Νίκος Γιαννόπουλος

Το κεντρικό συμπέρασμα στο οποίο έχουν καταλήξει οι περισσότεροι επιστήμονες είναι ότι η μουσική ενεργοποιεί εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με το συναίσθημα αλλά και την, πολύτιμη για το σύγχρονο άνθρωπο, ρύθμιση του στρες.

Οι νευροχημικές αλλαγές, ειδικά στις ουσίες όπως η ντοπαμίνη, βοηθούν ιδιαίτερα και φέρνουν την πολυπόθητη σε όλους μας ευχαρίστηση και χαλάρωση.

Η κλασική μουσική με τον ήπιο ρυθμό και την προβλέψιμη δομή είναι ένα από τα πιο κατάλληλα είδη μουσικής γι’ αυτού του τύπου τις λειτουργίες.

Τα οφέλη όμως δεν σταματούν στο ψυχικό/ψυχολογικό κομμάτι. Ιατρικές έρευνες έχουν αποδείξει επαρκώς ότι η ακρόαση κλασικής μουσικής μειώνει την αρτηριακή πίεση, επιβραδύνει τον καρδιακό ρυθμό και μειώνει τη συχνότητα αναπνοής. Ολα αυτά είναι ευεργετικά για το καρδιοαναπνευστικό σύστημα του ανθρώπου.

Επιστημονικές δημοσιεύσεις ανέφεραν ότι η κλασική μουσική βελτίωση την κατάσταση και την ποιότητα ανθρώπων που είχαν διαγνωστεί με καρδιακή ανεπάρκεια. Και αυτό γιατί ενεργοποιείται το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα.

• Ολα αυτά ίσως ήταν λίγο ή πολύ γνωστά. Το ότι όμως η μουσική, ιδιαίτερα η κλασική, βοηθάει στην αντιμετώπιση του πόνου ίσως οι περισσότεροι να μην το ξέραμε.

Σε πρόσφατη έρευνα, η οποία διεξήχθη σ’ ένα πολύ μεγάλο δείγμα ανθρώπων (περισσότεροι από 9.000) αποδείχθηκε ότι η μουσική μειώνει την ένταση του πόνου κάτι που εν τέλει οδηγεί στη μείωση της χρήσης των παυσίπονων φαρμάκων. Δεν πρόκειται φυσικά για θαύμα, δεν κάνει τέτοια η μουσική, αλλά για μία ουσιαστική βελτίωση.

Υπάρχουν, παράλληλα, ισχυρές ενδείξεις ότι γενικά η μουσική βοηθά τα άτομα με άνοια υπό το δεδομένο της διατήρησης της γνωστικής λειτουργίας σ’ ένα ικανοποιητικό επίπεδο ανάλογα με την ηλικία.

Πρέπει να έχουμε βέβαια κατά νου ότι η μουσική (και η κλασική) δεν συνιστά θεραπεία από μόνη της αλλά μπορεί, υπό προϋποθέσεις να λειτουργήσει συμπληρωματικά σε ιατρικές παρεμβάσεις. Καθόλου άσχημα δηλαδή.

Ως προς την κλασική μουσική, υπάρχουν συγκεκριμένα έργα και συγκεκριμένοι συνθέτες που έχουν μελετηθεί για τις ευεργετικές τους δυνατότητες.

• Πολλές σονάτες του Μότσαρτ βοηθούν στη βελτίωση της χωροχρονικής αντίληψης αλλά και στη μείωση των επιληπτικών κρίσεων. Η επίδρασή τους στο νευρικό σύστημα με κάποιον τρόπο θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη.
• Την ίδια ώρα δημιουργήμα του Μπαχ συμβάλλουν στην αύξηση της συγκέντρωσης (άρα και στη βελτίωση της μαθητικής επίδοσης)  αλλά και στη διευκόλυνση της εγκεφαλικής συγχρονίας.
• Η μουσική, τέλος, του Βιβάλντι, συμβάλλει στη μείωση της αρτηριακής πίεσης, στη σταθεροποίηση του καρδιακού ρυθμού και εν τέλει στη μείωση του στρες.

