκολύνουν τους Κούρδους μαχητές ώστε να προχωρήσουν σε κατάληψη περιοχών του δυτικού Ιράν.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ένας αρχικός στόχος θα μπορούσε να είναι η κατάληψη εδαφών κατά μήκος των συνόρων, με συγκεκριμένες αναφορές στις πόλεις Οσναβιέχ και Πιρανσάρ.

Παράλληλα, αναφέρεται ότι Κούρδοι που βρίσκονται εντός του Ιράν φέρονται να παρείχαν πληροφορίες για στόχους στις παραμεθόριες περιοχές στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Ισραήλ, συμβάλλοντας στον σχεδιασμό των επιδρομών.

Οι ίδιες πηγές υποστηρίζουν ότι οι κουρδικές ένοπλες ομάδες έχουν συμβουλευτεί τις ΗΠΑ σχετικά με το ενδεχόμενο επιθέσεων κατά ιρανικών δυνάμεων ασφαλείας, ενώ το Ισραήλ φέρεται να διατηρεί επαφές με ιρανικές κουρδικές ανταρτικές οργανώσεις που εδρεύουν στο ιρακινό Κουρδιστάν εδώ και περίπου έναν χρόνο. Ισραηλινή πηγή χαρακτήρισε τις επαφές αυτές «μακροπρόθεσμες».

Πιθανή κινητοποίηση χιλιάδων μαχητών

Η προοπτική επίθεσης από κουρδικές δυνάμεις που βρίσκονται στην ιρακινή πλευρά των συνόρων βρίσκεται στο επίκεντρο των τελευταίων ημερών, με αντικρουόμενες πληροφορίες για το αν και πότε θα ξεκινήσει.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε μάλιστα ότι θα ήταν «υπέροχο» αν οι κουρδικές δυνάμεις περνούσαν τα σύνορα προς το Ιράν.

Οι πηγές του Reuters ανέφεραν ότι χιλιάδες μαχητές συγκεντρώνονται ήδη κοντά στα σύνορα, προετοιμαζόμενοι για πιθανή επιχείρηση μέσα στην επόμενη εβδομάδα, αν και το πρακτορείο επισημαίνει ότι δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα αυτές τις πληροφορίες. Ορισμένες εκτιμήσεις ανεβάζουν τη δύναμη των μαχητών σε 5.000 έως 8.000 άτομα.

Περιορισμένος οπλισμός αλλά πιθανή πίεση στο Ιράν

Σύμφωνα με κουρδικές πηγές, οι μαχητές διαθέτουν κυρίως ελαφρύ οπλισμό και δεν έχουν τη στρατιωτική ισχύ για μια μεγάλης κλίμακας προσπάθεια αυτοδιοίκησης. Ωστόσο, με πιθανή υποστήριξη από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ θα μπορούσαν να ασκήσουν σημαντική πίεση στις ιρανικές δυνάμεις στα σύνορα.

Μια ενδεχόμενη εξέγερση των Κούρδων θα μπορούσε να δημιουργήσει νέο μέτωπο για την Τεχεράνη, τη στιγμή που η χώρα ήδη αντιμετωπίζει επιθέσεις από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Πολιτικές δυσκολίες και αβεβαιότητες

Στα τέλη Φεβρουαρίου, πέντε ομάδες Ιρανών αντιφρονούντων ανακοίνωσαν ότι προχωρούν σε συμμαχία, μεταξύ των οποίων το Κόμμα Ελεύθερης Ζωής του Κουρδιστάν (PJAK), το Δημοκρατικό Κόμμα του Ιρανικού Κουρδιστάν (PDKI) και το Κόμμα Ελευθερίας του Κουρδιστάν (PAK).

Παρότι οι οργανώσεις αυτές διαθέτουν μαχητές που βρίσκονται στο Ιράκ και έχουν συμμετάσχει σε προηγούμενες εξεγέρσεις, παραμένει ασαφές αν θα λάβουν τη στήριξη των ιρακινών Κούρδων.

Η πολιτική ηγεσία του ιρακινού Κουρδιστάν έχει μέχρι στιγμής απορρίψει δημόσια οποιοδήποτε σχέδιο αποστολής μαχητών ή εμπλοκής σε επιχειρήσεις εντός του Ιράν, παρά τις αναφορές για πιέσεις από το εξωτερικό προς αυτή την κατεύθυνση.

Όταν ρωτήθηκε αν οι ΗΠΑ θα παρέχουν ή έχουν προσφέρει αεροπορική κάλυψη για οποιαδήποτε κουρδική επίθεση, ο Τραμπ απάντησε: «Δεν μπορώ να σας το πω αυτό».

Μιλώντας στο Politico ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι δεν ανησυχεί για τις συνέπειες του πολέμου για τις τιμές της βενζίνης και τα αποθέματα πυρομαχικών των ΗΠΑ. Επιπλέον, προέβλεψε ότι η κυβέρνηση του Ιράν θα υποχωρήσει, ενώ προέβλεψε και την πτώση του καθεστώτος στην Κούβα, τονίζοντας ότι η Κούβα «θα πέσει επίσης».

Δήλωσε ότι η απογοήτευσή του για τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι παραμένει, τονίζοντας ότι πρέπει να αναλάβει δράση και να καταλήξει σε συμφωνία για την Ουκρανία.

Παράλληλα, εξέφρασε την πεποίθησή του ότι ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν είναι έτοιμος για διαπραγματεύσεις σχετικά με τον τερματισμό του πολέμου.

«Ο Ζελένσκι πρέπει να αναλάβει δράση και να καταλήξει σε συμφωνία» δήλωσε ο Τραμπ, ενώ επεσήμανε ότι «είναι αδιανόητο ότι αυτός είναι το εμπόδιο», προσθέτοντας πως «τώρα έχει ακόμα λιγότερα χαρτιά». «Πιστεύω ότι ο Πούτιν είναι έτοιμος να συνάψει συμφωνία» είπε.

AXIOS

Ο Ντόναλντ Τραμπ σε συνέντευξη στο Axios ότι θεωρεί απαραίτητη τη δική του προσωπική εμπλοκή στην επιλογή του επόμενου ηγέτη του Ιράν, όπως έκανε και στη Βενεζουέλα.

Ο Τραμπ επέμεινε ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιος του δολοφονημένου ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και το πιθανότερο φαβορί για τη διαδοχή, δεν είναι αποδεκτή επιλογή για την Ουάσιγκτον. Τόνισε πως η πιθανή εκλογή του «θα οδηγήσει τις ΗΠΑ και πάλι σε πόλεμο σε πέντε χρόνια» αν συνεχίσει τις ίδιες πολιτικές με τον πατέρα του.

