Όπως επισημαίνει και ο Guardian, η παγκόσμια θέρμανση απειλεί άμεσα την επιβίωση των πολικών αρκούδων, με εκτιμήσεις να αναφέρουν ότι περίπου τα δύο τρίτα του πληθυσμού τους ενδέχεται να εξαφανιστούν έως το 2050, καθώς το παγωμένο τους περιβάλλον συρρικνώνεται και οι θερμοκρασίες αυξάνονται.

Στο πλαίσιο αυτό, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του East Anglia διαπίστωσαν ότι συγκεκριμένα γονίδια που σχετίζονται με το θερμικό στρες, τη γήρανση και τον μεταβολισμό λειτουργούν διαφορετικά στις πολικές αρκούδες της νοτιοανατολικής Γροιλανδίας, στοιχείο που υποδηλώνει πιθανή προσαρμογή σε θερμότερες συνθήκες.

Διαρκής εξέλιξη ή απεγνωσμένη προσπάθεια επιβίωσης;

Οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα αίματος από πολικές αρκούδες σε δύο διαφορετικές περιοχές της Γροιλανδίας, εστιάζοντας στα τρανσποζόνια – μικρά, κινητά τμήματα του γονιδιώματος που μπορούν να επηρεάζουν τη λειτουργία άλλων γονιδίων. Τα δεδομένα συσχετίστηκαν με τις τοπικές θερμοκρασίες και τις αλλαγές στην έκφραση των γονιδίων.

«Το DNA είναι το “εγχειρίδιο χρήσης” μέσα σε κάθε κύτταρο, καθοδηγώντας πώς αναπτύσσεται και εξελίσσεται ένας οργανισμός», δήλωσε η επικεφαλής της μελέτης, Δρ Άλις Γκόντεν. «Συγκρίνοντας τα ενεργά γονίδια αυτών των αρκούδων με τα τοπικά δεδομένα του κλίματος, διαπιστώσαμε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας φαίνεται να οδηγεί σε δραματική αύξηση της δραστηριότητας των τρανσποζονίων στο DNA των πολικών αρκούδων της νοτιοανατολικής Γροιλανδίας».

Καθώς τα τοπικά κλίματα και οι διατροφικές συνήθειες μεταβάλλονται λόγω της παγκόσμιας θέρμανσης και της περιορισμένης διαθεσιμότητας τροφής, τα γονίδια των αρκούδων φαίνεται να ανταποκρίνονται δυναμικά. Οι πολικές αρκούδες στις θερμότερες περιοχές εμφάνισαν περισσότερες γενετικές αλλαγές σε σύγκριση με πληθυσμούς που ζουν βορειότερα.

Σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, τα ευρήματα αυτά μπορούν να συμβάλουν στην κατανόηση των μηχανισμών επιβίωσης των πολικών αρκούδων σε ένα θερμότερο μέλλον, να δείξουν ποιοι πληθυσμοί κινδυνεύουν περισσότερο και να καθοδηγήσουν τις στρατηγικές διατήρησης.

Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν την Παρασκευή (12/12) στο επιστημονικό περιοδικό Mobile DNA, υποδεικνύουν ότι τα γονίδια που μεταβάλλονται διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην εξέλιξη των διαφορετικών πληθυσμών πολικών αρκούδων.

Η Γκόντεν σημείωσε: «Αυτό το εύρημα είναι σημαντικό επειδή δείχνει, για πρώτη φορά, ότι μια μοναδική ομάδα πολικών αρκούδων στο θερμότερο μέρος της Γροιλανδίας χρησιμοποιεί τρανσποζόνια για να ξαναγράψει γρήγορα το δικό της DNA, κάτι που μπορεί να αποτελεί μια απεγνωσμένη στρατηγική επιβίωσης ενάντια στον λιώσιμο του θαλάσσιου πάγου».

Έντονες περιβαλλοντικές διαφορές μεταξύ των περιοχών

Στη βορειοανατολική Γροιλανδία, οι θερμοκρασίες παραμένουν χαμηλότερες και πιο σταθερές, ενώ στη νοτιοανατολική περιοχή επικρατεί θερμότερο και λιγότερο παγωμένο περιβάλλον, με μεγάλες θερμοκρασιακές διακυμάνσεις.

Οι αλληλουχίες DNA μεταβάλλονται φυσιολογικά με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο η διαδικασία αυτή μπορεί να επιταχυνθεί από περιβαλλοντικό στρες, όπως η ταχεία άνοδος της θερμοκρασίας.

Οι επιστήμονες εντόπισαν αλλαγές σε γονίδια που σχετίζονται με την επεξεργασία λίπους, οι οποίες θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις πολικές αρκούδες να επιβιώσουν σε συνθήκες έλλειψης τροφής. Οι αρκούδες των θερμότερων περιοχών ακολουθούν πιο τραχιά, φυτοφαγική διατροφή, σε αντίθεση με τη λιπαρή διατροφή βασισμένη σε φώκιες των βόρειων πληθυσμών, και το DNA τους φαίνεται να προσαρμόζεται αναλόγως.

«Αναγνωρίσαμε αρκετά γενετικά σημεία-κλειδιά όπου αυτά τα τρανσποζόνια ήταν ιδιαίτερα ενεργά, με μερικά να βρίσκονται στις περιοχές που παράγουν πρωτεΐνες του γονιδιώματος, υποδηλώνοντας ότι οι αρκούδες υφίστανται ταχεία, θεμελιώδη γενετική αλλαγή καθώς προσαρμόζονται στο εξαφανιζόμενο περιβάλλον τους», ανέφερε η Γκόντεν.

Ένα μικρό γενετικό «παράθυρο χρόνου»

Το επόμενο στάδιο της έρευνας θα επικεντρωθεί στην ανάλυση και άλλων πληθυσμών πολικών αρκούδων – συνολικά 20 παγκοσμίως – ώστε να διαπιστωθεί εάν παρόμοιες γενετικές μεταβολές παρατηρούνται και αλλού.

Παρότι τα ευρήματα προσφέρουν μια αχτίδα ελπίδας, οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν αναιρούν τον σοβαρό κίνδυνο εξαφάνισης. Η ανάγκη για μείωση της καύσης ορυκτών καυσίμων και περιορισμό της ανόδου της θερμοκρασίας παραμένει επιτακτική.

Η Γκόντεν κατέληξε: «Δεν μπορούμε να είμαστε αφελείς. Αυτό προσφέρει κάποια ελπίδα αλλά δε σημαίνει ότι οι πολικές αρκούδες διατρέχουν μικρότερο κίνδυνο εξαφάνισης. Πρέπει ακόμα να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να μειώσουμε τις παγκόσμιες εκπομπές άνθρακα και να επιβραδύνουμε την αύξηση της θερμοκρασίας».

Νίκος Γιαννόπουλος

Ο Ρεπουμπλικάνος πολιτικός (και πανίσχυρος επιχειρηματίας) έχει χαρακτηρίσει την κλιματική αλλαγή ως “απάτη” και ως “το μεγαλύτερο ψέμα που έχει γίνει ποτέ στον κόσμο”. Για τον πλανητάρχη δεν υπάρχει υπερθέρμανση του πλανήτη παρά τα αντιθέτως θρυλούμενα από την διεθνή επιστημονική κοινότητα.