Ολα τα προαναφερόμενα έργα διαθέτουν χαμηλές δυναμικές μεταβολές, αρμονική σταθερότητα και άλλα στοιχεία που ενεργοποιούν, όπως τονίσαμε και παραπάνω το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα του οργανισμού.

Επίσης, ένα ακόμη συμπέρασμα δείχνει ότι πολύ σημαντικό ρόλο μπορεί να παίξει η προσωπική μουσική προτίμηση. Οταν ο άνθρωπος ακούει μουσική που του αρέσει πολύ, άσχετα από το είδος της, μπορεί να ενεργοποιήσει όλα αυτά τα θετικά στοιχεία που μπορούν να οδηγήσουν στην ευεξία.

Η κλασική μουσική δεν αποτελεί πανάκεια, όμως η επιστημονική έρευνα επιβεβαιώνει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως ένα ουσιαστικό, μη φαρμακευτικό εργαλείο ενίσχυσης της υγείας.

Από τη μείωση του άγχους έως τη βελτίωση του ύπνου και της καρδιαγγειακής λειτουργίας, η επίδρασή της είναι πολυεπίπεδη και μετρήσιμη.

Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι η δύναμη της μουσικής δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένα έργα, αλλά συνδέεται βαθιά με την προσωπική εμπειρία του ακροατή.

Σε έναν κόσμο αυξανόμενου στρες, η μουσική παραμένει ένα απλό, προσβάσιμο και επιστημονικά τεκμηριωμένο μέσο φροντίδας του εαυτού.

Αξίζει, άρα, τον κόπο να την βάλετε περισσότερο στη ζωή σας έτσι ώστε να σας συντροφεύει στις περισσότερες στιγμές σας, καλές ή κακές.

Ανάμεσά τους, βέβαια, το περίφημο αυτοκρατορικό «βιεννέζικο βαλς» (ή ακριβέστερα «Πάνω στον ωραίο γαλάζιο Δούναβη») του Γιόχαν Στράους του νεότερου, με το οποίο κλείνει πάντα η συναυλία, μαζί με το «Εμβατήριο Ραντέτσκι» του Γιόχαν Στράους του πρεσβύτερου (πατήρ και υιός είχαν μεν τον ίδιο όνομα, αλλά ο δεύτερος επισκίασε τον πρώτο).

Η απήχηση του έργου τους δεν ήταν όμως ούτε αυτονόητη ούτε εξαρχής ευρεία. Για πολύ καιρό η Φιλαρμονική της Βιέννης αγνόησε την πιο «βιεννέζικη» μουσική που γράφτηκε ποτέ, θεωρώντας προφανώς ότι το γόητρό της κινδύνευε από τις σχέσεις της με την «ελαφρά μουσική» των Στράους. Αυτή η στάση άλλαξε συν τω χρόνω, αλλά μόνο σταδιακά. Εκτός από το γεγονός ότι οι Στράους απολάμβαναν της αναγνώρισης του Φραντς Λιστ, του Ρίχαρντ Βάγκνερ και του Γιοχάνες Μπραμς, καθοριστική για την επανεξέταση της στάσης της Φιλαρμονικής υπήρξε η προσωπική επαφή με τον Γιόχαν Στράους τον νεότερο.