Ο Τραμπ δήλωσε επίσης ότι θέλει να εμπλακεί προσωπικά ώστε να προκύψει ηγέτης που, όπως είπε, θα φέρει «αρμονία και ειρήνη» στο Ιράν, απορρίπτοντας την προοπτική διαδοχής μέσα από το υπάρχον καθεστωτικό σύστημα.

«Χάνουν τον χρόνο τους. Ο γιος του Χαμενεΐ είναι ασήμαντος. Πρέπει να εμπλακώ στην επιλογή, όπως έκανα με την Ντέλσι [Ροντρίγκεζ] στη Βενεζουέλα».

Όσον αφορά την Κούβα, ο Τραμπ επιβεβαίωσε ότι οι ΗΠΑ είναι σε επαφή με την ηγεσία του νησιού, καθώς η κατάσταση επιδεινώνεται μετά τη σύλληψη του ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο. «Χρειάζονται βοήθεια. Μιλάμε με την Κούβα», δήλωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ.

New York Post

Μιλώντας στη New York Post, ο Τραμπ δήλωσε ότι, ενώ υπάρχουν χώρες που στηρίζουν ενεργά τη συμμαχία, η στάση της Ισπανίας είναι απογοητευτική. «Έχουμε πολλούς νικητές, αλλά η Ισπανία είναι χαμένη υπόθεση και το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν πολύ απογοητευτικό», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η Μαδρίτη είναι «πολύ εχθρική προς το ΝΑΤΟ».

Ο Αμερικανός πρόεδρος κατηγόρησε επίσης την Ισπανία ότι δεν ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις της ως προς τιςαμυντικές δαπάνες της Συμμαχίας, υποστηρίζοντας ότι δεν λειτουργεί ως αξιόπιστος σύμμαχος. «Δεν είναι ομαδικός παίκτης και ούτε εμείς θα λειτουργήσουμε ως ομαδικός παίκτης με την Ισπανία», δήλωσε.

Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε απογοητευμένος με τον Κιρ Στάρμερ επειδή δεν επέτρεψε στις ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν βρετανικές στρατιωτικές βάσεις στην αμερικανική και ισραηλινή επιχείρηση κατά του Ιράν. «Ήταν πολύ απογοητευτικό — η συμπεριφορά του, που είχε να κάνει με την τεράστια επίθεσή μας σε μια εχθρική χώρα», είπε ο Τραμπ. «Θα έπρεπε να μας δίνει, χωρίς ερωτήσεις ή δισταγμούς, πράγματα όπως βάσεις που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε».

«Τα πάω καλά μαζί του», είπε ο Τραμπ. « Αλλά αυτός, μερικές φορές δεν κάνει πράγματα που θα έπρεπε να κάνει».

Σπύρος Σιδέρης

Σε πρώτη ανάγνωση, το ενδεχόμενο χερσαίας επέμβασης μοιάζει εξαιρετικά δύσκολο. Σε αντίθεση με τους πολέμους κατά του Ιράκ το 1991 και το 2003, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν διαθέτουν σήμερα στην περιοχή μια συγκροτημένη δύναμη εκατοντάδων χιλιάδων στρατιωτών.

Αντιθέτως, τις τελευταίες εβδομάδες παρατηρείται μερική αναδιάταξη και απομάκρυνση προσωπικού από βάσεις που θεωρούνται ευάλωτες σε ιρανικά αντίποινα. Επιπλέον, το Ιράν είναι μια χώρα με πολύ μεγαλύτερη γεωγραφική έκταση, πληθυσμό και στρατιωτική ετοιμότητα σε σύγκριση με το Ιράκ της εποχής του Σαντάμ Χουσεΐν.

Το στρατιωτικό και γεωγραφικό αδιέξοδο

Μια μεγάλης κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση εδάφους θα απαιτούσε χρόνο προετοιμασίας, μεταφορά τεράστιων δυνάμεων και εξασφάλιση σταθερών γραμμών ανεφοδιασμού. Η μεταφορά τέτοιου όγκου στρατευμάτων δεν μπορεί να γίνει αιφνιδιαστικά, ούτε χωρίς εμφανείς προειδοποιητικές ενδείξεις. Παράλληλα, το Ιράν διαθέτει ισχυρές αντιαεροπορικές άμυνες, πυραυλικό οπλοστάσιο και δίκτυο παραστρατιωτικών οργανώσεων στην ευρύτερη περιοχή.

Το ερώτημα «από πού θα μπορούσε να ξεκινήσει μια εισβολή;» είναι εξίσου κρίσιμο. Το Ιράκ, αν και γεωγραφικά προσφέρεται ως διάδρομος, βρίσκεται υπό έντονη ιρανική επιρροή, ιδιαίτερα στις σιιτικές περιοχές. Το Πακιστάν και η Τουρκία τηρούν στάση ουδετερότητας και δύσκολα θα επέτρεπαν χρήση του εδάφους τους για επίθεση. Το Αζερμπαϊτζάν, παρά τις καλές σχέσεις με το Ισραήλ, διατηρεί στενούς δεσμούς με την Άγκυρα και δύσκολα θα κινούνταν αντίθετα με τη γραμμή της. Παράλληλα, δεν μπορεί να αγνοηθεί ο ρόλος της Ρωσίας, η οποία θα επιχειρούσε να αποτρέψει ενδεχόμενη μόνιμη αμερικανική στρατιωτική παρουσία στον Νότιο Καύκασο.

Το σενάριο του Ιρακινού Κουρδιστάν

Το μοναδικό γεωγραφικό σημείο που συζητείται σοβαρά ως πιθανή βάση χερσαίας πίεσης είναι το Ιρακινό Κουρδιστάν, με πρωτεύουσα το Ερμπίλ. Η αυτόνομη αυτή περιοχή λειτουργεί de facto ως «κράτος εν κράτει» και διατηρεί στενή συνεργασία με τις ΗΠΑ. Επιπλέον, οι Κούρδοι θεωρούνται έμπειροι και αξιόμαχοι μαχητές, με μακρά παράδοση συγκρούσεων.

