Όπως εξηγεί στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο ερευνητής/εντομολόγος στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο (προϊστάμενος Εργαστήριο Εντόμων και Παρασίτων Υγειονομικής Σημασίας-ΕΕΠΥΣ) και αναπληρωματικό μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΟΔΥ, δρ Αντώνιος Μιχαηλάκης, τα έντομα έχουν την ικανότητα να αντιλαμβάνονται πάρα πολύ εύκολα τις διαφορές της θερμοκρασίας.

Το γεγονός αυτό, όπως τονίζει, αποτελεί παράγοντα για την επιβίωσή τους. «Δεν είναι τυχαίο το στερεότυπο που εδώ και χρόνια αναπαράγεται, ότι τα έντομα εμφανίζονται το καλοκαίρι κι εξαφανίζονται το χειμώνα. Είναι πολύ εύκολο γι’ αυτά να ανιχνεύσουν μικρές μεταβολές ακόμα και σε μικροκλίματα», αναφέρει ο δρ Μιχαηλάκης.

Ειδικότερα, ο βιολογικός κύκλος των κουνουπιών, σύμφωνα με τον δρ Μιχαηλάκη, εξαρτάται άμεσα από τη θερμοκρασία. Αυτό ωστόσο που παρατηρούν οι ερευνητές λόγω της κλιματικής αλλαγής είναι ότι οι προϋποθέσεις είναι ιδιαίτερα φιλικές γι’ αυτή την κατηγορία εντόμων, ακόμα και σε περιοχές που παλαιότερα, δεν ήταν.

«Ξαφνικά βρίσκουμε ένα νέο περιβάλλον φιλικό γι’ αυτά. Σε περιοχές όπου ήδη υπήρχαν, η θερμοκρασιακή αλλαγή που παρατηρείται μπορεί από τη μία να αυξήσει τον πληθυσμό τους πάρα πολύ. Στην περίπτωση των κουνουπιών, για τα οποία το νερό είναι απαραίτητο στοιχείο του βιολογικού τους κύκλου, οι έντονες βροχοπτώσεις σε συνδυασμό με πολύ υψηλές θερμοκρασίες -πάνω από 30 βαθμούς Κελσίου- δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν τη ραγδαία αύξηση των πληθυσμών τους», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Μιχαηλάκης και προσθέτει:

«Στη Μεσόγειο πάμε για μία δωδεκάμηνη δραστηριότητα πλέον των εντόμων. Αυτό είναι μεγάλο θέμα και μαζί φοβόμαστε και τα νοσήματα που μεταφέρουν».

Το ερώτημα όμως που τίθεται αρκετά συχνά τα τελευταία χρόνια στους επιστήμονες είναι γιατί η παρουσία τους σε χώρες όπως η Ελλάδα διαρκεί όλο και περισσότερο.

Όπως εξηγεί ο δρ Μιχαηλάκης σε περιοχές όπου ο χειμώνας χαρακτηρίζεται ήπιος, η δραστηριότητά τους όχι μόνο δεν σταματάει αλλά παρατείνεται.

«Για να μην μπορέσουν να ολοκληρώσουν τον βιολογικό τους κύκλο χρειάζονται χαμηλές παρατεταμένες θερμοκρασίες. Σε μέρη όπου ο χειμώνας χαρακτηρίζεται ήπιος, το κουνούπι όχι μόνο δεν σταματάει τη δραστηριότητά του, αλλά την παρατείνει. Εδώ χρειάζεται να θέσουμε και τον παράγοντα του μικροκλίματος.

Αν το σπίτι μας είναι κατάλληλο, έχει θερμοκρασίες ευνοϊκές, και πηγαίνει το έντομο να κάνει διαχείμαση, δηλαδή να περάσει τον χειμώνα του, ξαφνικά βρίσκει πάλι ευνοϊκές συνθήκες συνεχίζοντας τον κύκλο του. Με αποτέλεσμα, τα τελευταία χρόνια, ειδικά για το κοινό κουνούπι (Culex pipiens) που είναι και ο κύριος διαβιβαστής του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, παραμένει δραστήριος σχεδόν όλο το έτος.

Εδώ και χρόνια η επιστημονική κοινότητα το έχει καταγράψει σε πολλές περιοχές της Ελλάδας που σε πολλές περιπτώσεις πλέον δεν σταματάει η δραστηριότητά του.

Χαρακτηριστικά να σας αναφέρω, ειδικά για την Αττική, ακόμη και την περίοδο που χιόνιζε και είχαμε πολλά προβλήματα με τις συγκοινωνίες μας στο λεκανοπέδιο της Αττικής, οι παγίδες μας συλλαμβάνανε κανονικά το Culex pipiens, καθώς οι θερμοκρασίες δεν ήταν κάτω από πέντε βαθμούς, ακόμη κι αν τοπικά είχαμε κάποιες χαμηλές θερμοκρασίες», τονίζει ο δρ Μιχαηλάκης.

• Παράλληλα, στο μικροσκόπιο της επιστημονικής κοινότητας δεν τίθεται μόνο η προσαρμογή του κουνουπιού αλλά και η προσαρμογή των νοσημάτων που μεταδίδονται απ’ αυτό.

«Το μεγάλο άγχος των επιστημόνων δεν είναι μόνο οι διαβιβαστές, δηλαδή τα κουνούπια που προσαρμόζονται. Φοβόμαστε και για τους ιούς και τις νόσους που μεταφέρουν. Σε έρευνα που διεξήγαμε διαπιστώσαμε ότι ο ιός του Δυτικού Νείλου καταγράφηκε στα κουνούπια και κατά τη διάρκεια χειμερινών μηνών, όπως ο Ιανουάριος, ο Φεβρουάριος και ο Μάρτιος.

