Το ενεργειακό χαρτί του Ερμπίλ

Το Κουρδιστάν του Ιράκ διαθέτει σημαντικά αποθέματα πετρελαίου, τα οποία αποτελούν τη βασική πηγή οικονομικής και πολιτικής ισχύος της περιοχής. Για χρόνια, όμως, η εκμετάλλευση αυτών των πόρων αποτελούσε πεδίο έντονης αντιπαράθεσης με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση του Ιράκ στη Βαγδάτη.

Η Βαγδάτη επιδίωκε να διατηρεί τον πλήρη έλεγχο των εξαγωγών πετρελαίου της χώρας, περιορίζοντας τη δυνατότητα της κουρδικής διοίκησης να πουλά πετρέλαιο απευθείας στις διεθνείς αγορές. Από την άλλη πλευρά, το Ερμπίλ θεωρούσε ότι τα ενεργειακά έσοδα αποτελούν το βασικό εργαλείο για τη διατήρηση της οικονομικής και πολιτικής του αυτονομίας.

Η σύγκρουση αυτή κορυφώθηκε τα προηγούμενα χρόνια με τη διακοπή λειτουργίας του αγωγού Ιράκ – Τουρκίας, ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο από το βόρειο Ιράκ προς το τουρκικό λιμάνι του Τσεϊχάν στη Μεσόγειο. Ο αγωγός αυτός αποτελεί ουσιαστικά τη μοναδική μεγάλη εναλλακτική οδό εξαγωγής πετρελαίου για το Ιράκ πέρα από τις νότιες θαλάσσιες διαδρομές.

Η κρίση στον Περσικό Κόλπο αλλάζει τις ισορροπίες

Η κλιμάκωση της έντασης στον Περσικό Κόλπο και η περιορισμένη λειτουργία του Στενού του Ορμούζ έχουν δημιουργήσει σοβαρό πρόβλημα για τις εξαγωγές του ιρακινού πετρελαίου. Το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής του Ιράκ προέρχεται από τα πεδία της Βασόρας και εξάγεται μέσω θαλάσσιων διαδρομών που περνούν από την περιοχή του Ορμούζ.

Με τις μεταφορές αυτές να γίνονται ολοένα και πιο επισφαλείς, η Βαγδάτη αναγκάζεται να στραφεί προς τον βορρά, δηλαδή προς τις υποδομές που ελέγχονται από το Κουρδιστάν. Αυτό σημαίνει ότι ο αγωγός που περνά από το κουρδικό έδαφος προς το Τσεϊχάν αποκτά ξανά κρίσιμη σημασία για την οικονομία του Ιράκ.

Με άλλα λόγια, η κρίση έχει αντιστρέψει την προηγούμενη ισορροπία ισχύος: εκεί όπου η Βαγδάτη μπορούσε να πιέζει το Ερμπίλ, τώρα χρειάζεται τη συνεργασία του.

Η διαπραγμάτευση για τα έσοδα του πετρελαίου

Η νέα κατάσταση δίνει στην Κουρδική Περιφερειακή Κυβέρνηση ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί. Οι κουρδικές αρχές έχουν τη δυνατότητα να επιτρέψουν στη Βαγδάτη να χρησιμοποιήσει τον αγωγό προς την Τουρκία, αλλά με σημαντικούς όρους.

Ένας από αυτούς αφορά την οικονομική αποζημίωση για τα έσοδα που χάθηκαν τα προηγούμενα χρόνια λόγω των περιορισμών που επέβαλε η ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Οι κουρδικές αρχές υποστηρίζουν ότι οι απώλειες από τη διακοπή των εξαγωγών και τις διαφωνίες με τη Βαγδάτη έφτασαν σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια.

Παράλληλα, το Ερμπίλ επιδιώκει μια αναθεώρηση της συμφωνίας κατανομής εσόδων ανάμεσα στην κεντρική κυβέρνηση και την κουρδική διοίκηση, η οποία είχε διαμορφωθεί πριν από μια δεκαετία και θεωρείται πλέον ξεπερασμένη από την κουρδική πλευρά.

Η πολιτική διάσταση της ενεργειακής ισχύος

Η ενεργειακή επιρροή του κουρδικού καθεστώτος δεν αφορά μόνο την οικονομία. Έχει και σαφείς γεωπολιτικές προεκτάσεις.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν στενές σχέσεις με τις κουρδικές δυνάμεις, ιδιαίτερα μετά τη συνεργασία τους στον αγώνα κατά του Ισλαμικού Κράτους. Ωστόσο, η Ουάσιγκτον έχει κατά καιρούς επιδιώξει να αξιοποιήσει τη στρατηγική θέση του Κουρδιστάν και ως σημείο παρακολούθησης των εξελίξεων στο Ιράν.

Η σημερινή κρίση, όμως, δημιουργεί μια πιο σύνθετη πραγματικότητα. Παρά τις στενές σχέσεις με τη Δύση, το κουρδικό καθεστώς αποφεύγει να εμπλακεί άμεσα σε μια αντιπαράθεση με την Τεχεράνη, γνωρίζοντας ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει ολόκληρη την περιοχή.

Γιατί το Ερμπίλ κρατά αποστάσεις από την αντιπαράθεση με το Ιράν

Η στάση αυτή εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από την ανάγκη διατήρησης μιας λεπτής γεωπολιτικής ισορροπίας. Το Κουρδιστάν βρίσκεται ανάμεσα σε ισχυρούς γείτονες – το Ιράν, την Τουρκία και το υπόλοιπο Ιράκ – και γνωρίζει ότι οποιαδήποτε ανοιχτή σύγκρουση θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την πολιτική του αυτονομία.

