Η κίνηση αυτή, η οποία επικεντρώνεται αποκλειστικά στην κάλυψη ανθρωπιστικών αναγκών της Τεχεράνης, υπό την προϋπόθεση ότι θα τηρηθούν αυστηρά διεθνή κριτήρια ελέγχου.

Πρόσβαση σε 6 δισ. δολάρια

Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας Wall Street Journal, οι ΗΠΑ και το Κατάρ αναπτύσσουν ένα σχέδιο για την αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων από παγωμένα κεφάλαια προς το Ιράν, τα οποία θα προορίζονται για ανθρωπιστικά προγράμματα.

Βάσει του συγκεκριμένου σχεδιασμού, η Τεχεράνη θα είναι σε πρώτη φάση σε θέση να αποκτήσει πρόσβαση σε ένα ποσό ύψους 6 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο αυτή τη στιγμή διακρατείται στο Κατάρ.

Αυστηρή διεθνής εποπτεία

Άνθρωποι που γνωρίζουν τις λεπτομέρειες του σχεδίου δήλωσαν στη WSJ σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας του μηχανισμού: «Η κεντρική τράπεζα του Ιράν θα είναι σε θέση να παραγγέλνει τρόφιμα, φάρμακα και άλλα ανθρωπιστικά αγαθά χρησιμοποιώντας τα προηγουμένως δεσμευμένα μετρητά, τα οποία αποτελούσαν κυρίως έσοδα από πωλήσεις πετρελαίου που είχαν υποστεί κυρώσεις».

Το δημοσίευμα ξεκαθαρίζει ότι η διαδικασία δεν θα αφεθεί στην τύχη της, καθώς «τα κεφάλαια θα μεταφερθούν υπό διεθνή επίβλεψη».

Μέσω αυτού του χρηματοοικονομικού μηχανισμού, οι ΗΠΑ στοχεύουν να αποκτήσουν πλήρη ορατότητα στις ιρανικές αγορές και να αποκτήσουν μοχλό πίεσης στον τρόπο με τον οποίο το Ιράν διαχειρίζεται τα δεσμευμένα μετρητά του.

Παράλληλα, οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι το σχέδιο βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο και δεν έχει γίνει αποδεκτό από την Τεχεράνη.

«Ακόμη και οι περιορισμένες αποδεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων λειτουργούν τόσο ως οικονομικές σανίδες σωτηρίας όσο και ως πολιτικά σήματα αποκλιμάκωσης. Αποτελούν ένα από τα λίγα απτά κίνητρα που μπορεί να εξασφαλίσει το Ιράν από την Ουάσινγκτον για να σταθεροποιήσει το νόμισμά του και να μετριάσει την εγχώρια οικονομική πίεση», επεσήμανε η η Σανέμ Βακίλ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής στη δεξαμενή σκέψης Chatham House του Λονδίνου.

Σε ανακοίνωσή του, το υπουργείο Εξωτερικών του εμιράτου ανέφερε ότι η συμφωνία «αποτελεί μια ισχυρή βάση για τη μετάβαση στο επόμενο στάδιο των διαπραγματεύσεων μεταξύ της αμερικανικής και της ιρανικής πλευράς».

Η τοποθέτηση της Ντόχα έρχεται λίγες ώρες πριν από τις τεχνικές συνομιλίες που έχουν προγραμματιστεί να διεξαχθούν αύριο στην Ελβετία.

Σημειώνεται ότι το Κατάρ είχε αναλάβει σημαντικό διαμεσολαβητικό ρόλο στις επαφές μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Οι βουλευτές ζητούν από τα υπουργεία Εξωτερικών και Εθνικής Άμυνας να διευκρινίσουν εάν ισχύουν οι πληροφορίες ότι η Ελλάδα απέστειλε 20% έως 25% των πυραύλων Patriot από το οπλοστάσιό της σε αμερικανική βάση στο Κατάρ, επισημαίνοντας ότι μια τέτοια κίνηση ενδέχεται να εμπλέκει περαιτέρω τη χώρα στον πόλεμο με το Ιράν.

Παράλληλα, θέτουν ζήτημα συνοχής της κυβερνητικής γραμμής, υπενθυμίζοντας τις δηλώσεις περί επιστροφής στη διπλωματία, και ζητούν να αποσαφηνιστεί πώς μια τέτοια ενέργεια ευθυγραμμίζεται με αυτή τη στρατηγική.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο σκεπτικό της απόφασης, καθώς ζητείται να διευκρινιστεί εάν το αίτημα για την αποστολή των συστημάτων προήλθε από το Κατάρ ή από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες –όπως αναφέρεται– ενδέχεται να αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε αντιαεροπορικά και αντιπυραυλικά συστήματα.

