Παρόλο που η πρόθεση των ΗΑΕ να αντλήσουν πετρέλαιο πέρα από τις καθορισμένες ποσοστώσεις παραμένει προσώρας θεωρητική λόγω του αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ, οι αναλυτές προειδοποιούν για έναν επερχόμενο «μεταπολεμικό πόλεμο τιμών» ανάμεσα στις δύο μεγάλες δυνάμεις του Κόλπου.

Η Σαουδική Αραβία αναμένεται να απαντήσει επιθετικά στην αμφισβήτηση της εξουσίας της, διεκδικώντας μερίδιο αγοράς στην Ασία και την Ευρώπη μέσω εκπτώσεων, σε μια προσπάθεια να «δώσει ένα μάθημα» στα Εμιράτα.

Αυτός ο ανταγωνισμός θα μπορούσε να οδηγήσει σε ταχεία αποπληθωρισμό των τιμών μόλις ομαλοποιηθεί η ροή μέσω του Ορμούζ, θυμίζοντας τις μεγάλες κρίσεις της δεκαετίας του 1980 και του 2014, οι οποίες συνοδεύτηκαν από μαζικές απώλειες θέσεων εργασίας και πολιτική αστάθεια στις πετρελαιοπαραγωγούς χώρες.

Ταυτόχρονα, ο περιορισμός των εξαγωγών από τον Κόλπο λόγω της σύρραξης ανοίγει τον δρόμο για νέους ανταγωνιστές από την Αμερική, όπως οι ΗΠΑ, η Βραζιλία και η Γουιάνα, να ενισχύσουν τη θέση τους στην παγκόσμια αγορά.

Σε ένα περιβάλλον όπου οι οικονομίες επιταχύνουν την απεξάρτησή τους από τα ορυκτά καύσιμα, η στρατηγική του ΟΠΕΚ για συλλογική αντίδραση στις διακυμάνσεις της προσφοράς και της ζήτησης φαίνεται να καταρρέει.

Η απώλεια της αξιοπιστίας του οργανισμού, που ήδη είχε δώσει δείγματα διάλυσης κατά τη διάρκεια της πανδημίας και της προηγούμενης κόντρας με τη Ρωσία, καθιστά πλέον τη διαχείριση των τιμών μια εξαιρετικά δύσκολη εξίσωση, με απρόβλεπτες οικονομικές συνέπειες για το μέλλον.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ απείλησε με επιθέσεις κατά ιρανικών ενεργειακών υποδομών, επιχειρώντας να πιέσει την Τεχεράνη να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις. Σε απάντηση, η Τεχεράνη συνέχισε τις επιθέσεις στην ευρύτερη περιοχή και ενίσχυσε τον έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ.

Σημειώνεται ότι την Παρασκευή, διυλιστήριο πετρελαίου στο Κουβέιτ και έργο φυσικού αερίου στο Άμπου Ντάμπι τυλίχθηκαν στις φλόγες έπειτα από επιθέσεις.

Σύμφωνα με το Bloomberg, ορισμένες από τις σημαντικότερες ενεργειακές εγκαταστάσεις της Μέσης Ανατολής έχουν πληγεί ή έχει διαταραχθεί η λειτουργία τους κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, ενώ κάποιες που επλήγησαν έχουν επαναλειτουργήσει μετά από προσωρινή διακοπή. Ωστόσο, η επιχειρησιακή κατάσταση άλλων παραμένει ασαφής.

Οι σημαντικότερες ενεργειακές εγκαταστάσεις της Μ. Ανατολής, σύμφωνα με το Bloomberg

Διυλιστήρια πετρελαίου

• Ρουβάις, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
• Ρας Τανούρα, Σαουδική Αραβία
• Σάμρεφ (Samref), Σαουδική Αραβία
• Bapco Energies, Μπαχρέιν
• Μίνα αλ-Αχμάντι, Κουβέιτ
• Μίνα Αμπντάλα, Κουβέιτ
• Λανάζ, Ιράκ

Εγκαταστάσεις φυσικού αερίου

• Ρας Λαφάν, Κατάρ
• Χαμπσάν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
• South Pars, Ιράν
• Ισφαχάν, Ιράν
• Σαχ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
• Νησί Das (Das Island LNG), Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα

Πετρελαιοπηγές

• Ματζνούν, Ιράκ
• Σάιμπα (Shaybah), Σαουδική Αραβία

Πυρηνικές εγκαταστάσεις

Μπουσέρ, Ιράν

Μονάδες αλουμινίου

• Αλ Ταουίλα, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
• Alba, Μπαχρέιν
• Mobarakeh, Ιράν

Λιμάνια

• Γιανμπού, Σαουδική Αραβία
• Φουτζάιρα, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
• Τζεμπέλ Αλί, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
• Σοχάρ, Ομάν
• Μίνα Αλ Φαχάλ, Ομάν
• Σαλαλά, Ομάν
• Χαλίφα Μπιν Σαλμάν, Μπαχρέιν
• Σαχίντ Χαγκανί, Ιράν

Όπως τόνισε, η γεωπολιτική ένταση συνιστά «ένα πρόσθετο αρνητικό σοκ προσφοράς», το οποίο, εάν διατηρηθεί ή διευρυνθεί γεωγραφικά, μπορεί να επιφέρει σοβαρές επιπτώσεις στη μακροοικονομική σταθερότητα. Υπογράμμισε ότι τέτοιες περίοδοι κρίσεων συνοδεύονται συνήθως από ενεργειακές αναταράξεις, δημοσιονομικές πιέσεις και αυξημένη αβεβαιότητα, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνετή δημοσιονομική πολιτική και τον στενό συντονισμό σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Συνδέοντας τη σημερινή συγκυρία με την ελληνική εμπειρία, ο κ. Στουρνάρας επισήμανε ότι η κρίση χρέους ανέδειξε την ανάγκη για βαθιές και διατηρήσιμες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, πέρα από τα κριτήρια ονομαστικής σύγκλισης που προέβλεπε το πλαίσιο του Μάαστριχτ. Όπως εξήγησε, πριν από την κρίση, η Ελλάδα κατέγραψε ταχεία αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, χωρίς όμως αντίστοιχη βελτίωση στη θεσμική αποτελεσματικότητα, την παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος, ενώ τα δημοσιονομικά ελλείμματα παρέμεναν σε υψηλά επίπεδα.

Η κρίση, σύμφωνα με τον ίδιο, ξεκίνησε ως κρίση δημόσιου χρέους και στη συνέχεια μεταδόθηκε στο τραπεζικό σύστημα, επιδεινώνοντας τις μακροοικονομικές ανισορροπίες. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η αδυναμία αντιμετώπισης χρόνιων διαρθρωτικών προβλημάτων κατά την προ κρίσης περίοδο, όπως η αναποτελεσματική δημόσια διοίκηση και η εκτεταμένη φοροδιαφυγή.

Αναφερόμενος στα προγράμματα οικονομικής προσαρμογής που εφαρμόστηκαν από το 2010, σημείωσε ότι συνέβαλαν στη δημοσιονομική εξυγίανση και στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, επιτυγχάνοντας τη μετατροπή μεγάλων ελλειμμάτων σε πρωτογενή πλεονάσματα και τη σημαντική μείωση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών. Παράλληλα, υλοποιήθηκαν μεταρρυθμίσεις σε κρίσιμους τομείς, οδηγώντας σε σταδιακή αναδιάρθρωση του παραγωγικού μοντέλου.

Ωστόσο, δεν παρέλειψε να επισημάνει το υψηλό κοινωνικό και οικονομικό κόστος της προσαρμογής. Η ύφεση υπήρξε βαθιά και παρατεταμένη, με την απώλεια άνω του 25% του ΑΕΠ, σημαντική αύξηση της ανεργίας και επιδείνωση των κοινωνικών ανισοτήτων, ενώ καταγράφηκε και εκτεταμένη φυγή ανθρώπινου κεφαλαίου στο εξωτερικό.

Καταλήγοντας, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος υπογράμμισε ότι τα διδάγματα από την ελληνική κρίση παραμένουν κρίσιμα για την Ευρώπη στη σημερινή περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων, επισημαίνοντας την ανάγκη για ισορροπημένες πολιτικές που θα διασφαλίζουν τη σταθερότητα χωρίς να υπονομεύουν την ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή.

Παναγιώτης Δρίβας

Σύμφωνα με τους ειδικούς εφόσον η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση συνεχιστεί και οι εξαγωγές του Κόλπου παραμείνουν διαταραγμένες για εβδομάδες, η παγκόσμια οικονομία ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με μία από τις μεγαλύτερες ενεργειακές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών, με υψηλές τιμές, αναταράξεις στο εμπόριο και εντεινόμενες πληθωριστικές πιέσεις.

