Νίκος Γιαννόπουλος

Επειδή, απ’ ότι φαίνεται, ανάλυση και εξήγηση χρειάζονται πλέον και τα αυτονόητα, πάμε να δούμε πως η κλιματική κρίση δήλωσε παρούσα στην Ελλάδα τη δεκαετία που διανύουμε, για να μην πάμε πιο πίσω στο χρόνο και σας κουράσουμε.

Το καλοκαίρι του 2023 η χώρα βίωσε ένα από τα πιο καταστροφικά κύματα δασικών πυρκαγιών στην ιστορία της, με πάνω από 80 σημαντικά μέτωπα να καταγράφονται στο σύνολο της επικράτειάς της.

Οι φωτιές ξεκίνησαν σε πολλές περιοχές λόγω των ασυνήθιστα υψηλών θερμοκρασιών που έφτασαν έως και 41 °C και βοήθησαν από παρατεταμένους καύσωνες, αποτέλεσμα που συνδέεται άμεσα με την κλιματική αλλαγή.

Οι πυρκαγιές προκάλεσαν τουλάχιστον 28 θανάτους, τραυματισμούς δεκάδων ανθρώπων και ανάγκασαν πάνω από 20.000 πολίτες να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.

Οι καταστροφές περιλάμβαναν οικισμούς, υποδομές, δάση και γεωργικές εκτάσεις, με εκτιμώμενο κόστος πάνω από 600 εκατ. ευρώ. Η φωτιά στη Ρόδο αποτέλεσε μια από τις πιο εντυπωσιακές περιπτώσεις, εξαπλώθηκε γρήγορα και κατέστρεψε χιλιάδες στρέμματα δάσους και καλλιεργειών, αναδεικνύοντας την αυξημένη πιθανότητα μεγάλων πυρκαγιών υπό ακραία θερμικά κύματα.

Το 2021 αντίστοιχα η Ελλάδα αντιμετώπισε επίσης ένα από τα πιο έντονα κύματα πυρκαγιών των τελευταίων δεκαετιών, με περισσότερα από 140 μέτωπα κυρίως στην Εύβοια, την Αττική και την Πελοπόννησο.

Οι φωτιές εκείνο το καλοκαίρι συνοδεύτηκαν από έναν από τους πιο παρατεταμένους και έντονους καύσωνες που έχει καταγραφεί, με θερμοκρασίες έως και 47 °C. Η καταστροφή των δασικών εκτάσεων ήταν τεράστια, ενώ χιλιάδες κάτοικοι εκκενώθηκαν για να αποφύγουν τον κίνδυνο.

“Ντάνιελ”

Στις αρχές του φθινοπώρου του 2023, η κακοκαιρία “Ντάνιελ” έπληξε ιδιαίτερα τη Θεσσαλία, προκαλώντας τεράστιες πλημμύρες, υπερχείλιση ποταμών και εκτεταμένη καταστροφή υποδομών. Πολλές περιοχές, όπως η Καρδίτσα και τα χωριά γύρω από τον Πηνειό ποταμό, βυθίστηκαν κάτω από νερό, με σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες στις τοπικές κοινότητες.

Γνωρίζουμε, από τις επίσημες αναφορές, ότι κατά τη διάρκεια της καταστροφής, τουλάχιστον 17 άτομα έχασαν τη ζωή τους άμεσα λόγω των πλημμυρών στη Θεσσαλία και σε άλλες πληγείσες περιοχές.

Επιπλέον, μελέτες που αξιολόγησαν τη συνολική θνησιμότητα στην περιοχή έδειξαν ότι οι θάνατοι μπορεί να ήταν πολύ περισσότεροι αν ληφθούν υπόψη οι επακόλουθες επιπτώσεις στην υγεία, με εκτιμήσεις για επιπλέον εκατοντάδες πλεονάζοντες θανάτους τις εβδομάδες και μήνες μετά την κακοκαιρία.

Αρα; Οκ, η απάντηση είναι εύκολη, κλιματική κρίση (και στην Ελλάδα) υπάρχει. Αλλά γιατί γίνεται ολοένα και πιο έντονη;

Για τρεις σοβαρούς λόγους:

1ον: Η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας στη Μεσόγειο και ειδικά στην Ελλάδα έχει ενισχύσει την ένταση και τη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων. Οι υψηλές θερμοκρασίες το καλοκαίρι προκαλούν παρατεταμένους καύσωνες, ξηρασία και αυξημένη πιθανότητα δασικών πυρκαγιών.

2ον: Η αύξηση της ατμοσφαιρικής υγρασίας οδηγεί σε πιο έντονες και απότομες βροχοπτώσεις. Αυτό συνδέεται άμεσα με φαινόμενα όπως η κακοκαιρία Ντάνιελ (2023), όπου οι ποταμοί υπερχείλισαν και υποδομές κατέρρευσαν. Η αλλαγή του κλίματος κάνει αυτές τις βροχές πιο σύντομες αλλά εντονότερες, με αποτέλεσμα μεγάλες καταστροφές σε περιοχές που δεν είχαν συχνά τέτοια φαινόμενα.

3ον: Η αστικοποίηση, η κακή διαχείριση των δασικών εκτάσεων, η ελλιπής συντήρηση ρεμάτων και η επέκταση κτισμάτων σε περιοχές υψηλού κινδύνου ενισχύουν τις συνέπειες των φυσικών φαινομένων. Οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες και οι κατολισθήσεις γίνονται πιο καταστροφικές λόγω της ανθρώπινης παρουσίας σε ευάλωτες ζώνες.

Επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα του libre.gr

Η χρονιά που φεύγει έκανε όλους να συνειδητοποιήσουν ότι η κλιματική κρίση δεν είναι ένα μελλοντικό σενάριο αλλά μια παγκόσμια πραγματικότητα με συνέπειες που φαίνονται πια στην  οικονομία, την υγεία, την πολιτική και την κοινωνική συνοχή. Οι επιπτώσεις έγιναν ιδιαίτερα αισθητές μέσα από τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Παρατεταμένοι καύσωνες, καταστροφικές πυρκαγιές, έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες έπληξαν ταυτόχρονα διαφορετικές γωνιές του πλανήτη.

Οι δασικές πυρκαγιές έκαναν στάχτη χιλιάδες δασικές εκτάσεις και σε πολλές περιοχές απείλησαν τον αστικό ιστό, ενώ πλημμύρες δημιούργησαν μεγάλα προβλήματα σε υποδομές και καλλιέργειες. Το κόστος αποκατάστασης ήταν τεράστιο με τις οικονομίες να δοκιμάζονται.

Αύξηση της θερμοκρασίας

Πιο συγκεκριμένα η αύξηση της ακραίας ζέστης είναι άμεσο αποτέλεσμα της υπερθέρμανσης του πλανήτη μας, η οποία προκαλείται από τα αέρια του θερμοκηπίου που παγιδεύουν τη θερμότητα στην ατμόσφαιρα. Αυτό αυξάνει τη θερμοκρασία της επιφάνειας της Γης, οδηγώντας σε καύσωνες με μεγάλη διάρκεια και ένταση.

Η αδιάκοπη αύξηση των επιπέδων αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα συνέπεσε με τη σταθερή άνοδο των παγκόσμιων θερμοκρασιών, με τα τελευταία 10 χρόνια να αποτελούν τα 10 θερμότερα έτη που έχουν καταγραφεί.

Το 2024 βρίσκεται πλέον στην κορυφή της κατάταξης, ξεπερνώντας το 2023. Ήταν επίσης το πρώτο έτος με θερμοκρασία πάνω από 1,5 °C, το κρίσιμο όριο θερμοκρασίας της υπερθέρμανσης του πλανήτη που ορίστηκε στη Συμφωνία του Παρισιού.

COP30 χωρίς δεσμευτικό πλαίσιο

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αυξανόμενης πίεσης, το 2025 αποτέλεσε και χρονιά έντονων πολιτικών διεργασιών. Το αίτημα περίπου 80 ανεπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών για τον τερματισμό της χρήσης ορυκτών καυσίμων – της μεγαλύτερης αιτίας της κλιματικής αλλαγής – δεν συμπεριλήφθηκε στην τελική συμφωνία COP30, μετά από δύο εβδομάδες έντονων συζητήσεων και ανατροπών.  Αυτό συνέβη παρά το γεγονός ότι ένας άνευ προηγουμένου αριθμός χωρών (με επικεφαλής την Κολομβία) και περισσότερες από 100 οργανώσεις ζήτησαν ρητά από την προεδρία να εκπονήσει έναν οδικό χάρτη για τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα.