Επιπλέον, οι βουλευτές εγείρουν ζήτημα επαρκούς αμυντικής κάλυψης της χώρας, κάνοντας λόγο για πιθανό «παράθυρο τρωτότητας», δεδομένης και της ήδη υπάρχουσας ελληνικής συστοιχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία, αλλά και των καθυστερήσεων στην αναπλήρωση των αποθεμάτων.

Τέλος, τίθεται και θέμα ενημέρωσης της Βουλής, καθώς και ανάγκης για καλύτερο κυβερνητικό συντονισμό ως προς τη λήψη και υλοποίηση αποφάσεων που αφορούν κρίσιμα ζητήματα άμυνας και εξωτερικής πολιτικής.

Κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας συζητήθηκαν οι τελευταίες εξελίξεις στο Ιράν, στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και ιδιαίτερα στον Λίβανο.

Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε την ανάγκη για αποκλιμάκωση και διπλωματία, τονίζοντας ότι ενδεχόμενη πρόοδος στον διάλογο θα μπορούσε να συμβάλει καθοριστικά στην περιφερειακή σταθερότητα και στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας.

Σε ανάρτησή του στο Χ το υπουργείο ανέφερε ότι «οι επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης» στα χωρικά ύδατα του Κατάρ οδήγησαν στον εντοπισμό έξι επιβαινόντων από τους επτά που βρίσκονταν στο ελικόπτερο.

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, συνεχίζονται οι έρευνες για τον εντοπισμό του αγνοούμενου.

Νωρίτερα το υπουργείο Άμυνας του Κατάρ είχε επισημάνει ότι ελικόπτερο κατέπεσε στη θάλασσα λόγω «τεχνική βλάβης» στη διάρκεια «πτήσης ρουτίνας», χωρίς να διευκρινίσει τον τύπο του ελικοπτέρου ή τη φύση της αποστολής του.

Σπύρος Σιδέρης

Δεν πρόκειται μόνο για ένα στρατιωτικό μήνυμα αποτροπής, αλλά για τη συνειδητή επιλογή να μεταφερθεί η αντιπαράθεση από το πεδίο της ασφάλειας στο πεδίο της ενέργειας, δηλαδή στο πιο ευαίσθητο νεύρο της ιρανικής οικονομίας και, ταυτόχρονα, σε έναν από τους πιο ευάλωτους άξονες της παγκόσμιας αγοράς.

Οι προηγούμενες ενδείξεις έδειχναν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ και το αμερικανικό επιτελείο δεν επιθυμούσαν ένα τέτοιο άλμα. Δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών ανέφεραν ότι η αμερικανική πλευρά είχε αντιμετωπίσει με επιφυλακτικότητα ακόμη και ισραηλινές κινήσεις κατά εγκαταστάσεων καυσίμων στο Ιράν, ακριβώς επειδή ένα χτύπημα στην ενεργειακή υποδομή θα μπορούσε να πυροδοτήσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στις τιμές, στον εφοδιασμό και στην εσωτερική αγορά καυσίμων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ανησυχία ήταν προφανής: μια απότομη άνοδος των τιμών της βενζίνης θα είχε πολιτικό και οικονομικό κόστος στην αμερικανική εσωτερική σκηνή.

• Ωστόσο, η χθεσινή στοχοποίηση του Νότιου Παρς έδειξε ότι αυτός ο δισταγμός υποχώρησε. Και υποχώρησε όχι τυχαία, αλλά στο πλαίσιο μιας νέας λογικής. Η αφήγηση που διαμορφώθηκε τις τελευταίες ώρες είναι σαφής: η Αμερική είχε τον πολιτικό σχεδιασμό και τον συντονισμό, ενώ το Ισραήλ είχε την επιχειρησιακή εκτέλεση. Η διατύπωση αυτή δεν είναι δευτερεύουσα. Αντιθέτως, αποτυπώνει το πρότυπο μιας σύγκρουσης όπου η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διατηρεί στρατηγικό έλεγχο χωρίς να εμφανίζεται πάντοτε ως ο άμεσος εκτελεστής της επίθεσης.