Οι ανησυχίες στις διεθνείς αγορές ενέργειας κλιμακώνονται, καθώς εντείνεται το σενάριο οι μεγάλες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου των χωρών του Κόλπου να προχωρήσουν σε επίκληση της ρήτρας «ανωτέρας βίας». Ήδη το Κατάρ, το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν έχουν ανακοινώσει αντίστοιχα μέτρα, εν μέσω της κλιμάκωσης του πολέμου στη Μέση Ανατολή και των προβλημάτων στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.

Η εξέλιξη αυτή εντείνει τους φόβους για ενδεχόμενη διακοπή σημαντικού μέρους των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Λίγες ημέρες πριν, ο Υπουργός Ενέργειας του Κατάρ και διευθύνων σύμβουλος της QatarEnergy, Saad Sherida Al‑Kaabi, προειδοποίησε ότι εάν ο πόλεμος παραταθεί για εβδομάδες, όλοι οι εξαγωγείς ενέργειας στον Κόλπο ενδέχεται να αναγκαστούν να κηρύξουν κατάσταση ανωτέρας βίας. Όπως ανέφερε, ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να εκτινάξει την τιμή του πετρελαίου έως και τα 150 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία.

Οι εξελίξεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς οι χώρες του Κόλπου αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της παγκόσμιας ενεργειακής παραγωγής. Διαθέτουν περίπου 32,7% των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου και παράγουν συνολικά σχεδόν 18 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 19% της παγκόσμιας ζήτησης, η οποία αγγίζει τα 99 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.

Το Κατάρ, παράλληλα, είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες, καλύπτοντας περίπου 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG. Οποιαδήποτε διαταραχή στις εξαγωγές του μπορεί επομένως να επηρεάσει άμεσα τις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Οι εξελίξεις υπογραμμίζουν πόσο ευάλωτη παραμένει η παγκόσμια οικονομία σε διαταραχές στον Περσικό Κόλπο, έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς κόμβους του πλανήτη

Η ρήτρα ανωτέρας βίας ενεργοποιείται στις διεθνείς συμβάσεις ενέργειας όταν προκύπτουν περιστάσεις εκτός ελέγχου – όπως πόλεμοι ή φυσικές καταστροφές – που καθιστούν αδύνατη ή επικίνδυνη την τήρηση των συμβατικών υποχρεώσεων. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι εταιρείες μπορούν να αναστείλουν προσωρινά τις παραδόσεις χωρίς να αντιμετωπίσουν νομικές κυρώσεις ή αποζημιώσεις.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει προσωρινή διακοπή ή σημαντική μείωση των εξαγωγών, έως ότου επανέλθουν οι συνθήκες ασφάλειας.

• Η QatarEnergy ανακοίνωσε ήδη τη διακοπή της παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου έπειτα από στρατιωτικές επιθέσεις σε εγκαταστάσεις της στις βιομηχανικές πόλεις Ras Laffan και Mesaieed.
• Παράλληλα, η Kuwait Petroleum Corporation κήρυξε επίσης κατάσταση ανωτέρας βίας στις πωλήσεις αργού πετρελαίου, μετά την επιβράδυνση της ναυτιλιακής κίνησης στα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με το Reuters, η παραγωγή μειώθηκε προληπτικά κατά περίπου 100.000 βαρέλια ημερησίως.
• Τη Δευτέρα, η Bapco Energies του Μπαχρέιν ανακοίνωσε επίσης κατάσταση ανωτέρας βίας στις δραστηριότητές της μετά από επίθεση που στόχευσε το συγκρότημα διύλισης πετρελαίου της εταιρείας.

Οι κινήσεις αυτές ενισχύουν τον φόβο ότι το φαινόμενο μπορεί να επεκταθεί και σε άλλους παραγωγούς της περιοχής εάν συνεχιστούν οι κίνδυνοι για τη ναυσιπλοΐα και τις ενεργειακές υποδομές.

Ο ειδικός σε θέματα ενέργειας Nihad Ismail εκτιμά ότι μια γενικευμένη επίκληση ανωτέρας βίας από τις χώρες του Κόλπου θα οδηγούσε σε προσωρινή διακοπή των προμηθειών μέχρι να αποκατασταθούν οι συνθήκες ασφαλείας.

