ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΙΜΕΝΟ:

Παναγιώτης Ι. Δρίβας

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΡΘΡΩΝ:

Χρόνης Διαμαντόπουλος

Χωρίς να αναφερόμαστε σε επιβεβαιωμένες πληροφορίες είναι αρκετά πιθανό η εν λόγω απόφαση να σχετίζεται με τις πιέσεις της εκκλησίας. Άλλωστε η ανακοίνωση της ΔΙΣ άφηνε να εννοηθεί ότι θα υπάρξει παρέμβαση του ίδιου του Αρχιεπισκόπου Ιερώνυμου. Οι πληροροφορίες μιλούσαν για επιστολή προς τον πρωθυπουργό στην οποία θα ζητούσε απόσυρση των εκθεμάτων.

Μπορεί η εξέλιξη να συνδεθεί με τις εν λόγω πληροφορίες; Ίσως ναι, ίσως όχι.

Πάντως στο δεύτερο σκέλος των πληροφοριών οι οποίες έκαναν λόγο για παρέμβαση απομπομπής της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη εκ του αποτελέσματος του ανασχηματισμού φαίνεται ότι η “ιερά μομφή” εφόσον και αν διατυπώθηκε δεν εισακούστηκε. Από την κατάληξη όμως της… “τύχης” των εκθεμάτων ευλόγως κάποιος μπορεί να συμπεράνει ότι απλώς επήλθε η… “χρυσή τομή”. Ένας συμβιβασμός…

Και εδώ αρχίζουν να μπαίνουν διάφορα κρίσιμα ερωτήματα με βασικότερο αν τελικά ο σκοταδισμός νίκησε την ελεύθερη έκφραση.

• Αν τελικά η τέχνη πρέπει να υπόκειται σε περιορισμούς ή οφείλει να είναι απόλυτα ελεύθερη;
• Και ποια είναι η σχέση της με τον σκοταδισμό και τον φανατισμό που απειλούν τη δημοκρατία και τον ελεύθερο λόγο;

Οι πολιτικοκοινωνικές συνθήκες μπορούν σε ένα βαθμό να καθορίσουν τα όρια της τέχνης τα οποία ενδεχομένως στο αδιόρατο αυτό πλαίσιο να είναι αντικείμενο συνεχούς διαπραγμάτευσης, ωστόσο αδιαπραγμάτευτο είναι το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης.

Από τον Μεσαίωνα έως τις σύγχρονες αυταρχικές κυβερνήσεις, η τέχνη συχνά αποτελεί στόχο όσων φοβούνται την ελεύθερη σκέψη. Η αποκαθήλωση έργων τέχνης, οι διώξεις δημιουργών ή η διαπόμπευσή τους στα κοινωνικά δίκτυα (στην προκειμένη περίπτωση του Χριστόφορου Κατσαδιώτη με κατακριτέες χυδαιότητες) και η προσπάθεια φίμωσης είναι ενδείξεις μιας κοινωνίας που διολισθαίνει προς τον σκοταδισμό.

Ο φανατισμός, θρησκευτικός ή πολιτικός, αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εχθρούς της ελευθερίας. Και τόσο στην Ελλάδα όσο και σε παγκόσμια κλίμακα ακραίες ομάδες επιδιώκουν να επιβάλουν τους δικούς τους ηθικούς και ιδεολογικούς κώδικες, με επίκληση στην βλασφημία, την ανηθικότητα και τις χρηστές αντιλήψεις.

Κάποιες φορές με μοιραία κατάληξη οπλίζοντας το χέρι σταυροφόρων (δολοφονία Τζον Λένον, σκηνοθέτη Τέο βαν Γκογκ, επίθεση στα γραφεία του Charlie Hebdo) άλλες φορές με βανδαλισμούς και με ακρότητες (επίθεση στο θέατρο Χυτήριο από τη Χρυσή Αυγή, έκθεση “Aspects of Hellenism”, ο τωρινός βανδαλισμός την Εθνική Πινακοθήκη κλπ).

Το αποτέλεσμα είναι η καταπίεση της ελεύθερης έκφρασης και η ενίσχυση μιας κοινωνίας φόβου και ελέγχου. Η κοινωνία οφείλει να σταθεί υπερασπιστής της ελευθερίας. Η εκπαίδευση, η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και η προώθηση ενός ανοιχτού διαλόγου γύρω από την τέχνη μπορούν να αποτρέψουν την επιστροφή σε σκοταδιστικές αντιλήψεις.

Η τέχνη πρέπει να παραμείνει χώρος ελευθερίας, ακόμη και όταν προκαλεί ή σοκάρει. Και εν τέλει το σημαντικότερο καθήκον της και η πραγματική δύναμή της είναι να αντιστέκεται, να αποκαλύπτει και να διεκδικεί όποτε ο φανατισμός και ο σκοταδισμός προσπαθούν να επιβληθούν.

Τι πραγματικά συνέβη, τι προοιωνίζεται- Οι απόψεις ένθεν κακείθεν

Το libre επιχειρώντας να καταγράψει σφαιρικά τις απόψεις μίλησε με επιστήμονες, ιστορικούς τέχνης, μητροπολίτες και απλούς ιερείς, βάζοντας στον δημόσιο διάλογο τα επιχειρήματα που διατυπώνονται ένθεν κακείθεν.

ΜΑΣ ΜΙΛΟΥΝ:

Χρήστος Παπαγιάννης (Διευθυντής του ETERON): “Αμφισβητείται το αναφαίρετο δικαίωμα της ελευθερίας έκφρασης”

Λευτέρης Κουσούλης (Πολιτικός επιστήμονας): “Οι συνέπειες της βίαιης αντίδρασης του βουλευτή”

Σπύρος Μοσχονάς (Ιστορικός τέχνης): “Η πολιτική σκηνή, σε εθνικό και σε διεθνές πεδίο, έχει μετατραπεί σε τσίρκο με πρωταγωνιστές νταήδες”

Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιερόθεος: “Η σαγήνη τοῦ Αλλόκοτου, o ενδιάμεσος χώρος καί οἱ ἅγιοι”

Μητροπολίτης Δημητριάδος Ιγνάτιος: “Δεν προσβάλλεται η Παναγιά, η αγάπη μας προσβλήθηκε”

Πατήρ Γεώργιος Κωνσταντίνου (Εκπρόσωπος Ιερούς Συνδέσμου Κληρικών Ελλάδος): “Η βλασφημία δεν μπορεί να θεωρηθεί Τέχνη”

ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΤΑ ΑΡΘΡΑ:

Χρήστος Παπαγιάννης: Η Λογοκρισία δεν στοχεύει στο έργο, αλλά στους καλλιτέχνες του αύριο

Ο βανδαλισμός του έργου του καλλιτέχνη Χ. Κατσατιώτη στην Εθνική Πινακοθήκη από τον βουλευτή του υπερσυντηρητικού κόμματος «Νίκη», Νίκο Παπαδόπουλο, δεν αποτελεί απλώς μια μεμονωμένη πράξη λογοκρισίας, αλλά μια κίνηση που στοχεύει στη μελλοντική φίμωση της ελεύθερης καλλιτεχνικής έκφρασης. Ο εν λόγω βουλευτής, δεν επιχείρησε μόνο να καταστρέψει τα συγκεκριμένα έργα τέχνης, αλλά πολύ περισσότερο έθεσε υπό αμφισβήτηση το αναφαίρετο δικαίωμα της ελευθερίας έκφρασης προκαλώντας φόβο σε μελλοντικούς καλλιτέχνες αλλά και εργαζόμενους στην Πινακοθήκη.