Στο Ιράν ζουν εκατομμύρια Κούρδοι, γεγονός που θεωρητικά θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε ένα σενάριο υποκίνησης εσωτερικής εξέγερσης, παράλληλα με περιορισμένη χερσαία διείσδυση κουρδικών δυνάμεων από το Ιράκ, ενδεχομένως με υποστήριξη ενός «περιορισμένου αμερικανικού αποσπάσματος». Δεν είναι τυχαίο ότι τα πρόσφατα πλήγματα φαίνεται να επικεντρώνονται και σε περιοχές του δυτικού Ιράν που συνορεύουν με το Ιρακινό Κουρδιστάν.

Ωστόσο, ακόμη και αυτό το σενάριο ενέχει υψηλό ρίσκο. Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερη αποσταθεροποίηση, να ενεργοποιήσει φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και να εμπλέξει έμμεσα την Τουρκία, η οποία παρακολουθεί με καχυποψία κάθε ενίσχυση κουρδικών στρατιωτικών δομών.

Οι περιφερειακές δυνάμεις και τα όριά τους

Η ιδέα αξιοποίησης στρατευμάτων από χώρες του Περσικού Κόλπου αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια. Ο πόλεμος στην Υεμένη ανέδειξε τα όρια της στρατιωτικής αποτελεσματικότητας αρκετών από αυτές. Επιπλέον, εάν εμπλακούν άμεσα κατά του Ιράν, κινδυνεύουν να δεχθούν πλήγματα από φιλοϊρανικές οργανώσεις, όπως οι Χούθι. Γι’ αυτό, παρά τις επιθέσεις που δέχονται, καμία χώρα της περιοχής δεν δείχνει πρόθυμη να συμμετάσχει σε χερσαία εκστρατεία.

Πολιτική πίεση ή πραγματική πρόθεση;

Η δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι «η μεγάλη επίθεση δεν έχει ακόμη ξεκινήσει» μπορεί να ερμηνευθεί ως προσπάθεια αποτροπής και διαπραγματευτικής ενίσχυσης. Η απειλή χερσαίας εισβολής λειτουργεί ως μοχλός πίεσης, ιδιαίτερα εάν ο στόχος είναι η πολιτική αποδυνάμωση ή η αναδιάταξη ισχύος στο εσωτερικό του Ιράν.

Ωστόσο, μια πραγματική εισβολή θα σήμαινε μακροχρόνια εμπλοκή με απρόβλεπτες συνέπειες. Το Ιράν διαθέτει βάθος εδάφους, πληθυσμιακή συνοχή και εμπειρία ασύμμετρου πολέμου. Μια τέτοια σύγκρουση θα μπορούσε να εξελιχθεί σε παρατεταμένη περιφερειακή ανάφλεξη, με σοβαρές επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας, στην παγκόσμια οικονομία και στη σταθερότητα της ίδιας της αμερικανικής εσωτερικής πολιτικής σκηνής.

Πόσο πιθανή είναι τελικά η χερσαία επέμβαση;

Με τα σημερινά δεδομένα, μια μαζική χερσαία εισβολή από τις ΗΠΑ στο Ιράν εμφανίζεται χαμηλής πιθανότητας. Το στρατιωτικό κόστος, οι γεωπολιτικοί περιορισμοί και η απουσία σαφούς διεθνούς νομιμοποίησης καθιστούν το εγχείρημα εξαιρετικά περίπλοκο. Πιο ρεαλιστικό θεωρείται ένα μοντέλο περιορισμένων επιχειρήσεων, με ειδικές δυνάμεις, τοπικούς συμμάχους και εντατικοποίηση αεροπορικών πληγμάτων.

Σε κάθε περίπτωση, η ρητορική περί χερσαίας εισβολής αποτελεί ισχυρό μήνυμα ότι η Ουάσιγκτον διατηρεί όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά. Το αν αυτό θα παραμείνει εργαλείο πίεσης ή θα μετατραπεί σε πραγματικό στρατιωτικό σχέδιο, θα εξαρτηθεί από την πορεία των επιχειρήσεων, την αντίδραση της Τεχεράνης και την ευρύτερη γεωπολιτική ισορροπία στην περιοχή.

Σπύρος Σιδέρης

Το νέο μήνυμα της Ουάσιγκτον προς τους Κούρδους

Για μεγάλο μέρος της τελευταίας δεκαετίας, οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις αποτέλεσαν τον πιο αξιόπιστο συνεργάτη των ΗΠΑ στο έδαφος στον πόλεμο κατά του Ισλαμικού Κράτους, ειδικά από την περίοδο της πολιορκίας του Κομπάνι το 2014 και μετά. Η αμερικανική αεροπορική ισχύς, σε συνδυασμό με τις κουρδικές και συμμαχικές δυνάμεις, συνέβαλε στην αναχαίτιση και τελικά στην ήττα του τζιχαντιστικού μορφώματος σε κρίσιμες φάσεις. Όμως, όπως υπενθυμίζουν αναλυτές, αυτός ο δεσμός ήταν πρωτίστως τακτικός και όχι στρατηγικός: ένας «συνεταιρισμός σκοπιμότητας» που εξυπηρετούσε κοινά συμφέροντα.

Σήμερα, η ρητορική που έρχεται από την Ουάσιγκτον δείχνει πως το κεντρικό επιχείρημα της συνεργασίας –η άμεση ανάγκη εξάρθρωσης του Ισλαμικού Κράτους– έχει αποδυναμωθεί. Αυτό δεν σημαίνει ότι η απειλή εξαφανίστηκε, αλλά ότι οι ΗΠΑ εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμες να διατηρούν μια ανοιχτή και κοστοβόρα δέσμευση στη Συρία, ειδικά όταν διασταυρώνονται άλλα συμφέροντα, όπως οι σχέσεις με την Τουρκία, η ενεργειακή ασφάλεια και οι οικονομικές προτεραιότητες.

Ο ρόλος του Άχμαντ αλ-Σαράα και η «επιστροφή» της Δαμασκού

Η στροφή αυτή δεν προέκυψε σε κενό αέρος. Μετά την κατάρρευση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024 και την άνοδο του Άχμαντ αλ-Σαράα στην εξουσία, η Δαμασκός επιχείρησε να παρουσιαστεί ως ο κεντρικός θεσμικός πυλώνας σταθερότητας: ως η «μόνη» αρχή που μπορεί να εγγυηθεί ενιαία κρατική δομή, έλεγχο της ασφάλειας και ένα πλαίσιο δικαιωμάτων για όλες τις κοινότητες – συμπεριλαμβανομένων των Κούρδων.