Αυτό μας δείχνει ότι εκτός από το κουνούπι άρχισε να προσαρμόζεται και ο ιός στους ήπιους χειμώνες. Αυτό αλλάζει τα επιχειρησιακά δεδομένα. Για παράδειγμα, παραδοσιακά λέγαμε ότι ο ιός του Δυτικού Νείλου σταματούσε τον χειμώνα και η εντομολογική παρακολούθηση και καταγραφή των κρουσμάτων ξεκινούσε περίπου τον Ιούλιο-Αύγουστο.

Ωστόσο πλέον φοβόμαστε μήπως η μεταφορά του ιού από το κουνούπι στον άνθρωπο ξεκινήσει νωρίτερα, δηλαδή σε περιόδους που δεν είχαμε πρόβλημα», σημειώνει ο δρ Μιχαηλάκης.

Παράλληλα, προσθέτει ότι το ζήτημα με τον συγκεκριμένο ιό είναι ότι αν και δεν υπάρχει δυνατότητα μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο με το τσίμπημα του κουνουπιού, εντούτοις, μπορεί να γίνει μέσω της μετάγγισης αίματος.

«Επομένως αυτό επηρεάζει το σύστημα αιμοδοσίας της χώρας μας. Το γεγονός αυτό μας δημιουργεί έναν πονοκέφαλο επιχειρησιακά με αποτέλεσμα να πρέπει συνεχώς να παρακολουθούμε το φαινόμενο, γιατί πρέπει να προστατεύσουμε έμμεσα τον ανθρώπινο πληθυσμό», υπογραμμίζει.

Το κουνούπι-τίγρης και οι νέες απειλές

Εκτός από το κοινό κουνούπι (Culex pipiens), που καταγράφεται στη χώρα μας και αποτελεί τον κύριο φορέα του ιού του Δυτικού Νείλου, ένα ακόμη είδος που έχει εγκατασταθεί τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, είναι το Ασιατικό κουνούπι τίγρης (Aedes albopictus), το οποίο δραστηριοποιείται την ημέρα.

Το κουνούπι αυτό, είναι δυνητικός φορέας για τους ιούς Chikungunya, Dengue και Zika. Σύμφωνα με τον δρ Μιχαηλάκη παρόλο που η αυτόχθονη μετάδοση (ατόμων που δεν μετακινήθηκαν ποτέ εκτός χώρας) αυτών των ασθενειών είναι (ακόμη) σπάνια, ο κίνδυνος υφίσταται, ειδικά εάν ένα μολυσμένο άτομο τον εισάγει στη χώρα μας (εισαγόμενο κρούσμα).

Μέχρι το 2022, η δραστηριότητά του περιοριζόταν από την άνοιξη έως τις αρχές του χειμώνα, ωστόσο, όπως σημειώνει ο δρ Μιχαηλάκης, οι ήπιοι χειμώνες που καταγράφονται έχουν αλλάξει τα δεδομένα.

«Το 2022 παρατηρήσαμε δραστηριότητα του τίγρη μέχρι τα τέλη Ιανουαρίου. Ακόμα κι όταν δεν συλλαμβάναμε ακμαία έντομα, βρίσκαμε αυγά μέσα στον χειμώνα. Αυτό σημαίνει ότι το έντομο παρέμενε ενεργό, έστω και σε μικρούς πληθυσμούς, μη ανιχνεύσιμους από τις παγίδες μας.

Η παρουσία αυγών, λοιπόν, καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα έστω και σποραδικά και όχι συνεχόμενα στα ίδια μέρη δείχνει ότι το έντομο προσαρμόστηκε πάρα πολύ εύκολα και επωφελήθηκε από αυτή την νέα κατάσταση», τονίζει.

Αναφορικά με τον δάγκειο πυρετό, η Ελλάδα μέχρι στιγμής έχει μόνο εισαγόμενα κρούσματα δάγκειου πυρετού, σε αντίθεση με χώρες όπως η Ιταλία και η Ισπανία.

Όπως αναφέρει ο δρ Μιχαηλάκης υπάρχει ειδική εγκύκλιος που περιγράφει τις διαδικασίες διαχείρισης των εισαγόμενων κρουσμάτων προκειμένου να αποφευχθεί η μετάδοση της νόσου μέσω του κουνουπιού σε πληθυσμό που δεν έχει μετακινηθεί ποτέ.

Ενδεικτικό της προσαρμογής στα νέα κλιματικά δεδομένα είναι το γεγονός ότι πλέον λαμβάνονται μέτρα ακόμη και κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Μέχρι πρόσφατα όπως εξηγεί ο ερευνητής/εντομολόγος, όταν ταξιδιώτες επέστρεφαν από χώρες όπως η Κούβα -όπου ο χειμώνας αντιστοιχεί σε θερινές συνθήκες- δεν υπήρχε λόγος παρέμβασης, καθώς θεωρούνταν δεδομένο ότι ο διαβιβαστής δεν ήταν ενεργός. Από πέρυσι, ωστόσο, οι περιφέρειες προχωρούν και τους χειμερινούς μήνες σε αξιολόγηση των δεδομένων και, όπου κρίνεται απαραίτητο, σε έκτακτες εφαρμογές βιοκτόνων.

Κόστος, ανισότητες και επιχειρησιακή πίεση

Μία ακόμη διάσταση της παρατεταμένης παρουσίας των κουνουπιών αποτελεί και το οικονομικό βάρος που επιφέρει. «Η ενόχληση μεταφράζεται σε κόστος για τα νοικοκυριά, που αναγκάζονται να ξοδεύουν περισσότερα χρήματα και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για την προστασία τους», σημειώνει ο ερευνητής.