Για την πράξη του επικαλέστηκε τη συχνή δικαιολογία της «βλασφημίας» και της προσβολής θρησκευτικών αξιών.

Συγκεκριμένα, σε τέτοιες περιπτώσεις οι λογοκριτές ισχυρίζονται, ότι το έργο τέχνης θίγει θεμελιακά το αξιακό τους σύστημα και αντί να απαντήσουν με διάλογο, καταφεύγουν σε κατασταλτική δράση και πράξεις όπως είναι η καταστροφή ενός έργου.

Μια δεύτερη προσπάθεια τεκμηρίωσης της λογοκρισίας βασίζεται στην υποτιθέμενη «χαμηλή ποιότητα» του έργου, όπου σε αυτή την περίπτωση εκτυλίσσεται μια προσπάθεια να μειωθεί η σημασία του περιστατικού, με την υπόνοια ότι η καταστροφή ενός «μέτριου» αισθητικά έργου δεν αποτελεί σοβαρό ζήτημα -είδαμε πολλούς υποστηρικτές του βουλευτή να το επικαλούνται ή να το υπονοούν. Μια τρίτη συχνή δικαιολογία αφορά την πεποίθηση ότι ο ίδιος ο καλλιτέχνης δρα με πρόθεση να προκαλέσει ζημιά και να ταλαιπωρήσει ψυχικά ανθρώπους αντίθετους στο δικό αξιακό του σύστημα, κι άρα η λογοκρισία είναι θεμιτή διότι αποτελεί αντίδραση στην εκ προθέσεως πρόκληση του καλλιτέχνη -φυσικά αυτό είναι αδύνατο να αποδειχθεί .

Προφανώς όλες οι παραπάνω αιτιάσεις είναι προσχηματικές και αβάσιμες, αφού σε ένα δημοκρατικό κράτος δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για τη λογοκρισία, είτε ένα έργο τέχνης θεωρείται ποιοτικά άρτιο είτε όχι, είτε συμφωνεί κάποιος με το περιεχόμενό του είτε το βρίσκει προσβλητικό ή προκλητικό. Η κριτική είναι θεμιτή όσο σκληρή κι αν είναι, όμως η λογοκρισία δεν μπορεί να γίνεται ανεκτή επουδενί. Η δημόσια και η θεσμική αντιπαράθεση είναι οι μόνες αντιδράσεις, που μπορούν να θεωρηθούν αποδεκτές σε μια ευνομούμενη και δημοκρατική κοινωνία.

Ωστόσο, το πιο ανησυχητικό είναι ότι η κίνησή του δεν απομονώθηκε, αλλά βρήκε υποστηρικτές, ακόμη και σε mainstream κανάλια επικοινωνίας, όπου παρατηρήθηκε μια ρητορική που όχι μόνο δεν καταδίκασε το περιστατικό, αλλά το δικαιολόγησε σε αρκετές περιπτώσεις ως «δίκαιη αγανάκτηση». Πρόκειται για την πιο διαυγή απόδειξη ότι ο αυταρχικός λόγος εδραιώνεται στη δημόσια σφαίρα και λειτουργεί ενισχυτικά στην καλλιέργεια μιας κουλτούρας φόβου. Όταν ορισμένοι και ορισμένες όχι μόνο μεταδίδουν, αλλά και αναπαράγουν επιχειρήματα υπέρ της λογοκρισίας, συντελούν στη δημιουργία ενός κλίματος όπου η καταστολή της ελευθερίας της έκφρασης γίνεται αποδεκτή.

Είναι κρίσιμο λοιπόν, να γίνει ευρέως κατανοητό πως η επίθεση στην Εθνική Πινακοθήκη δεν ήταν μόνο μια επίθεση σε τέσσερα έργα τέχνης, αλλά πολύ περισσότερο μια προσπάθεια να εκφοβιστούν καλλιτέχνες και εργαζόμενοι της Πινακοθήκης, ώστε στο μέλλον να αυτολογοκρίνονται υπό το φόβο αντίστοιχων αντιδράσεων. Απώτερος στόχος τέτοιων ενεργειών δεν είναι η καταστροφή ενός μεμονωμένου έργου, αλλά η εγκαθίδρυση μιας κουλτούρας τρόμου, όπου οι δημιουργοί διστάζουν να εκφραστούν ελεύθερα υπό το φόβο αντίστοιχων αντιδράσεων. Κάτι τέτοιο, προφανώς δεν μπορεί να γίνεται ανεκτό.

Λευτέρης Κουσούλης: Προτεραιότητα στην ελευθερία της έκφρασης. Μετά όλα ας συζητηθούν

Η βίαιη πράξη του βουλευτή του κόμματος «ΝΙΚΗ», με αφορμή πίνακες σε έκθεση στην Εθνική Πινακοθήκη, έφερε στη δημόσια συζήτηση πολλά ζητήματα, από την «ελευθερία του καλλιτέχνη» ως το τι σημαίνει ανοχή και «αποδοχή» του αιρετικού, του ασύμβατου ακόμη και του προσβλητικού. Όπου το «ιερό» στοιχείο υπεισέρχεται, είτε ως ιδεολογικό δεδομένο είτε ως θρησκευτικό παρόμοιο, η διαφωνία δεν θα διαγραφεί και μια μικρή ή μεγάλη «σύγκρουση» θα αναπτυχθεί με σκοπό την προστασία του, από υποστηρικτές και ποικίλους οπαδούς. Η συγκεκριμένη βίαιη αντίδραση, με σκοπό την καταστροφή ενός έργου σε έκθεση, είναι εκτός της χριστιανικής προσέγγισης και απέναντι σε κάθε πνεύμα της, που ορίζεται ως αντι- δύναμη και ως αντι- βία. Η αιώνια διαμάχη για τα μεγάλα ζητήματα παρόμοιου είδους δεν θα βρει τέλος. Είναι θέμα πολιτισμού και ποιότητας στην συνύπαρξη όλα να εξελίσσονται διαλογικά.   

Σπύρος Μοσχονάς: Ο καλλιτέχνης γίνεται στόχος μιας κοινωνίας που δεν θέλει να κοιταχτεί στον καθρέφτη

Όταν συμβαίνουν θλιβερά συμβάντα όπως εκείνο της Εθνικής Πινακοθήκης & Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, αποκαλύπτεται ένα έλλειμμα όχι μόρφωσης αλλά παιδείας. Όμως, ας είμαστε ειλικρινείς: περισσότερο κινδυνεύει η «παραδοσιακή κοινωνία» –δηλαδή το έθνος, η θρησκεία, η οικογένεια– από τα τηλεοπτικά reality, από διαδικτυακές εφαρμογές σαν το TikTok ή από τον οχετό των κοινωνικών δικτύων, παρά από βιβλία, τραγούδια, θεατρικές παραστάσεις ή, εν προκειμένω, από εικαστικά έργα. Άρα, τι μένει πραγματικά; Το γεγονός ότι ο (εκάστοτε) καλλιτέχνης γίνεται στόχος μιας κοινωνίας που δεν θέλει να κοιταχτεί στον καθρέφτη και να κατανοήσει γιατί αλλάζει στο πέρασμα του χρόνου.