Οι επαφές του Τραμπ με τον αλ-Σαράα –που κορυφώθηκαν με την ιστορική επίσκεψη του Σύρου προέδρου στον Λευκό Οίκο– εντάσσονται σε αυτή την προσπάθεια. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η νέα συριακή ηγεσία «διάβασε» τη μετατόπιση των αμερικανικών προτεραιοτήτων και κινήθηκε ώστε να ευθυγραμμίσει την εικόνα της με αυτό που η Ουάσιγκτον θέλει να ακούσει: κεντρικό κράτος, σταθερότητα, έλεγχος όπλων, συνεργασία κατά της τρομοκρατίας.

Ιστορικό βάθος: γιατί οι ΗΠΑ δεν “επένδυσαν” ποτέ σε κουρδική ανεξαρτησία

Η σχέση των ΗΠΑ με τους Κούρδους δεν είναι «αιώνια συμμαχία», αλλά μια ακολουθία περιόδων προσέγγισης και αποστασιοποίησης, ανάλογα με τον γεωπολιτικό στόχο. Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, παρότι υπήρξε διεθνώς συζήτηση για αυτοδιάθεση, η Ουάσιγκτον δεν στήριξε ποτέ συγκροτημένα ένα ανεξάρτητο Κουρδιστάν. Στον Ψυχρό Πόλεμο, οι κουρδικές υποθέσεις συχνά «κουμπώνονταν» πάνω στον ανταγωνισμό με τη σοβιετική επιρροή, ιδιαίτερα στο Ιράκ.

Η πιο καθοριστική στιγμή ήρθε μετά τον Πόλεμο του Κόλπου το 1991, όταν η ζώνη απαγόρευσης πτήσεων στο βόρειο Ιράκ λειτούργησε ως ασπίδα που επέτρεψε τη συγκρότηση κουρδικών θεσμών και, τελικά, της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν.

Αργότερα, το 2003, οι Πεσμεργκά είχαν σημαντικό ρόλο στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας, ενώ οι Κούρδοι απέκτησαν ισχυρό θεσμικό αποτύπωμα στο ιρακινό κράτος. Αλλά ακόμη κι εκεί, το αμερικανικό «ταβάνι» παρέμεινε: υποστήριξη σε δικαιώματα και αυτονομία, όχι σε πλήρη απόσχιση.

Η νέα αμερικανική στρατηγική: οικονομία, ενέργεια, «λιγότερες δεσμεύσεις»

Αναλυτές συνδέουν άμεσα την τρέχουσα στάση των ΗΠΑ με μια νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας της κυβέρνησης Τραμπ που δίνει προτεραιότητα στα «χειροπιαστά» συμφέροντα: οικονομία, ενεργειακή ασφάλεια, επιχειρηματικές ευκαιρίες και σταθερότητα, αντί για ιδεολογικές ατζέντες δημοκρατίας ή ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η ενίσχυση των κεντρικών κρατών –Τουρκία, Συρία, Ιράκ– ως συνομιλητών θεωρείται πιο «αποτελεσματική» από τη μακροχρόνια στήριξη μη κρατικών εταίρων.

Αυτό, μοιραία, μειώνει το περιθώριο στήριξης προς τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις. Και δημιουργεί ένα δίλημμα: οι Κούρδοι καλούνται είτε να ενταχθούν σε ένα νέο εθνικό συμβόλαιο με τη Δαμασκό, είτε να αναζητήσουν άλλους προστάτες – κάτι που, όπως προειδοποιούν αναλυτές, μπορεί να αυξήσει την αστάθεια.

Το “κενό ασφαλείας” και ο κίνδυνος επανεμφάνισης απειλών

Μια βεβιασμένη αποδυνάμωση της αμερικανικής παρουσίας μπορεί να έχει κόστος: αποδυναμώνει έναν αποδεδειγμένο τοπικό εταίρο κατά του Ισλαμικού Κράτους, σπρώχνει τους Κούρδους σε αναζήτηση εναλλακτικών στηριγμάτων και αφήνει άλυτες πολιτικές ρυθμίσεις στη βορειοανατολική Συρία. Με απλά λόγια, το «ποιος κρατά την τάξη» σε μια περιοχή με φυλετικές, εθνοτικές και πολιτικές εντάσεις δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια – είναι ο πυρήνας της σταθερότητας.

Το “σχέδιο Δαμασκού”: δικαιώματα Κούρδων, αλλά ενιαίο κράτος

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται σε μια κίνηση της νέας συριακής ηγεσίας: σε διάταγμα του 2026, αναγνωρίζει τους Κούρδους ως «αναπόσπαστο μέρος» του συριακού λαού και κατοχυρώνει την πολιτισμική και γλωσσική τους ταυτότητα ως στοιχείο της πολυδιάστατης συριακής εθνικής ταυτότητας.

Η Δαμασκός επιχειρεί έτσι να διαχωρίσει πολιτικά τους Κούρδους πολίτες από τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις ως ένοπλο σχηματισμό με πολιτικούς στόχους, αποδυναμώνοντας την κατηγορία ότι «στοχεύει τους Κούρδους ως κοινότητα».

Τι μέλλει γενέσθαι

Το πρακτικό συμπέρασμα είναι ότι βρισκόμαστε σε μια περίοδο όπου η αμερικανική προστασία προς τις κουρδικές δομές στη Συρία δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη. Το μέλλον των Κούρδων της βορειοανατολικής Συρίας θα εξαρτηθεί από τρεις παράγοντες: πόσο γρήγορα και με ποιους όρους θα επιδιωχθεί ενσωμάτωση στο συριακό κράτος, αν θα υπάρξουν αξιόπιστες εγγυήσεις ασφάλειας και δικαιωμάτων, και αν το κενό που δημιουργεί η αμερικανική αναδίπλωση θα οδηγήσει σε νέα αναταραχή ή σε μια δύσκολη αλλά λειτουργική πολιτική λύση. Σε κάθε περίπτωση, η εποχή που οι Κούρδοι μπορούσαν να υπολογίζουν σε μια σταθερή αμερικανική ομπρέλα φαίνεται να περνά σε μια πιο αβέβαιη, ρεαλιστική φάση – με τη Δαμασκό, την Άγκυρα και την Ουάσιγκτον να επαναχαράσσουν τα όρια του παιχνιδιού.

Σπύρος Σιδέρης

Μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου στον Λευκό Οίκο, ο Αμερικανός πρόεδρος εξέφρασε ανοιχτά τη στήριξή του στις επιχειρήσεις της Δαμασκού κατά των SDF, σημειώνοντας παράλληλα ότι η Ουάσιγκτον «προσπαθεί να προστατεύσει τους Κούρδους», αλλά μέσα σε ένα διαφορετικό πλέον πλαίσιο.