Υπό την πίεση των μεγάλων πετρελαιοπαραγωγών χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Σαουδικής Αραβίας και της Ρωσίας, ο πρόεδρος της COP30, André Corrêa do Lago, ανακοίνωσε τελικά έναν συμβιβασμό: έναν εθελοντικό «οδικό χάρτη» για τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα. Παρά τις νέες δεσμεύσεις για μείωση εκπομπών και την ενίσχυση των στόχων για καθαρή ενέργεια, η απουσία ενός σαφούς και δεσμευτικού χρονοδιαγράμματος για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα προκάλεσε έντονη κριτική από επιστήμονες και περιβαλλοντικές οργανώσεις.

Αποτυχημένη προσπάθεια για περιορισμό των πλαστικών

Μια συνάντηση που υποτίθεται ότι θα κατέληγε σε μια διεθνή συνθήκη για τον περιορισμό της ρύπανσης από πλαστικά, η οποία ήταν σε εξέλιξη εδώ και καιρό, τελείωσε για δεύτερη φορά χωρίς συμφωνία.

Μετά από περισσότερα από δύο χρόνια συζητήσεων και διαπραγματεύσεων στον ΟΗΕ για μια Παγκόσμια Συνθήκη για τα Πλαστικά, οι υπουργοί των κρατών στη Γενεύη στον τελευταίο γύρο διαπραγματεύσεων είχαν να επιλέξουν ανάμεσα σε μια ιστορική επιλογή και στην αποτυχία: να συμφωνήσουν σε μια ισχυρή Συνθήκη που θα αντιμετωπίζει ριζικά το πρόβλημα της πλαστικής ρύπανσης, ή να ενδώσουν στις πιέσεις των εταιρειών ορυκτών καυσίμων, των πετροχημικών εταιρειών και των χωρών πετρελαιοπαραγωγών. Τελικά, το κεντρικό σημείο διαφωνίας, που αφορά τη μείωση της παραγωγής πλαστικού, ήταν ο λόγος που για μια ακόμα φορά δεν επετεύχθη συμφωνία για τη Συνθήκη.

Ανθρώπινα δικαιώματα

Το 2025 σημαδεύτηκε επίσης από σημαντικές νομικές εξελίξεις. Δικαστικές αποφάσεις σε διεθνές και εθνικό επίπεδο ενίσχυσαν την αντίληψη ότι η προστασία του περιβάλλοντος συνδέεται άμεσα με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι αποφάσεις αυτές άνοιξαν τον δρόμο για νέες μορφές λογοδοσίας κρατών και επιχειρήσεων, μετατρέποντας την κλιματική δράση από ηθική υποχρέωση σε νομική ευθύνη.

Την ίδια στιγμή, η ενεργειακή μετάβαση παρουσίασε δύο όψεις. Από τη μία πλευρά, η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας επιταχύνθηκε, με την ηλιακή και την αιολική ενέργεια να καταγράφουν ιστορικά υψηλά επίπεδα παραγωγής. Από την άλλη, γεωπολιτικές εντάσεις και οικονομικά συμφέροντα συνέχισαν να επιβραδύνουν την πλήρη εγκατάλειψη των ορυκτών καυσίμων, δημιουργώντας ένα αντιφατικό τοπίο προόδου και στασιμότητας.

Στην Ελλάδα, το 2025 ανέδειξε με ιδιαίτερη ένταση τις τοπικές διαστάσεις της κλιματικής κρίσης. Η χώρα βρέθηκε αντιμέτωπη με παρατεταμένα κύματα καύσωνα, υψηλές θερμοκρασίες-ρεκόρ και αυξημένη ξηρασία, ιδίως κατά τους θερινούς μήνες, επιβαρύνοντας τόσο τα οικοσυστήματα όσο και την καθημερινότητα των πολιτών.

Παράλληλα, το 2025 καταγράφηκαν βήματα προόδου στον τομέα της ενεργειακής μετάβασης, με την περαιτέρω ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ωστόσο οι εξελίξεις αυτές συνοδεύτηκαν από έντονο δημόσιο διάλογο για την ανάγκη ουσιαστικότερης προσαρμογής και μακροπρόθεσμου σχεδιασμού απέναντι στην κλιματική κρίση.

Ελπίδες για το 2026

Το 2026 αναμένεται να ενταθεί η διεθνής πίεση προς τις κυβερνήσεις για την τήρηση των δεσμεύσεων της Συμφωνίας του Παρισιού, ενώ η κλιματική αλλαγή προβλέπεται να επηρεάσει ακόμη πιο άμεσα την ασφάλεια τροφίμων, τη διαχείριση των υδάτων και τη δημόσια υγεία.

Το επόμενο έτος διαμορφώνεται έτσι όχι μόνο ως συνέχεια των ανησυχητικών τάσεων, αλλά και ως καθοριστικό τεστ πολιτικής βούλησης, με τις επιλογές του παρόντος να κρίνουν σε μεγάλο βαθμό τις κλιματικές συνθήκες του άμεσου μέλλοντος.

Το μνημόνιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, κοινές δράσεις, όπως εκπαιδευτικά προγράμματα και εκστρατείες ευαισθητοποίησης για την προστασία του περιβάλλοντος, διενέργεια εθελοντικών καθαρισμών σε συνεργασία με τις δημοτικές και τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές, καθώς και καταγραφή στοιχείων που αφορούν περιβαλλοντικές παραμέτρους. Στις παραπάνω δράσεις, σημαντικός θα είναι ο ρόλος των εθελοντών.

Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, το Κοινωφελές Ίδρυμα Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης διακρίνεται για την περιβαλλοντική δράση του, ειδικά στον τομέα καθαρισμού παράκτιων και χερσαίων περιοχών από εκατοντάδες τόνους απορριμμάτων. Στα έξι χρόνια λειτουργίας έχει διενεργήσει περισσότερους από 4.000 καθαρισμούς, απομακρύνοντας σχεδόν 20.000.000 τεμάχια απορριμμάτων. Ακόμη όπως τονίζεται στην ανακοίνωση «ήδη συνεργάζεται επιτυχημένα με τα υπουργεία Εθνικής Άμυνας και Πολιτισμού και- με δεδομένο ότι η χώρα μας δοκιμάζεται διαρκώς από την κλιματική κρίση- το μνημόνιο με το Υπ.ΚΚΠΠ κρίνεται ιδιαίτερα σημαντικό και εντάσσεται στο γενικότερο πλαίσιο εντατικοποίησης των δράσεων για την προστασία του περιβάλλοντος» .

Ο κ. Κικίλιας εξήρε τη δράση του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης και τόνισε πόσο σημαντική είναι η συνεργασία δημοσίων και ιδιωτικών φορέων, κράτους και κοινωνίας των πολιτών προκειμένου να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά τις κλιματικές κρίσεις και να προστατεύσουμε το περιβάλλον και την ανθρώπινη ζωή.

Από την πλευρά της η κ. Λαζού-Λασκαρίδη ευχαρίστησε τον υπουργό για την δυνατότητα συνεργασίας με το ΥΠΚΚΠΠ και δήλωσε:

«Κάθε μάχη για κερδηθεί, όπως η μάχη που δίνουμε καθημερινά για την αντιμετώπιση της ρύπανσης, χρειάζεται συμμάχους. Χρειάζεται συνεργασία και συντονισμό δυνάμεων. Αυτό θέλουμε να επιτύχουμε με τη συνεργασία μας με το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, η οποία ξεκίνησε σήμερα με την υπογραφή του τριετούς μνημονίου. Η τεχνογνωσία και η εξοικείωση που διαθέτουν οι Πυροσβεστικές Αρχές σε δύσβατες περιοχές, σε συνδυασμό με την εμπειρία και τις δράσεις του Ιδρύματος, δημιουργούν έναν ισχυρό συνδυασμό για την υλοποίηση καθαρισμών μεγάλης κλίμακας και δράσεων ευαισθητοποίησης, φέρνοντας πολλαπλάσιο αποτέλεσμα για την αντιμετώπιση της ρύπανσης από απορρίμματα και των φυσικών καταστροφών».

Ο χρόνος που πέρασε αναμένεται να είναι ο θερμότερος που έχει ποτέ καταγραφεί, δήλωσε ο ΠΜΟ. Την ίδια ώρα, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου ανήλθαν σε νέα ρεκόρ.

«Η κλιματική αλλαγή εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας σχεδόν καθημερινά υπό τη μορφή μιας αυξημένης συχνότητας και ενός αντίκτυπου ακραίων μετεωρολογικών γεγονότων», επισήμανε η γενική γραμματέας του ΠΜΟ Σελέστ Σαούλιο.