Στη μετεμφυλιακή Ελλάδα το πιο γνωστό συμβάν λογοκρισίας υπήρξε η αφαίρεση πίνακα του Γιάννη Τσαρούχη από ομαδική έκθεση στο Ζάππειο Μέγαρο το 1952 με εντολή κάποιου ναυάρχου – για να μην προσβληθεί το Ναυτικό από την απεικόνιση ναύτη δίπλα σε γυμνό νεαρό. Στην ίδια έκθεση, οι αστυνομικές αρχές άσκησαν δίωξη για πορνογραφία στην εφημερίδα «Προοδευτική Αλλαγή» επειδή δημοσίευσε πίνακα του Γιάννη Μόραλη με γυμνή νέα. Επίσης το 1952 ο Φιλολογικός Σύλλογος «Παρνασσός» ζητούσε από τον ζωγράφο Nonda (Επαμεινώνδα Παπαδόπουλο) να αποσύρει τα γυμνά του – εκείνος απλώς τοποθέτησε στα επίμαχα σημεία αληθινά φύλλα συκιάς. Και το 1950, ένας καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών πέτυχε να αφαιρεθεί από έκθεση το γλυπτό «Άνοιξη» του Θανάση Απάρτη, καθώς απεικόνιζε ζευγάρι σε ερωτική περίπτυξη. Άνθρωποι λίγο μεγαλύτεροι θα θυμούνται το ζήτημα που υποδαύλισε το κόμμα ΛΑΟΣ με αφορμή πίνακα του Thierry de Cordier στην έκθεση Outlook, τον Δεκέμβριο του 2003. Ο διεθνούς φήμης επιμελητής Χρήστος Ιωακειμίδης (1932-2017) είχε καθίσει τότε στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Πριν από δύο χρόνια, η νεαρή εικαστικός Γεωργία Λαλέ είδε να παίρνουν διαστάσεις οι αντιδράσεις για τη «ροζ» ελληνική σημαία της. Ανυπεράσπιστοι, οι καλλιτέχνες γίνονται τα εύκολα θύματα της μάζας. Η τέχνη, σε αντίθεση με την μπάλα, δεν αφορά τους πολλούς.

Ωστόσο, από τη στιγμή που ο/η εικαστικός/ή δημιουργός επιλέξει να ασκήσει κριτικό λόγο, μπαίνει σε μια μακρά παράδοση αμφισβήτησης των θεσμών. Ο Ισπανός Φρανθίσκο Γκόγια, εν μέσω των Ναπολεόντειων Πολέμων, απεικόνισε σε χαρακτικό του έναν ιερέα να ισορροπεί σε τεντωμένο σκοινί πάνω από το συγκεντρωμένο πλήθος. Ο τίτλος του έργου ήταν Que se rompe la cuerda (Θα σπάσει το σκοινί). Το 1926 ο Γάλλος σουρεαλιστής ποιητής Benjamin Peret έβγαινε στους δρόμους και προσέβαλε καθολικούς ιερείς. Η επίθεση δεν γινόταν απέναντι στους συγκεκριμένους εκπρόσωπους του κλήρου μα ενάντια στην Καθολική Εκκλησία. Διότι, ως κοινωνικός θεσμός, η Εκκλησία δεν είναι εκτός κριτικής.

Σήμερα, οι φασίζουσες συμπεριφορές είναι ίδιον όλου του πολιτικού φάσματος – έχουν διαποτίσει την κοινωνική ζωή.

Είναι σφάλμα να συνδεθεί η κατακριτέα πράξη στην Εθνική Πινακοθήκη με ένα κόμμα, όταν η πολιτική σκηνή, σε εθνικό και σε διεθνές πεδίο, έχει μετατραπεί σε τσίρκο με πρωταγωνιστές νταήδες.

Είναι σφάλμα να μην κατανοούμε πως από την κουλτούρα ακύρωσης του Σαίξπηρ και του Ομήρου έως το βίαιο κατέβασμα έργων που προσβάλλουν τα Θεία, η απόσταση είναι ένα τσιγάρο δρόμος. Όταν φτάνουμε να κάνουμε επίθεση σε ό,τι δεν συμφωνούμε, δεν φταίει η τέχνη. Φταίει η κοινωνία. Και το πρόβλημα της κοινωνίας παραμένει βαθιά ζήτημα παιδείας. Ας μην ξεχνάμε πως οι αρχαίοι Αθηναίοι έδωσαν στον Σωκράτη κώνειο επειδή δεν τους άρεσαν αυτά που έλεγε. Και πως η θρησκευτική ηγεσία των Ιουδαίων σταύρωσε τον Ιησού τον Ναζωραίο για τον ίδιο λόγο.

Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεος: «Η σαγήνη τοῦ Αλλόκοτου, o ενδιάμεσος χώρος» καί οἱ ἅγιοι

Δεν είμαι ειδικός στήν μοντέρνα τέχνη, και μάλιστα τήν σουρεαλιστική, διδάχθηκα την «Βυζαντινή τέχνη-αγιογραφία» ἡ ὁποία εκφράζει την εσωτερικότητα του ανθρώπου πού συνδέεται με τον Χριστό. Η συγκεκριμένη έκθεση τῆς Ἐθνικῆς Πινακοθήκης χαρακτηρίζεται ως «σαγήνη τοῦ Αλλόκοτου». Η λέξη «αλλόκοτον» δηλώνει κατά τό Λεξικό Liddell-Scott «ο έχων ασυνήθη φύσιν ή μορφήν, παράδοξος, διάστροφος, κακοσχημάτιστος, τερατώδης».

Στήν συγκεκριμένη έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκης παρατέθησαν 80 χαρακτηριστικά έργα 10 Ελλήνων καλλιτεχνών πού ακολουθούν τόν Ισπανό σουρεαλιστή ζωγράφο και χαράκτη Γκόγια (Goya) ( τέλος του 18^ου αιώνα αρχές του 19^ου ) μέσα απο τήν ανατρεπτική θέαση του κόσμου. Όπως γράφεται σε σχετική παρουσίαση της Έκθεσης τα έργα που παρατίθενται «πραγματεύονται την σχέση του εύμορφου με το ζωόμορφο, το ανθρωπόμορφο με το ζωόμορφο» και τα χαρακτηριστικά «διακρίνονται απο την αληθοφάνεια του τερατώδους, την πειστικότητα του παραλόγου, την έλξη του αποτρόπαιου».

Τα περισσότερα έργα δεν προκάλεσαν, αφού εκφράζουν τό είδος αυτής της μοντέρνας τέχνης, αλλά αυτό που προκάλεσε είναι η εισαγωγή αυτή του «αλλόκοτου», «του ανθρωπόμορφου με το ζωόμορφο» σε έργα της βυζαντινής τέχνης και στην ζωή των αγίων της Εκκλησίας μας. Ας αφήσουμε έξω από την κίνηση «του αλλόκοτου» τους αγίους, και να μη συγχέουμε το πρόσωπο τους με το τερατώδες, το ζωόμορφο, και το παράλογο. Οι άγιοι μεταμόρφωσαν το «ζωόμορφο» και το έκαναν «θεόμορφο», είναι θεούμενοι. Τί σχέση έχουν οι άγιοι με το ζωώδες, το εμπαθές, το παράλογο, τό αποτρόπαιο πού παρατηρείται στούς εμπαθείς ἀνθρώπους; Οι άγιοι της Εκκλησίας, όπως τους παρουσιάζει η ορθόδοξη αγιογραφία, δεν εκφράζουν το «αλλόκοτον», αλλά τόν άνθρωπο που μεταμορφώθηκε από την άκτιστη Χάρη του Θεού, και αποτελούν την «καινή κτίση».