Παράλληλα, δήμοι και περιφέρειες καλούνται να επεκτείνουν τα προγράμματα καταπολέμησης, που παραδοσιακά σταματούσαν τον Οκτώβριο.

Επιπλέον, όπως επισημαίνει ο δρ Μιχαηλάκης, η παρουσία των κουνουπιών δεν σχετίζεται μόνο με τις κλιματολογικές συνθήκες αλλά και με πολλές κοινωνικοοικονομικές παραμέτρους.

«Περιοχές οι οποίες έχουν κακές υποδομές, δηλαδή φρεάτια που κρατάνε νερό, περιοχές με πολλά σκουπίδια που μπορούν να κρατήσουν και αυτές νερό, ευνοούν την παρουσία μεγάλων πληθυσμών κουνουπιών.

Οπότε μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν περιοχές με χαμηλό βιοτικό επίπεδο, όπου εκεί μπορεί να παρατηρηθούν κατά καιρούς αυξημένοι πληθυσμοί.

Και απ’ την άλλη υπάρχουν άλλες περιοχές που από μόνες τους έχουν τις κατάλληλες προϋποθέσεις να δημιουργήσουν πληθυσμούς, όπως ο Μαραθώνας ή ο Σχινιάς, με μεγάλες εκτάσεις νερού».

Στην παραπάνω περίπτωση των μεγάλων εκτάσεων ωστόσο, όπως τονίζει ο δρ Μιχαηλάκης, το πρόβλημα δεν είναι ούτε το κοινό κουνούπι, ούτε το Ασιατικό, αλλά ένα άλλο είδος.

Πρόκειται για τα ανωφελή (Anopheles) κουνούπια, αυτόχθονα είδη δηλαδή στην Ελλάδα που μεταδίδουν την ελονοσία (βραδινή δραστηριότητα).

Αν και εξαλείφθηκε ως αυτόχθονος νόσος από τη χώρα από τη δεκαετία του 1970, εντούτοις εμφανίζονται εισαγόμενα κρούσματα σε ταξιδιώτες.

Για αυτά, όπως εξηγεί οδρ Μιχαηλάκης, η περιφέρεια Αττικής εφαρμόζει ειδικό πρόγραμμα που αφορά μόνο αυτά τα είδη κουνουπιών και με την κατ’ εξαίρεση ειδικών εφαρμογών από αέρος προκειμένου να διατηρείται ο πληθυσμός των ανωφελών σχεδόν μηδενικός και να αποφευχθεί η μετάδοση της ελονοσίας.

Το Aedes aegypti και οι επιπτώσεις του

Παράλληλα ο δρ Μιχαηλάκης αναφέρεται και σε ένα ακόμη είδος κουνουπιού που έχει εμφανιστεί σε γειτονικές χώρες, το Aedes aegypti (γνωστό και ως κουνούπι του κίτρινου πυρετού, το οποίο έχει ημερήσια δραστηριότητα).

Αν και δεν έχει βρεθεί σήμερα στην Ελλάδα, όπως εξηγεί αποτελεί ένα είδος των τροπικών περιοχών που θα μπορούσε δυνητικά να εγκατασταθεί σε θερμά κλίματα. Το είδος αυτό συναντάται ήδη στην Κύπρο, στα σύνορα Τουρκίας με Γεωργία και στην Αίγυπτο.

Για το λόγο αυτό, έχει εκδοθεί ΦΕΚ προκειμένου να ληφθούν προληπτικά μέτρα τα οποία δίνουν έμφαση σε αεροσκάφη που προέρχονται από χώρες ή περιοχές υψηλού κινδύνου.

Το κείμενο αφορά όλα τα πτητικά μέσα (επιβατικά, εμπορευματικά, πολιτικά και στρατιωτικά) που αναχωρούν ή κάνουν ενδιάμεση στάση σε τέτοιες περιοχές, με βάση μια ενημερωμένη λίστα του Υπουργείου Υγείας.

Ειδικότερα, ορίζονται διαδικασίες, όπως ο υπολειμματικός ψεκασμός (residual spraying) σε εσωτερικές επιφάνειες του αεροσκάφους ή χρήση αερολυμάτων (aerosol sprays).

«Ζητάμε από κάθε αεροπλάνο που έρχεται από χώρα που υπάρχει επίσημα καταγεγραμμένο ότι είναι εγκατεστημένο αυτό το κουνούπι, να γίνονται οι απαραίτητες εφαρμογές βιοκτόνων πριν προσγειωθεί στη χώρα μας.

Και το ΦΕΚ είναι πολύ αυστηρό. Δηλαδή, σε περίπτωση που δεν έχει πραγματοποιηθεί δεν επιτρέπει την αποβίβαση των επιβατών. Περάσαμε σε ένα άλλο στάδιο της πρόληψης και δεν θέλουμε να έρθουν νέα είδη. Ειδικά το Aedes aegypti που αποτελεί πρωτεύοντα διαβιβαστή του Δαγκείου πυρετού», σημειώνει ο δρ Μιχαηλάκης.

Μια αλυσίδα που πρέπει να λειτουργήσει

Για τον ερευνητή/εντομολόγο του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου, η αντιμετώπιση της νέας πραγματικότητας απαιτεί συνεργασία σε όλα τα επίπεδα. «Το κράτος, η αυτοδιοίκηση και ο πολίτης είναι μια αλυσίδα. Αν ένας κρίκος δεν λειτουργήσει, το αποτέλεσμα χάνεται».

Όπως υπογραμμίζει οι δήμοι και οι περιφέρειες θα χρειαστεί να επιμηκύνουν τις περιόδους όπου λαμβάνουν μέτρα για την καταπολέμησή των κουνουπιών.