Οι δηλώσεις αυτές έγιναν μετά από επαφές με τον Σύρο πρόεδρο Αχμάντ αλ-Σαράα, τον οποίο ο Τραμπ χαρακτήρισε «ισχυρό και αποφασιστικό ηγέτη», υπογραμμίζοντας ότι εργάζεται για τη σταθεροποίηση της χώρας και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων όλων των κοινοτήτων στο πλαίσιο του συριακού κράτους.

• Η ρητορική του Τραμπ δεν περιορίστηκε σε γενικόλογες τοποθετήσεις. Αντίθετα, περιείχε σαφή μηνύματα προς πολλές κατευθύνσεις. Από τη μία, αναγνώρισε τη συμβολή των Κούρδων στον αγώνα κατά του Ισλαμικού Κράτους, εκφράζοντας προσωπικό θαυμασμό για τη μαχητικότητά τους. Από την άλλη, όμως, υπογράμμισε ότι οι SDF έλαβαν «τεράστια χρηματικά ποσά, πετρέλαιο και άλλα ανταλλάγματα», αφήνοντας να εννοηθεί πως η συνεργασία τους με τις ΗΠΑ υπαγορεύτηκε πρωτίστως από ίδια συμφέροντα και όχι από μια σταθερή στρατηγική σύμπλευση.

Στο παρασκήνιο αυτών των δηλώσεων βρίσκεται μια σημαντική εξέλιξη: το προκαταρκτικό πλαίσιο συμφωνίας ανάμεσα στη συριακή κυβέρνηση και τις SDF για το μέλλον της επαρχίας Χασάκα. Σύμφωνα με ανακοινώσεις της συριακής προεδρίας, οι δύο πλευρές κατέληξαν σε κοινή κατανόηση για την έναρξη μιας διαδικασίας σταδιακής ενσωμάτωσης των κουρδικών δυνάμεων και των διοικητικών τους δομών στο συριακό κράτος. Οι SDF έλαβαν προθεσμία τεσσάρων ημερών για εσωτερικές διαβουλεύσεις, με στόχο τη σύνταξη ενός λεπτομερούς σχεδίου εφαρμογής.

Το σχέδιο προβλέπει ότι, σε περίπτωση συμφωνίας, ο συριακός στρατός δεν θα εισέλθει στα κέντρα των πόλεων Χασάκα και Καμισλί, αλλά θα παραμείνει περιμετρικά, ενώ η παρουσία ενόπλων δυνάμεων στις κουρδικές κοινότητες θα περιοριστεί σε τοπικές δυνάμεις ασφαλείας από κατοίκους της περιοχής. Παράλληλα, εξετάζεται η πλήρης ενσωμάτωση των στρατιωτικών και αστυνομικών δομών των SDF στα υπουργεία Άμυνας και Εσωτερικών της Συρίας, καθώς και η απορρόφηση των πολιτικών τους θεσμών στον κρατικό μηχανισμό.

• Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η πρόβλεψη για πολιτική εκπροσώπηση. Ο επικεφαλής των SDF, Μαζλούμ Αμπντί, αναμένεται να προτείνει πρόσωπα για τη θέση του υφυπουργού Άμυνας, για το αξίωμα του κυβερνήτη της Χασάκα, καθώς και για συμμετοχή στο συριακό κοινοβούλιο. Παράλληλα, η Δαμασκός δεσμεύεται για την εφαρμογή του Διατάγματος 13, που αφορά τα γλωσσικά, πολιτιστικά και πολιτικά δικαιώματα των Κούρδων, στο πλαίσιο μιας ενιαίας, πολυεθνοτικής Συρίας.

Τη νέα αυτή πραγματικότητα επιβεβαίωσε και ο Αμερικανός ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία, Τομ Μπάρακ, ο οποίος δήλωσε ότι η Δαμασκός είναι πλέον «έτοιμη και ικανή» να αναλάβει τις ευθύνες ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένης της φύλαξης των κέντρων κράτησης τζιχαντιστών. Ο Μπάρακ ξεκαθάρισε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν συμφέρον σε μακροχρόνια στρατιωτική παρουσία στη Συρία, τονίζοντας πως η πλήρης ενσωμάτωση των Κούρδων στο συριακό κράτος αποτελεί τον μόνο ρεαλιστικό δρόμο για τη σταθερότητα και την αποτροπή αναβίωσης του Ισλαμικού Κράτους.

• Οι εξελίξεις αυτές, ωστόσο, προκαλούν έντονο προβληματισμό στους κόλπους των κουρδικών κοινοτήτων, καθώς πολλοί φοβούνται ότι το τέλος του αυτόνομου ρόλου των SDF θα σημάνει απώλεια διαπραγματευτικής ισχύος και περιορισμό των κεκτημένων τους. Την ίδια στιγμή, η αμερικανική στροφή αποκαλύπτει μια ευρύτερη αλλαγή στρατηγικής: από την τακτική των επιμέρους συμμαχιών προς μια πραγματιστική αποδοχή της κυριαρχίας της Δαμασκού σε ολόκληρη τη χώρα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η στήριξη του Τραμπ στον συριακό στρατό δεν αποτελεί απλώς μια συγκυριακή δήλωση, αλλά ένδειξη ότι μια ολόκληρη εποχή στη Συρία κλείνει. Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν η μετάβαση αυτή θα οδηγήσει σε μια βιώσιμη πολιτική λύση ή αν θα ανοίξει έναν νέο κύκλο αβεβαιότητας, σε μια χώρα που εδώ και πάνω από μια δεκαετία βρίσκεται στο επίκεντρο των πιο σύνθετων γεωπολιτικών συγκρούσεων της εποχής μας.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με συγκλίνουσες πληροφορίες από αραβικές και διεθνείς πηγές, η συνάντηση στη Δαμασκό κατέρρευσε όταν ο Μαζλούμ Άμπντι υπαναχώρησε από δεσμεύσεις που αφορούσαν την ενότητα της συριακής επικράτειας και τη θεσμική ενσωμάτωση των κουρδικών δυνάμεων στο κρατικό πλαίσιο. Η συριακή ηγεσία απέρριψε κατηγορηματικά αιτήματα για διατήρηση ειδικού καθεστώτος στη Χασάκα, θέτοντας σαφές τελεσίγραφο: είτε πολιτική λύση με όρους κρατικής κυριαρχίας είτε επίλυση διά της ισχύος. Η άρνηση χορήγησης περαιτέρω χρόνου διαβούλευσης σηματοδότησε το τέλος της διαπραγμάτευσης και την είσοδο σε μια νέα, σαφώς πιο σκληρή φάση.