Όμως δυστυχώς, σέ μια κοινωνία «αλλόκοτη», και «αλλόκοτων» ανθρώπων παρουσιάζονται και οι  άγιοι ως «αλλόκοτοι»!

Θα μπορούσε κάποιος καλλιτέχνης να παρουσιάσει αυτήν την «αλλόκοτη» κοινωνία, χωρίς να αγγίζει τους αγίους, οι οποίοι αποτελούν τα πρότυπά μας, πρότυπα ολότητος, αγάπης, ελευθερίας, δικαιοσύνης, φιλανθρωπίας, που διαπαιδαγωγούν κατά τον καλύτερο τρόπο τούς σύγχρονους ανθρώπους.

Μπορεί κανείς να έχει διάφορα απωθημένα βιώματα από μερικούς εκπροσώπους της Εκκλησίας, που δεν εκφάζουν τό ήθος της, αλλά δεν μπορεί αυτό το ψυχολογικό πρόβλημα της «προβολής» να το εκφράζει στους εικονογραφημένους αγίους με ένα «νεοπαγανιστικό» τρόπο. Αν το κάνει αυτό ασκεί μια μορφή βίας στα πρόσωπα των αγίων. Αλλά και το «αλλόκοτο» της σύγχρονης κοινωνίας εκφράζεται και με τις βίαιες πράξεις μερικών εναντίον των άλλων, που ζωγραφίζουν κάτι διαφορετικό από εκείνο που πιστεύουν αυτοί.

Πρότυπο όλων των Χριστιανών και ειδικότερα των Ορθοδόξων Χριστιανών είναι ο Χριστός και οι φίλοι Του που είναι οι άγιοι, οι οποίοι είναι οι εικόνες Του στην γη, η φανέρωσή Του, και δείχνουν τον «καινό κόσμο».

Έτσι δεν μπορούμε να δεχθούμε «το αλλόκοτον» στην ζωή των αγίων, ούτε και σε αυτούς που θέλουν να το ζωγραφίσουν με μοντέρνο τρόπο, ούτε σε αυτούς που αντιδρούν με βίαιο τρόπο μέσα στην προοπτική της αυτοδικίας. Διότι τέτοιες πράξεις, δείχνουν ότι στην εποχή μας «δεν έχει πεθάνει μόνο ο Θεός , αλλά και ο άνθρωπος». Όμως εμείς δεν χρειαζόμαστε ούτε έναν «πεθαμένο Θεό», ούτε έναν «πεθαμένο ή παραμορφωμένο άνθρωπο».

Η Ορθόδοξη Εκκλησία που δεν έχει σχέση με τον «νεοπαγανισμό», τον «δοκητισμό», «την μαγεία και την άχρονη πραγματικότητα» είναι «η ομορφιά του κόσμου», είναι «η τάξη και το κάλλος του κόσμου». Και το έργο  των Χριστιανών είναι έργο μεταμόρφωσης του «αλλόκοτου» σε θείο, είναι έργο απολύτρωσης του ανθρώπου «από τό παράλογο, από την πλησμονή καί τα είδωλα, από τα τέρατα και τα φαντάσματα, από τίς ψευδαισθήσεις και τους ψευδοθεούς, από τα ιδεολογικά ψέματα και τά κοινωνικά εγκλήματα, από τους μύθους της αυτοσωτηρίας».

Αυτό ισχύει για κάθε «αλλόκοτο» είτε των καλλιτεχνών για τούς ἁγίους είτε των υπερασπιστών του Θεού και των αγίων.

Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αλμυρού Ιγνάτιος; Δεν προσβάλλεται η Παναγιά, η αγάπη μας προσβλήθηκε

Πονάει η καρδιά του κάθε ανθρώπου όταν προσβάλλεται αγαπημένο του πρόσωπο. Κι αν αυτό το πρόσωπο είναι η μάνα του, τότε ο πόνος είναι ανείπωτος, ασήκωτος, βαρύς, μεγάλος. Έτσι πονάει κι ο λαός μας. Γιατί η Παναγιά είναι η μάνα μας. Και η μάνα μας προσβλήθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη της πατρίδας μας.

Γι’ αυτό απόψε, στους Χαιρετισμούς, στη Β’ Στάση, θα ψάλλουμε και πάλι αυτόν τον ύμνο που ο λαός μας και το έθνος μας τον θέλει και σαν Εθνικό του Ύμνο, “Τη Υπερμάχω Στρατηγώ”, για να παρακαλέσουμε την Παναγιά, να μείνει μάνα μας. Αυτή θα είναι, κι εμείς, τα παιδιά της, και έτσι θα είναι αυτή η πατρίδα. Δεν προσβάλλεται η Παναγιά, η αγάπη μας προσβλήθηκε, γι’αυτό πονέσαμε. Αλλά, η μάνα μας παραμένει και θά’ναι πάντα, η Παναγιά μας!

Πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος Κωνσταντίνου, εκπρόσωπος Τύπου του Ιερού Συνδέσμου Κληρικών Ελλάδος (ΙΣΚΕ): Η βλασφημία δεν μπορεί να θεωρηθεί Τέχνη

Προφανώς ο συγκεκριμένος  χαράκτης έχει μια μεγάλη θεματολογία έργων. Τα έργα δεν επιλέχτηκαν από εκείνον για να μπουν εκεί. Τα έργα επιλέχτηκαν από κάποιο συμβούλιο ή την ίδια την διευθύντρια της Πινακοθήκης. Τα συγκεκριμένα έργα, όπως εκτίθενται, εκτίθενται ως εικονίσματα, εικόνισμα 1ο, εικόνισμα 16ο, εικόνισμα 17ο. Την πάντιμη τέχνη της ορθοδοξίας, την αγιογραφία, δεν μπορεί κανείς, να την καταστρέφει, με τον τρόπο που εκείνος επιλέγει. Η βλασφημία δεν μπορεί να θεωρηθεί Τέχνη και κυρίως όχι εικόνισμα.

Η προσβολή της Παναγίας, των Αγίων και της τέχνης των εικόνων είναι τραγικό και απαράδεκτο και προκαλεί θυμό και λύπη και μάλιστα επειδή εκτίθενται στην Εθνική Πινακοθήκη.

Ο ίδιος ο χαράκτης έχει πει ότι έχει αρνητική στάση απέναντι στη θρησκεία και συγκεκριμένα τη χριστιανική και λέει ότι έχουν θρησκευτικό περιεχόμενο τα έργα του με την έννοια ότι θέλει να αποδομήσει αυτά τα χριστιανικά σύμβολα με τον τρόπο που σκέφτεται. Εκεί βρίσκεται η ένσταση μας, για την εικόνα της Παναγίας την οποία εμείς οι Χριστιανοί τιμούμε και μάλιστα στην περίοδο που διανύουμε στις ακολουθίες των Χαιρετισμών. Κάθε ψυχή χριστιανού εξανίσταται.  Η ειδοποιός διαφορά είναι στον τρόπο της αντίδρασης, η οποία διαφέρει από την αντίδραση του βουλευτού, πράξη την οποία σε κάποια άλλη ιδεολογία θα την ονόμαζαν ακτιβιστική, αλλά για εμάς δεν γίνεται αποδεκτή. Για εκείνον που έπραξε με αυτό τον τρόπο θα φροντίσει η σύμφωνη με τους νόμους και το σύνταγμα δικαιοσύνη.