«Επιχειρησιακά πρέπει να προσαρμοστούμε κι εμείς γρήγορα, όπως προσαρμόστηκαν τα έντομα. Αυτό που ”φωνάζουμε” και δυστυχώς ακόμα δεν έχει γίνει πλήρως πράξη είναι ότι όλο αυτό μας αναγκάζει να ενημερώσουμε τον πολίτη και να τον εκπαιδεύσουμε, πόρτα-πόρτα.

Θα πρέπει οι δήμοι να μπουν στα σπίτια να βοηθήσουν τους πολίτες γιατί τα κουνούπια δεν καταλαβαίνουν από σύνορα και ιδιοκτησίες. Μπορεί να κάνει το καλύτερο πρόγραμμα ένας δήμος, στα φρεάτιά του, στα ρέματα, αλλά κάποιοι πολίτες μαζεύοντας κάποια σκουπίδια, ή κρατώντας λίγα νερά να συμβάλουν στις προϋποθέσεις αναπαραγωγής τους.

Οπότε θέλει μία καλύτερη και ταυτόχρονη προσέγγιση του θέματος. Αν κάποιος από αυτή την αλυσίδα, πολίτης, περιφέρειες, δήμοι, δεν κάνει σωστά τη δουλειά του, δεν θα φανεί και το έργο του επόμενου.

Στην Ελλάδα αυτό είναι το δύσκολο, καθώς δεν έχουμε μάθει να συνεργαζόμαστε σε κανένα επίπεδο, δυστυχώς. Όταν ξαφνικά βλέπουμε χώρες, που είναι αφιλόξενες για έντομα, ξαφνικά να καταγράφονται νέες αποικίες κουνουπιών, φανταστείτε τι μπορεί να συμβεί στη Μεσόγειο…», σημειώνει δρ Μιχαηλάκης.

Καθώς πέφτει η νύχτα, ο χώρος συσκευασίας σε μία βιομηχανία παραγωγής ηλεκτρικών συσκευών κατά των κουνουπιών στην πόλη Τζινχουά στην επαρχία Τσετσιάνγκ στα ανατολικά της Κίνας εξακολουθεί να βρίσκεται σε πλήρη λειτουργία.

Οι εργαζόμενοι στη γραμμή παραγωγής πακετάρουν προσεχτικά σε κουτιά, ηλεκτρικές παγίδες κουνουπιών, με οδηγίες στα κορεατικά, στα αγγλικά, αλλά και σε άλλες γλώσσες, πριν τη φόρτωσή τους στα φορτηγά.

Οι καλοκαιρινές υψηλές θερμοκρασίες σε αρκετά μέρη του κόσμου αυξάνουν τη ζήτηση για προϊόντα που σχετίζονται με την καταπολέμηση των κουνουπιών, με αποτέλεσμα οι εντομοπαγίδες των κουνουπιών, τα αρωματικά σπιράλ, αλλά και τα βραχιόλια κατά των κουνουπιών κινεζικής παραγωγής (made in China), να εξελίσσονται σε προϊόντα με αυξητική πορεία πωλήσεων παγκοσμίως.

Στο σχετικό αίτημα, που υποβλήθηκε σήμερα στη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας (Διεύθυνση Σχεδιασμού και Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών), με κοινοποίηση στον Περιφερειάρχη Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης και την Αυτοτελή Διεύθυνση Πολιτικής Προστασίας της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, αναφέρεται -μεταξύ άλλων- ότι «επί σειρά ετών η περιοχή του Δήμου Νέστου αντιμετωπίζει το μείζον πρόβλημα εμφάνισης κουνουπιών, η ύπαρξη των οποίων θέτει σε εκτεταμένο κίνδυνο τη ζωή και την υγεία των κατοίκων της περιοχής καθώς και των επισκεπτών».

Παράλληλα επισημαίνεται ότι το πρόβλημα είναι ευρέως γνωστό, όμως η κατάσταση δεν έχει εξομαλυνθεί, ενώ στις κύριες αιτίες εμφάνισης των κουνουπιών περιλαμβάνονται η ύπαρξη λίμνης, μεγάλου αριθμού ελών και στάσιμων νερών, οι κλιματικές αλλαγές και οι αυξημένες θερμοκρασίες το καλοκαίρι και η ύπαρξη χιλιάδων στρεμμάτων ορυζώνων και ενός γηρασμένου αρδευτικού δικτύου με πολλές διαρροές.

«Παρά τις εκτεταμένες προσπάθειες της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης με την πραγματοποίηση ψεκασμών στο Δήμο μας […] τούτο δεν έχει αποφέρει τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Η τεχνική της προνυμφοκτονίας, η οποία έχει χρησιμοποιηθεί, έχει αποτύχει», τονίζεται στο αίτημα, ενώ υπογραμμίζεται ότι η εμφάνιση σμηνών κουνουπιών, με ημερομηνία έξαρσης του φαινομένου στις 7 Ιουλίου, αποτελεί δημόσιο κίνδυνο για την υγεία των πολιτών και των επισκεπτών, δεδομένου και του κινδύνου μετάδοσης ασθενειών μέσω των κουνουπιών. Στο πλαίσιο αυτό ζητείται να κηρυχθεί ο δήμος σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης πολιτικής προστασίας, προκειμένου να υλοποιηθούν έργα και δράσεις διαχείρισης και αντιμετώπισης της μαζικής εμφάνισης κουνουπιών.

Ο δήμαρχος Νέστου Σάββας Μιχαηλίδης, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, δήλωσε ότι η έγκριση του αιτήματος είναι ο μόνος τρόπος να υπάρξει άμεσα μια παρέμβαση, έκανε λόγο για πολύ δύσκολη κατάσταση και σημείωσε: «Όποιος νομίζει ότι δεν είναι έτσι, αν θέλει μπορεί να επισκεφθεί την περιοχή για να δούμε τι αντοχές έχει τις βραδινές ώρες».

