Ανάλυση ΚΕΠΕ: Μια φρέσκια ανάλυση που έκανε ο πρόεδρος του ΚΕΠΕ, καθηγητής Π. Πετράκης, παρουσιάζει 4 σενάρια και βοηθά στην προβλεψιμότητα των εξελίξεων. Κοινό χαρακτηριστικό όλων των σεναρίων είναι η εκτίναξη του πληθωρισμού:

Σενάριο Ι: Χρονικά περιορισμένος πόλεμος 1-3 μήνες, μεταβολή ΑΕΠ 1,8% φέτος και 1,6% το 2026, πληθωρισμός 3,8% φέτος και 1,3% του χρόνου.

Σενάριο ΙΙ: Περιφερειακός πόλεμος 6-18 μήνες, μεταβολή ΑΕΠ 1,7% φέτος και 1,5% το 2026, πληθωρισμός 4,7% και 2,2% αντίστοιχα.

Σενάριο ΙΙΙ: Παρατεταμένος πόλεμος φθοράς 3-5 χρόνια, μεταβολή ΑΕΠ 1,6% φέτος και 1,3% το 2026, με πληθωρισμό 5,4% φέτος και 3,2% το 2026.

Σενάριο IV: Μακρόχρονη στρατηγική αντιπαράθεση πάνω από 10 χρόνια, μεταβολή ΑΕΠ 1,8% φέτος, και 1,4% το 2026, με πληθωρισμό 4,2% και 2,6% αντίστοιχα.

Δείτε εδώ αναλυτικά την έκθεση Πετράκη

Αντίστοιχη είναι και η εξέλιξη στους μισθούς. Παρά τη σημαντική ενίσχυση της απασχόλησης την τελευταία δεκαετία –με αύξηση κατά 684 χιλιάδες άτομα ή 18,5% σε σχέση με το 2016– και τις αλλεπάλληλες αυξήσεις του κατώτατου μισθού από το 2019, που σωρευτικά ανέρχονται σε 35%, οι πραγματικές απολαβές παραμένουν υπό πίεση. Το 2024, οι μέσοι μισθοί αυξήθηκαν ονομαστικά κατά 5,8%, όμως η προσαρμογή για τον πληθωρισμό περιορίζει το πραγματικό όφελος στο 3,8%. Για τα δύο πρώτα τρίμηνα του 2025, οι ονομαστικές αυξήσεις 3,8% και 3,2% μετατρέπονται σε πραγματικές μειώσεις της τάξης του -0,5% και -1,1%, αντίστοιχα, καθώς ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή κινήθηκε υψηλότερα.

• Με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία για το 2024, που αφορούν εισοδήματα του 2023, το μέσο ατομικό εισόδημα διαμορφώνεται σε 12.391 ευρώ (από 11.546 ευρώ), ενώ το διάμεσο ανέρχεται σε 10.850 ευρώ (από 10.050 ευρώ). Παρά τη βελτίωση σε ονομαστικούς όρους, οι ανισότητες παραμένουν έντονες.

Σταθερά χαμηλότερα εισοδήματα καταγράφουν τα άτομα εκτός αγοράς εργασίας, πλην των συνταξιούχων, οι οποίοι εμφανίζουν μέσο και διάμεσο εισόδημα ελαφρώς υψηλότερο από τον γενικό πληθυσμό. Η σύνδεση μεταξύ έντασης εργασίας στο νοικοκυριό και ύψους εισοδήματος επιβεβαιώνεται και από τα δεδομένα.

Η εισοδηματική κατανομή εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από έντονη ανισομέρεια. Το φτωχότερο 20% του πληθυσμού συγκεντρώνει μόλις το 7,5% του συνολικού ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος, ποσοστό χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ, ενώ το πλουσιότερο 20% κατέχει σχεδόν το 40%. Ο δείκτης S80/S20 ανέρχεται στο 5,27, υποδηλώνοντας ότι το εισόδημα του ανώτερου εισοδηματικού πέμπτου είναι υπερπενταπλάσιο εκείνου του κατώτερου. Παρόμοια εικόνα προκύπτει και από τους επιμέρους δείκτες ανισότητας μεταξύ των εισοδηματικών ομάδων.

Ο συντελεστής Gini διαμορφώνεται για το 2023 και το 2024 στο 31,8, παραμένοντας υψηλότερος από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Παράλληλα, η εισοδηματική κινητικότητα παραμένει περιορισμένη: πάνω από το ήμισυ του πληθυσμού διατηρεί την ίδια θέση στην εισοδηματική κλίμακα σε ετήσια βάση, αν και σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα καταγράφεται σταδιακή βελτίωση.