Στο σύνταγμα, στον καταστατικό χάρτη της πολιτείας στην οποία ζούμε, όλοι πρέπει να πειθαρχούμε και να μην το επικαλούμαστε κατά το δοκούν ή μόνο για δικαιώματα. Το σύνταγμα μιλάει για την τέχνη και για την ακαδημαϊκή ελευθερία, όμως τα υποτάσσει όλα στην τήρηση του συντάγματος και των χρηστών ηθών. Το ελληνικό σύνταγμα που προοιμιάζεται εις το όνομα της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος (γιατί αυτή ήταν η πίστη εκείνων που ελευθέρωσαν την Ελλάδα και συνέταξαν τα πρώτα συντάγματα) είναι ξεκάθαρο για την επικρατούσα θρησκεία, την ισότητα των πολιτών, τις ελευθερίες, τις προϋποθέσεις και τους περιορισμούς και ο κάθε πολίτης οφείλει να το γνωρίζει. Για να μην επικρατήσει ο νόμος της ζούγκλας για να υπάρξει πολιτεία και να υπάρχουν κοινωνικές σχέσεις, πρέπει να υπάρχει μία συμφωνία ότι ακολουθούμε το ελληνικό σύνταγμα. Αν ο καθένας βαφτίζει τις πράξεις και τα λόγια του κατά το δοκούν, δεν υπάρχει κοινωνική συμφωνία και είναι πολύ επικίνδυνο ειδικά στους καιρούς που ζούμε να πάμε σε εξτρεμιστικά και ακραία πράγματα. Ο Ιερός Σύνδεσμος Κληρικών Ελλάδος απέστειλε προς την Ιερά Σύνοδο σχετική επιστολή, στην οποία υπάρχει η έντονη διαμαρτυρία του για το όλο θέμα. Η πράξη μας επιβάλλεται από τη θέση μας και καλύπτεται από το συνταγματικό δικαίωμα της διαμαρτυρίας ενώπιον των αρχών. Η Διαρκής Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας μας με νηφαλιότητα εξέφρασε τη λύπη της για την εν λόγω έκθεση και θα πράξει τα δέοντα προς την ελληνική κυβέρνηση.

Χρόνης Διαμαντόπουλος

Αν μη τι άλλο, όλοι μιλούν για μια ιστορική κινητοποίηση με τη συμμετοχή εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών.

Το libre απευθύνθηκε σε τέσσερις ειδικούς της επικοινωνίας και των κοινωνικών ερευνών για κατανοηθούν οι λόγοι για τους οποίους μετά από χρόνια τόσοι άνθρωποι σηκώνονται από τον καναπέ για να διαμαρτυρηθούν και να διαδηλώσουν με αίτημα την απόδοση Δικαιοσύνης.

Σύμφωνα  με τον πολιτικό αναλυτή Ζαχαρία Ζούπη «οι συγκεντρώσεις θα έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά από τα πρώτα συλλαλητήρια», ενώ όπως τονίζει ο πολιτικός επιστήμονας Λευτέρης Κουσούλης «τα Τέμπη έγιναν αφορμή για μια συνειδητοποίηση και μια ανακεφαλαιωτική πράξη. Ο καθένας διαβάζει τα πράγματα από την αρχή. Αποτιμά τη συνολική συνθήκη ως ατομικό βίωμα και ως συλλογική εμπειρία με κριτήρια πιο απαιτητικά. Και τοποθετείται αντίστοιχα».

Από την πλευρά του ο πολιτικός επιστήμονας και αναλυτής Γιώργος Σεφερτζής δηλώνει με σαφήνεια ότι αν «δεν συνέτρεχαν τα προβλήματα της καθημερινότητας που διογκώνουν  την κοινωνική δυσαρέσκεια και πυροδοτούν  τον θυμό των στρωμάτων που νιώθουν να περιθωριοποιούνται αποκλεισμένα εκτός των τειχών, ίσως η μαζικότητα των συγκεντρώσεων της πρώτης Κυριακής εναντίον της έλλειψης πολιτικού οξυγόνου να ήταν μικρότερη».

Τέλος, ο πολιτικός επιστήμονας Παναγιώτης Φραντζής στην ανάλυσή του εξηγεί: «Στον ψυχισμό του ελληνικού λαού το τραύμα και το πένθος έχουν τη δική τους βαρύτητα. Και ακολουθούνται από μεγαλειώδεις στιγμές ανάτασης και δράσης».

“Οι συγκεντρώσεις θα έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά από τα πρώτα συλλαλητήρια“

Του Ζαχαρία Ζούπη, Διευθυντή Ερευνών – Πολιτικού Αναλυτή

Τα συλλαλητήρια για την δεύτερη επέτειο της τραγωδίας των Τεμπών θα είναι μαζικότατα. Αυτό δεν μπορεί να αμφισβητηθεί από κανένα. Γι’ αυτό χρειάζεται να πέσουν οι τόνοι, να υπάρχει ψυχραιμία από όλες τις πλευρές, να μην γίνονται άστοχες δηλώσεις που χαρίζουν τους πολίτες σε κόμματα και χώρους. Η Κυβέρνηση δεν έχει κανένα όφελος από το να φανεί ότι βρίσκεται σε κόντρα με την κοινωνία που απαιτεί απαντήσεις, αλήθειες, Δικαιοσύνη και η αντιπολίτευση καλό θα ήταν για την ίδια  να μην δίνει απλόχερα επιχειρήματα ότι τα χρησιμοποιεί για τις δικές της πολιτικές στοχεύσεις. Άλλωστε οι Κυβερνήσεις δεν πέφτουν από συλλαλητήρια. Άλλωστε ας μην ξεχνούν και οι δύο πλευρές βασικά ευρήματα των πρόσφατων ερευνών. Αν το 70%-80% πιστεύει αυτή την ώρα ότι η Κυβέρνηση συγκαλύπτει, εμφανίζονται και αντίστοιχα ποσοστά που κρίνουν ότι η Αντιπολίτευση εργαλειοποιεί. Η κρίση εμπιστοσύνης που ζούμε, αγγίζει και τις δύο πλευρές και δεν είναι τυχαίο ότι πτωτικές τάσεις δεν παρουσιάζουν τα ποσοστά της Ν.Δ στην πρόθεση ψήφου, κάτι που ήταν αναμενόμενο. Εμφανίζουν και το ΠΑΣΟΚ και μάλιστα με μεγαλύτερη πτώση από της ΝΔ, όπως και του ΣΥΡΙΖΑ. Κερδισμένοι οι «αντισυστημικοί», η γκρίζα ζώνη, όσοι φωνάζουν περισσότερο, όσοι καταγγέλλουν δολοφόνους, συμμορίες με επικεφαλής τον Πρωθυπουργό, χέρια που στάζουν με αίμα. Θα ήταν λάθος και είναι λάθος που το πληρώνουν οι δυνάμεις της Αντιπολίτευσης που έχουν κυβερνήσει. Όταν καλλιεργείται ένα τέτοιο κλίμα, κερδισμένοι βγαίνουν οι αυθεντικοί εκφραστές, κάτι που μπορεί να αποδειχθεί πολύ επικίνδυνο.

Υπάρχουν κάποια στοιχεία για τις συγκεντρώσεις που δεν πρέπει να παραβλέπουμε.