Από την πλευρά του, ο θεματικός αντιπεριφερειάρχης Πολιτικής Προστασίας, Επιπτώσεων Κλιματικής Αλλαγής, Υποδομών και Έργων της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Κωνσταντίνος Βενετίδης, επισήμανε, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ότι διαπιστώθηκε πως κουνούπι που εντοπίστηκε στις παγίδες στο χωριό Αγίασμα του Δήμου Νέστου ήταν θετικό στον ιό του Δυτικού Νείλου. Παράλληλα, σημείωσε ότι το τελευταίο δεκαπενθήμερο υπάρχει έντονο πρόβλημα με τα κουνούπια στην περιοχή του Έβρου που γειτνιάζει με την Τουρκία, όπου βρίσκονται εξακόσιες χιλιάδες στρέμματα ορυζώνες και εκεί δεν γίνονται ψεκασμοί. «Τα κουνούπια δεν χρειάζονται διαβατήριο για να μετακινούνται», τόνισε χαρακτηριστικά. Σε κάθε περίπτωση διαβεβαίωσε ότι η Περιφέρεια θα εξετάσει πώς μπορεί να στηρίξει το αίτημα του Δήμου Νέστου.

Ο διευθυντής Δημόσιας Υγείας της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Λουκάς Γεωργίου διευκρίνισε ότι μετά από αίτημα της Περιφέρειας, λόγω της κατάστασης που έχει διαμορφωθεί, δόθηκε από το αρμόδιο υπουργείο ειδική άδεια για ακμαιοκτονίες κουνουπιών στον Έβρο από εδάφους ή αέρος και για μία εφαρμογή ακμαιοκτονίας από εδάφους στο Αγίασμα του Δήμου Νέστου.

Σε δηλώσεις του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, σημείωσε ότι η διαδικασία καταπολέμησης των κουνουπιών εξελίσσεται ικανοποιητικά, τα συνεργεία βρίσκονται σε πλήρη ανάπτυξη με όλα τα απαραίτητα επίγεια και εναέρια μέσα, ενώ διαφορά σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές παρατηρείται μόνο στον Έβρο και σε κάποιες άλλες συγκεκριμένες περιοχές.

Η ειδικευμένη νοσοκόμα Miki Rai, δημοσίευσε ένα βίντεο στο Instagram εξηγώντας την επιστήμη πίσω από την πιθανότητα να δαγκωθείτε, και έχει ήδη συγκεντρώσει πάνω από 50.000 likes. Σε αυτό ρωτά: «Νιώθεις ότι σε δαγκώνουν τα κουνούπια περισσότερο από τον μέσο άνθρωπο;» πριν προσθέσει: «Θα σας πω γιατί μπορεί να συμβαίνει αυτό».

Ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες αποτελούν ένα από τα πιο ανεπιθύμητα έντομα. Υπάρχουν συνολικά πάνω από 3.500 διαφορετικά είδη, όμως μόνο κάποια από αυτά τσιμπούν τους ανθρώπους!

Με ποιον τρόπο, όμως, επιλέγουν το ποιον θα τσιμπήσουν; Πώς γίνεται κάποια άτομα να έλκουν τα κουνούπια, ενώ άλλα όχι;

Υπάρχουν συγκεκριμένοι λόγοι, με βάση τους οποίους επιλέγουν το επόμενο “θύμα” τους και σχετίζονται με διάφορες αιτίες. Μελέτες, μάλιστα, αποδεικνύουν ότι το 20% των ανθρώπων είναι περισσότερο επιθυμητό από τα κουνούπια.

Οι τρεις βασικοί λόγοι

Ομάδα αίματος: “Στα κουνούπια αρέσει περισσότερο ο τύπος Ο [αίματος]. Επομένως, αν έχετε αίμα τύπου Ο, συγχαρητήρια, είστε στην τυχερή ομάδα», λένε κάποιοι ειδικοί. Μια μελέτη διαπίστωσε ότι η πιθανότητα να επιτεθούν κουνούπια σε άτομα με ομάδα αίματος Ο ήταν 83,3% έναντι της πιθανότητας να επιλέξουν άτομο με αίμα τύπου Α, που ήταν 46,5%. Έτσι, ενώ η ομάδα αίματος σας δεν θα σας εμποδίσει να σας δαγκώσουν, το να έχετε Τύπο Ο το κάνει πιο πιθανό.

Εκπνέετε περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα: «Έτσι υποτίθεται ότι μας βρίσκουν τα κουνούπια. Όσο μεγαλύτερος είσαι, τόσο περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα απελευθερώνεις, κι αυτό σε θέτει σε κίνδυνο. Επίσης, εκπνέετε περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα μετά από μια προπόνηση ή όταν είστε έγκυος, επομένως μπορεί να είστε πιο ευαίσθητοι στα τσιμπήματα». Ενώ οι άνθρωποι δεν μπορούν να μυρίσουν το διοξείδιο του άνθρακα, τα κουνούπια μπορούν και από μεγάλη απόσταση. Είναι το κύριο σήμα που τους βοηθά να αποκτήσουν έναν ανθρώπινο στόχο.