Και εδώ τίθεται το ερώτημα: Πως μπορεί να αντικρούσει κανείς κάποιον που αρνείται το προφανές και τα επιστημονικά συμπεράσματα που τη συνοδεύουν;

Επιχειρήματα υπάρχουν. Και μάλιστα πολύ πειστικά (αρκεί, φυσικά, κάποιος να θέλει να πειστεί).

• Η αύξηση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας οφείλεται κυρίως στις ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως η καύση ορυκτών καυσίμων, η αποψίλωση δασών και η κτηνοτροφία, που αυξάνουν τα αέρια του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα και προκαλούν υπερθέρμανση του πλανήτη.
• Πιο αναλυτικά (σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η Ευρωπαϊκή Ένωση):
• Η καύση του άνθρακα, του πετρελαίου και του φυσικού αερίου παράγει διοξείδιο του άνθρακα και υποξείδιο του αζώτου.
• Αποψίλωση των δασών: τα δέντρα συμβάλλουν στη ρύθμιση του κλίματος διότι απορροφούν το CO2 από την ατμόσφαιρα. Όταν υλοτομούνται, χάνεται αυτό το θετικό αποτέλεσμα και ο άνθρακας που θα αποθηκευόταν σ’ αυτά απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα, με αποτέλεσμα την επιδείνωση του φαινομένου του θερμοκηπίου.
• Αύξηση της κτηνοτροφίας: οι αγελάδες και τα πρόβατα παράγουν μεγάλες ποσότητες μεθανίου κατά την πέψη της τροφής τους.
• Τα αζωτούχα λιπάσματα ευθύνονται για τις εκπομπές υποξειδίου του αζώτου.
• Τα φθοριούχα αέρια παράγονται από εξοπλισμό και προϊόντα που χρησιμοποιούν αυτά τα αέρια. Αυτές οι εκπομπές οδηγούν σε εξαιρετικά σημαντική αύξηση της θερμοκρασίας, έως και 23.000 φορές μεγαλύτερη από αυτή που προκαλεί το CO2.

Την ίδια ώρα, όπως τονίζει η διεθνής επιστημονική κοινότητα, οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης είναι ήδη ορατές και μετρήσιμες, όπως η αύξηση της θερμοκρασίας κατά σχεδόν 1,5 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, ακραία καιρικά φαινόμενα (καύσωνες, καταιγίδες), εξαφανίσεις ειδών και απώλειες οικοσυστημάτων, καθώς και κοινωνικές επιπτώσεις όπως η φτώχεια που θα ενταθεί σε 120 εκατ. ανθρώπους την επόμενη δεκαετία.

Παράλληλα, τα κλιματικά μοντέλα προβλέπουν περαιτέρω άνοδο της θερμοκρασίας έως και 3 βαθμούς Κελσίου ή και περισσότερο μέχρι το 2100, εάν δεν περιοριστούν άμεσα οι εκπομπές αερίων. Η αύξηση αυτή συνεπάγεται αυξανόμενα ακραία καιρικά φαινόμενα και σοβαρές επιπτώσεις σε οικοσυστήματα και κοινωνίες. Σημειωτέον ότι όταν μιλάμε για ακραία φαινόμενα, δεν μιλάμε μόνο για καύσωνες αλλά και για καταρρακτώδεις βροχές, χιονοθύελλες κτλ.

Άλλε επιστημονικές αναφορές, όπως οι εκθέσεις της Διακυβερνητικής Ομάδας για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), καταγράφουν ότι οι ανθρώπινες δραστηριότητες ευθύνονται για περίπου 1,1°C της μέχρι τώρα θερμοκρασιακής αύξησης, επιβεβαιώνοντας την ανθρωπογενή προέλευση του φαινομένου.

Είναι, δηλαδή, σχεδόν κοινά αποδεκτό ότι το οικονομικό μοντέλο που ακολουθούν οι περισσότερες χώρες, αυτό της αέναης ανάπτυξης, δεν μπορεί να είναι (σε τελική ανάλυση) αποτελεσματικά αφού καταδικάζει τον πλανήτη σε καιρικά φαινόμενα και καταστάσεις που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν.

Και όμως ο Τραμπ και οι συν αυτώ (ανά τον κόσμο) επιμένουν αν και μελέτες επιστημονικής μοντελοποίησης έχουν δείξει ότι οι πολιτικές του Αμερικανού προέδρου που χαλάρωσαν τους περιορισμούς στις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου θα οδηγήσουν σε σοβαρές συνέπειες, όπως η εκτίμηση για 1,3 εκατομμύρια επιπλέον θανάτους παγκοσμίως τις επόμενες δεκαετίες.

Ζούμε σε εξαιρετικά δύσκολες εποχές…

Στην παρέμβασή του τόνισε ότι η Ευρώπη οφείλει να μεταβεί από τη «διαχείριση κρίσεων» στη διαχείριση της πρόληψης, επενδύοντας σε κοινά δίκτυα έγκαιρης προειδοποίησης, σε περιφερειακά κέντρα πολιτικής προστασίας, καθώς και στην εκπαίδευση και ενημέρωση των πολιτών.

Αναφερόμενος στο παράδειγμα της Ελλάδας, ο Σάκης Αρναούτογλου σημείωσε ότι το νέο Κέντρο Πολιτικής Προστασίας της Περιφέρειας Θεσσαλίας, που παρουσιάστηκε την περασμένη εβδομάδα στις Βρυξέλλες από τον Περιφερειάρχη Δημήτρη Κουρέτα, διαθέτει ψηφιακά εργαλεία και τεχνολογία πρόβλεψης πλημμυρών σε πραγματικό χρόνο, αποτελώντας υπόδειγμα ευρωπαϊκής συνεργασίας για τη σωτηρία ανθρώπινων ζωών.

«Η DANA μας έδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο ότι η καθυστέρηση στην προειδοποίηση σκοτώνει. Σήμερα η ευθύνη μας είναι να κάνουμε την Ευρώπη πιο έτοιμη, πιο ανθεκτική, πιο ανθρώπινη», υπογράμμισε χαρακτηριστικά.

Σε συνέντευξή του στην ΕΡΤ, εξήγησε ότι οι ακραίες θερμοκρασίες δεν περιορίζονται μόνο στην Ελλάδα, αλλά επηρεάζουν ολόκληρο τον πλανήτη. «Η Μεσόγειος αποτελεί hotspot της κλιματικής κρίσης, με την Ισπανία να καταγράφει εκατοντάδες θύματα και εκατομμύρια καμένα στρέμματα μέσα σε λίγες ημέρες», σημείωσε.

Ο κ. Λέκκας πρόσθεσε ότι παρότι δεν μπορούμε να σταματήσουμε άμεσα την κρίση, υπάρχουν τρόποι να επιβραδύνουμε τις επιπτώσεις και να βελτιώσουμε τις συνθήκες όπου αυτό είναι εφικτό.