«Φέτος υπήρξαμε μάρτυρες βροχοπτώσεων και πλημμυρών ρεκόρ και τρομερών απωλειών ανθρώπινων ζωών σε πολλές χώρες, που προκάλεσαν σπαραγμό στις κοινότητες όλων των ηπείρων», συμπλήρωσε η ίδια.

«Τροπικοί κυκλώνες προκάλεσαν έναν φοβερό απολογισμό σε ανθρώπινο και οικονομικό επίπεδο, πιο πρόσφατα στην υπερπόντια περιοχή της Γαλλίας Μαγιότ, στον Ινδικό Ωκεανό», επισημαίνει ακόμη ο ΠΜΟ.

«Μια έντονη ζέστη», σύμφωνα με την ίδια πηγή, «σάρωσε δεκάδες χώρες, με θερμοκρασίες που ξεπέρασαν τους 50 βαθμούς Κελσίου επανειλημμένως. Οι δασικές πυρκαγιές προκάλεσαν ζημιές».

Στο μήνυμά του για το Νέο Χρόνο, ο γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες έκανε λόγο για «μια δεκαετία φονικής ζέστης», αναφερόμενος στις θερμοκρασίες ρεκόρ που καταγράφηκαν σε αυτό το διάστημα.

«Πρέπει να εγκαταλείψουμε αυτόν τον δρόμο προς την καταστροφή και δεν έχουμε χρόνο για να χάσουμε», συμπλήρωσε,

Μπροστά «στην κατάρρευση του κλίματος», απηύθυνε έκκληση «οι χώρες να οδηγήσουν τον κόσμο σε ένα ασφαλέστερο μονοπάτι μειώνοντας σημαντικά τις εκπομπές και στηρίζοντας τη μετάβαση προς ένα ανανεώσιμο μέλλον».

Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός αναμένεται να δώσει στη δημοσιότητα τον Ιανουάριο τον ακριβή απολογισμό των θερμοκρασιών παγκοσμίως για το 2024, ενώ θα ακολουθήσει τον Μάρτιο η πλήρης έκθεσή του σχετικά με την κατάσταση του παγκόσμιου κλίματος το 2024.

Του Δρ. Γιάννη Τσιπουρίδη 

Πρώτα απ’ όλα είναι σχεδόν δεδομένο και μένει μόνο τυπικά να αναδειχθεί, πως το 2024 θα είναι η πιο θερμή χρόνια που ζήσαμε ποτέ.

Αλλά θα έχει και ένα ακόμη μοναδικό ρεκόρ: θα είναι η πρώτη χρονιά που η άνοδος της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας του πλανήτη θα ξεπεράσει τον 1.5^ο Κελσίου. [i]

Αυτή είναι μια συγκλονιστική είδηση που θα έπρεπε να μας κάνει να σταματήσουμε ότι κάνουμε και να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει, και πως πρέπει να αντιδράσουμε.

Βιώνουμε το πιο θερμό έτος των τελευταίων 125.000 ετών,[ii] και συνεχίζουμε σαν να αφορά άλλους.

Επιπλέον, αυτός ο εμβληματικός 1.5^ο Κελσίου, που εξακολουθεί να είναι η καραμέλα σε κάθε ομιλία των διαφόρων παραγόντων (όχι επιστημόνων, αυτοί ξέρουν ότι χάθηκε το παιχνίδι), έχει πεθάνει και αναμένει την επίσημη αναγγελία του θανάτου του.

Οι εξελίξεις αυτές, που δεν είναι πολιτικές για να τις συζητάμε επί ημέρες στα τηλεοπτικά παράθυρα, συνεπάγονται δραματικές αλλαγές σε αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως μέλλον και σε όσα σχέδια κάνουμε, γι αυτό το μέλλον, το δικό μας και των παιδιών μας.

Ότι κι αν σχεδιάζουμε θα επηρεαστεί μοναδικά.

Δεν θα έπρεπε επομένως, να πάρουμε σοβαρά αυτές τις εξελίξεις;

Ίσως να τρομάξουμε λίγο; Έστω να προβληματιστούμε;

Εδώ παίρνουμε σοβαρά αστήρικτες πολιτικές εκτιμήσεις, παραμυθιαζόμαστε με πολιτικές ατάκες γιατί ακούγονται ευχάριστα στο αυτί μας (που έλεγε ο Νιόνιος), αλλά δεν παίρνουμε σοβαρά τα επιστημονικά ευρήματα;

Λυπάμαι αλλά έτσι που στρώσαμε ο Καζαμίας του 2025 προβλέπει μία από τα ίδια με το 2024 και κάτι παραπάνω.

Κάπου στο ημερολόγιο του 2025 υπάρχει μια Βαλένθια, ένα Νεπάλ, μια Κίνα, μια Βόρεια Κορέα, μια Βραζιλία, μια Κένυα, ένα Μαγιότ….. ίσως και μια Θεσσαλία 

Είναι ΣΙΓΟΥΡΟ. 

Οι κάτοικοι του πλανήτη ανέμελοι ετοιμάζονται να γιορτάσουν το νέο έτος 2025 και είναι σίγουρο ότι κάποιοι δεν θα ζήσουν να δουν την Πρωτοχρονιά του 2026, εξ αιτίας των κλιματικών καταστροφών.

Και δεν είναι μόνο οι πλημμύρες, αλλά είναι και οι καύσωνες, οι ανεξέλεγκτες δασικές πυρκαγιές, οι σοδιές που χάνονται και οι τιμές που ανεβαίνουν (λάδι, καφές, σοκολάτα κ.α.) … ένα δυστοπικό κοκτέιλ που δεν θα διορθωθεί με κανένα μαγικό πολιτικό ραβδί και φυσικά δεν θα εξαφανιστεί αν το αγνοήσουμε.

Ότι άρχισε να δημιουργείται πριν από δεκαετίες, θα χρειαστεί πολλά χρόνια για να επανέλθει.

Έστω κάπως λιγότερα επειδή η τεχνολογική πρόοδος μας δίνει καλύτερα εργαλεία να πετύχουμε την ανάσχεση της καλπάζουσας κλιματικής κρίσης και της σταδιακής επιστροφής σε αυτό που είχαμε και δεν εκτιμούσαμε γιατί το είχαμε ως δεδομένο.

Αλλά σίγουρα πολλά χρόνια.

Και η περίφημη υπόσχεση της προσπάθειας για συγκράτηση της ανόδου της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας κάτω από 1.5^ο Κελσίου, που ως προείπαμε απέτυχε, δεν ήταν υπόσχεση κλιματικού παραδείσου. Ήταν υπόσχεση συγκράτησης της καταστροφής στα σημερινά επίπεδα, δηλαδή, των καταστροφών τύπου Βαλένθια.

Ο παράδεισος χάθηκε και θα παραμείνει χαμένος για πολλά χρόνια.

Και φυσικά δεν πρέπει να ξεχνάμε και να υποτιμάμε το ευρύτερο πολιτικό περιβάλλον.

Ότι ένας αρνητής της κλιματικής κρίσης, ο Τραμπ, θα έχει σε λίγο τα ηνία των ΗΠΑ στα χέρια του, μην περιμένετε πραγματικές κλιματικά συμβατές λύσεις. Ήδη εκβιάζει/απειλεί την Ευρώπη για  αγορά ορυκτών καυσίμων από τις ΗΠΑ, πιστός στους χρηματοδότες της προεκλογικής του εκστρατείας.

Το δε νέο πρόσωπο σε αυτό το ήδη πολύ κακό έργο, ο Έλον Μασκ, μεταξύ πολλών άλλων μαργαριταριών, στηρίζει ανοιχτά την γερμανική ακροδεξιά. Για να μην μιλήσουμε για Πούτιν, Μιλέι, Όρμπαν, Συρία, Ουκρανία και πάει λέγοντας.

40 χρόνια μετά το 1984 του Όργουελ πρέπει να ομολογήσουμε ότι μόνο την κλιματική κρίση δεν είχε προβλέψει, αν και διέβλεπε την αυξανόμενη υπεροπλία του ανθρώπου έναντι της φύσης.

Σε μια σημαντική στιγμή στην ιστορία της ανθρωπότητας που θα έπρεπε όλη η προσοχή μας να είναι συγκεντρωμένη στην διαχείριση του μεγαλύτερου κινδύνου που αντιμετώπισε ποτέ η ανθρωπότητα, την κλιματική κρίση, υπάρχουν τόσες πολλές αντίρροπες δυνάμεις, τόσες ψευδείς ειδήσεις, τόσα επίπλαστα προβλήματα, που το μόνο που δεν απασχολεί την διεθνή πολιτική ηγεσία και κατ’ επέκταση την πλειοψηφία των πολιτών είναι η κλιματική κρίση.  