Η πρώτη τους συνάντηση είχε ως αποτέλεσμα μια παγκόσμια πρεμιέρα: Ο νεότερος Στράους, συνέθεσε το βαλς «Wiener Blut» για τον χορό της όπερας στη Βιέννη στις 22 Απριλίου 1873. Χρονολογία- σταθμός για την αναγνώρισή του ήταν το 1921, δηλαδή πολλά χρόνια μετά τον θάνατό του (3 Ιουνίου 1899) από πνευμονία, με την ευκαιρία των αποκαλυπτηρίων του μνημείου του στο κεντρικό πάρκο της Βιέννης. Η οριστική μεταστροφή ήρθε όμως με τη συναυλία για την επέτειο των 100ών γενεθλίων του, στις 25 Οκτωβρίου 1925 στην οποία η Φιλαρμονική έπαιξε αποκλειστικά δικά του έργα. Ο «βασιλιάς του βαλς» δικαιωνόταν έστω με μεγάλη καθυστέρηση, αν και ο πατέρας του τον είχε αποτρέψει από την ενασχόληση με τη μουσική, ενώ αντιθέτως η μητέρα του τον υποστήριζε ενθέρμως. Ωστόσο, τη μουσική οικογένεια καθιέρωσε στη Φιλαρμονική της Βιέννης ο Κλέμενς Κράους, ο οποίος διηύθυνε κάθε χρόνο από το 1929 έως το 1933 ένα «Πρόγραμμα Στράους» στο Φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ, προαναγγέλοντας έτσι και την Πρωτοχρονιάτικη Συναυλία της Βιέννης.

Ο Κλέμενς Κράους και η Πρωτοχρονιάτικη Συναυλία

Οι απαρχές αυτής της συναυλίας ανάγονται στην πιο σκοτεινή περίοδο της ιστορίας τής (προσαρτημένης στη ναζιστική Γερμανία) Αυστρίας. Στις 31 Δεκεμβρίου 1939 -και όχι την Πρωτοχρονιά- διοργανώθηκε η πρώτη «Συναυλία Γιόχαν Στράους». Οι Εβραίοι μουσικοί, όμως, απολύθηκαν και εκτοπίστηκαν. Εν μέσω αυτής της βαρβαρότητας, η Φιλαρμονική της Βιέννης (υπό τη διεύθυνση πάντα του Κλέμενς Κράους) διέθεσε τα έσοδα της συναυλίας στη ναζιστική εκστρατεία συγκέντρωσης χρημάτων για τον πόλεμο. Η χαρούμενη μουσική του νεότερου Γιόχαν Στράους ήταν όμως πολύ σημαντική για τον «υπουργό Προπαγάνδας του Ράιχ» Γιόζεφ Γκέμπελς γι αυτό και πλαστογράφησε έγγραφα στα οποία αναφερόταν η εβραϊκή καταγωγή του ώστε να εμφανίζεται ως …«άριος». Από το 1941, η «Συναυλία του Γιόχαν Στράους» γινόταν πλέον την 1η Ιανουαρίου. Η εθνικοσοσιαλιστική προπαγάνδα την οικειοποιήθηκε και τη μετέδιδε από το «Ραδιόφωνο της Μεγάλης Γερμανίας». Ο Κράους επέβλεπε τον νεοσύστατο θεσμό μέχρι το τέλος του πολέμου. Μετά το τέλος του, το 1946, η συναυλία μετονομάστηκε σε «Πρωτοχρονιάτικη» και το 1948 -μετά την άρση της διετούς απαγόρευσης της διεύθυνσής της από τους Συμμάχους- ο Kράους επέστρεψε και διηύθυνε άλλες επτά συναυλίες μέχρι το 1954.

Το Μέγαρο Μουσικής «Μουζίκφεράιν» και ο Νικόλαος Δούμπας

Η Πρωτοχρονιάτικη Συναυλία πραγματοποιείται κάθε χρόνο στη «χρυσή αίθουσα» του νεοκλασικού ρυθμού Μεγάρου Μουσικής «Μουζίκφεράιν», παγκοσμίως γνωστού και για την άριστη ακουστική του. Αρχιτεκτονική και διακόσμηση παραπέμπουν σε έναν αρχαίο ναό, της μουσικής αυτήν τη φορά. Την ανέγερσή του, σε συνεργασία με τον ελληνολάτρη Δανό αρχιτέκτονα Θεόφιλο φον Χάνσεν, εμπνεύστηκε και χρηματοδότησε ο δευτερότοκος γιος τού βλαχόφωνου Στέργιου Δούμπα, από τη Βλάστη Κοζάνης, Νικόλαος Δούμπας, ο οποίος γεννήθηκε στη Βιέννη το 1830. Την ολοκλήρωση του κτιρίου το 1870 ανήγγειλε ο ίδιος στον φίλο του αυτοκράτορα της Αυστροουγγαρίας Φραγκίσκο Ιωσήφ Α΄.