• Η αντίδραση των SDF υπήρξε άμεση και δραματική. Με επίσημη ανακοίνωση, η ηγεσία τους κήρυξε «γενικό συναγερμό» και γενική επιστράτευση, καλώντας άνδρες και γυναίκες από τις κουρδικές περιοχές της βόρειας και ανατολικής Συρίας, αλλά και από την ευρωπαϊκή διασπορά, να συσπειρωθούν απέναντι σε αυτό που χαρακτήρισαν ως υπαρξιακή απειλή. Στον λόγο τους κυριαρχεί η ρητορική της αντίστασης, με σαφείς αναφορές στην εμπειρία του Κομπάνι το 2014 και στην ανάγκη αποτροπής μιας νέας ήττας αντίστοιχης με εκείνη που επεδίωξε το Ισλαμικό Κράτος.

Την ίδια στιγμή, το στρατιωτικό σκηνικό στη Ράκα μεταβάλλεται ραγδαία. Ο συριακός στρατός πέρασε από τη διαπραγμάτευση σε ανοιχτή στρατιωτική προετοιμασία, με πυρά πυροβολικού να πλήττουν περιοχές γύρω από τη φυλακή Αλ-Άκταν και τη βάση της 17ης Μεραρχίας. Τα σημεία αυτά θεωρούνται στρατηγικής σημασίας, καθώς αποτελούν τα τελευταία προπύργια εκτός πλήρους ελέγχου του κράτους στον άξονα Ράκα–Χασάκα. Η φυλακή Αλ-Άκταν, πρώην βιομηχανική εγκατάσταση του συριακού οργανισμού βάμβακος, έχει μετατραπεί σε κομβικό στρατιωτικό στόχο, ενώ η περιοχή γύρω από τη 17η Μεραρχία φέρει βαρύ συμβολισμό για την εδραίωση της κρατικής εξουσίας.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το μέτωπο των φυλακών στη βορειοανατολική Συρία, με επίκεντρο τη φυλακή Αλ-Σαντάντι νότια της Χασάκα. Οι πληροφορίες για διαφυγές κρατουμένων που συνδέονται με το Ισλαμικό Κράτος οδήγησαν σε άμεση κινητοποίηση του συριακού στρατού και του υπουργείου Εσωτερικών. Η Δαμασκός κατηγορεί ανοιχτά τις SDF για έλλειψη συνεργασίας και «εργαλειοποίηση της ασφάλειας», προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε αμέλεια στο συγκεκριμένο ζήτημα συνιστά σοβαρό έγκλημα με διεθνείς προεκτάσεις.

• Μέσα σε αυτό το τεταμένο περιβάλλον, ιδιαίτερη βαρύτητα απέκτησε η τηλεφωνική επικοινωνία του Άχμαντ αλ Σαράα με τον Ντόναλντ Τραμπ. Οι δύο ηγέτες συμφώνησαν στην ανάγκη διατήρησης της ενότητας και της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας, καθώς και στη συνέχιση της συνεργασίας κατά του Ισλαμικού Κράτους. Παράλληλα, υπογραμμίστηκε η σημασία της προστασίας των δικαιωμάτων του κουρδικού πληθυσμού εντός του συριακού κράτους, σε μια προσπάθεια εξισορρόπησης μεταξύ κρατικής κυριαρχίας και πολιτικής ενσωμάτωσης.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση, διά της επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής Κάγια Κάλας, κάλεσε σε πλήρη αποκλιμάκωση και σεβασμό της εκεχειρίας, επισημαίνοντας ότι μόνο μια συμπεριληπτική πολιτική μετάβαση μπορεί να αποτρέψει την επιστροφή της χώρας σε νέο κύκλο αποσταθεροποίησης. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές εκκλήσεις μοιάζουν να υποχωρούν μπροστά στη δυναμική του πεδίου.

Η χρονική σύμπτωση της αποτυχίας της συνάντησης Άμπντι–αλ Σαράα, της γενικής επιστράτευσης των SDF και της στρατιωτικής κινητοποίησης στη Ράκα αναδεικνύει το εύθραυστο τρίγωνο πολιτικής, ασφάλειας και διεθνών παρεμβάσεων που διαμορφώνει τη νέα πραγματικότητα στη Συρία.

Το ερώτημα που πλέον κυριαρχεί δεν είναι αν η κρίση κλιμακώνεται, αλλά αν υπάρχει ακόμη χώρος για αναγκαστικό συμβιβασμό ή αν η χώρα οδηγείται σε μια νέα, παρατεταμένη φάση σύγκρουσης με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη την περιοχή.

Ο Κούρδος ηγέτης Μαζλούμ Άμπντι και ο Σύρος πρόεδρος Άχμαντ αλ-Σαράα συναντήθηκαν χθες, Δευτέρα, το βράδυ στη Δαμασκό για να συζητήσουν την εφαρμογή της συμφωνίας τους, που ανακοινώθηκε χθες και αφορά την ενσωμάτωση των κουρδικών πολιτικών και στρατιωτικών θεσμών στους κόλπους του κράτους.

«Οι διαπραγματεύσεις, που έλαβαν χώρα χθες στη Δαμασκό, κατέρρευσαν πλήρως. Η μόνη απαίτηση (των συριακών αρχών) είναι η άνευ όρων παράδοση», δήλωσε ο Αμπντέλ Καρίμ Όμαρ, αντιπρόσωπος της αυτόνομης κουρδικής διοίκησης στη Δαμασκό.

Ο ίδιος κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να λάβει επειγόντως «μια σταθερή και αποφασιστική στάση» υπέρ των Κούρδων της Συρίας.

Ο Σύρος πρόεδρος, αποφασισμένος να επεκτείνει την εξουσία του σε ολόκληρη τη χώρα, ανακοίνωσε την Κυριακή μια συμφωνία που προβλέπει κατάπαυση του πυρός και ενσωμάτωση των κουρδικών πολιτικών και στρατιωτικών διοικήσεων στους κόλπους του κράτους.

Μετά την ανακοίνωση αυτή, ο συριακός στρατός αναπτύχθηκε στις ζώνες της ανατολικής και της βόρειας Συρίας, κυρίως στις επαρχίες της Ράκα και της Ντέιρ Εζόρ, από τις οποίες αποσύρθηκαν οι κουρδικές δυνάμεις.

Οι Κούρδοι είχαν εγκαθιδρύσει στη διάρκεια του εμφύλιου πολέμου (2011-2024) μια αυτόνομη ζώνη στη βόρεια και τη βορειοανατολική Συρία.