Στην πιο κρίσιμη στιγμή της ιστορίας μας, δεν είμαστε παρόντες σαν ηγεσία αλλά και σαν πολίτες, γιατί υιοθετούμε αυτό που «ακούγεται ευχάριστα στο αυτί μας», γιατί αποφεύγουμε ότι απαιτεί να σηκωθούμε από τον καναπέ.

Μας έμαθαν να περιμένουμε από αλλού τις λύσεις.

Και βολευτήκαμε (νομίζουμε).   

Σ’ αυτό το περιβάλλον οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων οι οποίες έχουν απίστευτα κέρδη από τα ορυκτά καύσιμα, δεν υπάρχει περίπτωση, εθελοντικά και χωρίς καμία ουσιαστική πίεση,  να σταματήσουν να λειτουργούν, όπως έμαθαν να λειτουργούν.

Και για να συνεχίσουν αυτήν την κερδοφορία χρησιμοποιούν όλα τα εργαλεία που το σύστημα τους παρέχει, μεταξύ των οποίων  είναι και να επηρεάζουν και να καθυστερούν την λήψη των κλιματικά συμβατών αποφάσεων. Οι χιλιάδες λομπίστες που κατακλύζουν τα COP κάνουν επί χρόνια ακριβώς αυτό. Ιδιαίτερα στα 2 τελευταία COP, αυτό που έγινε θα ήταν για γέλια, αν δεν ήταν τόσο τραγικά τα αποτελέσματα του.

Θυμίζω ή ενημερώνω όσους δεν το γνωρίζουν, ότι η μεγαλύτερη απόδειξη της τεράστιας ισχύος του λόμπυ των ορυκτών καυσίμων είναι το γεγονός ότι μόλις στο COP26 υπάρχει γραπτά σε κείμενο αποφάσεων του COP ο όρος «ορυκτά καύσιμα» 

Με αυτά και πολλά σαν και αυτά φτάσαμε εδώ στο αδιέξοδο που βρισκόμαστε.

Γι’ αυτό ο Καζαμίας του 2025 είναι ίσως ο πιο αρνητικός Καζαμίας των τελευταίων 125.000 ετών.

Όταν λοιπόν οι πολιτικές ηγεσίες σέρνουν τα πόδια τους, οι εταιρείες σφυρίζουν αδιάφορα κι εμείς είμαστε καθηλωμένοι στον καναπέ, τι μένει λοιπόν;

Μα το θαύμα των Χριστουγέννων!!!

Ονειρεύομαι, λοιπόν, τη νύχτα των Χριστουγέννων, τα τρία πνεύματα να επισκεφθούν τον Σκρούτζ (που προφανώς αντιπροσωπεύει τις εταιρείες ορυκτών καυσίμων). Και όταν ο Σκρούτζ δει τα τρία πνεύματα, αυτό του παρελθόντος, αυτό του παρόντος άρα κυρίως αυτό του μέλλοντος να τρομοκρατηθεί, να μετανιώσει, να πειστεί και να ξυπνήσει την άλλη μέρα και να ανακοινώσει το τέλος των ορυκτών καυσίμων και την ταχύτερη δυνατή στροφή στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας!

Εντάξει, δεν δικαιούμαι και εγώ να έχω ένα παιδικό όνειρο με το δικό μου θαύμα των Χριστουγέννων;

Κάθε καλό και να προσέχετε.

[i] https://climate.copernicus.eu/2024-track-be-first-year-exceed-15oc-above-pre-industrial-average 

[ii]  “This year will be the hottest in the last 125,000 years, and the first to cross 1.5C (2.7F) since humans started burning coal, oil and gas to power economies. Already the planet has warmed about 1.3C above the pre-industrial average, corresponding to about a 10% increase in expected precipitation.”

Στην συνέντευξη που έδωσε στο libre μιλά για τις θεωρίες συνωμοσίας, τις προσπάθειες χειραγώγησης των ανθρώπων, τις ευθύνες των κυβερνήσεων να ενημερώνουν υπεύθυνα τους πολίτες και να τους προστατεύουν από τις φυσικές καταστροφές. Γι’ αυτό προτείνει το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας να τελεί υπό διακομματικό έλεγχο ή να γίνει Ανεξάρτητη Αρχή.

Από την άλλη μιλά για όσα γίνονται ή λέγονται για την πολιτική της ενέργειας και μεταξύ άλλων απαντά: «Δεν είναι δυνατόν από τη μία να κλείνουμε τις λιγνιτικές μονάδες (με τις όποιες αναπόφευκτές επιπτώσεις για τις τοπικές κοινωνίες) ώστε να πετύχουμε το στόχο η χώρα μας να αποτελέσει το 2050 μια κοινωνία μηδενικού ανθρακικού αποτυπώματος και από την άλλη να επαναφέρουμε το ζήτημα εξόρυξης ορυκτών καυσίμων στο Αιγαίο· θα έλεγε κανείς ότι αποτελεί μια σχιζοφρενική αντίφαση».

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κύριε Πλειώνη, είστε ο επιμελητής ενός βιβλίου με τίτλο «Ψευδοεπιστήμες και θεωρίες συνωμοσίας». Με αφορμή τον τυφώνα Μίλτον στη Φλόριντα πριν από λίγο καιρό, είδαμε νέες θεωρίες συνωμοσίας, σύμφωνα με τις οποίες κάποιοι ελέγχουν τον καιρό για διάφορους σκοπούς και στόχους. Στο βιβλίο που επιμεληθήκατε αναφέρεται ότι «μια κοινωνία που κυριαρχείται από μια παραμορφωτική αντίληψη της πραγματικότητας, από συνωμοσιολογικές ερμηνείες της ιστορίας και των κοινωνικών διεργασιών, μια κοινωνία χωρίς σταθερές γνωσιακές βάσεις ώστε να μπορεί μέσω του διαλόγου να καταλήγει σε αποδεκτά πολιτικά σχέδια, εύκολα κατευθύνεται και χειραγωγείται». Μπορούμε να απαντήσουμε σε αυτή τη χειραγώγηση;

Για να προσπαθήσουμε να απαντήσουμε σε αυτή την ερώτηση θα πρέπει να διαγνώσουμε πως δημιουργείται το απαραίτητο υπόβαθρο πάνω στο οποίο κτίζεται η δυνατότητα να χειραγωγούνται μεγάλες ομάδες συνανθρώπων μας από παράκεντρα εξουσίας – όπως αυτά που οδήγησαν στο πραξικόπημα στις ΗΠΑ με την κατάληψη του Καπιτωλίου το 2021. Αν και το θέμα εκφεύγει της επιστημονικής μου ειδικότητας παρά ταύτα έχω προσωπική άποψη – στη βάση ευρύτερων ενδιαφερόντων και της αναγκαίας ανάλυσης της καθημερινότητας που απαιτείται από κάθε ενεργό πολίτη. Η παρατεταμένη οικονομική κρίση, στις διάφορες εκφάνσεις και εντάσεις της, μας συνοδεύει διαρκώς αποτελώντας αιτία ή αφορμή για πολιτικές λιτότητας εδώ και πολλές δεκαετίες, πολύ πριν την παγκόσμια κρίση που οδηγηθήκαμε από την ανεξέλεγκτη λειτουργία χρηματoπιστωτικών κολοσσών σαν την Lehman Brothers. Η παρατεταμένη οικονομική κρίση και οι συνεπακόλουθες πολιτικές λιτότητας οδηγούν σε φτωχοποίηση μεγάλες κοινωνικές ομάδες με άμεσες επιπτώσεις στην παιδεία, την υγεία και το μορφωτικό επίπεδο της κοινωνίας που σε συνδυασμό με την αναγωγή του κέρδους ως αυταξίας και της συνεπακόλουθης ιδιοτέλειας που χαρακτηρίζει την καπιταλιστική οικονομία, έχει οδηγήσει σε διάρρηξη της κοινωνικής συνοχής, σε αμφισβήτηση της – αδύναμης να λύσει τα εγγενή προβλήματα αξιοπρεπούς διαβίωσης των πολλών – πολιτικής εκπροσώπησης. Η αμφισβήτηση αυτή συμπαρασέρνει και άλλους θεμελιώδεις θεσμούς και πνευματικές δραστηριότητες όπως την επιστήμη και τους λειτουργούς της, την Παιδεία και τους λειτουργούς της, και έτσι η επιστήμη από απαραίτητος πυλώνας κατανόησης και ερμηνείας φυσικών και κοινωνικών φαινομένων και τροφοδότης τεχνολογίας και λύσεων προς όφελος της ευζωίας του ανθρώπου, καθίσταται στα μάτια πολλών ως «δεκανίκι» ενός κράτους ανίκανου να λύσει τα βασικά προβλήματα της κοινωνίας, και έτσι απαξιώνεται δημιουργώντας – μαζί με την αμφισβήτηση της πολιτικής εκπροσώπησης – τις προϋποθέσεις για την διείσδυση και αποδοχή θεωριών συνωμοσίας και ψευδοεπιστημονικών απόψεων, ως εναλλακτικών γνώσεων που το «κατεστημένο προσπαθεί να αποκρύψει για να χειραγωγήσει τους πολίτες». Σε αυτό βέβαια το υπόβαθρο συνεισφέρει και η απαξίωση που περιστασιακά δείχνει το ίδιο το κράτος απέναντι σε αυτούς τους θεσμούς, όταν το όποιο πρόσκαιρο αφήγημα το απαιτεί – είτε για να αποποιηθεί το κράτος κάποιων ευθυνών του είτε για να προωθήσει ιδιωτικοοικονομικά συμφέροντα πχ., στο τομέα της Παιδείας, απαξιώνοντας ενίοτε τους Πανεπιστημιακούς δασκάλους ή τους επίσημους επιστημονικούς/ακαδημαϊκούς φορείς της χώρας. Βέβαια δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι και η ίδια η επιστήμη, μέσω κάποιων λειτουργών της, δεν έχει συμβάλλει σε αυτή την αμφισβήτηση είτε με μια αδικαιολόγητη πολυγλωσσία σε επιστημονικά τεκμηριωμένα θέματα – προσοχή, δεν αναφέρομαι στην αμφισβήτηση που είναι απαραίτητη στην επιστημονική μεθοδολογία αλλά σε ατεκμηρίωτη πολυγλωσσία σε ζητήματα που έχουν λυθεί επιστημονικά και αποτελούν παγιωμένη γνώση – είτε για λόγους αυτοπροβολής και ιδιοτελούς συμφέροντος κάποιων λειτουργών της. Στην ίδια κατεύθυνση συνεισφέρει και η σύγχρονη αντίληψη περί χρηστικότητας της γνώσης και της οικονομικής αποδοτικότητά της, που την καθιστά εν τέλει εμπόρευμα προς ανταλλαγή, με επακόλουθο να προάγεται η όποια εύπεπτη και εναλλακτική (δήθεν) «γνώση», όσο αλλοπρόσαλλη και αν είναι και χωρίς απαραίτητα αυτή να εκπορεύεται από την επιστημονική μέθοδο και να συναρτάται με τη φυσική πραγματικότητα, αρκεί να είναι εμπορεύσιμη και να παράγει πλούτο.