Ο Δούμπας πρωταγωνίστησε στην πολιτιστική και πολιτική ζωή της Βιέννης του 19ου αιώνα. Στους καλλιτέχνες φίλους του -όπως ο Ρίχαρντ Βάγκνερ, ο Φραντς Σούμπερτ, ο Γιοχάνες Μπραμς και ο ζωγράφος Γκούσταβ Κλιμτ- συγκαταλέγονταν και ο Γιόχαν Στράους, ο οποίος συνέθεσε και πρωτοπαρουσίασε τον ανεπίσημο «εθνικό ύμνο» της Αυστρίας, το βαλς «Πάνω στον ωραίο γαλάζιο Δούναβη», για χορωδία αρχικά, στην εξοχική κατοικία του δίπλα στον ποταμό. Του το αφιέρωσε μάλιστα γράφοντας με μεγάλα καλλιγραφικά γράμματα στην κορυφή της πρώτης παρτιτούρας του: «Dem Präsidenten, Herrn Nikolaos Doumpas, gewidmet»/ «Αφιερωμένο στον Πρόεδρο (της αντρικής χορωδίας της Βιέννης), κύριο Νικόλαο Δούμπα». Μια αφιέρωση για την οποία ήταν υπερήφανος σε όλη του τη ζωή.

Για την τεράστια προσφορά του στον πολιτισμό, το αυστριακό κράτος τον χαρακτήρισε «μαικήνα των Τεχνών». Το όνομά του γράφτηκε στο Χρυσό Βιβλίο των Επίτιμων Πολιτών της πόλης, ενώ τιμήθηκε και από την Ακαδημία Καλών Τεχνών. Για τον θάνατό του ειδοποιήθηκε, ταυτόχρονα με τους οικείους του, ο ίδιος ο αυτοκράτορας. «Ο θάνατός του δημιουργεί ένα τεράστιο κενό στην καλλιτεχνική ζωή της Βιέννης. Πρόκειται για έναν άντρα ο οποίος ανήκει στην κατηγορία των διαπρεπέστερων πνευμάτων της δημόσιας και κοινωνικής ζωής, σε τέτοιο βαθμό ώστε εάν ξεφυλλίσει κανείς την ιστορία της Βιέννης θα βρει σχεδόν σε κάθε της σελίδα το όνομα Δούμπας. Δεν υπάρχει κάποιος άλλος που θα μπορούσε να τον αντικαταστήσει ούτε κατά προσέγγιση. Χωρίς τον Δούμπα πολλά από τα σημαντικά κτίρια της Βιέννης δεν θα είχαν ποτέ ανεγερθεί…», έγραφε σε πρωτοσέλιδο άρθρο της στις 25 Μαρτίου 1900 η διεθνούς κύρους εφημερίδα της Βιέννης «Neue Freie Presse», αναγγέλλοντας τη θλιβερή είδηση του θανάτου του.