Σήμερα ανταποκριτής του Γαλλικού Πρακτορείου στη Ράκα είδε μια μεγάλη οχηματοπομπή τεθωρακισμένων και οχημάτων που ήταν γεμάτα με στρατιώτες να κατευθύνονται προς το κουρδικό προπύργιο της Χασακέ, στην αυτόνομη ζώνη.

Από την πλευρά τους, οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), που ελέγχονται από τους Κούρδους, απηύθυναν έκκληση προς «νεαρούς Κούρδους, άνδρες και γυναίκες», στη Συρία και το εξωτερικό, «να ενταχθούν στις τάξεις της αντίστασης».

Στην πόλη Χασακέ, πρωτεύουσα της ομώνυμης αυτόνομης επαρχίας, ο ανταποκριτής του Γαλλικού Πρακτορείου είδε δεκάδες αμάχους, μεταξύ των οποίων γυναίκες και ηλικιωμένους, να φέρουν όπλα έπειτα από σχετική έκκληση των SDF, οι οποίες έχουν εγκαταστήσει φυλάκια ελέγχου και διεξάγουν περιπολίες.

Οι Κούρδοι είναι κατανεμημένοι σε τέσσερις χώρες της περιοχής, τη Συρία, την Τουρκία, το Ιράκ και το Ιράν.

Προειδοποιήσεις από την Τουρκία

Η Τουρκία «δεν θα ανεχθεί καμιά πρόκληση» που θα μπορούσε να διαταράξει την ειρήνη στο έδαφός της, προειδοποίησε σήμερα ο υπουργός Εσωτερικών Αλί Γερλίκαγια, αναφερόμενος στις διαδηλώσεις που οργανώνονται από τα φιλοκουρδικά κόμματα και κινήματα εναντίον της επίθεσης που διεξάγει η Δαμασκός στη βορειοανατολική Συρία.

«Παρακολουθούμε από κοντά και με τη μεγαλύτερη προσοχή την πρόσφατη εξέλιξη της κατάστασης στη Συρία και όλες τις δραστηριότητες κατά μήκος των συνόρων μας (…) Θέλω να επαναλάβω ότι δεν θα ανεχθούμε καμιά απόπειρα, πρόκληση ή επιχείρηση χειραγώγησης της κοινής γνώμης με στόχο τη διατάραξη της ειρήνης στη χώρα μας», δήλωσε ο υπουργός στους δημοσιογράφους.

Στο μεταξύ, το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK) ορκίστηκε ότι «δεν θα εγκαταλείψει ποτέ» τους Κούρδους της Συρίας, που αντιμετωπίζουν την επίθεση του συριακού στρατού, δήλωσε σήμερα στο πρακτορείο ειδήσεων ANF, που πρόσκειται στο PKK, ένας υψηλόβαθμος αξιωματούχος της οργάνωσης, ο Μουράτ Καραγιλάν.

«Να ξέρετε ότι δεν θα σας εγκαταλείψουμε ποτέ. Όποιο κι αν είναι το τίμημα, δεν θα σας αφήσουμε ποτέ μόνους. Στη διαδικασία αυτή, εμείς, ολόκληρος ο κουρδικός λαός και το κίνημα, θα κάνουμε ό,τι είναι απαραίτητο», δήλωσε απευθυνόμενος στους Κούρδους της Συρίας.

Σπύρος Σιδέρης

Η προέλαση ξεκίνησε από τις περιοχές Ντέιρ Χάφε και Μασκάνε, με κατεύθυνση την Τάμπκα και το φράγμα του Ευφράτη, έναν από τους πιο κρίσιμους ενεργειακούς και υδρολογικούς κόμβους της χώρας.

Παράλληλα, κυβερνητικές δυνάμεις κατέλαβαν ή επανέφεραν υπό τον έλεγχό τους αεροπορικές βάσεις, καθώς και τα σημαντικότερα πετρελαϊκά και αερίου κοιτάσματα της Συρίας, μεταξύ των οποίων το κοίτασμα αλ-Ομάρ –το μεγαλύτερο της χώρας– αλλά και τα Κονίκο, αλ-Τζάφρα, αλ-Τανκ, Σαφιάν και Θάουρα. Οι ταχύτατες αυτές εξελίξεις συνοδεύτηκαν από μαζικές αποχωρήσεις δυνάμεων των SDF, στοιχείο που καταδεικνύει την κατάρρευση της εσωτερικής τους συνοχής.

Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε η ενεργοποίηση των αραβικών φυλών της ανατολικής Συρίας. Φυλετικές δυνάμεις επιτέθηκαν σε θέσεις των SDF στις επαρχίες Ντέιρ εζ-Ζορ και Χασάκα, εκμεταλλευόμενες τη σύγχυση και την έλλειψη συντονισμού στην ηγεσία τους. Σύμφωνα με στρατιωτικές πηγές, η τοπική στήριξη επέτρεψε στον συριακό στρατό να εισέλθει σε πολλές περιοχές χωρίς σοβαρή αντίσταση, επιταχύνοντας την κατάρρευση του μετώπου.

• Αναλυτές επισημαίνουν ότι η αποδυνάμωση των SDF δεν ήταν αιφνιδιαστική, αλλά αποτέλεσμα μακροχρόνιων πολιτικών και κοινωνικών ρηγμάτων. Σύμφωνα με Σύριους αναλυτές η μαζική αποστροφή των φυλών αποδίδεται σε δύο βασικούς λόγους: την καταναγκαστική διακυβέρνηση που άσκησαν οι SDF στις αραβικές κοινότητες και τη βαθιά κοινωνική και εθνική σύνδεση των φυλών με το πλαίσιο ενός ενιαίου συριακού κράτους. Κατά την εκτίμησή τους, οι πρόσφατες εξελίξεις αποτέλεσαν «φυσικό παράθυρο επιστροφής» των φυλών στον κρατικό κορμό.

Σε πολιτικό επίπεδο, η αποτυχία των υπολογισμών των SDF έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο Μοχάμαντ Σερμίνι, διευθυντής του Κέντρου Μελετών Τζουσούρ, σημειώνει ότι οι SDF έχασαν μια ιστορική ευκαιρία μετά τη συμφωνία της 10ης Μαρτίου, η οποία προέβλεπε διοικητική αυτονομία και συμμετοχή στα έσοδα από το πετρέλαιο.