Όπως σημειώνει, οι χώρες της περιοχής που εξάγουν περίπου 18 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως ενδέχεται να αναγκαστούν να σταματήσουν προσωρινά τις εξαγωγές.

«Η αντικατάσταση αυτών των ποσοτήτων βραχυπρόθεσμα θα είναι εξαιρετικά δύσκολη», επισημαίνει, αν και ενδέχεται να αξιοποιηθούν εν μέρει πλωτά αποθέματα ρωσικού και ιρανικού πετρελαίου ή να αυξηθεί η παραγωγή από άλλους παραγωγούς.

Παράλληλα, οι κίνδυνοι στην περιοχή έχουν ήδη εκτοξεύσει το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης. Η ναύλωση ενός υπερδεξαμενόπλοιου από τον Κόλπο προς την Κίνα ξεπερνά πλέον τα 240.000 δολάρια ημερησίως.

• Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η αντικατάσταση των ποσοτήτων από τον Κόλπο θα είναι εξαιρετικά δύσκολη στο άμεσο μέλλον λόγω του τεράστιου όγκου τους στην παγκόσμια αγορά.

Ο οικονομολόγος Medhat Al‑Ghadamsi προειδοποιεί ότι η διακοπή των ροών μέσω του Κόλπου θα μπορούσε να δημιουργήσει έλλειμμα 20% έως 30% των παγκόσμιων προμηθειών.

Σε αυτή την περίπτωση, οι εισαγωγικές χώρες θα αναγκαστούν να αναζητήσουν εναλλακτικές πηγές, όπως η Αλγερία, η Λιβύη, η Ρωσία και ορισμένες χώρες της Νότιας Αμερικής.

Ωστόσο, οι επιλογές αυτές θα είναι ακριβότερες λόγω της αυξημένης ζήτησης και του υψηλότερου κόστους μεταφοράς και ασφάλισης.

Ο ίδιος προβλέπει ότι εάν η κρίση συνεχιστεί, οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να πλησιάσουν τα 120 δολάρια το βαρέλι μέσα στους επόμενους έξι μήνες, ενισχύοντας παράλληλα τις πληθωριστικές πιέσεις διεθνώς.

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους εμπορικούς διαδρόμους στον κόσμο, από τον οποίο διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και LNG.

Η διακοπή της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε επίσης να επηρεάσει τις εξαγωγές πετροχημικών προϊόντων, λιπασμάτων και βιομηχανικών μετάλλων που παράγονται σε μεγάλες ποσότητες στις χώρες του Κόλπου.

Ο ειδικός σε θέματα ενέργειας Hashem Aql εκτιμά ότι η επίκληση ανωτέρας βίας από τις χώρες της περιοχής θα μπορούσε να οδηγήσει σε παράλυση της ναυτιλιακής δραστηριότητας στο στενό.

«Οι ασφαλιστικές δαπάνες για τη ναυτιλία αυξάνονται σημαντικά, ενώ πολλά πλοία ίσως αναγκαστούν να ακολουθήσουν μεγαλύτερες διαδρομές, όπως τον περίπλου γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας», σημειώνει. Σε αυτό το σενάριο, το κόστος μεταφοράς θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 30% έως 50%, ενώ οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού θα αντιμετωπίσουν καθυστερήσεις εβδομάδων.

• Η άνοδος των τιμών ενέργειας και οι διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού εκτιμάται ότι θα επηρεάσουν την παγκόσμια οικονομία μέσω πολλαπλών καναλιών, κυρίως μέσω της αύξησης του πληθωρισμού και του κόστους παραγωγής.

Παράλληλα, οι υψηλές τιμές ενέργειας ενδέχεται να δυσκολέψουν τις κεντρικές τράπεζες στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη να μειώσουν τα επιτόκια, καθώς οι πληθωριστικές πιέσεις ενδέχεται να επανέλθουν.

Ιδιαίτερα στην Ευρώπη, η αύξηση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου μπορεί να ασκήσει ισχυρή πίεση σε ενεργοβόρες βιομηχανίες, όπως η χημική βιομηχανία και η παραγωγή χάλυβα, οδηγώντας ορισμένες εταιρείες είτε σε μείωση παραγωγής είτε σε μεταφορά δραστηριοτήτων σε περιοχές με χαμηλότερο ενεργειακό κόστος.