Σε αυτό λοιπόν το υπόβαθρο με ρωτάτε αν μπορούμε να απαντήσουμε στη χειραγώγηση, ή μάλλον καλύτερα θα έλεγα, στις αιτίες που δημιουργούν το υπόβαθρο για να είναι δυνατή η χειραγώγηση πολιτών, και η απάντηση μου είναι μάλλον όχι, αλλά οφείλουμε – όσοι σεβόμαστε τον εαυτό μας, την Δημοκρατία και το ανθρώπινο πνευματικό κεφάλαιο – να δοκιμάσουμε. 

–Πέρα απ’ όσα ακούμε και βλέπουμε με τη διάδοση των θεωριών συνωμοσίας, υπάρχει και μια μάχη μεταξύ όσων κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για την κλιματική αλλαγή και εκείνων – δεν είναι και λίγοι – που την περιγράφουν ως αναληθή θεωρία. Η κλιματική αλλαγή είναι ωστόσο ένα ζήτημα ιδιαίτερα σοβαρό. Και προφανώς πρέπει να μας απασχολήσει όλους. Οι κυβερνήσεις και όσοι έχουν ευθύνη κάνουν όσα οφείλουν για να ενημερωθούν οι πολίτες;

 Όπως σε όλες τις περιπτώσεις θεωριών συνωμοσίας που αφορούν σε καθημερινές κοινωνικές και οικονομικές δραστηριότητες, οι αμφισημίες των εφαρμοζόμενων πολιτικών αλλά και της κυρίαρχης επιστημονικής άποψης  σε συνδυασμό με την βαθιά οικονομική κρίση που μαστίζει τις κοινωνίες μας, οδηγεί μεγάλο μέρος του πληθυσμού σε αμφισβήτηση της πολιτικής εκπροσώπησης και ότι αυτή υποστηρίζει, σωστά ή λάθος… και μαζί με τα ξερά, που λέει ο λαός μας, καίγονται και τα χλωρά… και ένα από αυτά είναι η Κλιματική Αλλαγή.

Για να απαντήσω όμως στην ερώτηση σας, αν οι κυβερνήσεις κάνουν όσα οφείλουν, όχι μόνο για να ενημερωθούν οι πολίτες αλλά για το αν πράττουν ότι είναι απαραίτητο για την αναστροφή των επιπτώσεων και τον μετριασμό της Κλιματικής Αλλαγής, η απάντηση δεν είναι μονολιθική. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ελλάδα τα πάνε σχετικά καλά όσο αφορά τις πολιτικές απανθρακοποίησης, αν και υπάρχουν αμφισημίες, αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο η απάντηση είναι ξερά όχι, όσον αφορά στους μεγάλους ρυπαντές του πλανήτη Κίνα, ΗΠΑ, Ρωσία, Ινδία, Βραζιλία, κλπ. Επιπλέον, βλέπουμε μια καταφανή υποκριτική στάση σε διεθνές επίπεδο με τις περίφημες συναντήσεις κορυφής, όπως η φετινή COP29 που διεξήχθη στο Μπακού του πετρελαιοπαραγωγού Αζερμπαϊτζάν, όπου συμμετέχουν χιλιάδες εκπρόσωποι επιχειρηματικών συμφερόντων και λόμπυ πετρελαίου επιδιώκοντας και καταφέρνοντας να επηρεάσουν τις πολιτικές αποφάσεις για το περιβάλλον. Η δε εκλογή στην Προεδρία των ΗΠΑ του αρνητή της Κλιματικής Αλλαγής, Ντόναλντ Τράμπ, θα έχει απρόβλεπτες επιπτώσεις για τις διεθνείς προσπάθειες εξάλειψης της εξόρυξης και χρήσης ορυκτών καυσίμων.

Η σημαντικότερη συνθήκη όμως που δεν αφήνει περιθώρια αισιοδοξίας, είναι ότι αντί να κτίζονται διεθνείς συναινέσεις, συνεργασίες και κλίμα παγκόσμιας εμπιστοσύνης και αλληλοβοήθειας, που είναι η απολύτως απαραίτητη – αν και όχι ικανή – συνθήκη για την καταπολέμηση σε παγκόσμιο επίπεδο της Κλιματικής Αλλαγής και για την προοπτική ενός βιώσιμου μέλλοντος για την ανθρωπότητα, οι μεγάλες δυνάμεις έχουν επιδοθεί σε μια ανταγωνιστική – πολιτική, οικονομική και στρατιωτική – φρενίτιδα, όπου οι συστάσεις του ΟΗΕ δεν λαμβάνονται υπόψιν από κανένα, η υποκρισία και τα διπλά standards έχουν γίνει το κυρίαρχο διπλωματικό modus vivendi, όπου παροτρύνονται και χρηματοδοτούνται περιφερειακοί πόλεμοι και γενοκτονίες, όπως αυτή στη Γάζα. Οι επιπτώσεις αυτής της νέας παγκόσμιας συνθήκης, πέρα από τις ανθρωπιστικές καταστροφές, την υποχώρηση δημοκρατικών κατακτήσεων στο Δυτικό κόσμο, τον ρατσισμό και την ξενοφοβία, θα είναι δραματικές και πιθανότατα μη αναστρέψιμες για την εξέλιξη της Κλιματικής Αλλαγής και τις μεσο-μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της.