Ο στόχος, άλλωστε, δεν ήταν συμβολικός. Το κοίτασμα Νότιο Παρς, ή Βόρειο Πεδίο όπως αποκαλείται από την πλευρά του Κατάρ, συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα κοιτάσματα φυσικού αερίου στον κόσμο. Πρόκειται για κοινό κοίτασμα Ιράν και Κατάρ, με κομβική σημασία για την οικονομική και ενεργειακή σταθερότητα της περιοχής. Για την ιρανική πλευρά, η σημασία του είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς καλύπτει περίπου το 70% των αναγκών της χώρας σε φυσικό αέριο. Άρα, ένα χτύπημα σε εγκατάσταση επεξεργασίας αερίου εκεί δεν αγγίζει μόνο τη βιομηχανία των υδρογονανθράκων. Αγγίζει την ηλεκτροδότηση, τη βιομηχανική παραγωγή, τη θέρμανση και, τελικά, την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών.

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η ουσία της αμερικανικής μετατόπισης. Εφόσον η Τεχεράνη άφηνε να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ως μοχλό πίεσης τα στενά του Ορμούζ, δηλαδή το στρατηγικό πέρασμα από το οποίο διέρχεται μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ροής πετρελαίου, η Ουάσιγκτον φαίνεται πως αποφάσισε να απαντήσει χτυπώντας την ενεργειακή δυνατότητα του Ιράν από μέσα. Όχι μόνο με απειλές κατά στρατιωτικών θέσεων, αλλά με στοχευμένη πίεση στην ίδια την καρδιά της παραγωγικής του βάσης. Με άλλα λόγια, το μήνυμα είναι σαφές: αν το Ιράν απειλήσει τη ροή της ενέργειας προς τον κόσμο, τότε και η δική του ενεργειακή υποδομή δεν θα μείνει στο απυρόβλητο.

• Η λογική αυτή μπορεί να ερμηνευθεί ως μορφή αποτροπής, αλλά ταυτόχρονα αποκαλύπτει και μια επικίνδυνη στρατηγική κλιμάκωσης. Διότι, από τη στιγμή που η ενέργεια μετατρέπεται από παράγοντα πίεσης σε άμεσο στόχο, η σύγκρουση παύει να αφορά μόνο στρατιωτικές ισορροπίες και εισέρχεται σε πολύ πιο ασταθές πεδίο. Δεν πρόκειται πλέον μόνο για επιθέσεις κατά στρατιωτικών κέντρων, αλλά για επίθεση στην οικονομική υποδομή μιας χώρας και, κατ’ επέκταση, σε μια διεθνή αλυσίδα αλληλεξαρτήσεων.

Η ιρανική αντίδραση δεν άργησε. Η ανακοίνωση από το Στρατηγείο Χατάμ αλ-Ανμπίγια ότι ο «εχθρός» πρέπει να αναμένει ισχυρή απάντηση για το χτύπημα στο κοίτασμα του Ασάλουγιε έδειξε ότι η Τεχεράνη εκλαμβάνει την επίθεση όχι ως περιφερειακό επεισόδιο, αλλά ως πέρασμα σε νέα φάση. Ακόμη πιο ανησυχητική ήταν η ρητή προειδοποίηση ότι οι ιρανικές δυνάμεις θα στοχοποιήσουν εγκαταστάσεις καυσίμων, ενέργειας και αερίου στην πηγή της επίθεσης. Από τη στιγμή εκείνη, ο κίνδυνος ενός ενεργειακού αντιποίνου έπαψε να είναι θεωρητικός.

Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και η αντίδραση του Κατάρ. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Μάτζεντ αλ-Ανσάρι, κατήγγειλε το χτύπημα σε υποδομές που συνδέονται με το κοίτασμα, χαρακτηρίζοντάς το επικίνδυνο και ανεύθυνο βήμα. Η έμφαση της Ντόχα στην απειλή κατά της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας δεν ήταν διπλωματική υπερβολή. Λίγες ώρες αργότερα, τα γεγονότα φάνηκαν να επιβεβαιώνουν τον φόβο ότι η σύγκρουση είχε ήδη μεταφερθεί από τη γλώσσα των προειδοποιήσεων στη γλώσσα των αντιποίνων. Η καταγγελία για ιρανικό χτύπημα στη βιομηχανική πόλη Ρας Λαφάν υπογράμμισε ακριβώς αυτό: ότι η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πια στο ιρανικό έδαφος, αλλά αγγίζει συνολικά τον Κόλπο.

