Στα χειρότερα σενάρια με βάση τις προσομοιώσεις από την ενεργοποίηση του υποθαλάσσιου ηφαιστείου του Κολούμπο, που βρίσκεται περίπου 6 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Σαντορίνης, προκύπτει ότι τα λιμάνια και οι παράκτιες περιοχές στο εσωτερικό της καλντέρας δεν κινδυνεύουν από ένα τσουνάμι.

Αντίθετα, οι ανατολικές κυρίως και νοτιοανατολικές παραλίες είναι πολύ πιο ευάλωτες. Αν και το τσουνάμι φτάνει σχετικά γρήγορα στη Σαντορίνη και θα πλημμυρίσει στα χερσαία τμήματα, υπάρχει μικρός αλλά επαρκής χρόνος αντίδρασης (της τάξης των μερικών λεπτών).

Τα διαθέσιμα σενάρια μπορούν να προσδιορίσουν με ασφάλεια τις θέσεις στις οποίες κάποιος πρέπει να μετακινηθεί, αν κατοικεί σε έναν παραλιακό οικισμό στο ανατολικό τμήμα της Σαντορίνης (π.χ. σε περίπτωση που θα νιώσει κάποια ισχυρή δόνηση), ώστε να είναι ασφαλής.

Για τις εκτιμήσεις του, ο καθηγητής βασίζεται σε άρθρο με θέμα την αξιολόγηση του κινδύνου από τη γένεση τσουνάμι (ο ελληνικός όρος είναι θαλάσσιο κύμα βαρύτητας) με βάση διάφορα σενάρια ενεργοποίησης του υποθαλάσσιου ηφαιστείου του Κολούμπο. Το άρθρο περιέχεται στο Bulletin of Volcanology, με τίτλο Volcanism in the Kolumbo Volcanic Field, South Aegean: Reconstruction of the past – hazard and risk assessment for the future — Ηφαιστειότητα στο ηφαιστειακό πεδίο του Κολούμπο, Νότιο Αιγαίο: Ανακατασκευή του παρελθόντος – Εκτίμηση επικινδυνότητας και κινδύνου για το μέλλον.

«Η συγκεκριμένη μελέτη εστίασε σε έναν λιγότερο μελετημένο, αλλά ιδιαίτερα σημαντικό μηχανισμό δημιουργίας τσουνάμι, αυτόν των υποθαλασσίων κατολισθήσεων και ειδικά αυτών που μπορεί να γίνουν εντός του κρατήρα ή στις πλαγιές του υποθαλάσσιου ηφαιστείου του Κολούμπο», αναφέρει, προσθέτοντας ότι μελετήθηκε και η δημιουργία τσουνάμι από την έκρηξη του 1650 μ.Χ. στο νησί.

Σενάρια κατολίσθησης του Κολούμπο

Σε μια προσπάθεια να δώσει, όπως λέει ο ίδιος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, εκλαϊκευμένες εξηγήσεις για το επιστημονικό άρθρο, διευκρινίζει ότι έγιναν νέες προσομοιώσεις για τρία σενάρια κατολίσθησης στο Κολούμπο.

Από τις αναλύσεις προέκυψε μία σειρά από συμπεράσματα:

Α) Το θαλάσσιο κύμα βαρύτητας (τσουνάμι) σε όλα τα σενάρια φτάνει πολύ γρήγορα στη Σαντορίνη, από 2 έως 3 λεπτά στις πιο εκτεθειμένες, βορειοανατολικές ακτές (ακρωτήριο Κολούμπο) μέχρι και 10 λεπτά στις νοτιοανατολικές ακτές (Περίσσα). Τα κύματα αυτά μπορούν να εισχωρήσουν στην ξηρά με μεγάλη ταχύτητα (7 έως και 45 χιλιόμετρα την ώρα).

Β) Στο σενάριο κατολίσθησης στις πλαγιές του ηφαιστείου, το προκαλούμενο κύμα δεν μπορεί να προκαλέσει σημαντικά προβλήματα στη Σαντορίνη. Αντίθετα, στις κατολισθήσεις στην καλντέρα του Κολούμπο, ιδίως στο δυσμενέστερο σενάριο (συνολική κατάρρευση της καλντέρας), τα κύματα του τσουνάμι μπορεί να ξεπεράσουν τα 10 μέτρα ύψος στις βορειοανατολικές ακτές της Σαντορίνης και τα 5 μέτρα στις ανατολικές και νοτιοανατολικές ακτές (Μονόλιθος, Καμάρι, Περίσσα), δημιουργώντας σημαντικά προβλήματα.

Γ) Το τρίτο και δυσμενέστερο σενάριο οδηγεί σε φαινόμενα (ύψος κύματος, περιοχή που θα πλημμυρίσει, κλπ.) παρόμοια με αυτά που παρατηρήθηκαν στις ακτές της Σαντορίνης από την έκρηξη του 1650

Δ) Στο εσωτερικό της καλντέρας (Γυαλός, Αθηνιός, Κόρφος Θηρασιάς) το τσουνάμι από το Κολούμπο φτάνει σε 6 έως 8 λεπτά, όμως έχει μικρά μέγιστα ύψη, της τάξης του ενός μέτρου.

Στα χειρότερα σενάρια, προβλέπεται τσουνάμι παρόμοιο με του 1650

«Αυτό που διαπιστώθηκε σε ένα από τα δυσμενέστερα σενάρια κατάρρευσης της καλντέρας, είναι ότι το τσουνάμι το οποίο προβλέπεται να δημιουργηθεί, είναι πολύ παρόμοιο μ’ αυτό του 1650. Αυτό δεν αποτελεί απόδειξη, αλλά ισχυρή ένδειξη ότι το τσουνάμι του 1650, πιθανότατα δημιουργήθηκε από κάποιον αντίστοιχο μηχανισμό, δηλαδή γενικής κατάρρευσης της καλντέρας του τότε ηφαιστείου», λέει ο κ. Παπαζάχος.

Σύμφωνα με τον καθηγητή, σε μια προσπάθεια μελλοντική μπορεί να γίνει η Σαντορίνη «tsunami safe», δηλαδή να οριοθετηθούν οι περιοχές στις οποίες πρέπει να κινηθεί ο πληθυσμός σε περίπτωση ισχυρού σεισμού.

«Επειδή το τσουνάμι χτυπάει σε μικρό χρονικό διάστημα, δηλαδή στις κοντινές ακτές σε 2,5-3 λεπτά και στις πιο μακρινές σε 10 λεπτά, δεν υπάρχει ο χρόνος συχνά για να βγει κάποια προειδοποίηση. Οπότε, πρέπει να υπάρχει ενημέρωση ώστε προληπτικά να ξέρει ο κόσμος να κινηθεί με ψυχραιμία σε μια ασφαλή περιοχή».

Ασφαλής η καλντέρα της Σαντορίνης

Ο κ. Παπαζάχος ξεκαθαρίζει ότι όλες οι καταρρεύσεις δεν αφορούν στη Σαντορίνη, δεν πρόκειται δηλαδή να υπάρχουν επιπτώσεις στα πρανή της καλντέρας από μια κατάρρευση της καλντέρας του Κολούμπο. Η κατάρρευση, όμως, επειδή είναι μια υποθαλάσσια μετακίνηση, μετακινεί μεγάλα ποσά νερού και αυτό δημιουργεί το τσουνάμι.

«Άρα, αναφερόμαστε αποκλειστικά στην καλντέρα του Κολούμπο, ενός υποθαλάσσιου ηφαιστείου που είναι λίγα χιλιόμετρα ΒΑ της Σαντορίνης και στο τι επιπτώσεις μπορεί να έχει με κύμα, τσουνάμι δηλαδή, στις ανατολικές και ΝΑ ακτές της Σαντορίνης».

Τα σενάρια, επισημαίνει ο καθηγητής ΑΠΘ, δεν γίνονται γιατί υπάρχει κίνδυνος άμεσα να γίνει κάτι αλλά για ένα ακραίο φαινόμενο που μπορεί να εξελιχθεί με τον χρόνο.

«Αυτά τα σενάρια δεν γίνονται για να τρομάξουμε κανέναν και να πούμε ότι κινδυνεύει η Σαντορίνη, γίνονται για να είμαστε έτοιμοι. Δεν μπορείς όταν ξεκινήσει μία κρίση να κάνεις εκείνη την ώρα μοντέλα και υπολογισμούς, πρέπει να είσαι έτοιμος», λέει.

Καταλήγοντας, ο κ. Παπαζάχος τονίζει ότι τα στοιχεία μπορούν να συμβάλουν στην επικαιροποίηση της διαχείρισης του ηφαιστειακού κινδύνου για την ευρύτερη περιοχή της Σαντορίνης, και κυρίως στον προσδιορισμό των απαραίτητων μέτρων προστασίας των κατοίκων και των επισκεπτών της, και από αυτό τον ειδικό κίνδυνο.