Η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών συνεχίζει να συρρικνώνεται, κυρίως λόγω των πληθωριστικών πιέσεων των τελευταίων ετών. Μετά από μια μακρά περίοδο νομισματικής σταθερότητας, ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε το 2022 στο 9,6% και, παρά τη μετέπειτα αποκλιμάκωση, εξακολουθεί να κινείται πάνω από το όριο του 2%. Ως αποτέλεσμα, το ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα σε μονάδες αγοραστικής δύναμης παραμένει από τα χαμηλότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η μέση ετήσια καταναλωτική δαπάνη των νοικοκυριών το 2024 ανήλθε σε 20.694 ευρώ, αυξημένη κατά 3,6% σε τρέχουσες και μόλις κατά 1% σε σταθερές τιμές. Ιδιαίτερα δυσχερής είναι η κατάσταση για τα φτωχά νοικοκυριά, των οποίων η μέση ισοδύναμη μηνιαία δαπάνη δεν υπερβαίνει τα 392 ευρώ, έναντι άνω των 1.200 ευρώ για τα μη φτωχά. Στα φτωχά νοικοκυριά, σχεδόν τα δύο τρίτα των δαπανών κατευθύνονται σε τρόφιμα και στέγαση, γεγονός που τα καθιστά πιο ευάλωτα στις ανατιμήσεις.

Η χαμηλή ένταση εργασίας συνιστά βασικό παράγοντα κοινωνικού αποκλεισμού. Περίπου το 8,6% των ατόμων ηλικίας 18–64 ετών ζει σε νοικοκυριά όπου οι ενήλικες εργάζονται ελάχιστα, με τις γυναίκες να πλήττονται περισσότερο από τους άνδρες. Το ποσοστό αυτό υπερβαίνει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Σε ό,τι αφορά τη φτώχεια, η Ελλάδα κατατάσσεται στις πρώτες θέσεις της ΕΕ. Με βάση τον δείκτη AROPE, το 26,9% του πληθυσμού βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ποσοστό που την τοποθετεί τρίτη μετά τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Ο τύπος νοικοκυριού παίζει καθοριστικό ρόλο: οι μονογονεϊκές οικογένειες με εξαρτώμενα παιδιά εμφανίζουν τον υψηλότερο κίνδυνο, ενώ ιδιαίτερα εκτεθειμένα παραμένουν και τα μονομελή νοικοκυριά, ιδίως όσα αποτελούνται από γυναίκες.

Η κατάσταση επιβαρύνεται και από το καθεστώς κατοικίας. Οι ενοικιαστές και τα νοικοκυριά με στεγαστικά δάνεια εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά κινδύνου φτώχειας σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αντίθετα, η εκπαίδευση λειτουργεί ως βασικός μηχανισμός προστασίας, καθώς ο κίνδυνος φτώχειας μειώνεται δραστικά για τα άτομα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Η εργασιακή κατάσταση είναι επίσης κρίσιμη. Οι άνεργοι αντιμετωπίζουν εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο φτώχειας, ενώ οι μερικώς απασχολούμενοι εμφανίζουν υπερδιπλάσιο κίνδυνο σε σχέση με τους πλήρους απασχόλησης. Οι κοινωνικές μεταβιβάσεις, και κυρίως οι συντάξεις, εξακολουθούν να διαδραματίζουν κομβικό ρόλο: χωρίς αυτές, το ποσοστό φτώχειας θα εκτοξευόταν στο 45%, ενώ με την πλήρη εφαρμογή τους περιορίζεται κάτω από το 20%.

Η παιδική φτώχεια, αν και παρουσίασε μικρή υποχώρηση το 2024, παραμένει σε υψηλά επίπεδα, κατατάσσοντας τη χώρα στις πρώτες θέσεις της ΕΕ. Παράλληλα, οι δείκτες του ΚΕΠΕ αναδεικνύουν ότι οι ανισότητες μεταξύ νοικοκυριών με παιδιά είναι εντονότερες στο πεδίο της διατροφής παρά της ενέργειας.

Αυτό σημειώνεται στο νέο τεύχος του τετραμηνιαίου περιοδικού του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), «Οικονομικές Εξελίξεις» το οποίο δημοσιοποιήθηκε σήμερα και είναι διαθέσιμο ηλεκτρονικά στην ιστοσελίδα του.