ΠΡΩΤΟΝ: Οι συγκεντρώσεις θα έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά από τα πρώτα συλλαλητήρια. Όλα όσα μεσολάβησαν έχουν προσδώσει πιο έντονα πολιτικά χαρακτηριστικά. Δεν θα είναι συγκεντρώσεις μόνο για τα Τέμπη. Πάνω σ΄αυτή την ανοικτή πληγή, έρχονται να προστεθούν συλλογικά αιτήματα , παράπονα, ζητούμενα είτε αφορούν την ακρίβεια και το επίπεδο ζωής, είτε αφορούν την ανάγκη για ένα σύγχρονο Κράτος, για ενίσχυση της αίσθησης ασφάλειας για τις συγκοινωνίες , αντιμετώπιση των παθογενειών Οργανισμών όπως του ΟΣΕ κ.ά

ΔΕΥΤΕΡΟ: Όπως συνέβη μετά τα πρώτα συλλαλητήρια, έτσι και με τα τωρινά θα παραχθούν πολιτικά αποτελέσματα. Το ερώτημα είναι σε ποια κατεύθυνση. Θα μπούμε σε μια δεύτερη φάση τοξικότητας, άρνησης να ακουστεί καν κάθε εκδοχή πέρα από την  κυρίαρχη εκδοχή που κακά τα ψέματα έχει κυριαρχήσει χωρίς να ξέρουμε το πόρισμα του ανακριτή και την δίκη να εκκρεμεί; Κάτι τέτοιο θα ήταν καταστροφικό για την αποκάλυψη της αλήθειας και την απονομή Δικαιοσύνης , αλλά και για το πολιτικό σύστημα και την θεσμική λειτουργία της Δημοκρατίας μας.

Σε κάθε περίπτωση, η υπόθεση δεν θα λήξει την Παρασκευή. Ακολουθούν δύο ή τρεις γενικευμένες επί της ουσίας συζητήσεις στην Βουλή , θα έχουμε αποτελέσματα κρίσιμων πορισμάτων. Σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί να δίνεται η εικόνα ενός πολιτικού παιγνίου πάνω σε ένα δράμα, όπως και δεν μπορεί να ζούμε δολοφονίες χαρακτήρων ή bullying κατά όσων εκφράζουν μια άποψη που κάποιοι άλλοι διαφωνούν , ούτε να παριστάνουν όλοι τους πραγματογνώμονες, τους δικαστές, τους ανακριτές ή τους επιθεωρητές και τα κόμματα να διαγκωνίζονται χωρίς όρια. Στο διάστημα που θα ακολουθήσει θα πρέπει να επικρατήσει η λογική και ένας στοιχειώδης σεβασμός στις ανακριτικές και δικαστικές αρχές. Διαφορετικά μπορεί να συμβάλουμε στην δημιουργία τερατογεννέσεων που δεν μπορούμε να φανταστούμε σ΄όλη την διάσταση αυτή την ώρα.

“Πέρα από τα Τέμπη“

Του Λευτέρη Κουσούλη, πολιτικού επιστήμονα

Λίγες ώρες πριν από την κινητοποίηση της Παρασκευής, με αφορμή τα δύο χρόνια από την τραγωδία εκείνη, όλα δείχνουν ότι ο χρόνος και αυτά που εν τω μεταξύ ανακίνησε με αφορμή το γεγονός, μας έχει οδηγήσει σε μια συνθήκη ποιοτικά άλλη και οριστικά «μετά και πέρα» από τα Τέμπη.

Τα Τέμπη έγιναν αφορμή για μια συνειδητοποίηση και μια ανακεφαλαιωτική πράξη. Ο καθένας διαβάζει τα πράγματα από την αρχή. Αποτιμά τη συνολική συνθήκη ως ατομικό βίωμα και ως συλλογική εμπειρία με κριτήρια πιο απαιτητικά. Και τοποθετείται αντίστοιχα.

Πέρα από την Κυβέρνηση και πέρα από τα κόμματα είναι και η κινητοποίηση της Παρασκευής. Τα υπερβαίνει και τα αφήνει πίσω της. Φανερά αναντίστοιχες με τις ανάγκες της εποχής οι πολιτικές δυνάμεις – με την Κυβέρνηση πρώτη – επιμένουν σε μια συμβατική προσέγγιση των πραγμάτων, με παλαιό λόγο και αντιλήψεις γερασμένες, που τα εξουσιαστικά κριτήρια γίνονται εμπόδιο σε κάθε μεταβολή και μεταβολή τους. Το κράτος και οι λειτουργίες του, η Δικαιοσύνη και η αναποτελεσματικότητά της, οι θεσμοί και ο φορμαλισμός τους είναι αυτό που θα εμπνέει ως αίτημα αλλαγής και μεταρρύθμισης αυτή την εποχή, χωρίς επιστροφή, την εποχή μετά τα Τέμπη.

“Η τραγωδία των Τεμπών καταλύτης νέων μορφών πολιτικοποίησης“

Του Γιώργου Σεφερτζή, πολιτικού επιστήμονα-αναλυτή

Με χρονοκαθυστέρηση δυο ολόκληρων ετών η φετινή επέτειος του τραγικού σιδηροδρομικού δυστυχήματος των Τεμπών προσλαμβάνει διαστάσεις μείζονος πολιτικού γεγονότος. Διαψεύδονται έτσι  αφενός όλοι όσοι είχαν σπεύσει να θεωρήσουν ότι ο πολιτικός λογαριασμός που άνοιξε με την απώλεια πενήντα εφτά ψυχών έκλεισε οριστικά με τις εκλογές του 2023, αφετέρου όλοι όσοι είχαν προεξοφλήσει ότι προϊόντος του χρόνου η λήθη θα διαδέχονταν την θλίψη του εθνικού πένθους. Πολύ δε περισσότερο που είχαν λόγους να πιστεύουν ότι ο διαχεόμενος στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα κυνισμός και ο γενικευόμενος πια ατομισμός μετάλλασαν σε βάθος το πολιτικό DNA των Ελλήνων διαβρώνοντας τις συνειδήσεις τους και τροποποιώντας τα ανακλαστικά τους.

Στην πραγματικότητα, ωστόσο, εκείνο που κυρίως συνέβαινε ήταν ότι η αδυναμία τόσο της μείζονος όσο και της ελάσσονος  αντιπολίτευσης να παράξει αξιόπιστες εναλλακτικές λύσεις διακυβέρνησης αδρανοποιούσε το εκλογικό σώμα παγώνοντας τις αντιδράσεις του και ματαιώνοντας τις προσδοκίες του από ένα κομματικό σύστημα οι φορείς του οποίου συμπεριφέρονταν ωσάν να μην ήταν πια σε θέση να λάβουν κανένα μήνυμα και να αποκωδικοποιήσον κανένα από τα σήματα απόγνωσης που εξέπεμπε η κοινωνία των πολιτών. Η πρωτοφανώς θηριώδης αποχή από τις τελευταίες ευρωεκλογές ήταν απλώς το πιο κραυγαλέο, αλλά όχι το μοναδικό. Παρόλα αυτά στο σύνολό τους σχεδόν οι main stream πολιτικές δυνάμεις ή έκαναν ότι δεν κατάλαβαν την σημασία και το νόημά της ή πράγματι ο αυτισμός τους τις εμπόδιζε να αντιληφθούν τι έτρεχε εκεί έξω.

Ακόμα χειρότερα η τροπή που πήρε ο μεταξύ τους μικρόψυχος και άγονος ανταγωνισμός δεν τις άφησε καν να καταλάβουν ότι η τραγωδία των Τεμπών αποτελούσε ήδη σημείο καμπής και μη επιστροφής του πολιτικού ανταγωνισμού.