Η κηδεία του έγινε στις 27 Μαρτίου στον ορθόδοξο ναό της Αγίας Τριάδος της Βιέννης. Τη σορό του συνόδευσαν πλήθος επίσημων, ευγενών, ανθρώπων του πνεύματος και της τέχνης, απλών πολιτών, αλλά και οκτώ άμαξες με 270 στεφάνια. Η πομπή προχώρησε προς το αγαπημένο έργο του, το Μέγαρο Μουσικής «Μουζίκφεράιν». Ο δρόμος μπροστά από την κεντρική είσοδό του μετονομάστηκε σε οδό Δούμπα (Dumba Strasse) «…σε εκτίμηση των μεγάλων προσφορών του εκλιπόντος». Ο Δήμος τοποθέτησε επίσης τον ανδριάντα του δίπλα στους ανδριάντες του Μπετόβεν, του Μότσαρτ, του Στράους και του Μπραμς, ενώ τον Αύγουστο του 1903 τα λείψανά του εναποτέθηκαν, τιμής ένεκεν, δίπλα στους τάφους των μεγάλων αυτών μουσουργών.

Η Πρωτοχρονιάτικη Συναυλία του 2023

Από το σπουδαίο του δημιούργημα, το Μέγαρο Μουσικής της Βιέννης «Μουζίκφεράιν/Musikverein» θα μεταδοθεί και φέτος, το μεσημέρι της Πρωτοχρονιάς, η Συναυλία, σε περισσότερες από 90 χώρες, ανάμεσά τους και στην Ελλάδα, από την ΕΡΤ1. Tην Πρωτοχρονιάτικη Συναυλία της Φιλαρμονικής της Βιέννης θα διευθύνει για τρίτη φορά ο διεθνούς φήμης Αυστριακός μαέστρος Φραντς Βέλζερ-Μεστ, ο μουσικός διευθυντής της Ορχήστρας του Κλίβελαντ, ο οποίος διευθύνει επίσης την ορχήστρα του Φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ από το 2014.

Ο Βέλζερ/Μεστ θεωρείται σημείο αναφοράς για πρότυπες ερμηνείες, όπως πχ η όπερα Σαλώμη του Ρίχαρντ Στράους με την οποία έγραψε ιστορία το 2018. Στο ίδιο Φεστιβάλ τιμήθηκε το 2021 με το Αυστριακό Βραβείο Μουσικού Θεάτρου. Ο διάσημος μαέστρος είναι επίτιμο μέλος του «Συλλόγου Φίλων της Μουσικής της Βιέννης», του έχει απονεμηθεί το «Δαχτυλίδι της Τιμής» της Φιλαρμονικής της πόλης, ενώ έχει λάβει μετάλλια και στις ΗΠΑ.

Το πρόγραμμα της φετινής Πρωτοχρονιάτικης Συναυλίας την οποία θα διευθύνει:

Eduard Strauss: Wer tanzt mit? Polka schnell, op. 251

Josef Strauss: Heldengedichte. Walzer, op. 87

Johann Strauss II.: Zigeunerbaron-Quadrille, op. 422

Carl Michael Ziehrer: In lauschiger Nacht. Walzer, op. 488

Johann Strauss II.: Frisch heran! Polka schnell, op. 386

Franz von Suppè: Ouvertüre zur Operette „Isabella“

Josef Strauss: Perlen der Liebe. Walzer, op. 39

Josef Strauss: Angelica-Polka. Polka française, op. 123

Eduard Strauss: Auf und davon. Polka schnell, op. 73

Josef Strauss: Heiterer Muth. Polka française, op. 281

Josef Strauss: For ever. Polka schnell, op. 193

Josef Strauss: Zeisserln. Walzer, op. 114

Josef Hellmesberger (Sohn): Glocken-Polka mit Galopp aus dem Ballett Excelsior

Josef Strauss: Allegro fantastique. Orchesterfantasie, Anh. 26b

Josef Strauss: Aquarellen. Walzer, op. 258

Το σενάριο του ντοκιμαντέρ “Όταν ο Βάγκνερ συνάντησε τις ντομάτες” που είχε βραβευτεί από την Διεθνή Ένωση Κριτικών στη Θεσσαλονίκη, “ξαναγράφει” ένας παραγωγός στο Νέο Αγιονέρι Κιλκίς .Τα καρπούζια του που ακούν …ωριμάζοντας Μότσαρτ και Μπετόβεν (!) παίρνουν αυτές τις μέρες το δρόμο για τις αγορές και τα μανάβικα έχοντας -όπως ο ίδιος λέει- μια …νότα γλυκύτερη από τα άλλα στο τραπέζι.