Σχολιάζοντας τις συνέπειες της ξηρασίας, της λειψυδρίας, των ακραίων καιρικών φαινομένων και των παρατεταμένων καυσώνων, επισήμανε ότι η Ευρώπη κινδυνεύει με ερημοποίηση. «Δεν πρόκειται για μετατροπή μιας περιοχής σε Σαχάρα, αλλά για συνθήκες που δυσκολεύουν την υποστήριξη ανθρώπινων δραστηριοτήτων», εξήγησε, ασκώντας παράλληλα κριτική στην περιορισμένη αντιμετώπιση των πυρκαγιών στην Ελλάδα.

Κάλεσε τους πολιτικούς να εγκαταλείψουν τις αντιπαραθέσεις και να χαράξουν μια σοβαρή στρατηγική σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, τονίζοντας παράλληλα την ανάγκη κοινών δράσεων σε όλη την Ευρώπη. Ανέφερε επίσης ότι μεγάλες δυνάμεις όπως η Κίνα, η Ινδία και οι ΗΠΑ, που συγκεντρώνουν σημαντικό μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού, συχνά αμφισβητούν την ύπαρξη της κλιματικής κρίσης.

«Η μόνη λύση είναι η παγκόσμια συνεργασία. Μόνο αν δράσουμε συλλογικά μπορούμε να επιβραδύνουμε την κρίση», κατέληξε, υπενθυμίζοντας ότι η κλιματική κρίση δεν αποτελεί ατομικό ή εθνικό ζήτημα, αλλά παγκόσμιο.

«Στη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε με τον δήμαρχο Λαυρεωτικής και τον δήμαρχο Σαρωνικού, ζήτησα όλες οι διαδικασίες να κινηθούν με τον μέγιστο δυνατό ρυθμό. Υπήρξε πλήρης ταύτιση απόψεων και συμφωνήσαμε ότι η στενή συνεργασία μεταξύ κράτους και Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι καθοριστικής σημασίας για την ταχεία και αποτελεσματική στήριξη των πληγέντων», ανέφερε σε δηλώσεις του ο κ. Κατσαφάδος.

Τα τρία βασικά σημεία στα οποία επικεντρώθηκε η συνάντηση, σύμφωνα με το ertnews, αφορούσαν στα εξής:

1.Ταχύτητα και συνέπεια στη συλλογή των στοιχείων των πληγέντων από τις δημοτικές υπηρεσίες.

2.Σαφές και αυστηρό χρονοδιάγραμμα 10 ημερών για την ολοκλήρωση και αποστολή των φακέλων στις κρατικές υπηρεσίες.

3.Άμεση υποστήριξη από τη ΓΔΕΑΚ, μέσω της παρουσίας υπαλλήλων στους δύο δήμους, οι οποίοι καθοδηγούν και συντονίζουν τις διαδικασίες καταγραφής.

Ο αρμόδιος υφυπουργός υποστήριξε πως με συντονισμό και ταχύτητα, «στηρίζουμε άμεσα τους πληγέντες» και υποστήριξε ότι ουδείς απ΄ όσους έχουν πληγεί «δεν θα μείνει χωρίς στήριξη και καμία μέρα δεν θα πάει χαμένη».

Των Σάββα Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ.  Μπέτση*

Έτσι  στις  συνθήκες  αυτές  επιτεύχθηκε  μία  οικονομική συμφωνία (300 δις. δολλάρια  ετησίως)  για  την  αντιμετώπιση  των  κλιματικών  καταστροφών και  την  κλιματική  μετάβαση, η  οποία  απογοήτευσε, λόγω των  τρισεκατομμυρίων  δολλαρίων  που  απαιτούνται, τις αναπτυσσόμενες  χώρες.

Στο  διεθνές  αυτό  δυσμενές  περιβάλλον  από την άποψη  του ουσιαστικού, ολοκληρωμένου  και  μακροχρόνιου  σχεδιασμού  καθώς  και  της  απαιτούμενης  χρηματοδότησης  της  αντιμετώπισης  των  κλιματικών  καταστροφών,  η  κλιματική  κρίση  εκδηλώνεται  ολοένα  και  με  μεγαλύτερη  συχνότητα  και  σφοδρότητα   των  καιρικών  φαινομένων (πλημμύρες, καύσωνες, πυρκαγιές, χιονοπτώσεις, κ.λ.π.), με  αποτέλεσμα  την  μεγαλύτερη  οικονομική  ζημιά  από  τις  συντελούμενες,  εκτεταμένες  και  ανησυχητικές  βραχυπρόθεσμα  και  μεσο-μακροπρόθεσμα  επιπτώσεις. 

• Από την άποψη  αυτή  είναι  ενδιαφέρον  να  σημειωθεί  ότι  σύμφωνα  με  σχετική   μελέτη της ΤτΕ έχει εκτιμηθεί ότι μέχρι το 2100, το κόστος της κλιματικής  κρίσης  στην  Ελλάδα  από τις επιπτώσεις στον τουρισμό και την γεωργία, θα είναι μεταξύ 400 δις ευρώ και 700 δις ευρώ (ανάλογα με το σενάριο), δηλαδή περίπου κατά μέσο όρο 9 δις ευρώ ετησίως (απώλεια 2% του ΑΕΠ ετησίως).

Αυτό  σημαίνει  ότι  η  κλιματική  κρίση  μακροπρόθεσμα θα αποσταθεροποιήσει  την  ελληνική  οικονομία λόγω των πληγμάτων που θα υποστούν κρίσιμοι τομείς της,  όπως ο τουρισμός, η πρωτογενής παραγωγή και οι υποδομές. Πιο  συγκεκριμένα,  εκτός  από τους  προαναφερόμενους  κρίσιμους  τομείς  της  ελληνικής  οικονομίας, η κλιματική  κρίση θα έχει αρνητικές επιπτώσεις και  στην μακροπρόθεσμη ανάπτυξη, την απασχόληση, τα εισοδήματα και την κοινωνική ασφάλιση.

• Πράγματι, σύμφωνα με την έκθεση του Ageing Working Group 2021, η ανεργία στην χώρα μας θα μειώνονταν από 16% το 2020 στο 9% μέχρι το 2030 και θα προσέγγιζε  το 7% από το 2040 μέχρι το 2070. Επίσης, θεωρούσε ότι η μέση ετήσια μεταβολή του ΑΕΠ θα ήταν της  τάξης του  1,2% ετησίως. Όμως, λόγω της κλιματικής  κρίσης  εκτιμάται ότι θα υπάρχει μια ετήσια  απώλεια του ΑΕΠ  της τάξης του 2,5% μέχρι το 2070,  το οποίο μεταφράζεται σε ένα  ετήσιο ποσό της τάξης των  7 δις ευρώ  κατά μέσο όρο σε παρούσες αξίες,  με  το συνολικό κόστος σε παρούσες αξίες να  είναι  ίσο με 263 δις ευρώ.