Όπως αναφέρεται, σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία των Εθνικών Λογαριασμών, ο πραγματικός ρυθμός μεταβολής του ΑΕΠ διαμορφώθηκε στο 1,7% σε ετήσια βάση, έναντι 2,2% το πρώτο τρίμηνο, γεγονός που αποτυπώνει μια περιορισμένη αλλά όχι ανησυχητική επιβράδυνση. Η εξέλιξη αυτή δεν υποδηλώνει κάποια ουσιαστική αλλαγή στη δυναμική της οικονομίας, καθώς απορρέει από βραχυχρόνιες και εν μέρει αντισταθμιζόμενες διακυμάνσεις. Η απότομη κάμψη των εισαγωγών αγαθών, κυρίως των καυσίμων, συνέβαλε θετικά στον ρυθμό ανάπτυξης, ενώ αντίρροπη επίδραση άσκησε η αντιστροφή της τάσης συσσώρευσης αποθεμάτων, η οποία είχε προηγουμένως ενισχύσει την οικονομική δραστηριότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, οι επικαιροποιημένες εκτιμήσεις του ΚΕΠΕ για το 2025 προβλέπουν μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ στο 2,1%, ελαφρώς χαμηλότερο από την προηγούμενη πρόβλεψη του 2,2%. Η μικρή αυτή αναθεώρηση προς τα κάτω αντικατοπτρίζει τη συγκρατημένη επιβράδυνση του δεύτερου τριμήνου, χωρίς να μεταβάλλει την ευρύτερη εικόνα μιας οικονομίας που εξακολουθεί να αναπτύσσεται με σταθερό ρυθμό, υποβοηθούμενη από την ανθεκτικότητα της εγχώριας ζήτησης και την ομαλοποίηση των πληθωριστικών πιέσεων.

Tο ΙΟΒΕ παρουσιάζει εναλλακτικά σενάρια τα οποία περιλαμβάνουν συνδυασμούς αύξησης κατώτατου μισθού και μείωσης εισφορών εργαζομένου οι οποίοι μπορούν να αποδώσουν έως και 6% αύξηση στις καθαρές αποδοχές των χαμηλόμισθων. Για παράδειγμα αν ο κατώτατος μισθός αυξηθεί κατά 4% στα 811,2 ευρώ και οι ασφαλιστικές εισφορές μειωθούν κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες, ο καθαρός μισθός για τον εργαζόμενο θα είναι 707 ευρώ (+6,0%)

Η αύξηση του προτείνει ο ΣΕΒ προσεγγίζει το 4% ενώ υψηλότερη αύξηση 5% εισηγείται το ΣΕΤΕ.

Οι μικρομεσαίοι εργοδότες (ΓΣΒΕΕ, ΕΣΕΕ) προτείνουν αυξήσεις κοντά στον πληθωρισμό (η αύξηση να μην υπολείπεται του 3,5% όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά, δίνοντας έμφαση στις τάσεις του πληθωρισμού που δεν εμφανίζουν αποκλιμάκωση τουλάχιστον στα τρόφιμα και δυσχεραίνουν την κατάσταση των χαμηλόμισθων νοικοκυριών. Ζητούν ακόμη μέτρα για την ενίσχυση των επιχειρήσεων και αλλαγές στο φορολογικό καθεστώς.

Τέλος η ΓΣΕΕ έχει προτείνει ο κατώτατος μισθός να αυξηθεί στα 908 ευρώ από 780 σήμερα.

Κατά τ’ άλλα, από τα συμπεράσματα των εκθέσεων των επιστημονικών φορέων σταχυολογήσαμε τα εξής:

ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ – ΚΕΠΕ: Τα στοιχεία δείχνουν ότι ένας διόλου ευκαταφρόνητος αριθμός μισθωτών του ιδιωτικού τομέα αμείβεται πλέον με τον κατώτατο μισθό ή με μισθό εξαιρετικά κοντά στον κατώτατο.

Ο κατώτατος μισθός είναι ήδη το 69% του μέσου μισθού στον ιδιωτικό τομέα, όπως φαίνεται και από τον δείκτη Kaitz, καταδεικνύοντας πόσο κοντά είναι οι δύο και επιβεβαιώνοντας τη σταθερή θετική σχέση τους.

Οι μικρές επιχειρήσεις, με έως 10 εργαζόμενους, κατά μέσο όρο έχουν χαμηλότερους μισθούς σε σχέση με τις πιο μεγάλες (>10), που προσφέρουν κατά κανόνα καλύτερες αμοιβές, ενώ καταγράφονται και συστηματικές κλαδικές μισθολογικές διαφορές. Ως εκ τούτου, η επίδραση του κατώτατου μισθού δεν είναι ομοιογενής, καθώς, κατά κανόνα, επηρεάζει περισσότερο τις μικρές επιχειρήσεις και συγκεκριμένους κλάδους.