Τα drones έπληξαν την Τρίτη δύο πετρελαιοφόρα, εκ των οποίων το ένα ήταν ναυλωμένο από την αμερικανική πετρελαϊκή Chevron, την ώρα που κατευθύνονταν προς τερματικό σταθμό στη ρωσική ακτή της Μαύρης Θάλασσας.

Τα ελληνόκτητα και ελληνικά διαχειριζόμενα πλοία συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους στόλους δεξαμενόπλοιων παγκοσμίως και διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στο εμπόριο της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας, τα ύδατα της οποίας μοιράζονται η Βουλγαρία, η Γεωργία, η Ρουμανία και η Τουρκία, καθώς και οι εμπόλεμες Ρωσία και Ουκρανία.

«Συνιστάται στους υπεύθυνους ασφάλειας των ναυτιλιακών εταιρειών, στους πλοιάρχους και στους αξιωματικούς ασφαλείας των ελληνικών πλοίων να προχωρήσουν σε επικαιροποιημένη εκτίμηση απειλής για τα εμπορικά πλοία που βρίσκονται στη Μαύρη Θάλασσα και στις γειτονικές θαλάσσιες περιοχές», αναφέρει το υπουργείο Ναυτιλίας σε ένα από τα έγγραφα που εκδόθηκαν μετά τις επιθέσεις.

Την ίδια ώρα, το κόστος πολεμικής ασφάλισης για πλοία που πλέουν στη Μαύρη Θάλασσα αυξήθηκε σημαντικά αυτή την εβδομάδα, αντανακλώντας την επιδείνωση του περιβάλλοντος κινδύνου.

Ένα από τα δεξαμενόπλοια που στοχοποιήθηκαν την Τρίτη ήταν το Matilda, το οποίο διαχειρίζεται η ελληνική εταιρεία Thenamaris και δέχθηκε πλήγμα από δύο drones.

Παρότι δεν αναφέρθηκαν τραυματισμοί ή σοβαρές ζημιές στο πλοίο, στέλεχος της Thenamaris δήλωσε ότι η εταιρεία ενίσχυσε άμεσα τα προληπτικά μέτρα ασφαλείας και συνέστησε στα πληρώματα αυξημένη επαγρύπνηση και αποφυγή άσκοπης έκθεσης, κυρίως με περιορισμό της κίνησης στο κατάστρωμα.

Το υπουργείο Ναυτιλίας παραπέμπει, τέλος, τις ναυτιλιακές εταιρείες σε προηγούμενο έγγραφο του Απριλίου 2022, στο οποίο συνιστάται η διατήρηση πρόσθετων μέτρων προστασίας για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, λόγω του αυξημένου κινδύνου στα ρωσικά λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, όπως το Νοβοροσίσκ, το Ταμάν, το Τουάπσε και το Καβκάζ.

Το τζιτζίκι με τα γυάλινα φτερά (δηλαδή διαφανές), όπως το αποκαλούν οι Γερμανοί αγρότες μεταδίδει δυο βασικά παθογόνα: το Candidatus Phytoplasma solani και το Candidatus Arsenophonus phytopathogenicus, τα οποία έχουν σοβαρές συνέπειες στις καλλιέργειες και προκαλούν απώλειες έως και 50% της σοδειάς.

Σύμφωνα με το agraheute, το συγκεκριμένο τζιτζίκι προξενεί ζημιές στα ζαχαρότευτλα, τις πατάτες και τα σέσκουλα αλλά απειλεί γενικά τις καλλιέργειες που είναι στο υπέδαφος ή στο έδαφος, όπως είναι τα καρότα, ορισμένα όσπρια, τα ραδίκια, ο μαϊντανός κ.ά.

Καθώς τα ζαχαρότευτλα μπορούν να μολυνθούν κι από τα δυο παθογόνα, το σύμπλεγμα ασθενειών αποτελείται από ένα μείγμα των ασθενειών SBR και Stolbur. 

Τα προσβεβλημένα παντζάρια εμφανίζουν διάφορα συμπτώματα και γίνονται μαλακά, τα φύλλα τους αλλάζουν σχήμα και μαραίνονται κ.ά.

Οι επιπτώσεις στα ζαχαρότευτλα είναι ήδη καταστροφικές: 40.000 εκτάρια επηρεάστηκαν το 2023. Πέρυσι, το 2024, επηρεάστηκαν τουλάχιστον 75.000 εκτάρια. Οι αποδόσεις μειώθηκαν κατακόρυφα έως και 50%. Η ξηρασία επιδείνωσε την κατάσταση και χειροτέρεψε τα συμπτώματα της ασθένειας.

Το πρόβλημα είναι πως ο έλεγχος για τις γεννήσεις του συγκεκριμένου τζιτζικιού είναι επί του παρόντος πολύ δύσκολος. 

Οι αρχικές δοκιμές με εντομοκτόνα που έχουν εγκριθεί στη Γερμανία έχουν δείξει περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Οι επιστήμονες εργάζονται επί του παρόντος για να προσδιορίσουν τον βέλτιστο χρόνο για την εφαρμογή εντομοκτόνου.

Οι προνύμφες των τζιτζικιών, γνωστές και ως νύμφες, ζουν στο έδαφος και πρέπει να ελέγχονται εκεί. Διάφορα ιδρύματα διερευνούν επί του παρόντος πώς μπορεί να επιτευχθεί αυτό μέσω της καλλιέργειας του εδάφους και της αμειψισποράς, δηλαδή την εναλλαγή διαφορετικών καλλιεργειών στο ίδιο χωράφι, σε διαδοχικές καλλιεργητικές περιόδους, για τον έλεγχο των παρασίτων και τη γονιμότητα του εδάφους.

Ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, τονίζοντας ότι η επικρατούσα «κουλτούρα αποδοχής» και η εκτεταμένη παραπληροφόρηση έχουν δημιουργήσει μια επικίνδυνη σύγχυση στους νέους, που συχνά θεωρούν τη χρήση της κάνναβης ως μια αθώα συνήθεια.

Ο αναπτυσσόμενος εγκέφαλος σε κίνδυνο: Πώς δρα η THC

Η επιστημονική αλήθεια είναι κατηγορηματική: η χρήση κάνναβης από ανηλίκους συνιστά σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας και δεν επιδέχεται εφησυχασμό. Ο εγκέφαλος των εφήβων βρίσκεται σε μια κρίσιμη φάση νευρολογικής ωρίμανσης.

Το σύστημα των ενδοκανναβινοειδών: Ένας βασικός ρυθμιστής

Η κάνναβη επεμβαίνει σε ένα θεμελιώδες βιολογικό σύστημα, το σύστημα των ενδοκανναβινοειδών. Πρόκειται για έναν ρυθμιστή που διατηρεί την ομοιόσταση (ισορροπία) του οργανισμού, εμπλεκόμενος σε ζωτικές λειτουργίες όπως:

·         Διάθεση, συναισθήματα και το σύστημα ευχαρίστησης/ανταμοιβής.

·         Μνήμη, μάθηση και επίπεδο εγρήγορσης.

·         Όρεξη, μεταβολισμός, καρδιακός και αναπνευστικός ρυθμός.

Τα ενδοκανναβινοειδή είναι ουσίες που παράγει φυσικά το σώμα και χημικά μοιάζουν με τα φυτικά κανναβινοειδή.

Οι βασικές ουσίες και η δράση τους

Το φυτό της κάνναβης περιέχει διάφορα κανναβινοειδή, με σημαντικότερα:

·         Τετραϋδροκανναβινόλη (THC): Η κύρια ψυχοδραστική ουσία. Δρα στους υποδοχείς CB1 του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (ΚΝΣ), διαταράσσοντας τους μηχανισμούς ομαλής νευρολογικής ανάπτυξης και επηρεάζοντας τη γνωστική λειτουργία.

·         Κανναβιδιόλη (CBD): Δρα κυρίως στους υποδοχείς CB2, οι οποίοι βρίσκονται στην περιφέρεια του σώματος, και δεν είναι ψυχοδραστική.

Μακροχρόνιες συνέπειες στη γνωστική λειτουργία

Οι συνέπειες της χρήσης είναι εντονότερες στους εφήβους απ’ ό,τι στους ενήλικες. Η συστηματική έκθεση στην THC συνδέεται άμεσα με:

·         Γνωστική έκπτωση: Εξασθένηση της μνήμης, της προσοχής και της συγκέντρωσης.