Παράλληλα  στη  διεθνή  και  ευρωπαϊκή  επιστημονική  έρευνα υπάρχουν αναλύσεις για τη σύζευξη  της  κλιματικής  κρίσης   και της  υγείας   σε σχέση με τα κύματα  του  καύσωνα, τις θύελλες, τις δασικές πυρκαγιές, τις πλημμύρες και  τις  μολυσματικές ασθένειες. Επιπλέον, σημαντικοί κλιματικοί κίνδυνοι για την υγεία προέρχονται  τόσο  από την περιφερειακή παραγωγή ειδών διατροφής  μέχρι  τις  μειώσεις αλιευμάτων, όσο  και από  τις  απώλειες μέσων διαβίωσης μέχρι  τις   μεταναστεύσεις  πληθυσμών εξαιτίας, μεταξύ άλλων, της ανόδου της θαλάσσιας στάθμης,  της  λειψυδρίας, των  επιδημιών, κ.λ.π.

Ειδικότερα, τα ακραία καιρικά φαινόμενα τα οποία έχουν περισσότερο άμεσες και αναγνωρίσιμες επιπτώσεις στην υγεία συμπεριλαμβάνουν τις πολύ υψηλές θερμοκρασίες, τις καταιγίδες, τις πλημμύρες, τις ξηρασίες και τις θύελλες.  Πράγματι  στην περίπτωση του θερμικού στρες οι πληθυσμοί χαρακτηρίζονται συνήθως από μια βέλτιστη θερμοκρασία, γύρω από την οποία ο δείκτης θνησιμότητας ελαχιστοποιείται. Σε διαφορετική όμως  περίπτωση, δηλαδή  έξω από αυτή τη ζώνη, οι δείκτες θνησιμότητας αυξάνουν (Μ.Balamir – Κ.Sapountzaki – Α.Colucci, 2012). Όταν αυξάνονται οι δείκτες θνησιμότητας  αυξάνεται η πιθανότητα θανάτου ενός ατόμου συγκεκριμένου φύλου και ηλικίας και όταν αυξάνεται η πιθανότητα θανάτου μιας ηλικίας, τότε μειώνεται το προσδόκιμο ζωής το οποίο υπολογίζεται από τις πιθανότητες σε κάθε ηλικία.

• Οι περισσότερες επιδημιολογικές μελέτες έχουν αναδείξει  τη συσχέτιση μεταξύ του καύσωνα και της θνησιμότητας με μεγαλύτερη επίπτωση στους ηλικιωμένους και ιδιαίτερα τις γυναίκες, τις  ευάλωτες ομάδες, ιδιαίτερα  τα παιδιά και τα άτομα με υφιστάμενα προβλήματα υγείας.

Το πλαίσιο αυτό  παράλληλα με την  αύξηση  της  γήρανσης   του πληθυσμού   σε  διεθνές  και  ευρωπαϊκό  επίπεδο, όπως και στην Ελλάδα, η  αύξηση  της  αστικοποίησης   του  πληθυσμού  και της  θνησιμότητας  λόγω της κλιματικής  κρίσης  θα  συμβάλλουν  στην  αύξηση  των  δημόσιων  δαπανών για  την βελτίωση  των   συνθηκών (ποσοτικά και ποιοτικά) παροχής  υγειονομικής  περίθαλψης.

• Συγκεκριμένα, στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις προβολές της Eurostat 2023, ο δείκτης εξάρτησης των ηλικιωμένων   θα αυξηθεί από  35,6% το 2022 σε  60,6% μέχρι το 2070. Επιπλέον, σύμφωνα με την μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2021 (AWG 2021), το προσδόκιμο ζωής στη γέννηση θα αυξηθεί στους άνδρες από τα 78,8 έτη το 2022 σε 86,5 έτη το 2070 και στις γυναίκες από 84,2 έτη το 2022 σε 91 έτη το 2070. Αντίστοιχα, το προσδόκιμο   υγειούς   ζωής  το 2022  ήταν 64,7 έτη στους άνδρες και  66,7 έτη  στις γυναίκες.

Με βάση  τα  συγκεκριμένα  στοιχεία, υπολογίσθηκε  ότι οι  δημόσιες δαπάνες  υγείας από  4,6% του ΑΕΠ το 2021, θα αυξάνονταν σε  5,2% του ΑΕΠ το έτος 2070. Δηλαδή, σε 50 έτη θα υπήρχε μια συνολική αύξηση της τάξης του 0,6% του ΑΕΠ. Όμως, λαμβάνοντας υπόψη την εμφάνιση συχνότερων και ακραίων  καιρικών φαινομένων λόγω της κλιματικής κρίσης  καθώς  και  την  αύξηση  της  γήρανσης  του πληθυσμού στη χώρα μας (σημαντική αύξηση του δείκτη εξάρτησης των ηλικιωμένων)  εκτιμάται ότι η επίπτωση της κλιματικής  κρίσης  στην χρηματοδότηση της δημόσιας υγείας θα είναι της τάξης  των  24,5 δις ευρώ περίπου  σε παρούσες αξίες μέχρι το 2070.

Αυτό σημαίνει  μία  πρόσθετη  ετήσια  δημόσια δαπάνη  της τάξης  των  490 εκατ. ευρώ κατά μέσο όρο ή 0,15% του ΑΕΠ κατά μέσο όρο ετησίως. Επίσης, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μας το προσδόκιμο ζωής δεν θα αυξηθεί κατά 6,7 έτη την περίοδο 2020 – 2070, αλλά  θα  αυξηθεί κατά  5,9 έτη  περίπου, δηλαδή θα υπάρξει μία  απώλεια κατά περίπου 0,8 έτη περίπου  εξαιτίας  της αυξημένης θνησιμότητας λόγω της αύξησης της συχνότητας εμφάνισης  των ακραίων καιρικών φαινομένων και της ανθρωπογενούς κλιματικής  κρίσης.

*Ομότ. Καθηγητή  Παντείου  Πανεπιστημίου, Δρ. Παντείου  Πανεπιστημίου

Η ρύπανση από ορυκτά καύσιμα παίζει ρόλο στη στρέβλωση και των δύο άκρων του κύκλου του νερού:

• Η θερμότητα εξατμίζει το νερό, στεγνώνοντας τους ανθρώπους και τα φυτά, αλλά ο ζεστός αέρας μπορεί να συγκρατήσει περισσότερη υγρασία, αυξάνοντας την πιθανότητα καταστροφικών βροχοπτώσεων.

«Η ξηρασία και οι πλημμύρες είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος της κλιματικής αλλαγής», δήλωσε ο Στέφανο Ματέρια, Ιταλός επιστήμονας για το κλίμα στο Κέντρο Υπερυπολογιστών της Βαρκελώνης. Δήλωσε ότι μελέτες είχαν συνδέσει τις ξηρασίες στη Μεσόγειο με την κλιματική κρίση μέσω αλλαγών στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία την ίδια στιγμή που η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας είχε αυξήσει σημαντικά τη θερμοκρασία στην περιοχή.

• «Αυτό σημαίνει περισσότερη ενέργεια, περισσότερους υδρατμούς, περισσότερη αστάθεια. Όλα αυτά τα συστατικά τροφοδοτούν τρομακτικές καταιγίδες όταν οι ατμοσφαιρικές συνθήκες είναι ευνοϊκές», είπε. «Η Μεσόγειος Θάλασσα είναι μια ωρολογιακή βόμβα αυτές τις μέρες».