• Εκεί βρίσκεται και η πιο ουσιαστική διάσταση της υπόθεσης. Η Αμερική φαίνεται πως αποφάσισε να χτυπήσει την κάρτα που θα μπορούσε να παίξει το Ιράν στο Ορμούζ, προτού αυτή χρησιμοποιηθεί πλήρως. Επέλεξε, δηλαδή, να στείλει μήνυμα όχι μόνο αποτροπής αλλά και προληπτικής αποδυνάμωσης. Όμως το αποτέλεσμα αυτής της επιλογής ίσως ξεπερνά την αρχική πρόθεση. Γιατί από τη στιγμή που η σύγκρουση μετατρέπεται σε πόλεμο κατά της ενέργειας, παύει να είναι μια περιορισμένη στρατιωτική αναμέτρηση και γίνεται κρίση με περιφερειακές και παγκόσμιες συνέπειες.

Με άλλα λόγια, το χτύπημα στο Νότιο Παρς δεν είναι απλώς μια ισραηλινή επιχείρηση με αμερικανική κάλυψη. Είναι η ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον αποδέχθηκε πλέον το ρίσκο να ανοίξει το πιο επικίνδυνο μέτωπο της κρίσης: το μέτωπο της ενέργειας. Και όταν ανοίγει αυτό το μέτωπο, κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι η επόμενη φάση θα παραμείνει ελεγχόμενη.

Ο ίδιος, μιλώντας στο Reuters, τόνισε ότι θα απαιτηθούν 3 έως 5 χρόνια για την πλήρη αποκατάσταση των ζημιών, γεγονός που δημιουργεί έντονες ανησυχίες για την παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Παράλληλα, εξέφρασε την έκπληξη και την αγανάκτησή του για την επίθεση, δηλώνοντας χαρακτηριστικά ότι «ποτέ δεν θα φανταζόταν» πως το Κατάρ και η ευρύτερη περιοχή θα βρίσκονταν αντιμέτωπα με μια τέτοια ενέργεια, ιδιαίτερα από μια «αδελφική μουσουλμανική χώρα» και μάλιστα κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού.

Η εξέλιξη αυτή εντείνει την ενεργειακή αβεβαιότητα διεθνώς, καθώς το Κατάρ αποτελεί έναν από τους βασικούς προμηθευτές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) παγκοσμίως.

«Όλοι όσοι δεν έχουν κηρύξει ανωτέρα βία αναμένουμε ότι θα το πράξουν τις επόμενες ημέρες, εάν η κατάσταση συνεχιστεί. Όλοι οι εξαγωγείς στην περιοχή του Κόλπου θα χρειαστεί να κηρύξουν ανωτέρα βία», δήλωσε ο Κααμπί στους FT.

Ο ίδιος είπε ότι ακόμη και αν ο πόλεμος τερματιζόταν άμεσα, θα χρειάζονταν εβδομάδες έως μήνες για να επιστρέψει το Κατάρ σε κανονικούς ρυθμούς παραδόσεων.

Το Κατάρ σταμάτησε την παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) τη Δευτέρα, καθώς το Ιράν συνεχίζει να χτυπά χώρες του Κόλπου ως αντίποινα για τις επιθέσεις του Ισραήλ και των ΗΠΑ.

Η παραγωγή LNG της χώρας αντιστοιχεί περίπου στο 20% της παγκόσμιας προσφοράς και παίζει σημαντικό ρόλο στην ισορροπία της ζήτησης τόσο στην ασιατική όσο και στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.

Αν και δεν υπήρξαν ζημιές στις υπεράκτιες εγκαταστάσεις, οι επιπτώσεις στην ξηρά εξακολουθούν να εξετάζονται, δήλωσε ο Κααμπί στην εφημερίδα.

«Χθες το βράδυ γύρω στις 4 τα ξημερώματα ακούσαμε και τις σειρήνες, λέγοντάς μας πως είχε αποφευχθεί απειλή. Μετά μάθαμε εκ των υστέρων ότι η Ντόχα βομβαρδιζόταν όλο το βράδυ, οπότε καταλαβαίνετε ότι το επίπεδο του πανικού φλερτάρει έντονα με τον τρόμο», ανέφερε χαρακτηριστικά.