Φοράς ρούχα με λάθος χρώμα: «Μελέτες δείχνουν ότι τα κουνούπια έλκονται στην πραγματικότητα περισσότερο από τα σκουρόχρωμα ρούχα – ειδικά το κόκκινο, το πορτοκαλί και το μαύρο, επομένως η χρήση ανοιχτόχρωμων ρούχων μπορεί να βοηθήσει», εξήγησε ο Miki. Μια μελέτη του 2022 έδειξε ότι μόλις ανιχνεύθηκε CO2 (όλοι οι άνθρωποι εκπέμπουν διοξείδιο του άνθρακα), τέσσερα χρώματα ήταν πιο ελκυστικά για τα κουνούπια. Το κόκκινο και το πορτοκαλί καταγράφηκαν ιδιαίτερα, κάτι που οι επιστήμονες συσχετίζουν με το χρώμα του ανθρώπινου δέρματος που έχει τα ίδια μήκη κύματος. Το μαύρο και το κυανό κατέλαβαν επίσης υψηλή θέση. Οι επιστήμονες εικάζουν ότι τα κουνούπια αισθάνονται πιο άνετα με πιο σκούρα χρώματα καθώς ταιριάζει με το περιβάλλον που προτιμούν (σκιές, ζούγκλες κ.λπ.). Τα φωτεινά περιβάλλοντα είναι όπου τα κουνούπια διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο να πεθάνουν από αφυδάτωση.

Φταίει η…μπύρα

Επιπλέον, πολλές μελέτες έχουν επίσης δείξει ότι οι υψηλές θερμοκρασίες, ο ιδρώτας και ακόμη και ορισμένα τρόφιμα που τρώμε μπορούν να μας κάνουν πιο επιθυμητούς. Οι άνθρωποι που κατανάλωναν μπύρα ή μπανάνες διαπιστώθηκε ότι προσελκύουν περισσότερα κουνούπια.

Ωστόσο, ακόμη και εκείνοι που δεν έχουν κανέναν ή λίγους από τους παραπάνω παράγοντες, μπορούν να δαγκωθούν. Αλλά, αν είστε μαγνήτης για τα κουνούπια, τουλάχιστον ίσως να είστε πιο κοντά στο να καταλάβετε γιατί.

Μόνο στην Αττική έχουν τοποθετηθεί 85 παγίδες, με τα κουνούπια που πιάνονται να ελέγχονται επιδημιολογικά στον ΕΟΔΥ. Η Περιφέρεια ψεκάζει κάθε δεκαπέντε ημέρες για να εξοντώνει τις προνύμφες.

«Τα κουνούπια ελέγχονται όλα για τη λοίμωξη από τον ιό του Δυτικού Νείλου σαν ένα σύστημα έγκαιρης ειδοποίησης που κατευθύνει άμεσα δράσεις εντατικοποίησης ψεκασμών στην περιοχή την ενημέρωση του κόσμου», σημείωσε η Δρ. Δανάη Περβανίδου από τη Διεύθυνση Επιδημιολογικής Επιτήρησης, μιλώντας στην ΕΡΤ.

«Οι ήπιες συνθήκες που παρατηρήθηκαν το φετινό χειμώνα ευνόησαν τη συνεχόμενη δραστηριότητά τους και σε ορισμένες περιπτώσεις και την παρουσία μεγάλων πληθυσμών. Βρισκόμαστε σε επαγρύπνηση ειδικά για τη δημόσια υγεία. Ο τίγρης συνδέεται πάρα πολύ με το δάγκειο πυρετό, αυτό μας δημιουργεί ένα πονοκέφαλο και μια πρόκληση στη δημόσια Υγεία», επεσήμανε ο Ερευνητής Εντομολόγος στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, Αντώνης Μιχαηλίδης.

«Αυτό που φοβόμαστε, είναι το αιγυπτιακοί κουνούπι ένα κουνούπι που εμφανίστηκε στην Κύπρο. Μας έχει πλησιάσει πολύ. Το κουνούπι αυτό μεταδίδει τα πάντα, Ζίκα, Τσικουκούγια, ιό Δυτικού Νείλου, ελονοσία και αν περάσει στη χώρα, θα έχουμε ως διαβιβαστή αυτών των ειδών και το καινούργιο κουνούπι και το κουνούπι – τίγρης» τόνισε η Προϊσταμένη Δημόσιας Υγείας της Περιφέρειας Αττικής, Άννα Μεγάλου.

• Ακόμη και ένα πιατάκι γλάστρας όπου έχει μείνει λίγο στάσιμο νερό, μπορεί να γίνει εστία αναπαραγωγής επικίνδυνων κουνουπιών.

«Τα κουνούπια κάνουν πάρτι στο στάσιμο νερό. Τους αρέσει να γεννούν τα αυγά τους εκεί. Οι Δήμοι πρέπει να προσέξουν πάρα πολύ τις εστίες με στάσιμα νερά. Υπάρχουν κάποιες φορές σιντριβάνια που δεν τα λειτουργούν, όμως, είναι μία εστία για τα κουνούπια», σημείωσε η Αντιπεριφερειάρχης Β. Τομέα Αττικής, Λουκία Κεφαλογιάννη.

• Μία μέθοδος που εφαρμόζεται στην Ελλάδα από την Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας είναι η στείρωση αρσενικών κουνουπιών – τίγρη με μικρές δόσεις ακτινοβολίας και στη συνέχεια, η απελευθέρωση στο περιβάλλον.

«Στειρωμένα αρσενικά τα οποία δεν τσιμπούν τον άνθρωπο όταν θα βρεθούν έξω, στο πεδίο, με τα άγρια θηλυκά, το αποτέλεσμα θα είναι μη γόνιμα αυγά», ανέφερε ο Ερευνητής Εντομολόγος στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, Αντώνης Μιχαηλάκης. Με αυτή την τεχνική, επιτυγχάνεται η σημαντική μείωση του πληθυσμού.

«Στην Περιφέρεια Θεσσαλίας το τελευταίο εικοσιτετράωρο καταμετρήθηκαν 1.220 προσελεύσεις στα ΤΕΠ των υπό επιτήρηση μονάδων υγείας. Από αυτές, οι 37 έχουν καταγραφεί ως λοιμώξεις του γαστρεντερικού συστήματος και 110 ως λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος. Από τους ελέγχους που διενεργήθηκαν, οι 37 είχαν θετικό έλεγχο για κορονοϊό. Η αναλογική νοσηρότητα της γαστρεντερίτιδας παραμένει σε χαμηλότερο επίπεδο από το αναμενόμενο.