Η Ισπανία (μαζί με την Πορτογαλία, την Ιταλία και την Ελλάδα) υπομένει ήδη τη σκληρή πραγματικότητα αυτών που οι επιστήμονες του κλίματος αποκαλούν σύνθετους κινδύνους και αλυσιδωτές επιπτώσεις. Τα κύματα καύσωνα μετατρέπουν τα δάση σε προσάναμμα, πυροδοτώντας θανατηφόρες πυρκαγιές που πνίγουν τις πόλεις με καπνό. Οι ξηρασίες στεγνώνουν το έδαφος και εμποδίζουν τη γη να απορροφήσει νερό όταν πέφτει εξαιρετικά δυνατή βροχή. Τα σπάνια αποθέματα νερού, που έχουν ήδη αναγκάσει πόλεις όπως η Βαρκελώνη να υιοθετήσουν περιορισμούς έκτακτης ανάγκης στην κατανάλωση, αφήνουν τα αγροκτήματα και τα ξενοδοχεία με λιγότερη οικονομική προστασία για να επιβιώσουν από το επόμενο σοκ.

Η ζημιά που προκαλεί η κλιματική κατάρρευση στη νότια Ευρώπη είναι πιο εντυπωσιακή σε αριθμούς θανάτων λόγω θερμότητας. Την Τρίτη, ερευνητές από το Ινστιτούτο Παγκόσμιας Υγείας της Βαρκελώνης διαπίστωσαν ότι η κλιματική κατάρρευση βρισκόταν πίσω από περισσότερους από τους μισούς από τους 68.000 θανάτους από ζέστη κατά τη διάρκεια του καυτού καλοκαιριού του 2022 στην Ευρώπη. Ο αριθμός των θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη (που ήταν περίπου 10 φορές μεγαλύτερος από τον αριθμό των ανθρώπων που δολοφονήθηκαν στην Ευρώπη εκείνη τη χρονιά) ήταν μεγαλύτερος στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία.

• Οι επιστήμονες λένε ότι ο βίαιος καιρός που πλήττει την Ισπανία και τους γείτονές της είναι προάγγελος του τι μπορεί να περιμένει σύντομα η υπόλοιπη Ευρώπη.

Μια έρευνα από το Ευρωβαρόμετρο, τον Μάιο, διαπίστωσε ότι το 61% των Ισπανών «συμφωνούν απόλυτα» ότι τα περιβαλλοντικά ζητήματα έχουν άμεση επίδραση στην καθημερινή τους ζωή. Το ποσοστό είναι σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο της ΕΕ, μικρότερο μόνο από της Μάλτας και της Κύπρου. Οι χώρες της Βόρειας Ευρώπης είχαν πολύ μεγαλύτερο μερίδιο ανθρώπων που απλώς «τείνουν να συμφωνούν».

Η έκθεση σε βίαια καιρικά φαινόμενα, όπως οι πλημμύρες στην Ισπανία την Τρίτη, μπορεί να υποκινήσει υποστήριξη για τη δράση για το κλίμα, αλλά οι ειδικοί προειδοποιούν να μην υπερεκτιμηθεί αυτή η επίδραση. Δημοσκοπήσεις μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές στην Αυστραλία το 2019 διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι που αρνούνταν την επιστημονική σύνδεση ανάμεσα στις πυρκαγιές και την κλιματική αλλαγή, δεν μεταπείστηκαν από την προσωπική εμπειρία της πυρκαγιάς, αν και η συνολική υποστήριξη για τη δράση για το κλίμα ήταν μεγαλύτερη μεταξύ των πληγέντων. Μια πρόσφατη μελέτη στο Ηνωμένο Βασίλειο διαπίστωσε ότι η έκθεση σε πλημμύρες και καύσωνες αύξησε την αποδοχή της επιστήμης του κλίματος, ιδιαίτερα μεταξύ των δεξιών ψηφοφόρων και των σκεπτικιστών για το κλίμα, αλλά είχε αμελητέο αντίκτυπο στην περιβαλλοντική συμπεριφορά των ανθρώπων.

• Οι ειδικοί για το κλίμα λένε ότι οι πλημμύρες θα πρέπει να χρησιμεύσουν ως υπενθύμιση για τη μείωση της ρύπανσης από τη θέρμανση του πλανήτη και τη βελτίωση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και των σχεδίων ταχείας αντίδρασης.

Η βροχόπτωση έρχεται ένα μήνα μετά τις φονικές πλημμύρες που έπληξαν την κεντρική Ευρώπη, τη δυτική Αφρική και τη νοτιοανατολική Ασία, και δύο εβδομάδες πριν από τη συνάντηση των διπλωματών για τη σύνοδο κορυφής του ΟΗΕ για το κλίμα, την COP29 στο Αζερμπαϊτζάν.

«Οι τραγικές συνέπειες αυτού του γεγονότος δείχνουν ότι έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας», δήλωσε η Λιζ Στίβενς, επιστήμονας των κλιματικών κινδύνων στο Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ. «Δεν πρέπει να πεθαίνουν άνθρωποι από αυτού του είδους τα προβλεπόμενα καιρικά φαινόμενα σε χώρες όπου έχουν τους πόρους για να τα αντιμετωπίσουν καλύτερα».

Πρώτο +1,5 C: Θα ενταθούν οι καύσωνες και οι βροχοπτώσεις και η κατάρρευση των παγετώνων θα βρεθεί σε κρίσιμο σημείο μη αναστροφής.

Δεύτερο + 2 C: Οι έντονοι καύσωνες θα είναι 100-200 φορές πιο πιθανοί και 2 δισ. άνθρωποι θα ζουν σε επικίνδυνες, πλέον, κλιματικές συνθήκες.

Τρίτο + 3 C: Πόλεις όπως η Σαγκάη, το Ρίο ντε Τζανέιρο, το Μαϊάμι και η Χάγη θα βρεθούν κάτω από τη στάθμη της θάλασσας, θα παρουσιαστούν σημαντικές ελλείψεις σε τρόφιμα και νερό και θα δημιουργηθούν εκατομμύρια κλιματικοί πρόσφυγες.

Σύμφωνα με τον Guardian, που παρουσιάζει αναλυτικά την έρευνα, η παγκόσμια θέρμανση είναι πιθανό να ξεπεράσει τα διεθνώς συμφωνημένα όρια – σύμφωνα με εκατοντάδες κορυφαίους ειδικούς για το κλίμα-, φέρνοντας καταστροφικούς καύσωνες, πλημμύρες και καταιγίδες.

Μόνο το 6% των ερωτηθέντων θεώρησε ότι το όριο των 1,5 C θα μπορούσε να επιτευχθεί και αυτό θα απαιτούσε εξαιρετικά γρήγορη, ριζική δράση για να σταματήσει και να αντιστραφεί οι αυξανόμενες εκπομπές στον κόσμο από την καύση ορυκτών καυσίμων.

Ωστόσο, οι ειδικοί ήταν ξεκάθαροι ότι η εγκατάλειψη δεν ήταν μια επιλογή και ότι ο 1,5 C δεν ήταν μια άκρη του γκρεμού που οδηγεί σε σημαντική αλλαγή στην κλιματική ζημιά. Αντίθετα, η κλιματική κρίση αυξάνεται σταδιακά, πράγμα που σημαίνει ότι κάθε τόνος CO 2 που αποφεύγεται μειώνει τους κινδύνους.