Μια αύξηση των τιμών κατά 4,2% το 2023 σημαίνει αντίστοιχη απώλεια αγοραστικής δύναμης. Αυτό είναι σημαντικό για νοικοκυριά στο κάτω άκρο της κατανομής των αποδοχών, όπως αυτά που συγκροτούν, π.χ., οι απασχολούμενοι που αμείβονται με τον κατώτατο μισθό. Άρα, ο αυξημένος πληθωρισμός αποτελεί ένα ισχυρό επιχείρημα αύξησης του κατώτατου, ώστε να αναπληρωθεί ένα μέρος των απωλειών της αγοραστικής δύναμης. Αν και το επιχείρημα ήταν ισχυρότερο το 2022, όταν ο πληθωρισμός ξεπέρασε το 9%, είναι επίσης ισχυρό και το 2023.

Εντούτοις, οι όποιες αυξήσεις με κριτήριο τον πληθωρισμό δεν θα πρέπει να είναι υπερβολικές, καθώς μπορεί να οδηγήσουν σε ανατροφοδότηση του πληθωρισμού και σε ένα σπιράλ αύξησης μεταξύ μισθών και πληθωρισμό. Ακόμη σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΦΚΑ και του Π/Σ Εργάνη ένα διόλου ευκαταφρόνητο ποσοστό των απασχολούμενων, μεταξύ 25% και 35%, εμφανίζεται να λαμβάνει μισθό μικρότερο από τον κατώτατο μηνιαίο. Αυτό είναι κυρίως αποτέλεσμα της ευρείας εξάπλωσης των ευέλικτων μορφών απασχόλησης, μεταξύ των οποίων και η μερική απασχόληση, η οποία σύμφωνα με στοιχεία του ΕΦΚΑ για τις κοινές επιχειρήσεις από 11% (103χιλ.) τον Δεκέμβριο του 2009 ανήλθε σε 22,6% (291χιλ.) τον Δεκέμβριο του 2022.

Παράλληλα, ο υψηλός πληθωρισμός φαίνεται ότι απορρόφησε πολύ μεγάλο μέρος από τις μισθολογικές αυξήσεις που δόθηκαν, αφού οι μέσοι μισθοί σε πραγματικούς όρους είναι αυξημένοι κατά μόλις 1,6% έναντι ονομαστικών αυξήσεων 5,2%.

ΙΟΒΕ: Κατά τη διάρκεια του 2023 και έως τις αρχές του 2024, 10 χώρες της ΕΕ προέβησαν σε ονομαστική αύξηση του κατώτατου μισθού σε διψήφιο ποσοστό (έως 31% στην Πολωνία), ενώ 12 χώρες προέβησαν σε μικρότερη αύξηση, εκ των οποίων και η Ελλάδα με αύξηση της τάξης του 9,4%.

Η πρώτη ομάδα χωρών, με μηνιαίο μεικτό μισθό άνω των €1.500, αποτελείται από έξι χώρες, το Λουξεμβούργο, την Ιρλανδία, την Ολλανδία, την Γερμανία, το Βέλγιο και τη Γαλλία. Στη συνέχεια, η Ισπανία και η Σλοβενία ξεχωρίζουν με κατώτατο μισθό άνω των €1.000. Στη συνέχεια, σε δεκατρείς χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα (€910), ο κατώτατος μισθός κυμαίνεται μεταξύ €663 (Ρουμανία) και €1000 (Κύπρος), ενώ στην χαμηλότερη θέση εμφανίζεται η Βουλγαρία με κατώτατο μισθό στα €477. Η Ελλάδα σήμερα κατέχει τη 14η υψηλότερη θέση μεταξύ των 22 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θεσμοθετημένο κατώτατο μισθό σε εθνικό επίπεδο.

Τράπεζα της Ελλάδος: Η διάχυση της αύξησης του κατώτατου μισθού (η αύξηση ήταν της τάξεως του 9,4% τον Απρίλιο 2023) ήταν 4% για θέσεις εργασίας με μισθό από 950 ευρώ έως 1.050 ευρώ, 2% για θέσεις εργασίας που αμείβονται από 1.050 έως 1.150 ευρώ και 1% για τις θέσεις εργασίας που αμείβονται από 1.150 έως 1.250 ευρώ. Στις στήλες (2) και (3) προσθέτουμε ψευδομεταβλητές με τα χαρακτηριστικά των επιχειρήσεων και των εργαζομένων αντίστοιχα. Ελέγχοντας έτσι για τα χαρακτηριστικά των θέσεων εργασίας βλέπουμε ότι η διάχυση του κατώτατου μισθού ενισχύεται και οι συντελεστές είναι μεγαλύτεροι.