Ο κ Παναγιώτης Γιλτίδης παραγωγός και αντιπρόεδρος του Αγροτοκαταναλωτών Ελλάδος είναι ένας από τους χιλιάδες φρουτοπαραγωγούς της χώρας, ακολουθεί τις καλλιεργητικές πρακτικές αλλά στα καρπούζια που καλλιεργεί χρησιμοποιεί μια ξεχωριστή μεθοδο με σούπερ ενισχυτικό τις …κουβέντες και την κλασσική μουσική.
Όπως ανέφερε στον ραδιοφωνικό σταθμό του Αθηναϊκού – Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων «Πρακτορείο 104,9 FM», ο κ. Γιλτίδης φέτος φύτεψε στις 17 Μαρτίου και την ίδια εβδομάδα χιόνισε, με αποτέλεσμα τα φυτά να πάθουν «σοκ» λόγω των δυσμενών καιρικών συνθηκών και να αργήσει κατά μια εβδομάδα η ωρίμανσή τους. Ο ίδιος ωστόσο, δεν σταμάτησε ούτε μία μέρα να βάζει το ραδιόφωνο να παίζει και να καλλιεργεί με… μουσική επένδυση.

«Όταν γίνεσαι ένα με τη φύση, αυτή ανταποκρίνεται. Το καρπούζι σου …μιλάει, όσο παράξενο και αν φαίνεται αυτό σε κάποιους ανθρώπους, εγώ το ζω εδώ και χρόνια και το νιώθω κάθε μέρα», λέει στο “Πρακτορείο FM” ο παραγωγός και τονίζει ότι τραγουδάει στα καρπούζια του. «Οχι κάτι συγκεκριμένο, αλλά συνήθως …προτιμούμε την κλασική μουσική, που επηρεάζει θετικά τα φυτά» λέει χαρακτηριστικά.

Με ή χωρίς κουκούτσια, όπως λέει ο κ. Γιλτίδης, όλα τα καρπούζια έχουν ευεργετικές ιδιότητες. Δηλώνει πως πρόκειται για τον… βασιλιά του καλοκαιριού, που όχι μόνο είναι πλούσιος σε βιταμίνες, αλλά σηκώνει και μεγάλο βάρος στον οικονομικό τομέα. 
Ο ίδιος νιώθει κάτι σαν… γητευτής των καρπουζιών και ξέρει σχεδόν όλα τα μυστικά τους. «Οταν κόβει το καρπούζι ο παραγωγός μέσα απο το χωράφι, μπορεί κατά 99% να καταλάβει από το κοτσάνι αν είναι έτοιμο ή οχι. Βέβαια υπάρχει ο κρυστάλλινος χτύπος που ακούγεται αν το χτυπήσεις, αλλά ο ασφαλέστερος τρόπος για να καταλάβεις ότι είναι νόστιμο, είναι όταν βγάζει κάτι σαν μέλι στο κοτσάνι, που σημαίνει ότι θα είναι και…γλυκό σαν μέλι!», λέει ο κ. Γιλτίδης.

Το καρπούζι είναι ένα φρούτο που μεγαλώνει κατά τη διάρκεια της νύχτας. Χρειάζεται ζέστη κι αν κάποιος αφουγκραστεί, μπορεί να ακούσει ακόμη και τον ήχο απο το μεγάλωμά του, που μοιάζει με βήματα. Η Λεκάνη, το Νέο Αγιονέρι Κιλκίς και ο Καστανάς Θεσσαλονίκης είναι από τις περιοχές στη Βόρεια Ελλαδα με την μεγάλη παραγωγή καρπουζιών.