Τι είναι η ρήτρα ανωτέρας βίας και πότε ενεργοποιείται

Η ρήτρα ανωτέρας βίας (force majeure clause) είναι ένας συμβατικός όρος στις εμπορικές συμφωνίες εταιρειών, ο οποίος απαλλάσσει ένα ή και τα δύο μέρη από την ευθύνη και την υποχρέωση εκπλήρωσης των συμβατικών τους υποχρεώσεων (π.χ. παράδοση προϊόντων, πληρωμή) όταν συμβαίνουν γεγονότα απρόβλεπτα, εξαιρετικά και πέρα από τον έλεγχό τους.

Για να ενεργοποιηθεί η ρήτρα, το γεγονός πρέπει να είναι:

• Απρόβλεπτο: Δεν θα μπορούσε να είχε προβλεφθεί κατά την υπογραφή της σύμβασης.
• Αναπόφευκτο: Δεν θα μπορούσε να αποτραπεί, ακόμα και με λήψη μέτρων.
• Εξωτερικό: Το αίτιο βρίσκεται εκτός της σφαίρας επιρροής της εταιρείας.

Παραδείγματα:

• Φυσικές καταστροφές: Σεισμοί, πλημμύρες, τυφώνες, πυρκαγιές.
• Πολιτικά/Κοινωνικά γεγονότα: Πόλεμος, τρομοκρατικές επιθέσεις, απεργίες, εμφύλιες ταραχές.
• Κρατικές αποφάσεις: Απαγορεύσεις εισαγωγών/εξαγωγών, κλείσιμο συνόρων, lockdown (όπως στην περίπτωση του COVID-19).

Τι προσφέρει η Ρήτρα στις Εταιρείες

• Απαλλαγή από Ευθύνη: Η εταιρεία που δεν μπορεί να εκπληρώσει τη σύμβαση δεν θεωρείται υπαίτια.
• Αποφυγή Κυρώσεων: Δεν επιβάλλονται ποινικές ρήτρες, πρόστιμα ή αποζημιώσεις για καθυστέρηση ή μη παράδοση.
• Αναστολή ή Λύση: Συνήθως προβλέπει την αναστολή των υποχρεώσεων για όσο διαρκεί το γεγονός, ή τη λύση της σύμβασης αν η ανωτέρα βία διαρκέσει πολύ.

Βασικά Στοιχεία της Ρήτρας

• Προσεκτική Διατύπωση: Πρέπει να ορίζει σαφώς τι συνιστά ανωτέρα βία, καθώς δεν υπάρχει ενιαίος ορισμός σε όλα τα δίκαια.
• Υποχρέωση Ενημέρωσης: Η εταιρεία που επικαλείται τη ρήτρα πρέπει να ενημερώσει άμεσα το αντισυμβαλλόμενο μέρος.
• Προσπάθεια Μετριασμού (Mitigation): Η εταιρεία οφείλει να λάβει κάθε δυνατό μέτρο για να μειώσει τις επιπτώσεις του γεγονότος.

Ανωτέρα Βία vs Απρόβλεπτη Μεταβολή Συνθηκών

Σε αντίθεση με την ανωτέρα βία, όπου η εκπλήρωση είναι αδύνατη, η “απρόβλεπτη μεταβολή συνθηκών” (hardship clause) αφορά περιπτώσεις όπου η εκπλήρωση γίνεται εξαιρετικά επαχθής (π.χ. τεράστια αύξηση κόστους), αλλά όχι αδύνατη.

Τι συμβαίνει στην Ελλάδα

Η ελληνική κυβέρνηση πλέον είναι θέμα ημερών να ενεργοποιήσει το πλέγμα παρεμβάσεων για την αποτροπή ακραίων ανατιμήσεων στα καύσιμα και την αντιμετώπιση φαινομένων αισχροκέρδειας.

Κεντρικό εργαλείο της κυβερνητικής πολιτικής παραμένει η εφαρμογή του πλαισίου για τα περιθώρια κέρδους, το οποίο προβλέπει ότι οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να αυξάνουν το μικτό περιθώριο κέρδους τους πέραν των επιπέδων που ίσχυαν πριν την έναρξη της ενεργειακής κρίσης.