«Θέλω να φύγω από δω, θέλουμε όλοι μαζί να φύγουμε από δω. Βλέπουμε ότι η Qatar Airways δεν κάνει κάτι για αυτό, δεν θέλει να πάρει το ρίσκο. Λογικό, ο ενάεριος χώρος είναι κλειστός. Εμείς όμως πρέπει να επιστρέψουμε στην πατρίδα, γιατί τα πράγματα γίνονται μόνο χειρότερα. Υπάρχει κλιμάκωση και όχι αποκλιμάκωση. Χθες μάς έφεραν και τςι βαλίτσες μας χωρίς καν να τις έχουμε ζητήσει, κάτι που ενδεχομένως σημαίνει ότι μας προετοιμάζουν για έξοδο. Τουλάχιστον εμείς αυτό ευχόμαστε», δήλωσε αμέσως μετά η κ. Σκούρτη.

«Ο λόγος που μιλώ είναι γιατί θέλουμε πραγματικά να φύγουμε από την Ντόχα, το υπουργείο Εξωτερικών πρέπει να κάνει κάτι για αυτό. Έχει έρθει η ώρα να γυρίσουμε κι εμείς στην πατρίδα μας, είναι επικίνδυνα τα πράγματα», πρόσθεσε.

«Φοβόμαστε να πάμε οδικώς σε μια περιοχή, χθες έπεσε βόμβα στον σταθμό των λεωφορείων στο Ριάντ. Σκεφτόμαστε επομένως μόνο τη διαφυγή από αέρα. Μέχρι στιγμής όμως δεν φεύγει κανένα αεροσκάφος. Είμαστε 12 Έλληνες εδώ στο ξενοδοχείο».

Και κατέληξε λέγοντας: «Αν χθες είχαμε σειρήνες, ποιος μας λέει τι θα έχουμε σήμερα. Πλέον δεν κοιμόμαστε. Χθες είδαμε 10 drones και 2 πυραύλους να πηγαίνουν προς την αμερικανική πρεσβεία».

Δείτε το βίντεο με τις δηλώσεις της:

Όπως αναφέρει το Bloomberg, Άμπου Ντάμπι και Ντόχα επιχειρούν να συγκροτήσουν ευρεία διεθνή συμμαχία με στόχο την ταχεία αποκλιμάκωση της κρίσης.

Βασικοί άξονες ανησυχίας:

• Αποφυγή περιφερειακής γενίκευσης της σύγκρουσης
• Πρόληψη παρατεταμένου ενεργειακού σοκ
• Διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας των θαλάσσιων εμπορικών οδών

Πηγές που μίλησαν ανώνυμα προειδοποιούν ότι ενδεχόμενη μακρά διαταραχή στη ναυσιπλοΐα θα μπορούσε να εκτινάξει ακόμη περισσότερο τις τιμές φυσικού αερίου.

Το Κατάρ ανέστειλε την παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στη μεγαλύτερη εξαγωγική εγκατάσταση παγκοσμίως, μετά από επίθεση ιρανικού drone.

Η εξέλιξη αυτή οδήγησε σε άλμα άνω του 50% στις ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου, επιβεβαιώνοντας την ευαλωτότητα της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας.

Παράλληλα, και οι δύο χώρες κινούνται για την ταχεία αναβάθμιση της αντιαεροπορικής τους προστασίας.

• Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ζητούν βοήθεια για συστήματα μέσου βεληνεκούς
• Το Κατάρ ζητά στήριξη για αντι-drone δυνατότητες, καθώς τα UAV θεωρούνται πλέον μεγαλύτερη απειλή από τους βαλλιστικούς πυραύλους

Σύμφωνα με εσωτερική ανάλυση που επικαλείται το Bloomberg, τα αποθέματα αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot του Κατάρ επαρκούν για μόλις τέσσερις ημέρες με τον τρέχοντα ρυθμό χρήσης, στοιχείο που εντείνει την ανησυχία.

Ο πρόεδρος των ΗΑΕ, Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ Αλ Ναχιάν, και ο εμίρης του Κατάρ, Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι, είχαν τις τελευταίες ημέρες τηλεφωνικές επικοινωνίες με:

• Κιρ Στάρμερ
• Εμανουέλ Μακρόν
• Φρίντριχ Μερτς

Στόχος των επαφών είναι η δημιουργία διεθνούς πίεσης προς την Ουάσινγκτον για σύντομη στρατιωτική εμπλοκή και άμεση επανεκκίνηση της διπλωματίας.