·         Πτώση σχολικών επιδόσεων και δυσκολία στην αντιμετώπιση προκλήσεων.

·         Περιορισμένη ικανότητα λήψης κρίσιμων αποφάσεων.

·         Η πρώιμη χρήση μπορεί να προκαλέσει μακροχρόνια έκπτωση των πνευματικών ικανοτήτων.

Η σκοτεινή όψη: Η ψυχοπαθολογία και τα συνθετικά κανναβινοειδή

Πέραν των γνωστικών διαταραχών, η κάνναβη αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης ψυχικών διαταραχών, όπως:

·         Ψύχωση και Σχιζοφρένεια (ιδιαίτερα σε άτομα με προδιάθεση).

·         Κατάθλιψη και αυτοκτονικός ιδεασμός.

Συχνά, η χρήση συνοδεύεται από απώλεια κινήτρου, έντονη απάθεια και κοινωνική απομόνωση.

Ο κίνδυνος των νέων ουσιών: Ημισυνθετικά και συνθετικά κανναβινοειδή

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κυκλοφορία και χρήση ημισυνθετικών και συνθετικών κανναβινοειδών, τα οποία είναι πολύ πιο ισχυρά και επικίνδυνα από τη φυσική κάνναβη:

·         Ημισυνθετικά Κανναβινοειδή: Προέρχονται από χημική επεξεργασία της κάνναβης και συνεπάγονται αυξημένους κινδύνους, όπως οξέα ψυχωσικά επεισόδια, συγχυτικό παραλήρημα και κώμα.

·         Συνθετικά Κανναβινοειδή: Είναι προϊόντα αποκλειστικά χημικής σύνθεσης με δεκάδες φορές πιο ισχυρή δράση στους υποδοχείς CB1. Κυκλοφορούν με διάφορα ονόματα (π.χ., bonsai, skunk, spice, black mamba) και φέρουν υψηλότατους κινδύνους τόσο ψυχοπαθολογικής (οξέα ψυχωσικά επεισόδια) όσο και σωματικής φύσεως (καρδιακές αρρυθμίες, σπασμοί, αναπνευστική καταστολή, κώμα, ακόμα και θάνατος).

Η ανησυχητική εικόνα στην Ελλάδα: Μύθοι και πραγματικότητα

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της Πανευρωπαϊκής έρευνας ESPAD (2024) στον μαθητικό πληθυσμό, η κατάσταση στην Ελλάδα είναι άκρως ανησυχητική:

·         Η κάνναβη παραμένει η πιο διαδεδομένη παράνομη ουσία.

·         Πάνω από τους μισούς εφήβους θεωρούν τη δοκιμή κάνναβης ακίνδυνη, γεγονός που υπογραμμίζει την εδραίωση της λανθασμένης αντίληψης περί «αθώας» χρήσης.

·         Ένας στους τρεις δηλώνει ότι μπορεί να βρει κάνναβη εύκολα, τονίζοντας την αυξημένη διαθεσιμότητα.

·         Ένας στους εννέα έχει δοκιμάσει κάνναβη έστω και μία φορά στη ζωή του, ενώ υπάρχουν αναφορές για νέους που έχουν βρεθεί σε Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών λόγω χρήσης.

Απαιτείται συντονισμένη δράση: Η πρόταση της Ελλάδας στην Ε.Ε.

Όλα τα παραπάνω στοιχεία καθιστούν επιτακτική την ανάγκη για υπεύθυνη ενημέρωση και συντονισμένη δράση. Η πρόληψη πρέπει να βασίζεται σε επιστημονικά τεκμηριωμένες πρακτικές.

Στο πλαίσιο αυτό, ο εκπρόσωπος της Ελλάδας και εθνικός συντονιστής για τις εξαρτήσεις, κ. Αθανάσιος Θεοχάρης (Πρόεδρος του ΕΟΠΑΕ), υπερτόνισε στην πρόσφατη σύνοδο της Οριζόντιας Ομάδας για τα Ναρκωτικά του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (4 Νοεμβρίου 2025) την ανάγκη για:

1.      Καθολική και οριζόντια εφαρμογή ελέγχου των συνθετικών κανναβινοειδών σε όλα τα κράτη της Ε.Ε.

2.      Εντατικοποίηση δράσεων και διατομεακή συνεργασία μεταξύ των ομάδων εργασίας της Ε.Ε.

3.      Δημιουργία ενός Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης (EWS) σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης που να περιλαμβάνει το αντικείμενο των νέων ψυχοδραστικών ουσιών.

Ο κ. Θεοχάρης τόνισε ότι το πρόβλημα είναι μεγάλο και η έλλειψη ορθής ενημέρωσης των νέων οφείλει να αντιμετωπιστεί με ενίσχυση της πρόληψης.

Ο ρόλος του ΕΟΠΑΕ

Ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων παρέχει εξειδικευμένες υπηρεσίες για την αντιμετώπιση και διαχείριση της εξάρτησης από κάνναβη, εστιάζοντας και στον νεανικό πληθυσμό. Απώτερος στόχος είναι η απομάκρυνση από την εξαρτητική συμπεριφορά, η ενδυνάμωση της προσωπικότητας και η εντατική ευαισθητοποίηση της κοινωνίας.
Η σωστή πληροφόρηση δεν είναι απλώς επιλογή, αλλά κοινωνική ευθύνη.

Λίγες μέρες μετά την ανταλλαγή των ομήρων, υπάρχουν αναφορές από περιοχές της Γάζας που παραμένουν υπό τον έλεγχο της Χαμάς, ότι η ομάδα συλλαμβάνει Παλαιστινίους που ενδέχεται να αντιτίθενται στην εξουσία της και προβαίνει σε εκτελέσεις στους δρόμους.

Μάλιστα το CNNi, σχολιάζει ότι όσο η Χαμάς παραμένει ο μόνος φορέας ασφάλειας για τον πληθυσμό της Γάζας, δεν υπάρχει ελπίδα για την ανοικοδόμηση της Γάζας ούτε για μια μακροπρόθεσμη ειρήνη.

Ο νέος χάρτης της Γάζας

Βάσει της συμφωνίας του Τραμπ για τη Γάζα, η πρώτη φάση διαιρεί την περιοχή, με τις ισραηλινές δυνάμεις να ελέγχουν περισσότερο από το ήμισυ του εδάφους και τη Χαμάς το υπόλοιπο.

Αυτή η οριοθέτηση υπογραμμίζεται με μια κίτρινη γραμμή και, σύμφωνα με το σχέδιο, θα παραμείνει ως έχει μέχρι να αντικαταστήσει τις ισραηλινές μονάδες μια προσωρινή διεθνής δύναμη ασφαλείας.

Αυτός ο νέος χάρτης αποτελεί μια τεράστια υποχώρηση της Χαμάς, κάτι που η οργάνωση δεν είχε ποτέ εξετάσει κατά τη διάρκεια των δύσκολων διαπραγματεύσεων για την κατάπαυση του πυρός και την απελευθέρωση των ομήρων.

Η έκβαση αυτή ανταποκρίνεται επίσης σε ένα από τα βασικά αιτήματα του Ισραήλ από την αρχή: Να διασφαλιστεί ότι η Χαμάς δεν θα μπορέσει ποτέ ξανά να ανασυγκροτηθεί δίπλα ή οπουδήποτε κοντά στα σύνορα του Ισραήλ.

Τι γίνεται στις περιοχές πάνω από την κίτρινη γραμμή

Σύμφωνα με την συμφωνία, ακόμα και στις περιοχές πάνω από την γραμμή η οργάνωση πρέπει να αφοπλιστεί και δεν μπορεί να παραμείνει στην εξουσία με οποιαδήποτε ιδιότητα.

Αυτή την εβδομάδα, ο Τραμπ κατέστησε σαφές ότι προτίθεται να τηρήσει τη συμφωνία, προειδοποιώντας την Πέμπτη ότι αν η Χαμάς συνεχίσει να σκοτώνει ανθρώπους στη Γάζα, «δεν θα έχουμε άλλη επιλογή από το να εισβάλουμε και να τους σκοτώσουμε».

Εδώ είναι που ο δρόμος προς τα εμπρός γίνεται εξαιρετικά δύσκολος. Αυτό επειδή η Χαμάς δεν είναι απλώς μια οργάνωση που κρύβεται και σχεδιάζει επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχει διασφαλίσει ότι δεν μπορεί να υπάρξει κανένας Παλαιστίνιος ανταγωνιστής της εξουσίας της.

Οι διαπραγματεύσεις με τη Χαμάς

Κατά την διάρκεια των διαπραγματεύσεων, η Χαμάς διατηρούσε τρεις σταθερές απαιτήσεις που όπως τόνιζε έπρεπε να ικανοποιηθούν πριν απελευθερωθούν όλοι οι όμηροι:

– Οι ισραηλινές δυνάμεις έπρεπε να αποσυρθούν πλήρως από τη Γάζα.