Στο πλαίσιο αυτό, οι ελεγκτικοί μηχανισμοί της Διυπηρεσιακής Μονάδας Ελέγχου Αγοράς (ΔΙΜΕΑ) αναμένεται να πραγματοποιήσουν εκτεταμένους ελέγχους, με στόχο τον εντοπισμό αδικαιολόγητων αυξήσεων τιμών.

Σε περιπτώσεις παραβίασης της νομοθεσίας προβλέπονται αυστηρά πρόστιμα, ενώ δεν αποκλείεται και η προσωρινή αναστολή λειτουργίας επιχειρήσεων που παραβιάζουν επανειλημμένα το πλαίσιο.

Παράλληλα, η κυβέρνηση εξετάζει πρόσθετα μέτρα στήριξης των καταναλωτών σε περίπτωση που οι διεθνείς τιμές ενέργειας συνεχίσουν να κινούνται ανοδικά.

Σύμφωνα με πληροφορίες, στο τραπέζι βρίσκονται σενάρια που περιλαμβάνουν:

• στοχευμένες επιδοτήσεις για ευάλωτα νοικοκυριά,
• ενίσχυση του μεταφορικού κόστους για επαγγελματίες που πλήττονται από την αύξηση των καυσίμων,
• και ενδεχόμενη επαναξιολόγηση φορολογικών παρεμβάσεων εφόσον οι διεθνείς τιμές παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα.

Οι παρεμβάσεις θα είναι στοχευμένες ώστε να περιορίζεται η δημοσιονομική επιβάρυνση, διατηρώντας παράλληλα επαρκή στήριξη στην αγορά.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στη διαφάνεια των τιμών, με την ενίσχυση των ψηφιακών εργαλείων παρακολούθησης της αγοράς καυσίμων. Μέσω της πλατφόρμας του Υπουργείου Ανάπτυξης, οι καταναλωτές μπορούν να συγκρίνουν τιμές σε πρατήρια σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ οι αρχές αποκτούν καλύτερη εικόνα για τις μεταβολές στην αγορά.

Κυβερνητικοί αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι στόχος είναι να αποτραπούν φαινόμενα κερδοσκοπίας σε μια περίοδο όπου η διεθνής αβεβαιότητα δημιουργεί έντονες πιέσεις στο ενεργειακό κόστος.

Σπύρος Σιδέρης

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι ένας «τεράστιος στόλος» των ΗΠΑ κατευθύνεται προς την περιοχή της Μέσης Ανατολής, εκφράζοντας πάντως την ελπίδα ότι η Ουάσιγκτον δεν θα αναγκαστεί να τον χρησιμοποιήσει. Σύμφωνα με πληροφορίες που ο ίδιος έδωσε στο αμερικανικό ειδησεογραφικό μέσο Axios, ο αμερικανικός στόλος που επιχειρεί κοντά στο Ιράν είναι μεγαλύτερος ακόμη και από εκείνον που βρίσκεται στα ανοικτά των ακτών της Βενεζουέλας, γεγονός που υπογραμμίζει το εύρος της στρατιωτικής κινητοποίησης.

Παρά την επίδειξη ισχύος, ο Τραμπ τόνισε ότι η διπλωματία παραμένει ανοιχτό ενδεχόμενο, επαναφέροντας το γνωστό του δόγμα περί «ειρήνης μέσω ισχύος». Στο ίδιο μήκος κύματος, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) επιβεβαίωσε ότι το αεροπλανοφόρο «Αβραάμ Λίνκολν» βρίσκεται ήδη στην περιοχή για την ενίσχυση της περιφερειακής ασφάλειας και σταθερότητας.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, το αμερικανικό αεροπλανοφόρο συνοδεύεται από τρία αντιτορπιλικά, ικανά να εκτοξεύσουν πυραύλους Τόμαχοκ, ενώ αναμένεται η άφιξη και πρόσθετου στρατιωτικού εξοπλισμού. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες από την Ουάσινγκτον, η στρατιωτική αυτή κινητοποίηση συνιστά την πρακτική εφαρμογή της στρατηγικής Τραμπ: ισχυρή παρουσία στο πεδίο, αλλά ταυτόχρονα άνοιγμα διαύλων για διάλογο με την Τεχεράνη.