Παρατηρείται αύξηση της αναλογικής νοσηρότητας των λοιμώξεων του αναπνευστικού συστήματος, η οποία όμως βρίσκεται υπό παρακολούθηση. Ωστόσο παραμένει κάτω από το όριο ειδοποίησης και τα περιστατικά δεν φαίνεται να προέρχονται από την ίδια περιοχή. Συνολικά λοιπόν, το τελευταίο εικοσιτετράωρο κατεγράφησαν 5 νέες νοσηλείες λόγω γαστρεντερίτιδας και 20 νέες νοσηλείες λόγω λοίμωξης του αναπνευστικού συστήματος. »Παρατηρείται μία αύξηση των εισαγωγών των περιστατικών με λοίμωξη του αναπνευστικού, η οποία όμως βρίσκεται υπό παρακολούθηση, ωστόσο εξακολουθεί να παραμένει κάτω από το όριο ειδοποίησης», όπως ανέφερε ο κ. Σερέτη.

Συμπλήρωσε ότι «όσον αφορά τώρα τα κρούσματα της λεπτοσπείρωσης σήμερα 6 Οκτωβρίου του 2023 έως τις 8 το πρωί δεν διαγνώστηκαν νέα επιβεβαιωμένα κρούσματα λεπτοσπείρωσης. Επομένως, συνολικά έχουν επιβεβαιωθεί μέχρι τώρα εργαστηριακά 18 κρούσματα λεπτοσπείρωσης, εκ των οποίων, όπως έχει ήδη αναφερθεί, ένας ασθενής έχει καταλήξει και τρεις νοσηλεύονται. Βρίσκονται δε υπό διερεύνηση 31 περιστατικά. Θα πρέπει όμως να υπενθυμίσουμε ότι η βασική πρόληψη της λεπτοσπείρωσης είναι η αποφυγή της έκθεσης σε αυτή».

Το νερό στη Θεσσαλία

Σχετικά με το δίκτυο ελέγχου της υδροδότησης στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, ο κ. Σερέτης τόνισε ότι «μέχρι σήμερα στις 8 το πρωί έχουν πραγματοποιηθεί 1.523 λήψεις δειγμάτων. Οι αλλαγές οι οποίες παρουσιάζονται σήμερα είναι στον Δήμο του Νοτίου Πηλίου το νερό κρίνεται κατάλληλο για τις τοπικές κοινότητες Μετοχίου και Συκής. Στον Δήμο Καρδίτσας το νερό κρίνεται κατάλληλο για την τοπική κοινότητα Καταφυγίου. Στον Δήμο Αγιάς το νερό κρίνεται κατάλληλο για τις τοπικές κοινότητες Παλαιοπύργου και Ομολίου. Στον Δήμο Πύλης το νερό κρίνεται κατάλληλο για την τοπική κοινότητα Λυγαριάς.

Τέλος, στον Δήμο Μετεώρων το νερό κρίνεται κατάλληλο για τον οικισμό Ελάφι Καστανιάς. Εκτός από τις αλλαγές στους Δήμους Νοτίου Πηλίου, Καρδίτσας, Αγιάς, Πύλης και Μετεώρων με τις σημειώσεις που επισημάνθηκαν δεν υπάρχουν αλλαγές στα δίκτυα ύδρευσης και ισχύουν όσα έχουν αναφερθεί σε προηγούμενη ενημέρωση. Όσον αφορά τώρα στο δίκτυο ποιότητας υδάτων κολύμβησης, έχουν πραγματοποιηθεί 42 λήψεις δειγμάτων από τα ύδατα ακτών κολύμβησης και θα ακολουθήσει τη Δευτέρα 9/10/ 2023 ειδική ενημέρωση».

Σήμερα δεν κατεγράφησαν νέα κρούσματα λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου. «Συνολικά, μετά την έναρξη των πλημμυρικών φαινομένων έχουν καταγραφεί δέκα κρούσματα λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου με έναρξη συμπτωμάτων ή θετική δειγματοληψία μετά από τις 5 Σεπτεμβρίου του 2023» τόνισε ο κ. Σερέτης και πρόσθεσε ότι «η καταγραφή εξάλλου, των κρουσμάτων της λοίμωξης εντός του Σεπτεμβρίου και του Οκτωβρίου είναι αναμενόμενη και δεν παρατηρήθηκε επί του παρόντος κάποια ιδιαίτερη ανησυχητική αύξηση του αριθμού των κρουσμάτων στις πληγείσες περιοχές, δεδομένου ότι δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στις περιοχές της Θεσσαλίας ήταν ένα από τα επίκεντρα της κυκλοφορίας του ιού και πριν από τις πλημμύρες. Μπορούμε να πούμε λοιπόν, ότι από τις αρχές του Ιουλίου ως και τις αρχές Σεπτεμβρίου έχουν καταγραφεί 50 κρούσματα».

Ακόμα ανέφερε ότι «προληπτικά έχει κλείσει μία ζώνη παραγωγής οστράκων στην Πιερία, που βρίσκεται κοντά προς τις εκβολές του Πηνειού, χωρίς όμως να γειτνιάζει με αυτές. Μέχρι σήμερα έχουν ληφθεί συνολικά 22 δείγματα σάρκας οστράκων από τις περιοχές που μπορεί να επηρεαστούν από τα νερά του Πηνειού. Όλα τα δείγματα ελέγχθηκαν και το αρχειακό υλικό ήταν όλα συμμορφωμένοι με τις προδιαγραφές οι οποίες υπάρχουν. Όπως έχει ήδη αναφερθεί σχετικά με τα αλιεύματα, η σάρκα των ψαριών είναι απαλλαγμένη από μικροοργανισμούς όσο το ψάρι είναι ζωντανό. Ως εκ τούτου, δεν συντρέχει κανένας λόγος απαγόρευσης της αλιείας και ανησυχίας για την ασφάλεια του τροφίμου και την κατανάλωσή του».