– Η Χαμάς να παραμείνει η μόνη δύναμη ασφαλείας εντός της Γάζας.

– Το Ισραήλ να κηρύξει μόνιμη εκεχειρία, η οποία θα εγγυάται από τις ΗΠΑ.

Η Χαμάς δεν υποχώρησε ποτέ σε αυτές τις απαιτήσεις, χρησιμοποιώντας τους ομήρους ως μοχλό πίεσης για να εξασφαλίσει ότι θα παραμείνει στην εξουσία και θα της επιτραπεί να ανασυγκροτηθεί, ώστε τελικά να απειλήσει ξανά το Ισραήλ και τους πολίτες του — όπως οι ηγέτες της επανειλημμένα έχουν δεσμευτεί να κάνουν, ακόμη και μετά τις 7 Οκτωβρίου 2023.

Η Χαμάς απέρριψε κάθε πρόταση για μια στενή ισραηλινή περίμετρο στη Γάζα ή για προσωρινές δυνάμεις ασφαλείας, είτε από την Παλαιστινιακή Αρχή είτε από μια διεθνή δύναμη.

Η πρώτη εκεχειρία και οι τρεις φάσεις του σχεδίου Μπάιντεν

Δεδομένου αυτού του αδιεξόδου, οι ΗΠΑ, μαζί με την Αίγυπτο και το Κατάρ, ανέπτυξαν μια συμφωνία που αποσκοπούσε στο να σταματήσει ο πόλεμος και να επιστρέψουν όσο το δυνατόν περισσότεροι όμηροι, ακόμη και αν οι συνομιλίες για τις μακροπρόθεσμες ρυθμίσεις για μια μόνιμη εκεχειρία θα συνεχίζονταν.

Οι τρεις φάσεις, σε γενικές γραμμές, ήταν οι εξής:

Φάση 1: Περιορισμένη αποχώρηση των Ισραηλινών και 42ήμερη εκεχειρία σε αντάλλαγμα για την απελευθέρωση όλων των γυναικών, των ηλικιωμένων ανδρών και των τραυματιών ομήρων που παραμένουν αιχμάλωτοι.

Φάση 2: Μια επακόλουθη διαπραγμάτευση κατά τη διάρκεια αυτών των 42 ημερών για τον καθορισμό των «όρων» για την πλήρη αποχώρηση του Ισραήλ και την απελευθέρωση όλων των εναπομείναντων ομήρων.

Φάση 3: Ανταλλαγή σορών και έναρξη πολυετούς προγράμματος ανοικοδόμησης της Γάζας με την υποστήριξη διεθνών δυνάμεων.

Η συμφωνία αυτή συνήφθη στις 15 Ιανουαρίου 2023 και οι όμηροι άρχισαν να απελευθερώνονται τρεις ημέρες αργότερα, γεγονός που ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν χαιρέτισε στην τελευταία ομιλία της προεδρίας του.

Η πρώτη φάση ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο, με την απελευθέρωση 33 ομήρων, αλλά οι διαπραγματεύσεις για τον καθορισμό των όρων της δεύτερης φάσης και την απελευθέρωση των υπόλοιπων ομήρων δεν ξεκίνησαν ποτέ.

Η συμφωνία στη συνέχεια κατέρρευσε, εν μέρει επειδή η Χαμάς εκμεταλλεύτηκε την εκεχειρία για να ανακτήσει την εξουσία, βγαίνοντας από τα τούνελ της με στρατιωτικές στολές και επιδεικνύοντας με φρικιαστικό τρόπο τους ομήρους και ακόμη και το φέρετρο ενός ισραηλινού παιδιού μπροστά σε συγκεντρωμένο πλήθος. Για μια αρχική εκεχειρία που είχε ως στόχο να θέσει τις προϋποθέσεις για μια μακροπρόθεσμη ειρήνη, τέτοιες επιδείξεις κατέστρεψαν κάθε τέτοια ελπίδα.

Το Ισραήλ, με τη σειρά του, επανέλαβε τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα, πιστεύοντας ότι η Χαμάς δεν ήταν διατεθειμένη να αποδεχτεί τους όρους που θα δικαιολογούσαν την πλήρη αποχώρηση του Ισραήλ από τη Γάζα, όπως απαιτούσε η δεύτερη φάση της συμφωνίας. Τους επόμενους έξι μήνες πραγματοποιήθηκαν μερικές από τις μεγαλύτερες ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις ολόκληρου του πολέμου, ενώ το καλοκαίρι σημειώθηκε μια άνευ προηγουμένου ανθρωπιστική κρίση.

Παραμένει διχασμένη η Γάζα

Μέχρι πριν από ένα χρόνο ή ακόμα και πριν από δέκα μήνες, μία συμφωνία που θα δίνει τον έλεγχο μεγάλου μέρους της Γάζας στον ισραηλινό στρατό ήταν αδύνατη. Η Χαμάς πλέον έχει υποχωρήσει σε όλα τα αιτήματα της.

Αυτό οφείλεται στην αυξανόμενη πίεση και στην αλλαγή της ισορροπίας δυνάμεων στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των θανάτων των πιο μαχητικών ηγετών της Χαμάς στη Γάζα, της ήττας της Χεζμπολάχ στο Λίβανο, της περιθωριοποίησης του Ιράν μετά τον 12ήμερο πόλεμο αυτό το καλοκαίρι και της νέας και ελπιδοφόρας συναίνεσης που προέκυψε στην περιοχή, καλώντας τη Χαμάς να παραδώσει την εξουσία.

Η Χαμάς έχει πλέον απελευθερώσει όλους τους ζωντανούς ομήρους και έχει παραχωρήσει στον Ισραήλ τον έλεγχο μεγάλου μέρους της Γάζας, με την προϋπόθεση ότι μια διεθνής δύναμη ασφαλείας θα έρθει τελικά σε αυτές τις περιοχές και θα αντικαταστήσει τους Ισραηλινούς.

Είναι η πρώτη φορά σε δύο δεκαετίες που η Χαμάς αναγνωρίζει ακόμη και την αρχή μιας εναλλακτικής δύναμης εντός της Γάζας εκτός από την ίδια. Αυτό ανοίγει την ευκαιρία για μια μελλοντική Γάζα χωρίς τη Χαμάς, αλλά μόνο αν αυτή η εναλλακτική δύναμη συσταθεί και αρχίσει να αναπτύσσεται τις επόμενες εβδομάδες και μήνες.

Μέχρι τότε, η Γάζα θα παραμείνει πιθανώς διχασμένη, με τη Χαμάς να ανακτά την εξουσία πάνω από την κίτρινη γραμμή και τις περιοχές κάτω από αυτήν να παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ακατοίκητες, έως ότου είναι έτοιμες να υποδεχθούν πολίτες που επιθυμούν και μπορούν να αποχωρήσουν από τον έλεγχο Χαμάς. Αυτή η ασταθής κατάσταση αναμένεται να παραμείνει για μήνες, δεδομένου του χρόνου που απαιτείται για τη δημιουργία μιας διεθνούς δύναμης ασφαλείας.

Μερικά μαθήματα από την ήττα του ISIS

Σε κάθε περίπτωση, οι ΗΠΑ πρέπει να προχωρήσουν δυναμικά με το σχέδιο, το οποίο περιλαμβάνει τη δημιουργία προσωρινών δυνάμεων ασφαλείας, πολιτικών δομών και ενός μακροπρόθεσμου σχεδίου ανασυγκρότησης.

Θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι οι περιοχές που δεν ελέγχονται από τη Χαμάς θα λάβουν επαρκή βοήθεια και προσωρινά καταλύματα, ώστε να ενθαρρυνθεί ο πληθυσμός να μετακομίσει μακριά από τη Χαμάς, μια διαδικασία που είναι απαραίτητη για να σπάσει η επιρροή της οργάνωσης στον πληθυσμό.

Κάτι αντίστοιχο έχει ξαναγίνει παρελθόν, μέσω μιας διεθνούς συμμαχίας για την ήττα του ISIS, απελευθερώνοντας σχεδόν 8 εκατ. πολίτες που ζούσαν υπό τον έλεγχο και την κυριαρχία του ISIS.

Αυτό επιτεύχθηκε με τη δημιουργία ασφαλών περιοχών και στη συνέχεια με το άνοιγμα διαδρόμων και την ενθάρρυνση των πολιτών να μετακινηθούν προς αυτές. Πρόκειται σαφώς για ένα δύσκολο έργο.