Σε κάθε περίπτωση, η διπλωματική λύση είναι λιγότερο δαπανηρή και λιγότερο επικίνδυνη από οποιαδήποτε στρατιωτική επιλογή, κάτι που καθιστά τη διαπραγμάτευση –τουλάχιστον θεωρητικά– την πιο ορθολογική οδό για τον Αμερικανό πρόεδρο.

Οι όροι της Ουάσιγκτον

Παρά τις δημόσιες δηλώσεις περί διαλόγου, η αμερικανική πλευρά θέτει τρεις βασικές προϋποθέσεις για οποιαδήποτε επανέναρξη συνομιλιών με το Ιράν:

• Απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει η Τεχεράνη.
• Περιορισμός του αποθέματος βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς.
• Διακοπή της στήριξης σε οργανώσεις και δυνάμεις που η Ουάσιγκτον θεωρεί «ιρανικούς πληρεξούσιους» στη Μέση Ανατολή.

Ο Τραμπ δήλωσε μάλιστα ότι γνωρίζει πως το Ιράν επιθυμεί μια συμφωνία και υποστήριξε ότι η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα επικοινωνήσει μαζί του για διάλογο.

Η σκληρή απάντηση της Τεχεράνης

Η αντίδραση του Ιράν υπήρξε άμεση και κατηγορηματική. Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν απέρριψε τις αμερικανικές απαιτήσεις, χαρακτηρίζοντάς τες «αμερικανικά τελεσίγραφα» και όχι πραγματική πρόταση διαπραγμάτευσης. Σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Σαουδάραβα διάδοχο του θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο Πεζεσκιάν υποστήριξε ότι οι αμερικανικές στρατιωτικές κινήσεις στοχεύουν στην αποσταθεροποίηση της περιοχής, τονίζοντας ότι κάτι τέτοιο «δεν θα πετύχει ούτε για την Ουάσιγκτον ούτε για το Ισραήλ».

Ο Ιρανός πρόεδρος δήλωσε επίσης ότι η χώρα του δεν πιστεύει πως οι ΗΠΑ επιδιώκουν ειλικρινά μια συμφωνία και ξεκαθάρισε πως η Τεχεράνη είναι έτοιμη και για το ενδεχόμενο στρατιωτικής σύγκρουσης.

Η ιρανική πλευρά θεωρεί ότι οι αμερικανικοί όροι αποσκοπούν ουσιαστικά στο να «αφοπλίσουν» στρατηγικά το Ιράν, ώστε να μην μπορεί να αντιδράσει σε μια ενδεχόμενη μελλοντική επίθεση των ΗΠΑ ή του Ισραήλ.

Η «νέα εξίσωση» της Τεχεράνης

Σε αντίθεση με την αμερικανική ρητορική περί διαλόγου, η Τεχεράνη φαίνεται να επεξεργάζεται μια νέα στρατηγική αποτροπής, βασισμένη στην άμεση και ισχυρή απάντηση σε οποιαδήποτε επίθεση, ακόμη και περιορισμένης κλίμακας. Ανώτατος αξιωματικός του ιρανικού Γενικού Επιτελείου προειδοποίησε ότι οποιοδήποτε αιφνιδιαστικό αμερικανικό πλήγμα δεν πρόκειται να επιτύχει γρήγορη νίκη και ότι η ιρανική απάντηση θα είναι ευρείας κλίμακας.

Παράλληλα, αξιωματούχος του Ναυτικού των Φρουρών της Επανάστασης κάλεσε τις γειτονικές χώρες να μην επιτρέψουν τη χρήση του εναέριου χώρου, των λιμανιών ή των εδαφών τους για επιθέσεις κατά του Ιράν, προειδοποιώντας ότι σε μια τέτοια περίπτωση θα θεωρηθούν εχθρικές δυνάμεις.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στην προστασία της ιρανικής ναυτιλίας. Ο αρχηγός του Ναυτικού του Ιράν, ναύαρχος Σαχράμ Ιρανί, ανακοίνωσε ότι περίπου 100 ιρανικά εμπορικά πλοία κινούνται σε διεθνή ύδατα υπό τη συνοδεία πολεμικών μονάδων, ώστε να διασφαλίζεται η απρόσκοπτη οικονομική και εμπορική δραστηριότητα της χώρας.