Χρειάστηκε να δημοσιευθούν οι πιο πρόσφατες δημοσκοπήσεις για να αρχίσει να γίνεται αντιληπτός ο βαθμός κατά τον οποίο η τραγωδία αυτή είχε συγκλονίσει την κοινή γνώμη ταυτίζοντας τη με τα θύματα, τους  οικείους τους και τους συγγενείς τους και μετατοπίζοντας το κέντρο των ενδιαφερόντων και των προτεραιοτήτων της προς τα ζητήματα που αφορούν στη λειτουργία των θεσμών, της δημοκρατίας και προ παντός της δικαιοσύνης.

Η αλήθεια είναι ότι αν ταυτόχρονα δεν συνέτρεχαν τα προβλήματα της καθημερινότητας που διογκώνουν την κοινωνική δυσαρέσκεια και πυροδοτούν τον θυμό των στρωμάτων που νιώθουν να περιθωριοποιούνται αποκλεισμένα εκτός των τειχών, ίσως η μαζικότητα των συγκεντρώσεων της πρώτης Κυριακής εναντίον της έλλειψης πολιτικού οξυγόνου να ήταν μικρότερη.

Μένει τώρα, που ο Πρωθυπουργός και η κυβέρνηση, εκτός των άλλων, έκαναν το λάθος να εμφανίσουν ως καθαρά αντικυβερνητική την συγκέντρωση διαμαρτυρίας της 28ης Φεβρουαρίου, να φανεί κατά πόσο πέτυχαν αυτή την φορά να σηκώσουν το καπάκι της οργής των πολιτών μετατρέποντας τους τεκτονικούς σεισμούς που είχαν  αρχίσει μέχρι τώρα να συνταράσσουν το πολιτικό σύστημα σε ηφαιστειακούς που θα πολλαπλασιάσουν τον κίνδυνο να εκραγεί κάποια στιγμή το μάγμα μέσα στο οποίο βράζουν και αναδεύονταν μορφές μιας νέου τύπου και πολύ  πιο πιεστικής πολιτικής (ανα)ζήτησης.

“Μπροστά στο συγκλονιστικό“

Του Παναγιώτη Φραντζή, Συμβούλου Επικοινωνίας

Γονείς, δάσκαλοι και μαθητές. Εργαζόμενοι με αποφάσεις Γενικών Συνελεύσεων. Έμποροι-επαγγελματίες που κλείνουν τα μαγαζιά τους. Οδηγοί ταξί που θα μεταφέρουν δωρεάν κόσμο στις διαδηλώσεις. Μια πραγματική Γενική Απεργία ετοιμάζεται. Όλη η χώρα είναι στο πόδι για την Παρασκευή 28 Φλεβάρη. 

Οι δημοσκοπήσεις έχουν πιάσει το μέγεθος του σεισμού. Το 70% δεν εμπιστεύεται την πολιτική και δικαστική εξουσία. Το 36% απαντά «Κανένας» στην ερώτηση για το ποιος είναι κατάλληλος για πρωθυπουργός. Τα κόμματα που κυβέρνησαν την προηγούμενη δεκαπενταετία χάνουν δυνάμεις. 

Η κοινωνία έχει κάνει τον ανασχηματισμό της. Επικεφαλής έχει τεθεί η Μαρία Καρυστιανού και ο Σύλλογος των πληγέντων. Δίπλα τους, φανερά και κρυφά, σύμβουλοι, δικαστές, πραγματογνώμονες. Από κάτω βοηθούν όλα τα κόμματα και οι αγωνιστές που δουλεύουν στα σχολεία, στις σχολές, στους χώρους δουλειάς, κάθε μέρα, όλο τον χρόνο. Όλοι αυτοί έχουν συντονιστεί και έχουν κινητοποιήσει τη συντριπτική πλειοψηφία. 

Στον ψυχισμό του ελληνικού λαού το τραύμα και το πένθος έχουν τη δική τους βαρύτητα. Και ακολουθούνται από μεγαλειώδεις στιγμές ανάτασης και δράσης. Δύο χρόνια μετά το τραγικό δυστύχημα των Τεμπών, αυτό το έγκλημα των εγκλημάτων, βρισκόμαστε μπροστά στο συγκλονιστικό. Με καταλυτική τη δράση της πρωτοπορίας, του Συλλόγου των Τεμπών, ενεργοποιήθηκε το ψυχικό φορτίο του Έλληνα και της Ελληνίδας μετά από όλη την περιπέτεια της κρίσης, και έχουμε την συλλογική έξοδο από την κατάθλιψη ενός ολοκλήρου λαού. 

Το αίτημα για δημοκρατία και δικαιοσύνη διαπερνά όλους τους πολιτικούς χώρους. Τα δραστήρια κοινωνικά ρεύματα είναι βαθύτερα σε ποιότητα, ικανότητα και διαίσθηση, από τους όποιους σχεδιασμούς της μηχανής της βίας και του φόβου. Και για αυτό ενώνονται στο βαθύ ποτάμι της δικαίωσης. 

Οι εκλογές καταλήγουν σε αριθμούς. Μόνο που  οι αριθμοί στην πολιτική είναι συχνά κάτι άλλο, λιγότερο ή περισσότερο, ανάλογα, από την ποσοτική τους διάσταση. Πάντα μιλάνε για μια ποιοτική μεταβολή, συχνά κρύβουν αυτό που δεν είναι ακόμη ορατό και σε λίγο θα φανεί.

Του Λευτέρη Κουσούλη, πολιτικού επιστήμονα

Νίκη και αυτοδυναμία της Νέας Δημοκρατίας, πτωτική δίνη του ΣΥΡΙΖΑ, εμφάνιση και καταγραφή «νέων» μικρών κομμάτων. Αν προσπεράσουμε τη «λεπτομέρεια» στην μεγάλη διαδρομή του φαινομένου των μικρών κομμάτων, αυτό που καθόρισε αυτόν τον εκλογικό κύκλο είναι η μη αναμενόμενη εκλογική φθορά του ΣΥΡΙΖΑ. Σε τέτοια έκταση και σε τέτοια επαναλαμβανόμενη ένταση, που διαμορφώνει μια συνολικά νέα συνθήκη. Αυτή η εξέλιξη δίνει άκοπη αυτοδυναμία στη Νέα Δημοκρατία, προσθέτει μικρή δυναμική στο ΠΑΣΟΚ, τροφοδοτεί το κλίμα κατακερματισμού, επιτρέποντας σε μια παρόμοια ατμόσφαιρα να καταστεί δυνατή.

Οι εκλογικές συμπεριφορές διαμορφώνονται ακριβώς μέσα σε μια ατμόσφαιρα, σε ένα περιβάλλον πρόσφορο στην ενδυνάμωση ή την αποδυνάμωση μιας δέσμης ιδεών ή ενός πολιτικού χώρου. Κερδίζοντας η Νέα Δημοκρατία αυτό το μέτωπο στην προεκλογική περίοδο, επιταχύνθηκε η εκλογική υποχώρηση του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης και ενισχύθηκε εύκολα η δική της εκλογική απήχηση.