Ο αμερικανικός στρατός έχει αποστείλει ένα μικρό αριθμό στρατευμάτων στο Ισραήλ και την Αίγυπτο για να βοηθήσει στην επίβλεψη της εφαρμογής της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός και, εν τέλει, να καταστήσει εφικτή — από άποψη logistics, πληροφοριών και διοίκησης — την είσοδο της διεθνούς δύναμης στη Γάζα. Ο ρόλος των ΗΠΑ είναι κρίσιμος, αλλά τα αμερικανικά στρατεύματα δεν θα εισέλθουν στη Γάζα.

Μαζί με μια νέα δομή ασφάλειας, το Κατάρ, η Τουρκία και η Αίγυπτος πρέπει να συνεχίσουν να ασκούν πίεση στη Χαμάς ώστε να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της και να δεσμευτεί για αφοπλισμό, ενώ άλλες χώρες πρέπει να παρέχουν βασικούς πόρους στους ανθρώπους που φεύγουν προς ασφαλέστερες περιοχές.

Μία συνέντευξη που έδωσε ο Μo Gawdat, πρώην διευθύνων σύμβουλος της Google X προβληματίζει έντονα. «Οι αλλαγές που φέρνει στην εργασία η τεχνητή νοημοσύνη δεν αφορούν μόνο στους ανειδίκευτους εργάτες», όπως εξηγεί. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι τις βλαπτικές συνέπειες στην εργασία θα τις ζήσουν όλοι, ακόμη κι αν ασχολούνται με τις επιστήμες κι έχουν υψηλές περγαμηνές. Βεβαίως δεν είναι ο μόνος που τα λέει αυτά. Οι ειδικοί μιλούν για ψηφιοποίηση της εργασίας, και την ανάγουν σ΄ όλα τα επαγγέλματα, που θα παραμείνουν όρθια στην ψηφιακή εποχή, αλλά θα διαφοροποιηθούν.

Φυσικά, οι μεγάλες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης, όπως η Microsoft, η Nvidia και η Meta, αντικρούουν τις προβλέψεις για την τεχνητή νοημοσύνη και δε συμφωνούν με την πρόβλεψη του Gawdat.

Εκείνος όμως πάει ένα βήμα παραπέρα. Όπως λέει, «η τεχνητή νοημοσύνη δε στοχεύει μόνο στις επαγγελματικές θέσεις εισαγωγικού επιπέδου, αλλά έρχεται να καλύψει κενά στη δουλειά όλων. Και δεν κινδυνεύουν μόνο οι εργάτες, που μπορεί ν΄αντικατασταθεί η δουλειά τους από τα ρομπότ αλλά ακόμη και «οι προγραμματιστές, οι podcasters, οι συντάκτες ακόμα και οι διευθύνοντες σύμβουλοι εταιρειών».

Μιλώντας την περασμένη Δευτέρα στο podcast «Ημερολόγιο ενός Διευθύνοντος Συμβούλου», ο Gawdat προέβλεψε ότι οι περισσότεροι εργαζόμενοι στη γνώση θ’ αντικατασταθούν την επόμενη δεκαετία. Εξήγησε πως πολλοί εξακολουθούν να υποτιμούν πόσο γρήγορα θα εξελιχθεί αυτός ο μετασχηματισμός.

Έχοντας ο ίδιος εμπειρία από τη δική του startup την Emma.love, μια εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης με επίκεντρο τη συναισθηματική υγεία, κάτι σαν «Προπονητή έρωτος», τονίζει πως διοικείται από μόλις τρία άτομα! Πρόκειται για ένα σάιτ γνωριμιών, που ταιριάζει ζευγάρια ανάλογα με τα προσόντα τους.

«Αυτή η νεοσύστατη επιχείρηση θα αποτελούνταν από 350 προγραμματιστές στο παρελθόν», είπε. «Στην πραγματικότητα, ο podcaster πρόκειται να αντικατασταθεί», είπε στον παρουσιαστή, Steven Bartlett.

Οι ειδικοί υπολογίζουν πως εκατομμύρια δουλειές θα χαθούν κι αυτό ήδη συμβαίνει στις αυτοκινητοβιομηχανίες, στις βιομηχανίες φαρμάκου, στις αποθήκες logistics. «Κανείς δεν φαίνεται να είναι ασφαλής από την τεχνητή νοημοσύνη, ούτε καν τα επαγγέλματα που θα έπρεπε να είναι άτρωτα. Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) θα βελτιωθεί σε όλα από τους ανθρώπους — σε όλα, συμπεριλαμβανομένης της θέσης του Διευθύνοντος Συμβούλου», είπε. «Το μόνο πράγμα που δεν σκέφτονται είναι ότι η ΤΝ θα τους αντικαταστήσει κι αυτούς».

Ο Gawdat ήταν πρώην εργαζόμενος στην Google X, το ερευνητικό κομμάτι της Google. Περιγράφει τη φάση που περνάμε τώρα σαν μια σύντομη μεταβατική, στην οποία οι άνθρωποι μπορούν ακόμα να εργάζονται παράλληλα με την τεχνητή νοημοσύνη. Προειδοποίησε πως «η Τεχνητή Νοημοσύνη αναπτύσσεται από ανθρώπους και θεσμούς που καθοδηγούνται από το κέρδος και το εγώ, όχι απ’ την ηθική». «Αν δεν ανήκεις στο κορυφαίο 0,1%, είσαι χωρικός!», είπε ο Gawdat. «Δεν θα υπάρχει μεσαία τάξη».

Παρόλα αυτά, κατέληξε δίνοντας ένα αισιόδοξο μήνυμα, πως ένα καλύτερο μέλλον, γεμάτο ελευθερία, δημιουργικότητα και ανθρώπινη διασύνδεση, είναι εφικτό.

«Ποτέ δεν μας έφτιαξαν να ξυπνάμε κάθε πρωί και να αφιερώνουμε απλώς 20 ώρες της ημέρας μας στη δουλειά», είπε. «Ορίσαμε τον σκοπό μας ως εργασία — αυτό είναι ένα καπιταλιστικό ψέμα», υποστήριξε και πρόσθεσε πως αν υπήρχε η διάθεση μέσα από την τεχνητή νοημοσύνη «θα μπορούσε να είναι ο καλύτερος κόσμος που υπήρξε ποτέ… Μια κοινωνία γεμάτη γέλιο και χαρά. Δωρεάν υγειονομική περίθαλψη, καθόλου δουλειές, περισσότερος χρόνος με τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Ένας κόσμος όπου όλοι μας θα είμαστε ίσοι».

Τι δείχνει η «Μελέτη διαταραχών αναπνοής στον ύπνο»

Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα των ειδικών της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας (ΕΠΕ) και της Ελληνικής Εταιρείας Υπνολογίας, κατά την παρουσίαση της «Μελέτης διαταραχών αναπνοής στον ύπνο», που παρουσιάστηκε σε συνέντευξη Τύπου στην Αθήνα. Σύμφωνα με τα ευρήματα, το 1/3 των ενηλίκων είτε δεν κοιμάται επαρκώς είτε πάσχει από κάποια διαταραχή ύπνου, με πιο συχνή το Σύνδρομο Άπνοιας του Ύπνου (ΣΑΥ). Για τον λόγο αυτό, το φετινό μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Ύπνου είναι: «Αναπνέω σωστά, κοιμάμαι καλά, ζω καλύτερα».

Η αναπνευστική διαταραχή στον ύπνο: Πολυεπίπεδη προσέγγιση

Όπως εξηγεί ο Πρόεδρος της ΕΠΕ, Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ, Στέλιος Λουκίδης, Διευθυντής της Β’ ΠΠΚ του ΠΓΝ «Αττικόν», η αναπνευστική διαταραχή στον ύπνο δεν αφορά μόνο μία ειδικότητα, αλλά απαιτεί συνδυασμένη αντιμετώπιση:

«Η σημερινή πρωτοβουλία της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας στοχεύει στην ενημέρωση του κοινού για τις διαταραχές της αναπνοής στον ύπνο, ώστε να επιτευχθεί έγκαιρη αναγνώριση και κατάλληλη θεραπεία. Οι συνέπειες αυτών των διαταραχών δεν περιορίζονται στη νύχτα, αλλά επηρεάζουν ποικιλοτρόπως την υγεία και την καθημερινή λειτουργικότητα».