Πόλεμος ή μπλόφα ισχύος;

Το σκηνικό που διαμορφώνεται θυμίζει επικίνδυνα προηγούμενες περιόδους κρίσης στον Περσικό Κόλπο, με τη διαφορά ότι σήμερα το γεωπολιτικό περιβάλλον είναι πιο σύνθετο και οι γραμμές επικοινωνίας πιο εύθραυστες.

Η Ουάσιγκτον επενδύει στη στρατιωτική πίεση για να επιβάλει όρους, ενώ η Τεχεράνη απαντά με ρητορική σκληρής αποτροπής.

Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον δεν είναι αν οι δύο πλευρές επιθυμούν τη σύγκρουση, αλλά αν μπορούν να την αποφύγουν. Σε μια περιοχή ήδη επιβαρυμένη από πολέμους και ανοιχτές εστίες έντασης, μια αμερικανοϊρανική σύρραξη θα είχε συνέπειες πολύ πέρα από τα σύνορα των δύο χωρών, επηρεάζοντας άμεσα τη Μέση Ανατολή, τις αγορές ενέργειας και τη συνολική παγκόσμια ασφάλεια.

«Είμαι σε επίσημη επίσκεψη στον Κόλπο. O στόχος είναι η καλλιέργεια σχέσεων με τις χώρες του Κόλπου σε διαφορετικούς τομείς, όπως η κινητικότητα, οι βίζες, η ασφάλεια, οι νέοι, οι δεξιότητες και ο αθλητισμός. Είμαστε ενωμένοι στην αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων» αναφέρει ο κ. Σχοινάς.

أحب تشجيع كبار المسؤولين في الاتحاد الأوروبي على استخدام كلمات من اللغة العربية في التواصل معكم.

هذه المرة أقنعت نائب رئيس المفوضية الأوروبية بتصوير الفيديو بأكمله بلغة الضاد 🙂

شاهدوا 👇 pic.twitter.com/wKfXAc7GAo

— Luis Miguel Bueno🇪🇺 (@EUinArabic) November 19, 2022

Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, καταρρακτώδεις βροχές σάρωσαν ολόκληρη τη χώρα, ιδίως το Ντουμπάι και το Άμπου Ντάμπι. Η κακοκαιρία αναμένεται να διαρκέσει έως την Πέμπτη, μετέδωσε σήμερα το επίσημο πρακτορείο ειδήσεων WAM.

Στη Σάρτζα, ένα άλλο εμιράτο, πεζοί και οχήματα εγκλωβίστηκαν στα λασπόνερα. Δεν υπήρξαν αναφορές για θύματα.

Ισχυρές βροχοπτώσεις έπληξαν επίσης τη Σαουδική Αραβία, μεταξύ άλλων την πόλη της Μέκας. Η Αρχή Πολιτικής Προστασίας προειδοποίησε ότι οι βροχές θα συνεχιστούν σε πολλές περιοχές.

Στο Κατάρ, οι αρχές κάλεσαν τους κατοίκους να βρίσκονται σε επαγρύπνηση, ανακοινώνοντας «καταιγίδες» και «θυελλώδεις ανέμους» σε διάφορα σημεία της χώρας, από σήμερα.

Στο Κουβέιτ, οι βροχές «μέτριας γενικά σφοδρότητας» θα διαρκέσουν έως απόψε το βράδυ τοπική ώρα, σύμφωνα με τις μετεωρολογικές αρχές που επικαλείται το επίσημο πρακτορείο ειδήσεων Kuna. Τα μαθήματα και οι εξετάσεις δεν θα πραγματοποιηθούν αύριο στα σχολεία της χώρας λόγω των «μετεωρολογικών συνθηκών», προσθέτει το Kuna.

Την ίδια ώρα, το σουλτανάτο του Ομάν ανακοίνωσε χθες ότι «καταιγίδες» θα σημειωθούν σε διάφορες περιοχές της χώρας, με το κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο Oman TV να προβάλει ήδη εικόνες με πλημμυρισμένους δρόμους.

Στις χώρες του Κόλπου ο καιρός είναι εξαιρετικά ήπιος τον χειμώνα, με τη μέση θερμοκρασία να κυμαίνεται γύρω στους 20 βαθμούς Κελσίου, με εξαίρεση σπάνια και σύντομης διάρκειας επεισόδια καταρρακτωδών βροχών μεταξύ Νοεμβρίου και Ιανουαρίου.