–Η κυβέρνηση δημιούργησε ένα αυτόνομο υπουργείο για την κλιματική κρίση και την  πολιτική προστασία. Υπάρχει συνεργασία του υπουργείου με τους αρμόδιους φορείς και τους ειδικούς επιστήμονες όπως θα έπρεπε; Γίνεται στην κατάλληλη βάση;

Είναι αδιαμφησβήτητο και επιστημονικά πλήρως τεκμηριωμένο ότι η Κλιματική Αλλαγή και οι συνεπακόλουθες φυσικές καταστροφές θα εντείνονται και θα γίνονται με την πάροδο του χρόνου σφοδρότερες και με επιπτώσεις για όλο και μεγαλύτερα τμήματα του πληθυσμού και επομένως η Πολιτεία θα έχει να αντιμετωπίσει όλο και μεγαλύτερης έντασης προβλήματα που απαιτούν όλο και περισσότερη προνοητικότητα, όλο και πιο άρτια προετοιμασία του κρατικού μηχανισμού, όλο και μεγαλύτερη εμπλοκή ανθρώπινου δυναμικού, όλο και εντονότερη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων κρατικών φορέων και της κοινωνίας των πολιτών, μεταξύ των οποίων και της επιστήμης. Η πρόσφατη διεθνής εμπειρία – όπως οι πολύνεκρες πλημμύρες το 2022 στο Πακιστάν, το 2023 στην Ελλάδα και οι πρόσφατες στην Ανατολική Ισπανία – διδάσκει ότι απέναντι στη μεταβαλλόμενη φύση η ανθρωπότητα αδυνατεί, με τις προτεραιότητες που είχε θέσει σε μια προγενέστερη περίοδο ήπιας εξέλιξης των φαινομένων, να αντιμετωπίσει τη σφοδρότητα των φυσικών καταστροφών.

Επομένως, θεωρώ πολύ σημαντική την σύσταση ειδικού υπουργείου για την Κλιματική Κρίση γεγονός που δημιουργεί προϋποθέσεις για πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση των προβλημάτων που δημιουργεί η Κλιματική Αλλαγή, ειδικά των φυσικών καταστροφών αλλά όχι μόνο, μιας και δημιουργούνται σοβαρά προβλήματα και από τη σταδιακή επίδραση της Κλιματικής Αλλαγής στη καθημερινότητα του πολίτη, στην κοινωνία και την οικονομία, που δεν έχουν τη μορφή της βίαιης και ξαφνικής καταστροφής. Η σταδιακή αύξηση της μέσης θερμοκρασίας, η σταδιακή ελάττωση των ημερών βροχόπτωσης με επιπτώσεις στον πρωτογενή τομέα της οικονομίας αλλά και στη διαθεσιμότητα πόσιμου νερού, η σταδιακή επέκταση της περιόδου έντονου κινδύνου για δασικές πυρκαγιές, η σταδιακή ερημοποίηση περιοχών, η σταδιακή επιβάρυνση των περιβαλλοντικών συνθηκών, η σταδιακή μείωση της βιοποικιλότητας, δημιουργούν εξίσου σημαντικά προβλήματα και σε πολλαπλά επίπεδα για την κοινωνία, το περιβάλλον και την οικονομία. Επομένως, το Υπουργείο αυτό, σε συνεργασία με συναρμόδια Υπουργεία, θα πρέπει να επεκτείνει θεωρώ τις δράσεις του και σε αυτά τα απολύτως απαραίτητα αλλά λιγότερο «εκρηκτικά» πεδία άσκησης πολιτικής.

Όσο δε αφορά στη συνεργασία του νέου Υπουργείου με την επιστημονική κοινότητα, σταδιακά αυξάνεται και γίνεται πιο λειτουργική και ομολογώ ότι βρίσκεται σε καλύτερο επίπεδο από ότι στο παρελθόν, αλλά έχει δυνατότητες περαιτέρω εμβάθυνσης και επέκτασης σε πολλά άλλα πεδία. Ένα από τα πεδία που θεωρώ ότι απαιτείται να επεκταθεί η συνεργασία μας είναι αυτό της ενδελεχούς – και με επιστημονική προσέγγιση – μελέτης και αποτίμησης κάθε μιας από τις φυσικές καταστροφές στη χώρα μας, με στόχο να γίνει εκτίμηση της αποτελεσματικότητας αντιμετώπισης των επιμέρους φυσικών καταστροφών και να διαγνωστούν οι επιτυχείς ή αποτυχείς προσεγγίσεις και οι αιτίες τους, ώστε να γίνουν οι απαραίτητες διορθωτικές παρεμβάσεις στο μηχανισμό αντιμετώπισης και να είναι καλύτερα προετοιμασμένος για τις επόμενες κρίσεις. Και αυτό γιατί η πρόληψη και προετοιμασία για την αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών μπορεί να είναι πιο αποτελεσματική όταν βασίζεται στη κατανόηση των γενικών αλλά και των ειδικών συνθηκών που τις προκαλούν, ώστε προληπτικά να εκπονούνται σχέδια αντιμετώπισης στη βάση σεναρίων που ανταποκρίνονται σε αυτές τις διαφορετικές συνθήκες, κάτι παρόμοιο δηλαδή με αυτό που κάνουν οι ένοπλες δυνάμεις με τις ασκήσεις επί χάρτου που βασίζονται σε διαφορετικά σενάρια επίθεσης του όποιου εχθρού.

Θέλω μετά επιτάσεως να επισημάνω ότι στις δεκαετίες που έρχονται, το ζήτημα της προστασίας του πολίτη, της κοινωνίας, των κρίσιμων υποδομών και του περιβάλλοντος απέναντι στις φυσικές καταστροφές θα αναδειχθεί ως το μείζον (σε ειρηνική περίοδο) πεδίο άσκησης πολιτικής – με δυσβάστακτες οικονομικές συνέπειες για οποιαδήποτε οικονομία – και επομένως η κοντόθωρη αλλά διαχρονικά αξιοποίησιμη θεματική των φυσικών καταστροφών ως όπλο μικρο-πολιτικής αντιπαράθεσης θα πρέπει να σταματήσει. Προσωπική μου άποψη είναι ότι θα πρέπει το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας να τελεί υπό διακομματικό έλεγχο ή να γίνει Ανεξάρτητη Αρχή.

–Το Αστεροσκοπείο Αθηνών συνεργάζεται με την Πυροσβεστική Υπηρεσία. Επίσης έχουν δημιουργηθεί ειδικές υπηρεσίες για την ανίχνευση και παρακολούθηση των δασικών  πυρκαγιών με χρήση δορυφορικής τηλεπισκόπησης. Τι είναι αυτό που δεν γίνεται ή δεν γίνεται σωστά κυρίως στο επίπεδο της πρόληψης;

Πράγματι έχουμε υπογράψει μνημόνια συνεργασίας με την Πυροσβεστική, για διάφορες υπηρεσίες που μπορούμε να παρέχουμε, ορισμένα από τα οποία είναι ακόμα σε ισχύ. Για παράδειγμα, ανάμεσα στις υπηρεσίες και καινοτόμα εργαλεία που έχουμε αναπτύξει είναι η παραγωγή εξειδικευμένου και λεπτομερούς χάρτη πρόγνωσης επικινδυνότητας έναρξης δασικής πυρκαγιάς, που παράγεται με μεθόδους Μηχανικής Μάθησης, και που αποστέλλουμε καθημερινά αλλά άτυπα πλέον στη Πυροσβεστική. Όμως έχουμε ενεργό MoU με την Πυροσβεστική στο πλαίσιο της υπηρεσίας FireHUB, δηλαδή της δορυφορικής παρακολούθησης – σε πραγματικό χρόνο ανά 5 λεπτά – της Ελληνικής Επικράτειας για τον εντοπισμό και παρακολούθηση της εξέλιξης δασικών πυρκαγιών, αξιοποιώντας τον γεωστατικό δορυφόρο MSG και θερμικούς ανιχνευτές. Η διακριτική ικανότητα των εικόνων που παρέχουμε είναι 500 x 500 μέτρα, η καλύτερη δυνατή που μπορεί κάποιος να εξάγει από εικόνες γεωστατικών δορυφόρων, που αναγκαστικά βρίσκονται σε πολύ μεγάλα ύψη (~36000 χμ). Προσφάτως ανακοινώθηκε το Ελληνικό πρόγραμμα μικροδορυφόρων αλλά και το ότι η Ελλάδα θα αποκτήσει πρόσβαση σε δεδομένα και υπηρεσίες δορυφόρων χαμηλής τροχιάς, με θερμικούς ανιχνευτές, και άρα οι παραγόμενες εικόνες θα έχουν σημαντικά καλύτερη διακριτική ικανότητα από την δική μας, που θα αποτελέσει σημαντική αναβάθμιση των δυνατοτήτων έγκαιρου και ακριβούς εντοπισμού πυρκαγιών. Παρά ταύτα η συνεχής παρακολούθηση της Ελληνικής επικράτειας – ανά λίγα λεπτά – μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω γεωσύγχρονων δορυφόρων – που όπως είπαμε έχουν την αδυναμία του πολύ μεγάλου ύψους και κατ’ επέκταση της σχετικά χαμηλής διακριτικής ικανότητας των εικόνων. Βέβαια, η τρίτη γενιά δορυφόρων meteosat έχουν πολύ καλύτερη διακριτική ικανότητα και θερμικές κάμερες και θα πρέπει να αξιοποιηθούν στο έπακρο. Ο δε συνδυασμός των δύο δυνατοτήτων – συνεχής παρακολούθηση μέσω γεωστατικών δορυφόρων και μεγάλη διακριτική ικανότητα των  χαμηλής τροχιάς δορυφόρων ή μικροδορυφόρων – μαζί και με συστήματα εναέριας παρακολούθησης με UAV’s όπως αυτά που έχει προμηθευτεί το ΥΚΚΠΠ, πιστεύω ότι θα αποτελέσει ένα πολύ αποτελεσματικό σύστημα εντοπισμού και παρακολούθησης των δασικών πυρκαγιών. Θέλω όμως να επισημάνω ότι η δορυφορική τηλεπισκόπηση δεν αποτελεί πανάκεια, μιας και όταν υπάρχει νεφοκάλυψη η δορυφορική παρακολούθηση «τυφλώνεται», ενώ σε συνθήκες χαμηλής νεφοκάλυψης μπορεί φυσικά να βοηθήσει τις επιχειρησιακές δομές στον εντοπισμό και παρακολούθηση της εξέλιξης δασικών πυρκαγιών, κυρίως σε απομονωμένες και ακατοίκητες περιοχές, αλλά και αναζωπυρώσεων τις νυχτερινές ώρες όταν οι εναέριες δυνάμεις αποχωρούν, μιας και συνήθως ο εντοπισμός και η ενημέρωση της Πυροσβεστικής σε περιοχές όπου υπάρχει κατοίκηση είναι ούτως ή άλλως άμεσος.