Εκεί βρισκόμαστε. Και ξεκινούν τα βήματα στον μετεκλογικό πια χρόνο, που άρχισε να μετράει. Για την νέα Κυβέρνηση πρώτα. Τα προβλήματα μεγάλα και τα  περιθώρια προσχηματικού χειρισμού προεκλογικού τύπου δεν υπάρχουν πλέον. Η παρατήρηση της κυβερνητικής πράξης θα πάρει άλλο χαρακτήρα. Τα απαιτητικά ζητήματα πολλά. Αξιολόγηση στο κράτος, μεταρρυθμίσεις στον πυρήνα της γραφειοκρατίας, δημογραφικό και οι δύσκολες αποφάσεις που το συνοδεύουν, σύστημα υγείας, δικαιοσύνη, ασφάλεια στην καθημερινή ζωή και τόσα μικρά ή μεγάλα σημαντικά άλλα.

• Στην πολιτική είναι αναγκαίοι οι αριθμοί, αλλά δεν αρκούν. Προϋπόθεση  είναι η πολιτική βούληση. Και αυτή όμως δεν αρκεί. Χρειάζεται ένα ακόμη βήμα, μια δυνατότητα ακόμη, χρειάζεται το αναγκαίο πολιτικό θάρρος και το ψυχικό σθένος των πρωταγωνιστών να αντέξουν στην πολιτική δυσκολία και τον κίνδυνο που συνοδεύει κάθε αλλαγή. Ο χρόνος θα δείξει αν το προσωπικό που θα σηκώσει το βάρος της διακυβέρνησης μπορεί να σηκώσει και το βάρος της απειλούμενης πολιτικής φθοράς του.

Δίπλα το κενό της αντιπολίτευσης θα καταστήσει ευκολότερη τη συνθήκη. Λογικό είναι τα κόμματα της αντιπολίτευσης, ο ΣΥΡΙΖΑ και το ΠΑΣΟΚ, να στραφούν προς τον εαυτό τους. Η δική τους ανασυγκρότηση είναι προϋπόθεση άσκησης αποτελεσματικής αντιπολίτευσης. Τα μικρά κόμματα θα επιδοθούν σε έναν πολιτικό ακτιβισμό, που θα εξαντλείται στις εντυπώσεις.

Ο μετεκλογικός χρόνος μοιάζει να έχει από τα πράγματα ανεμπόδιστα τεθεί στην διάθεση της νέας Κυβέρνησης. Έχει χρόνο. Αυτός ο χρόνος θα μας δείξει σύντομα τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει αυτή η Κυβέρνηση. Όταν τελειώνουν οι εκλογές σύρεται και η αυλαία. 

Του Νίκου Παπαδημητρίου

Η συζήτηση έχει ως αφετηρία της το εκλογικό σύστημα με βάση το οποίο θα προσέλθουν στις κάλπες οι ψηφοφόροι (όποτε κι αν αυτές γίνουν δηλαδή). Η απλή αναλογική που ψηφίσθηκε από την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ δυσχεραίνει εκ των πραγμάτων, πιο σωστά καθιστά ανέφικτη, την επίτευξη αυτοδυναμίας –και, άρα ο …πειρασμός στο Μαξίμου για διπλές εκλογές είναι εδώ.

Υπάρχει όμως κι ένα άλλο θέμα που ίσως και να απασχολεί κάποιους:

• ότι κυβερνήσεις στην Ελλάδα, όπως η πολιτική μας ιστορία έχει αποδείξει, δεν στεριώνουν για δύο ολόκληρες τετραετίες. Και, ως εκ τούτου, το περιβάλλον του πρωθυπουργού πιθανώς να προσανατολίζεται σε κάλπες εντός του έτους, με τη λογική του 2+4 έτη. Όσο, άλλωστε, η ΝΔ προηγείται στις δημοσκοπήσεις και ο ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία δεν ανακτά την πλήρη δυναμική που είχε κάποτε.

Η συζήτηση αυτή, όμως, δεν μπορεί παρά να υλοποιηθεί αφού η ανθρωπότητα, και εν προκειμένω η ελληνική κοινωνία, βγουν στο ξέφωτο μετά τη φονική επέλαση της πανδημίας του αιώνα μας. Και ενώ την ίδια ώρα τα οικονομικά προβλήματα, προβλήματα επιβίωσης για κάποιους συμπολίτες μας, πιέζουν όλο και πιο πολύ, όλο και πιο πολλούς. Πρόκειται για δύο κεφαλαιώδη ζητήματα συνεπώς (υγειονομική και οικονομική κρίση) από την έκβαση των οποίων θα κριθεί και ο χρόνος της προσφυγής στις κάλπες.

Με τις σκέψεις αυτές το libre απευθύνθηκε στον πολιτικό επιστήμονα Λευτέρη Κουσούλη, που μας είπε:

«Ηχεί άτοπο στη δική μου σκέψη κάθε υπόθεση σήμερα για ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών. Η υπόθεση, νομίζω, δεν μπορεί να σταθεί. Και, πάντως, είναι κάτι περισσότερο από πρόωρη μια τέτοια σκέψη.

Για τους εξής λόγους:

1.       Η πανδημία ορίζει την πορεία. Όλα θα κινηθούν στη σκιά της πανδημίας.

2.       Η ανάπτυξη του εμβολίου, ενός σύνθετου εγχειρήματος, η εξέλιξή του θα μετρήσει στα πράγματα.

3.       Ο χρόνος διαμόρφωσης μιας νέας κατάστασης σε σχέση με την ελευθερία των κινήσεων των ανθρώπων και κυρίως της λειτουργίας της οικονομίας».

Και το «δια ταύτα» της δήλωσης του Λ. Κουσούλη στο libre έχει ως εξής:

«Όλα αυτά, θεωρώ, καθιστούν θεωρητική κάθε συζήτηση για πρόωρες εκλογές».

Για άλλους, η συζήτηση κάθε άλλο παρά πρόωρη είναι: όπως ο Ηλίας Νικολακόπουλος για παράδειγμα, που βλέπει το σενάριο των πρόωρων εκλογών, Σεπτέμβριο και Οκτώβριο. Στη συνέντευξη που είχε παραχωρήσει στην εφημερίδα «Η Εποχή» και τους Παύλο Κλαυδιανό – Ιωάννα Δρόσου (19/12/2020), ο πανεπιστημιακός και μετρ των δημοσκοπήσεων ανέπτυσσε τη στρατηγική που έχει η κυβέρνηση κατά την άποψή του:

«Ποντάρει, λοιπόν, στο να κρατήσει στοιχειωδώς όρθια την οικονομία και στηρίζεται στο εμβόλιο ώστε να βγει στο ξέφωτο του καλοκαιριού. Δεν ξέρω δε, καθόλου πόσο πετυχημένη θα είναι η εκστρατεία του εμβολιασμού, καθώς η κυβέρνηση έχει αποδείξει πως δεν έχει επιχειρησιακές ικανότητες.

• “Νομίζω”, συνέχιζε ο Ηλ. Νικολακόπουλος, «ότι η κυβέρνηση ροκανίζει το χρόνο και παίρνει μια παράταση για να μπορεί να πει το καλοκαίρι ‘εγώ σας έσωσα’. Και ας έχουν μείνει μόνο ερείπια. Αρκεί να μπορεί να πάει σε διπλές εκλογές, Σεπτέμβρη και Οκτώβρη.

Επομένως», συμπέραινε, «αυτή τη στιγμή την ενδιαφέρει να μην βρεθεί αντιμέτωπη με μια καταστροφή, σε υγειονομικό και σε οικονομικό επίπεδο».

Σε κάθε περίπτωση, τα σενάρια και οι εξελίξεις είναι μπροστά μας…