Στην έκθεση-αξιολόγηση του ΕΟΠ αναφέρεται:

Η ακραία ζέστη, η ξηρασία, οι ανεξέλεγκτες πυρκαγιές και οι πλημμύρες που έλαβαν χώρα τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη θα επιδεινωθούν και θα επηρεάσουν τις συνθήκες διαβίωσης σε ολόκληρη την ήπειρο, ακόμη και στο πλαίσιο αισιόδοξων σεναρίων υπερθέρμανσης του πλανήτη. Ο ΕΟΠ δημοσίευσε για πρώτη φορά την European Climate Risk Assessment (EUCRA) (Ευρωπαϊκή Αξιολόγηση των Κλιματικών Κινδύνων) για να βοηθήσει στον προσδιορισμό των προτεραιοτήτων πολιτικής σχετικά με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και τους ευαίσθητους στις κλιματικές συνθήκες τομείς.

Σύμφωνα με την αξιολόγηση, οι πολιτικές και οι δράσεις προσαρμογής της Ευρώπης δεν συμβαδίζουν με τους ραγδαία αυξανόμενους κινδύνους. Σε πολλές περιπτώσεις, η σταδιακή προσαρμογή δεν θα είναι επαρκής και, καθώς πολλά μέτρα για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή απαιτούν πολύ χρόνο, ενδέχεται να χρειαστεί η ανάληψη επείγουσας δράσης ακόμη και για κινδύνους που δεν είναι ακόμη κρίσιμοι.

Κάποιες περιοχές της Ευρώπης αποτελούν κομβικά σημεία πολλαπλών κλιματικών κινδύνων. Η Νότια Ευρώπη κινδυνεύει ιδιαίτερα από τις πυρκαγιές και τις επιπτώσεις της υπερβολικής ζέστης και της λειψυδρίας στη γεωργική παραγωγή, την εργασία σε εξωτερικούς χώρους και την ανθρώπινη υγεία. Οι πλημμύρες, η διάβρωση και η διείσδυση αλμυρού νερού απειλούν τις υψομετρικά χαμηλές παράκτιες περιοχές της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων πολλών πυκνοκατοικημένων πόλεων.

Η νέα ανάλυση δείχνει ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει επείγοντες κλιματικούς κινδύνους που αυξάνονται ταχύτερα από την κοινωνική ετοιμότητά της. Για να εξασφαλιστεί η ανθεκτικότητα των κοινωνιών μας, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο πρέπει να δράσουν τώρα για να περιορίσουν τους κλιματικούς κινδύνους, τόσο με την άμεση μείωση των εκπομπών όσο και με ισχυρές πολιτικές και δράσεις προσαρμογής.

Πολλοί κλιματικοί κίνδυνοι στην Ευρώπη απαιτούν επείγουσα δράση τώρα

Η αξιολόγηση εντοπίζει 36 σημαντικούς κλιματικούς κινδύνους για την Ευρώπη σε πέντε ευρείς τομείς: οικοσυστήματα, τρόφιμα, υγεία, υποδομές, οικονομία και χρηματοδότηση.

Περισσότεροι από τους μισούς σημαντικότερους κλιματικούς κινδύνους που προσδιορίζονται στην έκθεση, απαιτούν την άμεση λήψη περαιτέρω μέτρων και οκτώ από αυτούς είναι ιδιαίτερα επείγοντες, κυρίως για τη διατήρηση των οικοσυστημάτων, την προστασία των ανθρώπων από τους καύσωνες, την προστασία ανθρώπων και υποδομών από τις πλημμύρες και τις πυρκαγιές καθώς και για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας των ευρωπαϊκών μηχανισμών αλληλεγγύης, όπως το Ταμείο Αλληλεγγύης της ΕΕ.

Οικοσυστήματα: Σχεδόν όλοι οι κίνδυνοι στον τομέα των οικοσυστημάτων απαιτούν επείγοντα ή περισσότερα μέτρα, ενώ οι κίνδυνοι για τα θαλάσσια και τα παράκτια οικοσυστήματα αξιολογούνται ως ιδιαίτερα σοβαροί. Η έκθεση του ΕΟΠ υπενθυμίζει ότι τα οικοσυστήματα παρέχουν πολλαπλές υπηρεσίες στους ανθρώπους και, ως εκ τούτου, οι κίνδυνοι αυτοί έχουν μεγάλη πιθανότητα να παρουσιάσουν αλυσιδωτές επιπτώσεις και σε άλλους τομείς, όπως η διατροφή, η υγεία, οι υποδομές και η οικονομία.

Τροφή: Οι κίνδυνοι από τη ζέστη και την ξηρασία στη φυτική παραγωγή βρίσκονται ήδη σε κρίσιμο επίπεδο στη Νότια Ευρώπη, αλλά και οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης βρίσκονται σε κίνδυνο. Ειδικότερα, οι παρατεταμένες ξηρασίες που επηρεάζουν μεγάλες περιοχές συνιστούν σοβαρή απειλή για τη φυτική παραγωγή, την επισιτιστική ασφάλεια καιτον εφοδιασμό πόσιμου νερού. Ακόμη και η μερική στροφή από πρωτεΐνες ζωικής προέλευσης στε πρωτεΐνες φυτικής προέλευσης που καλλιεργούνται με βιώσιμο τρόπο θα μπορούσε να αποτελέσει μια λύση πουθα μείωνε την κατανάλωση νερού στη γεωργία και την εξάρτηση από εισαγόμενες ζωοτροφές.

Υγεία: Η θερμότητα είναι ο σοβαρότερος και πιο επείγων παράγοντας κλιματικού κινδύνου για την ανθρώπινη υγεία. Τον μεγαλύτερο κίνδυνο αντιμετωπίζουν συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες, όπως οι εργαζόμενοι στην ύπαιθρο που εκτίθενται σε ακραία ζέστη, οι ηλικιωμένοι, και τα άτομα που ζουν σε ανεπαρκώς δομημένες κατοικίες και σε περιοχές που επηρεάζονται σημαντικά από το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας ή έχουν ανεπαρκή πρόσβαση σε συστήματα ψύξης. Πολλά μέσα μοχλοί για τη μείωση των κλιματικών κινδύνων για την υγεία βρίσκονται εκτός των παραδοσιακών πολιτικών υγείας, όπως ο πολεοδομικός σχεδιασμός, τα οικοδομικά πρότυπα και η εργατική νομοθεσία.

Υποδομές: Τα συχνότερα και ακραία καιρικά φαινόμενα αυξάνουν τους κινδύνους για το δομημένο περιβάλλον και τις κρίσιμες υπηρεσίες της Ευρώπης, στις οποίες περιλαμβάνονται οι υπηρεσίες ενέργειας, ύδρευσης και μεταφορών. Ενώ οι κίνδυνοι παράκτιων πλημμυρών έχουν αντιμετωπιστεί σχετικά ικανοποιητικά στην Ευρώπη, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και οι αλλαγές στα φαινόμενακαταιγίδων μπορούν να προκαλέσουν καταστροφικές επιπτώσεις σε ανθρώπους, υποδομές και οικονομικές δραστηριότητες. Στη Νότια Ευρώπη, η θερμότητα και η ξηρασία προκαλούν σημαντικούς κινδύνους στην παραγωγή, τη μετάδοση και τη ζήτηση ενέργειας. Τα οικιστικά κτίρια πρέπει επίσης να προσαρμοστούν στην αύξηση της θερμότητας.