Οι κίνδυνοι της έλλειψης ύπνου

Η στέρηση ύπνου έχει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία και την ασφάλεια. Ο Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Υπνολογίας, Εμμανουήλ Βαγιάκης, Πνευμονολόγος – Εντατικολόγος, Διευθυντής ΕΣΥ και Επιστημονικός Υπεύθυνος του Εργαστηρίου του Κέντρου Διαταραχών Ύπνου του ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός», υπογραμμίζει:

«Ο ύπνος, όπως η τροφή, το νερό και η αναπνοή, είναι θεμελιώδης βιολογική ανάγκη. Η χρόνια στέρησή του αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο για πλήθος παθήσεων. Η άποψη ότι μπορούμε να περιορίσουμε τον ύπνο για χάρη της εργασίας ή της ψυχαγωγίας είναι λανθασμένη και επικίνδυνη».

Στο ίδιο πλαίσιο, η Γενική Γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Υπνολογίας, Γεωργία Τρακαδά, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας και μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του European Sleep Research Society, τονίζει:

«Το 1/3 των ενηλίκων είτε δεν κοιμάται αρκετά, είτε έχει κάποια διαταραχή ύπνου, κυρίως το Σύνδρομο Άπνοιας Ύπνου (ΣΑΥ), το οποίο αποτελεί χρόνιο νόσημα. Οι επαναλαμβανόμενες διακοπές της αναπνοής (άπνοιες) προκαλούν υποξαιμία και αυξάνουν τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, αιφνίδιου θανάτου και διαβήτη, ενώ η διαταραχή του ύπνου μπορεί να οδηγήσει σε τροχαία ατυχήματα λόγω ημερήσιας υπνηλίας».

Προειδοποιητικά συμπτώματα

Η Πνευμονολόγος Κατερίνα Βλάμη, Υπεύθυνη της Μονάδας Μελέτης Ύπνου της Β’ ΠΠΚ του ΠΓΝ «Αττικόν», επισημαίνει τα βασικά συμπτώματα που απαιτούν άμεση ιατρική διερεύνηση:

·         Έντονο ροχαλητό

·         Διακοπές της αναπνοής κατά τη διάρκεια του ύπνου

·         Νυχτερινή συχνοουρία

·         Πρωινοί πονοκέφαλοι

·         Έντονη κόπωση και υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας

Επιπλέον, συστήνει αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως:

·         Διατήρηση σταθερού προγράμματος ύπνου

·         Αποφυγή αλκοόλ και βαριών γευμάτων πριν από την κατάκλιση

·         Διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους

·         Τακτική σωματική άσκηση

·         Επίσκεψη σε εξειδικευμένο πνευμονολόγο ή ιατρό ύπνου αν υπάρχουν ανησυχητικά συμπτώματα

Σύνδρομο Άπνοιας Ύπνου (ΣΑΥ): Πολυδιάστατη νόσος

Το ΣΑΥ δεν επηρεάζει μόνο την ποιότητα του ύπνου αλλά και την καρδιαγγειακή υγεία. Όπως αναφέρει η κ. Σοφία Σχίζα, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας και Διαταραχών Ύπνου, Διευθύντρια της Πνευμονολογικής Κλινικής του ΠαΓΝΗ και επικεφαλής του ERS Assembly 4 Sleep Disordered Breathing:

«Το ΣΑΥ είναι μια πολυσυστηματική πάθηση με διαφορετικούς φαινοτύπους. Η έγκαιρη διάγνωσή του είναι ζωτικής σημασίας. Η αξιοποίηση νέων τεχνολογιών, όπως η τηλεϊατρική και η τεχνητή νοημοσύνη, μπορεί να βελτιώσει τη διάγνωση, τη θεραπεία και τη μακροχρόνια παρακολούθηση των ασθενών».

Ευρωπαϊκό πρόγραμμα Sleep Revolution

Στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα Sleep Revolution, στο οποίο συμμετέχουν ελληνικά εργαστήρια ύπνου, αναπτύσσονται καινοτόμες λύσεις για τη βελτίωση της αντιμετώπισης του ΣΑΥ, επιβεβαιώνοντας ότι η διασφάλιση της ποιότητας του ύπνου αποτελεί επένδυση στη συνολική ευεξία και τη μακροχρόνια υγεία.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι μέσω των κοινωνικών δικτύων της ΕΠΕ προβάλλονται βίντεο επιστημόνων, οι οποίοι παρέχουν ενημέρωση και συμβουλές σχετικά με τις αναπνευστικές διαταραχές στον ύπνο. 

Όπως εξηγεί στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η διευθύντρια Ερευνών στο Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών Δήμητρα Φουντά, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τον World Health Organization,( WHO) από το 2000 μέχρι το 2019 καταγράφηκαν περίπου 489.000 θάνατοι ανά έτος που σχετίζονται με τη ζέστη, ενώ ανάμεσα στο 2000 και το 2016, σύμφωνα με μια άλλη μελέτη, ο αριθμός των ανθρώπων οι οποίοι εκτίθενται σε συνθήκες ακραίας ζέστης και καυσώνων αυξήθηκε περίπου κατά 125 εκατομμύρια. «Τις επόμενες δεκαετίες, περίπου το 30% του πληθυσμού του παγκόσμιου θα είναι εκτεθειμένο σε συνθήκες ακραίας ζέστης», τονίζει.

Ιδιαίτερα επιβαρυμένα είναι τα μεγάλα αστικά κέντρα, καθώς εκτός από τις ήδη γνωστές επιπτώσεις λόγω παγκόσμιας θέρμανσης υπάρχει και το επιβαρυντικό στοιχείο του φαινομένου της αστικής θερμικής νησίδας.

«Περιοχές που είναι πάρα πολύ πυκνά δομημένες όπως είναι πχ τα Πατήσια ή το Παγκράτι, έχουν μεγαλύτερη επιβάρυνση και κατά τη διάρκεια της ημέρας και κατά τη διάρκεια της νύχτας. Αλλά εξαρτάται πάρα πολύ και από τις υπόλοιπες συνθήκες, τις μετεωρολογικές», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Φουντά, προσθέτοντας ότι η πυκνή δόμηση αλλά και η ανθρωπογενής δραστηριότητα συντελούν στην περαιτέρω επιβάρυνση κάποιων αστικών περιοχών.

Όπως εξηγεί η κ. Φουντά όταν ο ανθρώπινος οργανισμός βρεθεί σε κάποιο περιβάλλον που είναι επιβαρυμένο θερμικά, τότε οι διάφοροι μηχανισμοί δεν είναι επαρκείς για να διατηρηθεί η ισορροπία ανάμεσα στη θερμότητα που παράγεται και σε αυτήν που αποβάλλεται από το ανθρώπινο σώμα, με αποτέλεσμα από την κατάσταση θερμικής ισορροπίας να έρχεται σε μία κατάσταση θερμικής καταπόνησης.

«Αυτό που χρειάζεται είναι να υπάρχει μια εξισορρόπηση ανάμεσα στην ενέργεια, στη θερμότητα που παράγει το ανθρώπινο σώμα, και σε αυτήν που χάνει, που αποβάλλει. Όταν είναι τέτοιες οι εξωτερικές συνθήκες που επιτρέπουν αυτή τη διατήρηση, η θερμοκρασία του σώματος διατηρείται σε ένα στενό φάσμα γύρω στους 37 βαθμούς και τότε ο άνθρωπος βρίσκεται σε μια κατάσταση θερμικής άνεσης, σε μια ουδέτερη ζώνη δηλαδή ή μια ζώνη θερμικής άνεσης. Αλλά όταν ο ανθρώπινος οργανισμός βρεθεί σε κάποιο περιβάλλον που είναι επιβαρυμένο θερμικά, τότε οι διάφοροι μηχανισμοί δεν είναι επαρκείς για να διατηρηθεί αυτή η ισορροπία ανάμεσα σε αυτό που προσλαμβάνει και αυτό που αποβάλλει. Από κατάσταση θερμικής ισορροπίας ερχόμαστε σε μια κατάσταση θερμικής καταπόνησης. Αν είμαστε εκτεθειμένοι σε ένα θερμό περιβάλλον έχουμε θερμικό στρες ενώ όταν είμαστε σε ένα κρύο περιβάλλον έχουμε ψυχρό στρες», υπογραμμίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Φουντά ωστόσο προσθέτει ότι χρειάζεται να εξετάζουμε πιο διευρυμένους και ολοκληρωμένους δείκτες όπως είναι οι βιοκλιματικοί ή θερμικοί δείκτες. Αυτοί οι δείκτες, σύμφωνα με την κ. Φουντά, δεν παίρνουν υπόψη τους μόνο τη θερμοκρασία αλλά και άλλα στοιχεία μετεωρολογικά του περιβάλλοντος όπως είναι η υγρασία, η ταχύτητα του ανέμου και η θερμική ακτινοβολία, καθώς παίζουν πάρα πολύ σημαντικό ρόλο στο αίσθημα της θερμικής άνεσης ή της δυσφορίας.