Σε σημερινή συνέντευξη Τύπου, το ECDC προειδοποίησε ότι υπάρχει αυξανόμενος κίνδυνος εμφάνισης κάποιων ασθενειών που μεταδίδονται με το τσίμπημα κουνουπιού στην περιοχή της Ευρώπης –ανάμεσά τους ο δάγκειος πυρετός, ο ιός Ζίκα, ο ιός Τσικουνγκούνια και ο ιός του Δυτικού Νείλου, γεγονός που συνδέεται με την κλιματική αλλαγή και την αύξηση των κουνουπιών που είναι φορείς των ιών.

“Αν αυτό συνεχιστεί μπορούμε να περιμένουμε ότι θα δούμε περισσότερα κρούσματα και πιθανόν θανάτους από ασθένειες όπως ο δάγκειος πυρετός, ο ιός Τσικουνγκούνια και ο ιός του Δυτικού Νείλου”, λέει η Αντρέα Αμόν, διευθύντρια του ECDC.

“Οι προσπάθειες θα πρέπει να επικεντρωθούν στους τρόπους ελέγχου των πληθυσμών των κουνουπιών, στην ενίσχυση της παρακολούθησης και στην αύξηση των προσωπικών προστατευτικών μέτρων”, λέει.

Σύμφωνα με την υπηρεσία, το κουνούπι τίγρης (Aedes albopictus), το οποίο μεταφέρει τον ιό Τσικουνγκούνια, τον κίτρινο πυρετό και τον δάγκειο πυρετό, κινείται βορειότερα και δυτικά στην Ευρώπη.

Το κουνούπι τίγρης εντοπίστηκε τον περασμένο χρόνο στην Κύπρο και πιθανόν να κάνει και νέες επιδρομές, προστίθεται.

Ενώ τα ποσοστά κάποιων νόσων μεταδιδόμενων από τα κουνούπια στην Ευρώπη δεν έχουν αυξηθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια ή ακόμη και έχουν μειωθεί λίγο (π.χ του ιού Ζίκα και της ελονοσίας), τα ποσοστά άλλων–όπως ο δάγκειος πυρετός–έχουν αυξηθεί “εντυπωσιακά”, προσθέτει το ECDC.

Τα ποσοστά του δάγκειου πυρετού αυξάνονται παγκοσμίως. Αυτό τον χρόνο η νόσος εντοπίστηκε για πρώη φορά στην πρωτεύουσα του Σουδάν και πρόσφατα το Περού κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης στις περισσότερες περιοχές εξαιτίας της αύξησης των κρουσμάτων.

Χθες, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποίησε για το ενδεχόμενο περαιέρω αύξησης των μολύνσεων εξαιτίας του κλιματικού φαινομένου Ελ Νίνιο που επηρέαζει τα καιρικά φαινόμενα παγκοσμίως.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Μπαίνει σε καραντίνα η Μαδρίτη

Η απάντηση είναι… αρνητική.

Τα κουνούπια και γενικότερα τα αρθρόποδα ενοχοποιούνται ως φορείς διαφόρων ιών (όπως ο Ζίκα, του Δυτικού Νείλου και άλλοι), καθώς επίσης βακτηρίων και παρασίτων, μεταδίδοντας έτσι νόσους τόσο μεταξύ των ζώων όσο και μεταξύ των ανθρώπων. Όμως τα εργαστηριακά πειράματα που έκαναν ερευνητές του Πολιτειακού Πανεπιστημίου του Κάνσας, σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι στην περίπτωση του κορονοϊού δεν υπάρχει ανάλογος κίνδυνος.

Οι επιστήμονες, οι οποίοι έκαναν τη σχετική προδημοσίευση στο bioRxiv (δεν έχει υπάρξει ακόμη κανονική επιστημονική δημοσίευση), επέτρεψαν σε αρκετά είδη κουνουπιών και άλλων εντόμων που τσιμπάνε τους ανθρώπους, να τραφούν με αίμα, το οποίο περιείχε τον κορονοϊό. Διαπιστώθηκε ότι ο SARS-CoV-2 δεν μπορούσε να επιβιώσει και να αναπαραχθεί μέσα στα κουνούπια και στα άλλα έντομα.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ειδικά, όπως τόνισε, από στοιχεία χωρών όπου έχει κάνει το πρώτο του “κύμα” ο κορονοϊός και όπου υπάρχει παρουσία κουνουπιών. “Αυτό είναι κάτι θετικό”, σχολίασε ο λοιμωξιολόγος και εκπρόσωπος του υπουργείου Υγείας για τον κοροναϊό.

Σχετικά με το καλοκαίρι και το αν θα βοηθήσουν οι σίτες στα παράθυρα, τόνισε ότι ο καλός αερισμός θα είναι σημαντική παράμετρος στον περιορισμό της διασποράς του ιού και φυσικά οι σίτες θα παίξουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση ενδεχόμενων κρουσμάτων από τον ιό του δυτικού Νείλου, “τα οποία αναμένουμε να εμφανιστούν την περίοδο του καλοκαιριού”. “Θα πρέπει να είμαστε σε επαγρύπνηση και γι’ αυτόν τον ιό”, συμπλήρωσε ο κ. Τσιόδρας.