Οικονομία και χρηματοοικονομικός τομέας: Η οικονομία και το χρηματοοικονομικό σύστημα της Ευρώπης αντιμετωπίζουν πολλούς κλιματικούς κινδύνους. Για παράδειγμα, τα ακραία κλιματικά φαινόμενα μπορούν να αυξήσουν τα ασφάλιστρα, να απειλήσουν περιουσιακά στοιχεία και ενυπόθηκα δάνεια, καθώς και να αυξήσουν τις κρατικές δαπάνες και το κόστος των δανείων. Η βιωσιμότητα του Ταμείου Αλληλεγγύης της ΕΕ απειλείται ήδη σοβαρά λόγω των δαπανηρών πλημμυρών και των δασικών πυρκαγιών των τελευταίων ετών. Η επιδείνωση των κλιματικών επιπτώσεων μπορεί επίσης να διευρύνει το χάσμα στην ιδιωτική ασφάλιση και να καταστήσει τα νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα πιο ευάλωτα.

Η στενότερη συνεργασία είναι αναγκαία

Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στην κατανόηση των κλιματικών κινδύνων που αντιμετωπίζουν και στην προετοιμασία για τη διαχείρισή τους. Οι εθνικές αξιολογίσεις κλιματικών κινδύνων χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο για να τεκμηριωθεί η ανάπτυξη πολιτικής προσαρμογής. Ωστόσο, η κοινωνική ετοιμότητα είναι ανεπαρκής, καθώς η εφαρμογή της πολιτικής υστερεί σε σχέση με την ταχεία αύξηση των επιπέδων κινδύνου.

Οι περισσότεροι σημαντικοί κλιματικοί κίνδυνοι που προσδιορίζονται στην έκθεση θεωρούνται κοινή ευθύνη της ΕΕ, των κρατών μελών της ή άλλων επιπέδων διακυβέρνησης. Για την αντιμετώπιση και τη μείωση των κλιματικών κινδύνων στην Ευρώπη, η αξιολόγηση του ΕΟΠ τονίζει ότι η ΕΕ και τα κράτη μέλη της πρέπει να συνεργάζονται και να εξασφαλίζουν τη συμμετοχή των περιφερειακών και τοπικών αρχών, όταν απαιτείται επείγουσα και συντονισμένη δράση.

Υπάρχουν ακόμη πολλά κενά γνώσης όσον αφορά τους κύριους κλιματικούς κινδύνους που προσδιορίζονται στην έκθεση του ΕΟΠ. Σύμφωνα με την έκθεση, η ΕΕ μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο, βελτιώνοντας την κατανόηση των κλιματικών κινδύνων, αυξάνοντας την ευθύνη ανάληψης κινδύνων και συμβάλλοντας στον τρόπο αντιμετώπισής τους μέσω της νομοθεσίας, των κατάλληλων δομών διακυβέρνησης, της παρακολούθησης, της χρηματοδότησης και της τεχνικής υποστήριξης. Οι νέες αυτές γνώσεις θα μπορούσαν επίσης να συμβάλουν καθοριστικά σε μια επακόλουθη Ευρωπαϊκή Αξιολόγηση των Κλιματικών Κινδύνων.

Να αναλάβει άμεσες και μεσοπρόθεσμες δράσεις για τη στήριξη των αγροτών και της αγροτικής παραγωγής, ώστε να διασφαλιστεί η επισιτιστική επάρκεια της Ευρώπης, καλούν οι Υπουργοί Γεωργίας την ΕΕ με κοινή δήλωσή τους που εκδόθηκε ύστερα από πρωτοβουλία της Ελλάδας.

Συγκεκριμένα το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, ύστερα από πρωτοβουλία του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Λευτέρη Αυγενάκη,  σε κοινή δήλωση των μελών του υιοθετεί ψήφισμα στο οποίο περιλαμβάνεται το σύνολο των ελληνικών θέσεων. 

Συγκεκριμένα με το ψήφισμα, επισημαίνονται οι κίνδυνοι που προβάλλουν από την κλιματική κρίση και γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στις θεομηνίες που έπληξαν τη χώρα μας. Παράλληλα αναγνωρίζεται ότι τα υφιστάμενα εργαλεία της ΚΑΠ είναι ανεπαρκή ή απλώς συμβολικά για να αντιμετωπίσουν τη νέα πραγματικότητα και τις σοβαρές επιπτώσεις στη γεωργία. 

Το ψήφισμα καλεί την ΕΕ να δράσει γρήγορα και να σχεδιάσει έναν κατάλληλο μηχανισμό αντίδρασης, και την καλεί να εξετάσει επειγόντως τα μέτρα που πρότεινε ο Έλληνας ΥπΑΑΤ Λευτέρης Αυγενάκης προκειμένου να ενισχυθεί η ικανότητα του κλάδου να αντιμετωπίζει ολοένα και πιο εξουθενωτικές συνθήκες.

Συγκεκριμένα προτείνει:

1. Ενίσχυση του Γεωργικού Αποθεματικού. 
2. Αξιοποίηση του 2% της ΚΑΠ για αντιμετώπιση θεομηνιών
3. Δημιουργία νέου Ταμείου για την κάλυψη απωλειών που προκαλούνται από την κλιματική κρίση. 

Ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Λευτέρης Αυγενάκης με αφορμή το ψήφισμα του ΕΛΚ, δήλωσε: 

«Το ψήφισμα του ΕΛΚ υιοθετεί τη νέα πραγματικότητα στον πρωτογενή τομέα. Είναι παρήγορο που ακόμα και χώρες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης αναγνωρίζουν το μέγεθος του προβλήματος που ήδη βιώνει ο ευρωπαïκός Νότος. Δεν πρόκειται όμως απλά για ένα ψήφισμα που στηρίζεται στην κοινοτική αλληλεγγύη. Είναι ένα ψήφισμα που στηρίζεται στη λογική, καθώς αποδείχθηκε ότι η κλιματική κρίση δεν έχει σύνορα. Αυτή η παραδοχή, επιτάσσει να λάβουμε μέτρα που  στηρίζουν τις προσπάθειες των αγροτών μας για διασφάλιση της παραγωγής. Άλλωστε η επισιτιστική ασφάλεια αποτελεί βασική προϋπόθεση για την διατήρηση της κοινωνικής συνοχής. Ως πολίτες της Ευρώπης, έχουμε λοιπόν κάθε λόγο να ενώσουμε τις δυνάμεις μας και να πάρουμε έγκαιρα τα επιβαλλόμενα μέτρα».

Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος έχει ως εξής:

Κοινή Επιστολή των υπουργών του EPP: μέτρα για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στη γεωργία

Το κλίμα στον πλανήτη μας αλλάζει τα τελευταία χρόνια απειλώντας σοβαρά ακόμη και την ανθρώπινη ύπαρξη. Η ταχεία υπερθέρμανση του πλανήτη επηρεάζει αρνητικά όλες τις πτυχές της οικονομικής δραστηριότητας με τη γεωργία να είναι ιδιαίτερα ευάλωτη.

Συνέπεια της κλιματικής αλλαγής είναι τα ακραία καιρικά φαινόμενα που έχουν αυξηθεί σε συχνότητα αλλά και ένταση, επηρεάζοντας δυσμενώς και άμεσα τον τομέα της αγροτικής παραγωγής. Τα επεισόδια καύσωνα και οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας, καθώς και οι έντονες βροχοπτώσεις και οι σφοδρές πλημμύρες προκαλούν ανεπανόρθωτες ζημιές στη γεωργία. Τα ακραία αυτά φαινόμενα θέτουν σε κίνδυνο την επισιτιστική ασφάλεια, μειώνουν το εισόδημα των αγροτών και δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για τη συχνότερη εμφάνιση ασθενειών παρά τη χρήση κατάλληλων φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Επιπρόσθετα, η τρέχουσα γεωπολιτική κατάσταση, οι δυναμικές στην παγκόσμια αγορά και οι διακυμάνσεις στο εισόδημα των νοικοκυριών αποτελούν αστάθμητους παράγοντες που επηρεάζουν την ασφάλεια του ευρωπαϊκού αγροδιατροφικού τομέα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εδώ και καιρό ηγείται της πρωτοβουλίας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Οι δράσεις της, μέσω φιλόδοξων εσωτερικών πολιτικών και στενής συνεργασίας με τους διεθνείς εταίρους, έχουν ως στόχο να διασφαλίσουν μια δίκαιη, υγιή και ευημερούσα κοινωνία για τις μελλοντικές γενιές. Οι επιστήμονες βεβαιώνουν ότι, παρά τις συντονισμένες προσπάθειες, η κλιματική αλλαγή θα συνεχίσει να επηρεάζει το περιβάλλον για τις επόμενες δεκαετίες. Ακόμα κι αν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου σταματούσαν αυτομάτως, οι θερμοκρασίες θα συνέχιζαν να αυξάνονται για τον αιώνα που διανύουμε. Παράλληλα, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει ευρεία γνώση, ώστε να εκτιμήσουμε επαρκώς τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής στη γεωργία, ειδικότερα σε συνδυασμό με ποικίλους άλλους παράγοντες. Ωστόσο, είναι προφανές ότι η νότια Ευρώπη είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και τα φαινόμενα που συνδέονται με αυτή απειλούν άμεσα τη γεωργία της περιοχής.

Ποτέ δεν διακυβεύονταν τόσα πολλά. Οι καταστροφικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο πλαίσιο του ασταθούς γεωπολιτικού περιβάλλοντος, με τις υψηλές τιμές ενέργειας, τα προβλήματα στην ασφάλεια του εφοδιασμού και τα υψηλά ποσοστά πληθωρισμού δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού και απαιτούν άμεση δράση. Η Ένωση παρότι ήδη συμβάλλει στη βελτίωση της ετοιμότητας και της ικανότητας σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, η αντιμετώπιση των απωλειών στον αγροτικό τομέα ειδικά αυτών που προκαλούνται από την κλιματική εξακολουθεί να είναι ύψιστης σημασίας για την εξασφάλιση της συνέχισης της γεωργίας στην Ένωση και συνεπώς της επισιτιστικής αυτονομία της.

Εμείς, οι Υπουργοί Γεωργίας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, αναγνωρίζουμε τις καταστροφικές επιπτώσεις της παρατεταμένης ξηρασίας και των σοβαρών πλημμυρών, παρόμοιων με αυτές που σημειώθηκαν πρόσφατα στην Ελλάδα, και λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορές μεταξύ της βοήθειας που λαμβάνεται μέσω του γεωργικού αποθεματικού και των πραγματικών απωλειών που υπέστησαν οι αγρότες. Ως εκ τούτου, αναγνωρίζουμε ότι το να βασιζόμαστε αποκλειστικά στα τρέχοντα μέσα της ΚΓΠ για την αντιμετώπιση των ακραίων καιρικών επιπτώσεων είναι ανεπαρκές και μάλλον συμβολικό. Η λήψη άμεσων και μεσοπρόθεσμων δράσεων είναι επιτακτική για την εξασφάλιση ουσιαστικής στήριξης της γεωργίας και των αγροτών. Έτσι, πρόθεσή μας είναι να ενισχύσουμε όλες τις συνεχιζόμενες προσπάθειες για την απλούστευση των διαδικασιών της τρέχουσας ΚΓΠ.

Καλούμε επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δράσει γρήγορα σχεδιάζοντας έναν κατάλληλο μηχανισμό αντίδρασης για την άμβλυνση των επειγουσών αναγκών που προκύπτουν από τις γεωργικές απώλειες που προκαλούνται από το κλίμα. Αυτό είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της γεωργίας και τη στήριξη των αγροτών σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς.

Επιπρόσθετα, αναφέρουμε ότι ο Έλληνας Υπουργός κ. Λευτέρης Αυγενάκης έχει προτείνει τα ακόλουθα μέτρα με διαφορετικά χρονοδιαγράμματα εφαρμογής που πρέπει να εξεταστούν επειγόντως προς συζήτηση, προκειμένου να ενισχυθεί η ικανότητα του κλάδου να αντιμετωπίζει ολοένα και πιο εξουθενωτικές συνθήκες:

– Ενίσχυση του γεωργικού αποθεματικού και ειδικότερα με την απλούστευση και τη βελτίωση της εφαρμογής του.

– Εφαρμογή ενός εθελοντικού εργαλείου ad hoc διαχείρισης κρίσεων με τη χρήση κατ’ ανώτατο όριο του 2% του εθνικού κονδυλίου του Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΓΠ (όπως προτείνεται από την Κροατία – Σλοβενία).

– Δημιουργία νέου ταμείου αποκλειστικά αφιερωμένου στην κάλυψη των απωλειών αγροτικής παραγωγής που προκαλούνται από το κλίμα.

Το έγγραφο αυτό το προσυπογράφουν όλες οι χώρες μέλη του ΕΛΚ εκτός της Σουηδίας:

Λευτέρης Αυγενάκης, Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Ελλάδα

Marija Vučković, Υπουργός Γεωργίας, Κροατία 

Sari Essayah, Υπουργός Γεωργίας και Δασών, Φινλανδία

Norbert Totschnig, Ομοσπονδιακός Υπουργός  Γεωργίας, Δασών, Περιφερειών και Διαχείρισης νερού, Αυστρία

Kęstutis Navickas, Υπουργός Γεωργίας, Λιθουανία

Marek Výborný, Υπουργός Γεωργίας, Τσεχία

Jo Brouns, Υπουργός Γεωργίας για το Ομοσπονδιακό κρατίδιο της Βαλλονίας, Βελγιο

Martine Hansen, Υπουργός Γεωργίας, Τροφίμων και Αμπελοκαλλιέργειας, Λουξεμβούργου