Αυτό ωστόσο που δημιουργεί ανησυχία στους επιστήμονες είναι οι θερμοκρασίες που καταγράφονται κατά τις νυχτερινές ώρες. «Πρέπει να χτυπήσει καμπανάκι για το τι συμβαίνει τη νύχτα, για τις νυχτερινές θερμοκρασίες. Διαβάζοντας πριν λίγες μέρες μία μελέτη για τη Γερμανία στην οποία αναλύθηκαν δεδομένα των τελευταίων 15 ετών, οι ερευνητές διαπίστωσαν αυξημένο αριθμό στα εγκεφαλικά επεισόδια λόγω υψηλών νυχτερινών θερμοκρασιών. Οι επιπτώσεις στον ανθρώπινο οργανισμό δεν έχουν μελετηθεί όπως πρέπει. Χρειάζεται μελέτη πολλών ετών για να δούμε ακριβώς πώς εξελίσσονται και ποιες είναι οι επιπτώσεις τους στον ανθρώπινο οργανισμό. Οι επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία από τις υψηλές θερμοκρασίες ή από τους καύσωνες, δεν είναι τόσο άμεσα μετρήσιμες πάντα κι ίσως έχουν λίγο υποτιμηθεί», σημειώνει η κ. Φουντά.

Σύμφωνα με την κ. Φουντά οι αστικές περιοχές είναι πιο πολύ επιβαρυμένες κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας, περίοδος όπου αποβάλλεται η θερμότητα που έχει προσληφθεί από τον ανθρώπινο οργανισμό κατά τη διάρκεια της ημέρας. Όμως, όπως επισημαίνει, όταν επικρατεί ένα ακραίο φαινόμενο όπως είναι ένας καύσωνας ακόμα και σε περιοχές που δεν είναι αστικές, κατά τη διάρκεια της μέρας σημειώνονται πάρα πολύ υψηλές θερμοκρασίες. «Μερικές φορές στις πόλεις, επειδή είναι ψηλά τα κτήρια ένας άνθρωπος ο οποίος κυκλοφορεί έξω μπορεί να βρει καταφύγιο κάπου στη σκιά πιο εύκολα σε σχέση με έναν άνθρωπο ο οποίος κινείται στην εξοχή. Το καλό των μη αστικών περιοχών και των αγροτικών περιοχών είναι ότι κατά κανόνα η θερμοκρασία πέφτει αρκετά κατά τις νυχτερινές ώρες. Οπότε δίνει χρόνο και τρόπο στο ανθρώπινο σώμα να συνέλθει και να ανακάμψει από το θερμικό στρες με το οποίο έχει επιφορτιστεί ι κατά τη διάρκεια της μέρας. Αυτό είναι το καλό των μη αστικών περιοχών, κάτι που δεν ισχύει κατά κανόνα στις πόλεις. Πρόσφατα κάναμε και κάποια έρευνα, (στο πλαίσιο του προγράμματος “Κλιματική αλλαγή, Υγεία και Ενέργεια: Επιπτώσεις και αλληλεπιδράσεις – ENACT” που χρηματοδοτείται από το Πράσινο Ταμείο), που αφορούσε τη συχνότητα εμφάνισης “σύνθετων” (compound) θερμών ημερών ή σύνθετων καυσώνων σε μεγάλες αστικές περιοχές της Ελλάδας, που είναι φαινόμενα, στα οποία καταγράφεται ταυτόχρονα πολύ υψηλή θερμοκρασία κατά τη διάρκεια της ημέρας αλλά και της νύχτας. Αυτά τα φαινόμενα τα οποία είναι τα πιο επικίνδυνα, βρέθηκε ότι παρουσιάζουν σημαντική αύξηση από το 2000 και μετά», υπογραμμίζει.

Παράλληλα η κ. Φουντά εξηγεί ότι οι θερμοκρασίες που επικρατούν στο Λεκανοπέδιο εξαρτώνται πολύ και από το ανεμολογικό πεδίο. Η αύρα προκαλεί δροσισμό στις παραθαλάσσιες περιοχές, αλλά σε συνδυασμό με υψηλότερα ποσοστά υγρασίας μπορούν να προκαλέσουν περισσότερη θερμή επιβάρυνση.

«Υπάρχουν και άλλα τοπικά φαινόμενα, όπως είναι οι θερμοί καταβατικοί άνεμοι, που μπορούν να ανεβάσουν σημαντικά τη θερμοκρασία σε προάστια που βρίσκονται στους πρόποδες των βουνών (πχ Βόρεια ή Ανατολικά προάστια)».

• Σύμφωνα με την κ. Φουντά θα πρέπει να υπάρξουν ακόμη περισσότερα μέτρα και ενέργειες που θα στοχεύουν στη μείωση του φαινομένου της αστικής θερμικής νησίδας. Αυτό όπως εξηγεί μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους όπως με τη χρήση συγκεκριμένων υλικών για τις κατασκευές αλλά και με περισσότερους χώρους πρασίνου.

Παράλληλα, όπως τονίζει, ο κίνδυνος από την θερμή επιβάρυνση και καταπόνηση έχει λίγο υποτιμηθεί. «Όλοι πλέον έχουμε την εύκολη λύση ότι βάζω το κλιματιστικό μου και νιώθω κάπως καλύτερα. Εδώ δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, γιατί με τη χρήση των κλιματιστικών πάλι αυξάνεις το ενεργειακό σου αποτύπωμα. Από την άλλη υπάρχουν ευάλωτες κοινωνικά ομάδες,(πχ χαμηλού εισοδήματος, ηλικιωμένοι κά) που δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο από τις υψηλές θερμοκρασίες (πχ έλλειψη ή μειωμένη χρήση κλιματιστικού για οικονομικούς λόγους, στέγαση σε παλαιά κτίρια, κτίρια χωρίς μόνωση, μη επαρκής ενημέρωση κά). Χρειάζεται να το δούμε και κοινωνικά το θέμα. Πρέπει να δούμε πάρα πολλές παραμέτρους. Χρειάζεται να υπάρξουν ενέργειες και παρεμβάσεις από την πολιτεία και τις τοπικές αρχές για να αντιμετωπιστεί το σοβαρό αυτό κοινωνικό θέμα», σημειώνει η κ. Φουντά.

• Το ένα μετά το άλλο καταρρίπτονται τα ρεκόρ σχετικά με τις θετικές αποκλίσεις των θερμοκρασιών που σημειώνονται στην Ελλάδα σε σχέση με τις μέσες κλιματικές τιμές. Ήδη μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2024, με εξαίρεση τον Μάιο, οι υπόλοιποι μήνες καταγράφουν τιμές πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα.

Σύμφωνα μάλιστα με το δίκτυο 53 μετεωρολογικών σταθμών του meteo.gr του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ) που λειτουργούν ανελλιπώς από το 2010 μέχρι σήμερα, τον φετινό Ιούνιο η μέση τιμή των μεγίστων ημερήσιων θερμοκρασιών κυμάνθηκε σε ακραία υψηλά επίπεδα στο σύνολο της χώρας, σε σχέση με τον μέσο όρο της περιόδου 2010-2019. Μάλιστα ο φετινός Ιούνιος, σύμφωνα με το meteo.gr του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών ήταν ο πιο θερμός Ιούνιος από το 2010 σε όλη την χώρα με πολύ μεγάλη διαφορά από τον δεύτερο.

«Το 2023, μπορούμε να πούμε με σιγουριά, ήταν το θερμότερο έτος όχι μόνο στην χώρα μας, αλλά παγκοσμίως. Συνεχίζουμε και το 2024. Το μοτίβο δεν έχει αλλάξει και είμαστε θεατές μιας κατάστασης όπου πραγματικά τα ρεκόρ καταρρίπτονται το ένα μετά το άλλο. Βιώσαμε έναν Απρίλιο που έμοιαζε με Ιούνιο, με απόκλιση σχεδόν πάνω από 5 βαθμούς σε σχέση με την μέση κανονική τιμή. Έναν Ιούνιο που ήταν πάλι θερμότερος περίπου 5 βαθμούς κατά μέσο όρο σε σχέση με την μέση κλιματική τιμή», επισημαίνει στο Αθηναϊκό- Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, η διευθύντρια Ερευνών.