Παράλληλα, η οικονομία της περιοχής βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στο πετρέλαιο και στις εξαγωγές του. Η προτεραιότητα της κουρδικής ηγεσίας είναι να διασφαλίσει την απρόσκοπτη λειτουργία των ενεργειακών υποδομών και τη συνέχιση των εξαγωγών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η κρίση στη Μέση Ανατολή αντιμετωπίζεται από το Ερμπίλ περισσότερο ως ευκαιρία ενίσχυσης της διαπραγματευτικής του θέσης παρά ως αφορμή για στρατιωτική εμπλοκή.

Ένα παράθυρο για μεγαλύτερη αυτονομία

Η νέα ενεργειακή πραγματικότητα ίσως ανοίξει τον δρόμο για μια ενίσχυση της οικονομικής και πολιτικής αυτονομίας του Κουρδιστάν μέσα στο Ιράκ. Η δυνατότητα ελέγχου μιας κρίσιμης εξαγωγικής οδού πετρελαίου δίνει στο Ερμπίλ μια επιρροή που δύσκολα μπορεί να αγνοήσει η Βαγδάτη.

Αν η κατάσταση στον Περσικό Κόλπο παραμείνει ασταθής, ο ρόλος του κουρδικού αγωγού προς το Τσεϊχάν θα γίνει ακόμη σημαντικότερος.

Και αυτό σημαίνει ότι το Κουρδιστάν του Ιράκ, μια περιοχή που εδώ και χρόνια προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην αυτονομία και την εξάρτηση από τη Βαγδάτη, μπορεί τώρα να βρεθεί σε μία από τις πιο ευνοϊκές στρατηγικές θέσεις της σύγχρονης ιστορίας του.

Τα πυρά αυτά από μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), που εκτοξεύθηκαν αργά χθες το βράδυ στα δυτικά της κοινότητας Πεντζβέν, κοντά στα σύνορα με το Ιράν, είχαν στόχο όχημα μεταφοράς Κούρδων μαχητών του Εργατικού Κόμματος Κουρδιστάν (PKK), δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο δεύτερος αξιωματούχος που θέλησε να διατηρήσει τη ανωνυμία του.

Εδώ και δεκαετίες, η σύγκρουση μεταξύ της Τουρκίας και του PKK, οργάνωσης που χαρακτηρίζεται «τρομοκρατική» από την Άγκυρα και τους δυτικούς συμμάχους της, έχει εξαπλωθεί στο βόρειο τμήμα του Ιράκ, όπου τα δύο στρατόπεδα διατηρούν στρατιωτικές θέσεις ή βάσεις οπισθοφυλακής.

«Ησυχία, βομβαρδίζουν το Κουρδιστάν!», «Αναπόφευκτος σύμμαχος της Δύσης, η Τουρκία είναι επίσης ο αναπόφευκτος σύμμαχος του Daech (Ισλαμικό Κράτος)» ή ακόμη «Ο κόσμος έχει χρέος απέναντι στους Κούρδους», έγραφαν τα πλακάτ που κρατούσαν οι διαδηλωτές.

Η πορεία οργανώθηκε από την κουρδική διασπορά με την συμμετοχή της αρμενικής κοινότητας της Γαλλίας.

«Ο τουρκικός επεκτατισμός υπό το καθεστώς του Ερντογάν προχωρά και αποτελεί απειλή: το είδαμε στην Συρία, το είδαμε στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, το είδαμε την ανατολική Μεσόγειο, το είδαμε στην Λιβύη. Η απειλή δεν προέρχεται από τους Κούρδους», δήλωσε ο Αγκίτ Πολάτ, εκπρόσωπος του Δημοκρατικού Κουρδικού Συμβουλίου, στο οποίο συμμετέχουν 26 οργανώσεις της τουρκικής διασποράς στην Γαλλία.

«Εχουν περάσει 72 ημέρες από τότε που ξεκίνησε η επιχείρηση αυτή και υπάρχει εκκωφαντική σιωπή από την διεθνή κοινότητα», πρόσθεσε. «Ειδοποιούμε την Γαλλία, αλλά και τον ΟΗΕ: η εδαφική ακεραιότητα του Ιράκ παραβιάζεται από την Τουρκία υπό το πρόσχημα του αγώνα κατά της τρομοκρατίας, η Τουρκία επιχειρεί να δικαιολογηθεί με το επιχείρημα αυτό. Πρέπει η Γαλλία να σπάσει την σιωπή της απέναντι στην Τουρκία».

Η Τουρκία διεξάγει από το τέλος του Απριλίου νέα στρατιωτική επιχείρηση στο βόρειο Ιράκ κατά του PKK (Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν), ένοπλη οργάνωση που θεωρείται τρομοκρατική από την Τουρκία και τους δυτικούς της συμμάχους.

Η Αγκυρα κατηγορεί το Ιράκ για απραγία και δηλώνει ότι δεν είχε άλλη επιλογή από την διεξαγωγή πολέμου στο ιρακινό έδαφος κατά του PKK.

Το PKK.από την πλευρά του θεωρεί ότι η Τουρκία θέλει να επαναλάβει στο Ιράκ το σενάριο της Συρίας, όπου η Αγκυρα διεξήγαγε από το 2016 τρεις πολεμικές επιχειρήσεις για να καταλάβει ζώνη μεγαλύτερη των 2.000 τ.χλμ. στο βόρειο τμήμα της χώρας.

Με πληροφορίες: ΑΜΠΕ, ANF, France 24