Η ηγεσία τους, σύμφωνα με την ανάλυση, πόνταρε σε εξωτερική στήριξη που δεν υλοποιήθηκε ποτέ, καθυστερώντας σκόπιμα την εφαρμογή της συμφωνίας και εξαντλώντας το πολιτικό της κεφάλαιο.

Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι η καθοριστική επιρροή του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK) στη λήψη αποφάσεων των SDF λειτούργησε αποτρεπτικά για οποιαδήποτε βιώσιμη ενσωμάτωσή τους στη συριακή κρατική δομή. Το αποτέλεσμα ήταν η απώλεια όχι μόνο των στρατιωτικών τους θέσεων, αλλά και της δυνατότητας να εξελιχθούν σε αξιόπιστο εθνικό εταίρο.

• Η οικονομική διάσταση της ανατροπής είναι εξίσου κρίσιμη. Με την επαναφορά των πετρελαϊκών και αερίου κοιτασμάτων υπό κρατικό έλεγχο, η Δαμασκός ανακτά, σύμφωνα με εκτιμήσεις, έως και το 70–80% της συνολικής παραγωγής υδρογονανθράκων της χώρας. Οι πόροι αυτοί, όπως επισημαίνεται, είχαν απαξιωθεί από φαινόμενα διαφθοράς και κακοδιαχείρισης, ενώ τα υδάτινα έργα, όπως τα φράγματα, μετατράπηκαν σε εργαλεία πολιτικής πίεσης εις βάρος των τοπικών κοινωνιών.

Σημαντικός ήταν και ο ψυχολογικός παράγοντας. Όπως σημειώνουν ειδικοί αναλυτές διεθνών σχέσεων, σε αρκετές περιοχές οι ίδιοι οι κάτοικοι ανέλαβαν τον έλεγχο πριν ακόμη φτάσουν οι κυβερνητικές δυνάμεις, διευκολύνοντας την είσοδό τους χωρίς μάχες. Οι αποχωρήσεις αραβικών στοιχείων από τις τάξεις των SDF, σε συνδυασμό με τον ρόλο των μέσων ενημέρωσης, επιτάχυναν την κατάρρευση του ηθικού τους.

• Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ζήτημα των κρατουμένων του «Ισλαμικού Κράτους» στις φυλακές που μέχρι πρότινος ήλεγχαν οι SDF. Η λεγόμενη «αυτόνομη διοίκηση» προειδοποίησε για κινδύνους αποσταθεροποίησης, ωστόσο πηγές αναφέρουν ότι οι αμερικανικές δυνάμεις ανέλαβαν την ασφάλεια των βασικών εγκαταστάσεων, συμπεριλαμβανομένου του καταυλισμού αλ-Χολ, ενώ ξένοι κρατούμενοι μεταφέρονται σταδιακά, σε συντονισμό με την ιρακινή κυβέρνηση.

Η επόμενη ημέρα διαμορφώνεται ήδη. Οι συριακές αρχές έδωσαν εντολή για άμεση επαναλειτουργία θεσμών και τοπικών συμβουλίων στη Ράκα, επιδιώκοντας τη θεσμική επανένταξη των περιοχών. Όπως εκτιμάται ο διεθνής συνασπισμός θα διαδραματίσει ρόλο-κλειδί στη διαχείριση της μεταβατικής φάσης, με πιθανή μια συνολική συμφωνία που θα σημάνει το οριστικό τέλος της παρουσίας των SDF και τη μεταφορά του ελέγχου των στρατηγικών υποδομών στο συριακό κράτος, υπό αμερικανικό συντονισμό.

Παράλληλα, όλες οι δυνάμεις των SDF θα αποσυρθούν ανατολικά από τον Ευφράτη.

Η συμφωνία προβλέπει τη συγχώνευση όλων των δυνάμεων των SDF στα υπουργεία Άμυνας και Εσωτερικών, μετά τη διενέργεια των απαιτούμενων ελέγχων ασφαλείας. Όλα τα συνοριακά περάσματα και τα πεδία φυσικού αερίου και πετρελαίου στην περιοχή θα παραδοθούν στη συριακή κυβέρνηση.

Επιπλέον, η κυβέρνηση θα αναλάβει άμεσα και πλήρως τον στρατιωτικό και διοικητικό έλεγχο των κουρδικών επαρχιών Ντέιρ αλ-Ζορ και Ράκα.

Βάσει της συμφωνίας, οι SDF δεσμεύονται να απομακρύνουν όλους τους μη Σύρους ηγέτες και τις δυνάμεις που συνδέονται με το Κουρδικό Εργατικό Κόμμα (PKK) εκτός της χώρας.

Εν τω μεταξύ, ο Σύρος πρόεδρος Αχμάντ αλ Σαράα συναντήθηκε σήμερα Κυριακή με τον Αμερικανό πρεσβευτή στην Τουρκία Τομ Μπαράκ και επέμεινε στην κυριαρχία της Συρίας σε όλη την επικράτειά της.

Ο Αλ-Σαράα «επιβεβαίωσε την ενότητα της Συρίας και την κυριαρχία της σε όλη την επικράτειά της, όπως και τη σημασία του διαλόγου σε αυτό το στάδιο και της ανοικοδόμησης της Συρίας με τη συμμετοχή όλων των Σύρων», διευκρινίζεται σχετική ανακοίνωση.

Χθες Σάββατο, ο Μπαράκ είχε συναντήσει στο Ερμπίλ τον επικεφαλής των SDF.

The United States commends the Syrian government and the Syrian Democratic Forces (SDF) for their constructive efforts in reaching today’s ceasefire agreement, paving the way for renewed dialogue and cooperation toward a unified Syria.

Two great Syrian leaders, driven by the…

— Ambassador Tom Barrack (@USAMBTurkiye) January 18, 2026

Σε ανάρτησή του σχετικά με τη σημασία της συμφωνίας με τις SDF, ο Μπάρακ γράφει ότι «ανοίγει το δρόμο για ανανεωμένο διάλογο και συνεργασία προς μια ενωμένη Συρία».

«Δύο μεγάλοι Σύροι ηγέτες, καθοδηγούμενοι από το κοινό όραμα της απελευθέρωσης της χώρας και του λαού τους από την τυραννία, έχουν τώρα ενωθεί για να δημιουργήσουν ένα λαμπρότερο μέλλον για όλους τους Σύρους. Αυτή η συμφωνία και η κατάπαυση του πυρός αντιπροσωπεύουν ένα κρίσιμο σημείο καμπής, όπου πρώην αντίπαλοι αγκαλιάζουν τη συνεργασία αντί της διαίρεσης», σημείωσε.