Μάλιστα σύμφωνα με τα κλιματικά, ιστορικά αρχεία του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών που χρονολογούνται από τα μέσα του 19ου αιώνα, η δεκαετία από το 2014 μέχρι το 2023 στην Ελλάδα ήταν κατά 1,7 βαθμούς θερμότερη σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, εξηγεί η κ. Φουντά και προσθέτει ότι σε παγκόσμια κλίμακα ήταν κατά 1,2 βαθμούς θερμότερη σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα. «Είναι σημαντικό αυτό το στοιχείο γιατί μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας και οι ρυθμοί αύξησης είναι μεγαλύτεροι από τον παγκόσμιο μέσο όρο στην περιοχή μας, κάτι που ισχύει σχεδόν για όλη τη Μεσόγειο η οποία έχει χαρακτηριστεί σαν μια από τις πιο ευάλωτες περιοχές στην κλιματική αλλαγή σε ό,τι αφορά το θερμικό κίνδυνο», σημειώνει και προσθέτει ότι η περιοχή μας καταγράφει απόκλιση κατά 1,7 βαθμούς σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα όταν ο στόχος της συμφωνίας του Παρισιού είναι να μην υπερβεί η παγκόσμια θερμοκρασία τον 1,5 βαθμό προς το τέλος του αιώνα σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.

Αναφορικά με το φετινό καλοκαίρι, όπως εξηγεί η κ. Φουντά σύμφωνα με τα μοντέλα μεσοπρόθεσμης πρόγνωσης φαίνεται ότι το καλοκαίρι ειδικά στην Ελλάδα θα είναι πολύ πάνω από τη μέση κανονική τιμή. «Θα είναι ένα πολύ θερμό καλοκαίρι, όπως δείχνουν τα μοντέλα μεσοπρόθεσμης πρόγνωσης. Πριν από μερικά χρόνια τα συγκεκριμένα μοντέλα, είχαν αρκετή αβεβαιότητα. Τα τελευταία χρόνια, όμως, έχουν βελτιωθεί πάρα πολύ και η πρόγνωση κατά κανόνα είναι σωστή τουλάχιστον σε ποσοστό 70-80%», υπογραμμίζει.

Μόνο το 2023 επτά διανομείς έχασαν την ζωή τους στο καθήκον ενώ λίγες ώρες πριν το τροχαίο δυστύχημα στην οδό Τσιμισκή, ακόμη ένας εργαζόμενος στον χώρο ντελίβερι τραυματίστηκε σοβαρά την ώρα που μετέφερε παραγγελίες.

Σημειώνεται ότι δεν είναι λίγοι αυτοί που λόγω της ανεργίας άφησαν τις παλιές τους δουλειές προκειμένου να εργαστούν ως διανομείς και πλέον έρχονται αντιμέτωποι με τους κινδύνους που βρίσκονται στο δρόμο, σύμφωνα με το ρεπορτάζ του OPEN.

«Το έγκλημα που έγινε στα Τέμπη εμείς το ζούμε καθημερινά με 56 νεκρούς τα τελευταία χρόνια. Ο κίνδυνος είναι καθημερινός. Κάθε φορά που βγαίνει και γυρίζεις στο σπίτι το παίζεις 50-50», δήλωσε ο Αντώνης Καναβάρης, Γραμματέας Σωματείου Εργαζομένων Διανομέων.

Ο Σάκης Αποστολάκης ο οποίος εργαζόταν 35 χρόνια ως δημοσιογράφος αποφάσισε να στραφεί στο επάγγελμα του διανομέα, καθώς η ανεργία του χτύπησε την πόρτα. Από τότε η ζωή του είναι διαρκώς εκτεθειμένη. «Δεν φταίει μόνο η συμπεριφορά των οδηγών αλλά και η εντατικοποίηση της εργασίας. Δεν μπορείς να είσαι 15 ώρες πάνω στο μηχανάκι και να έχεις την προσοχή σου τεταμένη. Και τρέχει για να βγάλεις το μεροκάματο, να πας το κάτι παραπάνω στο σπίτι. Αν δεν τρέξεις θα μαζευτούν οι παραγγελίες, θα πάρει ο πελάτης δυσαρεστημένος που καθυστερεί η παραγγελία του και θα ζητήσει την απόλυσή του, θα φωνάξει το αφεντικό», είπε ο ίδιος στο OPEN.

«Το προχθεσινό φριχτό δυστύχημα που έγινε στην Τσιμισκή, το λεωφορείο πέρασε πάνω από τον συνάδελφο και το κράνος του έσπασε γιατί είναι ένα κράνος της πλάκας, που φοράμε 9 στους 10. Δεν γίνεται να επενδύεις εσύ στον εξοπλισμό που είναι της δουλειάς», σημείωσε ο ίδιος.

Μάλιστα ο Γραμματέας Σωματείου Εργαζομένων Διανομέων επισήμανε ότι «το υπουργείο δεν έχει διευκρινίσει ποιες είναι οι καιρικές συνθήκες με τις οποίες απαγορεύεται η διανομή».

Ήταν μία κίνηση με προφανείς στοχεύσεις αλλά και με πιθανά κόστη, εάν συνδυαστεί με την δήλωση της Πόπης Τσαπανίδου περί μετεκλογικών συνεργασιών ως προϊόν εκβιασμού, την οποία υποστήριξε πλήρως και ο ίδιος ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, άρα βασίμως μπορεί να εικάσει κανείς ότι ήταν κεντρικά σχεδιασμένη.

Ένα τέτοιο πιθανό κόστος ίσως προκύψει εάν, για κάποιους λόγους, ο πρωθυπουργός αποφασίσει να προκηρύξει εκλογές μετά το Πάσχα (οι δηλώσεις του συνεχίζουν να διέπονται από αμφισημίες). Σε αυτή την περίπτωση το διάστημα αποχής του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης από κρίσιμα νομοσχέδια -αρκετά από τα οποία θα αφορούν “φιλολαϊκές” προεκλογικές παροχές- θα είναι μεγάλο και θα το καταστήσουν ευάλωτο στην κριτική της κυβέρνησης ότι δεν στηρίζει μέτρα υπέρ των αδυνάτων. Εάν οι εκλογές προκηρυχθούν, όπως αναμένεται, για τις 9 Απριλίου, ή και νωρίτερα, οι συνέπειες αυτές αμβλύνονται.

Ενώ με την πρόταση δυσπιστίας ο ΣΥΡΙΖΑ συγκέντρωσε στην δική του όχθη όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης -αν και όχι για τους ίδιους λόγους-, με την δήλωση Τσαπανίδου (παρότι δεν είπε κάτι περισσότερο απ΄ ότι έχει υπονοήσει ο ίδιος ο Νίκος Ανδρουλάκης και έχει καθαρά δηλώσει και ο Παύλος Γερουλάνος) προσέφερε στο ΠΑΣΟΚ την δυνατότητα για μια ευθεία σύγκρουση στον χώρο της κεντροαριστεράς. Η Χαριλάου Τρικούπη, εμφανώς αμήχανη, αναζητά ευκαιρίες διαφοροποίησης από τον ΣΥΡΙΖΑ που “λεηλατεί” την εκλογική της βάση και, παράλληλα, την δυνατότητα να ελιχθεί κατά το δοκούν και ανάλογα με το εκλογικό αποτέλεσμα, το βράδυ της Κυριακής της απλής αναλογικής.

Το δύσκολο ούτως ή άλλως αφήγημα της προοδευτικής διακυβέρνησης αδυνατίζει. Ορισμένοι, μάλιστα, κάνουν δεύτερες σκέψεις: μήπως, για παράδειγμα, ο Αλέξης Τσίπρας επιδιώκει να το “τορπιλίσει” εκθέτοντας το ΠΑΣΟΚ και επιδιώκοντας ακόμα και την κυβερνητική συνεργασία Μητσοτάκη-Ανδρουλάκη, η οποία θα ήταν μάλλον θνισηγενής και θα του άνοιγε το πεδίο για επιστροφή στην εξουσία σε δεύτερο χρόνο και αφού θα έχουν αναλάβει άλλοι το εξαιρετικά δύσκολο (όπως προδιαγράφεται) εγχείρημα της διαχείρισης της οικονομικής και δημοσιονομικής κρίσης που είναι μπροστά;

Όπως έχουμε ξαναγράψει, ο ΣΥΡΙΖΑ “παίζει” για δύο αποτελέσματα στις εκλογές. Το ένα είναι να τις κερδίσει, το δεύτερο να αυξήσει το ποσοστό του (στην δεύτερη κάλπη) όσο το δυνατόν περισσότερο από το 31,5% του 2019, και συγκρατώντας χαμηλά την διαφορά, εφόσον η Ν.Δ είναι πρώτο κόμμα. Είτε κερδίσει οριακή αυτοδυναμία, είτε σχηματίσει κυβέρνηση με το ΠΑΣΟΚ. Το τελευταίο θα υποστεί τεράστια πίεση, ακόμα και διάσπαση, κάτι που σε δεύτερο χρόνο θα ωφελήσει τον ΣΥΡΙΖΑ.