–Ένα μείζον ζήτημα είναι η παραγωγή ενέργειας. Στην Ελλάδα έχει ξεκινήσει μια συζήτηση για την ανάγκη να γίνουν έρευνες για κοιτάσματα πετρελαίου στο Αιγαίο πέλαγος και όπου αλλού. Η αιολική ενέργεια είναι επίσης δημοφιλής, ενώ γίνεται λόγος και για την παραγωγή ενέργειας από τη θάλασσα. Αντιμετωπίζονται όπως θα έπρεπε όλα αυτά τα ζητήματα στην Ελλάδα;

Η πρόσφατη ενεργειακή κρίση ανέδειξε πόσο σημαντική και εθνικά επιβεβλημένη είναι η μεγιστοποίηση της ενεργειακής μας αυτονομίας και η κάλυψη των ενεργειακών μας αναγκών, που όμως θα πρέπει να συντελεστεί μέσω ενός βιώσιμου ενεργειακού μετασχηματισμού που θα μειώνει σταδιακά τη χρήση ορυκτών καυσίμων αντικαθιστώντας τα με αξιοποίηση του πλούσιου δυναμικού ΑΠΕ της χώρας μας (συμπεριλαμβανομένου του υδάτινου και θαλάσσιου δυναμικού). Φυσικά, αυτή η  πολιτική θα πρέπει να συνοδεύεται από ασφάλεια ενεργειακής παραγωγής, από επάρκεια εφοδιασμού, από ανάπτυξη κατάλληλων συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας και σύγχρονων συστημάτων διαχείρισης της ζήτησης αλλά και από σοβαρές πολιτικές εξοικονόμησης ενέργειας. Η συζήτηση για αξιοποίηση των όποιων κοιτασμάτων ορυκτών καυσίμων – ακόμα και του φυσικού αερίου ως μεταβατικού καύσιμου – είναι κατά την γνώμη μου παρωχημένη, ατελέσφορη και βρίσκεται σε ευθεία αντίθεση με την επιτακτική ανάγκη μείωσης της χρήσης αυτού του τύπου των καυσίμων και των σχετικών επιταγών της Συμφωνίας των Παρισίων αλλά και των πρόσφατων αποφάσεων των διεθνών συναντήσεων COP. Δεν είναι δυνατόν από τη μία να κλείνουμε τις λιγνιτικές μονάδες (με τις όποιες αναπόφευκτές επιπτώσεις για τις τοπικές κοινωνίες) ώστε να πετύχουμε το στόχο η χώρα μας να αποτελέσει το 2050 μια κοινωνία μηδενικού ανθρακικού αποτυπώματος και από την άλλη να επαναφέρουμε το ζήτημα εξόρυξης ορυκτών καυσίμων στο Αιγαίο· θα έλεγε κανείς ότι αποτελεί μια σχιζοφρενική αντίφαση.

Τέλος, θα ήθελα να τονίσω ότι η ενεργειακή μετάβαση για να είναι επιτυχής και κοινωνικά αποδεκτή θα πρέπει να είναι δημοκρατική, συμμετοχική και σε συνεργασία με τις τοπικές κοινωνίες ενώ επιπλέον απαιτείται να αντιμετωπιστούν με κοινωνική ευαισθησία οι κλάδοι των εργαζομένων που θα επηρεαστούν από την αλλαγή του ενεργειακού παραγωγικού μοντέλου.

–Κύριε Καθηγητά, τελικά πόσο αισιόδοξοι μπορούμε να είμαστε για το μέλλον;

Η αισιοδοξία πρέπει να εδράζεται σε γνώση, πληροφόρηση και σε υπολογίσιμη εικασία (calculated guess, αγγλιστί). Εάν βασιστούμε λοιπόν σε αυτές τις τρεις συνιστώσες εξαγωγής συμπερασμάτων, πόσο αισιόδοξοι μπορεί να είμαστε;…

Το μεταβατικό επιτελείο του εκλεγμένου προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει ετοιμάσει εκτελεστικά διατάγματα και διακηρύξεις για την απόσυρση των Ηνωμένων Πολιτειών από τη Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα, καθώς και για τη διαχείριση ορισμένων εθνικών μνημείων, ώστε να επιτρέψει περαιτέρω γεωτρήσεις και εξορύξεις, σύμφωνα με δημοσίευμα της αμερικανικής εφημερίδας New York Times.

Ο Τραμπ αναμένεται επίσης να τερματίσει την αναστολή αδειοδοτήσεων σε νέους τερματικούς σταθμούς για εξαγωγές φυσικού αερίου και να ανακαλέσει το μέτρο που επιτρέπει στην Καλιφόρνια και σε άλλες πολιτείες να υιοθετούν αυστηρότερες προδιαγραφές για τη ρύπανση, αναφέρει το δημοσίευμα.

Ορισμένα μέλη του επιτελείου εξετάζουν επίσης τη μεταφορά της έδρας της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας (EPA) εκτός Ουάσινγκτον, σύμφωνα με τους New York Times που επικαλούνται καλά πληροφορημένες πηγές.

Σε ότι αφορά την πρόληψη, τόνισε ότι «θα πρέπει να γίνει μια ιεράρχηση των απαραίτητων έργων υποδομής γιατί και οι πόροι μας δεν είναι απεριόριστοι. Έχουμε εξαγγείλει και υλοποιούμε μια σειρά από έργα, Πρέπει βέβαια να συνυπολογίσουμε και ότι τόσο στον προγραμματισμό, όσο και στην υλοποίηση των έργων εμπλέκονται πολλοί φορείς κι αυτό δημιουργεί καθυστερήσεις. Άρα είναι επιτακτική ανάγκη να τρέξουμε πιο γρήγορα».

Ερωτηθείς για το νέο πυροσβεστικό δόγμα που εφαρμόστηκε το καλοκαίρι κι αν πιστεύει πως πέτυχε, απάντησε ότι, «σύμφωνα με τα στοιχεία των ειδικών, το καλοκαίρι που πέρασε ήταν από άποψη πυρκαγιών, το χειρότερο τα τελευταία 40 χρόνια. Οι εκτάσεις όμως που κάηκαν ήταν μικρότερες από τον μέσο όρο των τελευταίων ετών κατά 14%».

Ο κ. Κικίλιας τόνισε ότι «οι προβλέψεις στα δημοσιογραφικά και πολιτικά γραφεία, ήταν ότι φέτος θα καούν 2 εκ. στρέμματα και θα είχαμε εκατοντάδες νεκρούς, με βάση την κλιματική κρίση κι αυτό που έγινε πέρσι, αλλά δεν έγινε αυτό».

Όπως τόνισε, ο διακεκριμένος οικονομολόγος, οι επερχόμενες εκλογές στην άλλη άκρη του Ατλαντικού, αποτελούν το πλέον σημαντικό ζήτημα για το τι πρόκειται να συμβεί τα προσεχή χρόνια όσον αφορά την παγκόσμια Πράσινη Ατζέντα και επισήμανε την ανάγκη για παγκόσμιες συνεργασίες στο πλαίσιο της ευρύτερης γεωπολιτικής σκηνής όπως αυτή έχει σήμερα διαμορφωθεί.

Σύμφωνα με τον κ. Στίγκλιτζ, ακόμα και αν ο Ντόναλντ Τραμπ ηττηθεί, η πόλωση θα συνεχίσει να υφίσταται, άρα ο αγώνας θα συνεχιστεί. Όπως ανέφερε: «Ο Τράμπ όχι μόνο δίνει φωνή σε απολυταρχικούς ηγέτες αλλά και σε όλους όσοι θεωρούν ότι η κλιματική αλλαγή είναι ένα ψέμα», προσθέτοντας ότι σε περίπτωση που εκλεγεί οι συνέπειες σε παγκόσμιο επίπεδο, θα είναι πολύ μεγάλες.

Όπως εξήγησε, η πλευρά των Δημοκρατικών βλέπει το Κλίμα ως μία υπαρξιακή απειλή, ωστόσο, όπως είπε, οι ισχυρές πολιτικές δεσμεύσεις τους, δεν συνοδεύονται από αντίστοιχα ισχυρές πολιτικές.

«Το χάσμα μεταξύ της κυβέρνησης Μπάιντεν και των εξαγγελιών του Ντ. Τραμπ δεν θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερο», σημείωσε ο κ. Στίγκλιτζ, και τόνισε ότι: «Η κλιματική αλλαγή είναι μία παγκόσμια απειλή και απαιτεί παγκόσμιες λύσεις».

Υπενθύμισε μάλιστα, ότι ο Τράμπ είχε βγάλει τις ΗΠΑ από τη Συμφωνία των Παρισίων και έχει δηλώσει ότι θα το ξανακάνει μόλις επανεκλεγεί, χαρακτηρίζοντας τη συγκεκριμένη πολιτική απόφαση ως μία παταγώδη αποτυχία.

Προσέθεσε δε, ότι ο Ντ. Τραμπ δεν πιστεύει στην πολυεπίπεδη συνεργασία, ενώ άσκησε κριτική στην ΕΕ όσον αφορά τις πολιτικές επιλογές για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.

Ο Αμερικανός νομπελίστας ανέλυσε τους συσχετισμούς μεταξύ ΗΠΑ και Κίνα, επισημαίνοντας, μεταξύ άλλων, ότι η ασιατική χώρα ξεκίνησε έγκαιρα βιομηχανικές πολιτικές σε σχέση με την κλιματική κρίση, με επίκεντρο τον εξηλεκτρισμό. «Είχαν το όραμα να δουν ότι χρειάζονται “πράσινα αυτοκίνητα”», καθώς η μόλυνση, ειδικά στο Πεκίνο ήταν θανατηφόρα.

Ο Τραμπ θα είναι πολύ πιο επιθετικός, δεν ενδιαφέρεται για τη πράσινη μετάβαση, ούτε κατανοεί τα μακροοικονομικά στοιχεία, όσον αφορά την εμπορική πολιτική, τόνισε.

Ενώ, αναφέρθηκε στο κοινωνικό κόστος του άνθρακα, το οποίο διατρέχει όλη την κοινωνία, κάνοντας λόγο για την ανάγκη ενσωμάτωσής του οριζοντίως.

Το χαμηλό κόστος του άνθρακα, οδηγεί στο να μην γίνεται τίποτα για την κλιματική αλλαγή, δήλωσε, ενώ, εκτίμησε ότι σε περίπτωση εκλογές του Ντ. Τραμπ θα γίνουν επιπλέον βήματα πίσω.

Ο κ. Στίγκλιτζ τόνισε την ανάγκη θέσπισης γενικών κανόνων και δεσμεύσεων τόσο για τις ανεπτυγμένες όσο και για τις αναπτυσσόμενες χώρες, στο πλαίσιο μίας Πράσινης Ατζέντας, καθώς οι δεύτερες είναι αυτές που μπορεί να παραβιάσουν αυτές τις προβλέψεις.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο κ. Στίγκλιτζ εκτίμησε, ότι μόνο μία διακυβέρνηση Κ.Χάρις θα μπορούσε να παρέμβει βοηθώντας τις αναπτυσσόμενες χώρες να προσαρμοστούν στο πράσινο εμπόριο και τις πράσινες τεχνολογίες.

Σημειώνεται ότι κατά την εισαγωγή τής τοποθέτησής του ο Αμερικανός οικονομολόγος, ξεκαθάρισε ότι αν και ποτέ δεν ήταν υποστηρικτής των αμυντικών δαπανών, πλέον πιστεύει ότι η Ευρώπη πρέπει να υψώσει ανάστημα και να αυξήσει τις στρατιωτικές της δαπάνες μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όπως είπε.

Στη συζήτηση που ακολούθησε με τον Τζον Άντριους, The Economist, και τον καθηγητή του ΕΚΠΑ, Ανδρέα Παπανδρέου, SDSN Greece, τέθηκε στο επίκεντρο η πρωτοβουλία Inflation Reduction Act (IRA), βάσει της οποίας προβλέπονται εκτεταμένες επενδύσεις, με ταυτόχρονη στήριξη των αδύναμων, που θα οδηγήσουν τις ΗΠΑ να μειώσουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα κατά 40% μέχρι το 2030. «Είναι επιβλαβής η καθυστέρηση σε πολλαπλά επίπεδα», ανέφερε ο κ. Στίγκλιτζ και εξέφρασε την ανάγκη οι δυτικές δημοκρατίες να διαμορφώσουν ένα όραμα που θα είναι ευθέως συγκρίσιμο με χώρες όπως η Κίνα.

Στις 11 Σεπτεμβρίου 2024, επιστήμονες της μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών δημοσίευσαν στη διεθνές περιοδικό Atmosphere εργασία με θέμα τη μελέτη των τάσεων βασικών κλιματικών παραμέτρων στην Ελλάδα την περίοδο 1991-2020.

Η μελέτη αφορούσε στις τάσεις μεταβολής της θερμοκρασίας, της βροχόπτωσης, και της θερμοκρασίας θάλασσας την τελευταία τριακονταετία. Τα δεδομένα που αναλύθηκαν προέρχονται από την ευρωπαϊκή υπηρεσία Copernicus.

Όσον αφορά τη θερμοκρασία, η Εικόνα 1 παρουσιάζει την τάση μεταβολής της μέσης ημερήσιας θερμοκρασίας την τριακονταετία 1991-2020 για όλες τις πρωτεύουσες των περιφερειακών ενοτήτων της χώρας. Όπως διακρίνεται στην Εικόνα 1, στο σύνολο του Ελλαδικού χώρου η τάση αυτή είναι αυξητική. Κατά μέσο όρο και για το σύνολο της ελληνικής επικράτειας, η τάση αύξησης είναι περίπου 0.05 °C ανά έτος, το οποίο σημαίνει ότι η μέση θερμοκρασία στη χώρα έχει αυξηθεί περίπου 1.5 °C κατά τα τελευταία 30 έτη.

Συνολική τάση της μέσης θερμοκρασίας την τριακονταετία 1991-2020 για όλες τις πρωτεύουσες των περιφερειακών ενοτήτων της χώρας.

Σε ποιες περιοχές είναι μεγαλύτερη η αύξηση της θερμοκρασίας

Η αύξηση αυτή παρουσιάζει όμως γεωγραφικές διαφοροποιήσεις. Πιο συγκεκριμένα, σε πολλές περιοχές κυρίως της Βόρειας Ελλάδας, οι οποίες είναι απομακρυσμένες από τη θάλασσα, η τάση αύξησης φτάνει περίπου τους 0.07 °C ανά έτος, το οποίο σημαίνει ότι η μέση θερμοκρασία στις περιοχές αυτές έχει αυξηθεί πάνω από 2 °C μέσα στα τελευταία 30 έτη. Αντιθέτως, σε περιοχές της Νότιας Ελλάδας και κυρίως στην Κρήτη, η τάση αύξησης είναι αρκετά μικρότερη. Στην Εικόνα 2 παρουσιάζεται η ίδια πληροφορία αλλά με τη μορφή ιστογραμμάτων για κάθε πόλη.

Για σύγκριση, σημειώνουμε ότι στον πλανήτη η μέση θερμοκρασία έχει αυξηθεί ~0.6-0.8 °C κατά την ίδια περίοδο, ενώ στη Ευρώπη κατά 1.2 βαθμούς.

Συνολική τάση της μέσης θερμοκρασίας την τριακονταετία 1991-2020 για όλες τις πρωτεύουσες των περιφερειακών ενοτήτων της χώρας με σειρά από την μεγαλύτερη προς την μικρότερη

Αυτές οι μελέτες κρίνονται σημαντικές για την παρακολούθηση της κλιματικής αλλαγής στην χώρα μας, καθώς μας επιτρέπουν να εντοπίζουμε πού καταγράφονται οι μεγαλύτερες επιπτώσεις αυτής.