Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η επίσκεψη έχει διπλό στόχο.

Αφενός, να εκφράσει την υποστήριξη της Ιταλίας προς τις τρεις χώρες του Κόλπου, οι οποίες έχουν δεχθεί πρόσφατα ιρανικές επιθέσεις στα εδάφη τους. Αφετέρου, να ενισχύσει τη συνεργασία με τους μεγάλους παραγωγούς ενέργειας της περιοχής, με σκοπό την προώθηση της ενεργειακής ασφάλειας της Ιταλίας.

Πρόκειται για το πρώτο ταξίδι Ευρωπαίου ηγέτη στη συγκεκριμένη περιοχή από τότε που ξέσπασε η νέα φάση έντασης στη Μέση Ανατολή, στα τέλη Φεβρουαρίου, μετά τη σύγκρουση που πυροδοτήθηκε μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ.

«Ένα ελικόπτερο των ενόπλων δυνάμεων του Κατάρ, που πραγματοποιούσε εκπαιδευτική άσκηση στο πλαίσιο της κοινής διοίκησης των κοινών δυνάμεων Κατάρ-Τουρκίας, βυθίστηκε στη θάλασσα», ανακοίνωσε από την πλευρά του το τουρκικό υπουργείο Άμυνας.

«Ένα μέλος των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων και δύο τεχνικοί της Aselsan», του τουρκικού κολοσσού της αμυντικής βιομηχανίας, σκοτώθηκαν κατά το δυστύχημα, διευκρίνισε.

Πέντε επιβάτες και ο πιλότος σκοτώθηκαν, ενώ η τύχη ενός δεύτερου πιλότου εξακολουθεί να αγνοείται, σύμφωνα με την Ντόχα.

Το υπουργείο Άμυνας είχε ανακοινώσει μερικές ώρες νωρίτερα ότι ένα ελικόπτερο συνετρίβη έπειτα από «τεχνική βλάβη» στη διάρκεια «πτήσης ρουτίνας».

Η οδηγία έρχεται ως συνέχεια της απόφασης του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, στις 3 Μαρτίου, να διατάξει την απομάκρυνση του μη απαραίτητου προσωπικού της κυβέρνησης των ΗΠΑ και των μελών των οικογενειών τους. Ως κύρια αιτία αναφέρεται η άμεση απειλή ένοπλης σύγκρουσης.

«Εάν είναι ασφαλές, οι Αμερικανοί θα πρέπει να εγκαταλείψουν το Κατάρ τώρα», αναφέρει η σχετική ανάρτηση της πρεσβείας στην πλατφόρμα X.

Σύμφωνα με την ενημέρωση, ο εναέριος χώρος και οι θαλάσσιες οδοί του Κατάρ παραμένουν κλειστά, ωστόσο η χερσαία συνοριακή διάβαση Salwa προς τη Σαουδική Αραβία είναι επί του παρόντος ανοιχτή.

Event (Update #5): On March 3, the Department of State ordered non-emergency U.S. government employees and their family members to leave Qatar due to the threat of armed conflict. If safe to do so, Americans should leave Qatar now.

The U.S. Embassy in Doha continues to maintain… pic.twitter.com/NT7ucygL6a

— U.S. Embassy in Qatar (@USEmbassyDoha) March 4, 2026

Τουλάχιστον 17 πτήσεις από το Ντουμπάι προς ιρανικές πόλεις, μεταξύ των οποίων η Τεχεράνη, η Σιράζ και η Μασχάντ—που ήταν προγραμματισμένες για σήμερα με την εταιρεία Flydubai ακυρώθηκαν, σύμφωνα με τον ιστότοπο του αεροδρομίου της πόλης αυτής των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.

Εξάλλου τουρκικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι η Turkish Airlines ακύρωσε 17 πτήσεις διάφορων εταιρειών προς ιρανικές πόλεις, ενώ η εταιρεία AJet ακύρωσε έξι πτήσεις. Σε ακυρώσεις προχώρησε και η Pegasus Airlines.

Παράλληλα τουλάχιστον δύο πτήσεις από τη Ντόχα του Κατάρ προς την Τεχεράνη, που θα αναχωρούσαν σήμερα, ακυρώθηκαν, σύμφωνα με τον ιστότοπο του διεθνούς αεροδρομίου Hamad.

Η εταιρεία Flydubai επιβεβαίωσε με ανακοίνωσή της ότι οι προγραμματισμένες για σήμερα πτήσεις της προς το Ιράν ακυρώθηκαν, ενώ πρόσθεσε ότι “θα συνεχίσει να παρακολουθεί την κατάσταση” και θα τροποποιήσει ανάλογα το πρόγραμμα των πτήσεών της χωρίς να εξηγήσει τους λόγους για τις σημερινές ακυρώσεις.

Το αεροδρόμιο του Ντουμπάι δεν ανέφερε τον λόγο των ακυρώσεων, όμως από χθες έχει αναφερθεί στο Ιράν διακοπή της πρόσβασης στο διαδίκτυο, καθώς οι αρχές προσπαθούν να περιορίσουν τις κινητοποιήσεις που ξέσπασαν στη χώρα πριν 13 ημέρες.

Σπύρος Σιδέρης

Κι ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ μιλά για επικείμενη ανακοίνωση του «Συμβουλίου Ειρήνης» και της «Δύναμης Σταθερότητας» στις αρχές του νέου έτους, η πραγματικότητα στο πεδίο και στα διπλωματικά παρασκήνια δείχνει κάτι πολύ πιο εύθραυστο: μια συμφωνία που ισορροπεί ανάμεσα στην ευκαιρία για νέες συνεννοήσεις και στον κίνδυνο ενός παρατεταμένου βαλτώματος.

Η αμερικανική απόφαση να μεταφέρει την πλήρη υλοποίηση των βασικών όρων στο 2026 αντιμετωπίζεται από αναλυτές τόσο ως παράθυρο χρόνου όσο και ως καμπανάκι κινδύνου. Από τη μία πλευρά δίνει στους μεσολαβητές περιθώριο να καταλήξουν σε πιο στέρεες διευθετήσεις. Από την άλλη, όσο η εφαρμογή των δεσμεύσεων απομακρύνεται, τόσο ισχυροποιείται το ενδεχόμενο να μετατραπεί η αναβολή σε προθάλαμο κατάρρευσης της συμφωνίας – ειδικά αν η Ουάσιγκτον δεν ασκήσει πραγματική πίεση στο Ισραήλ.

Το «Συμβούλιο Ειρήνης» που μένει στον αέρα

Στις πρόσφατες δηλώσεις του, ο Ντόναλντ Τραμπ διαβεβαίωσε ότι το «Συμβούλιο Ειρήνης στη Γάζα» θα ανακοινωθεί στις αρχές του επόμενου έτους, αφήνοντας να εννοηθεί πως «ηγέτες σημαντικών κρατών» θέλουν να συμμετάσχουν. Το συμβούλιο αυτό αποτελεί κεντρικό πυλώνα του σχεδίου των 20 σημείων για τη Γάζα που έχει εγκριθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η αποστολή του: να διαχειρίζεται για δύο χρόνια τις υποθέσεις του τομέα, μέσα από μια παλαιστινιακή τεχνοκρατική επιτροπή, με στήριξη διεθνούς δύναμης και παλαιστινιακής αστυνομίας εκπαιδευμένης από την Αίγυπτο και την Ιορδανία, ενώ παράλληλα θα εποπτεύει τον αφοπλισμό της Χαμάς και άλλων οργανώσεων.

Στα χαρτιά, το πλαίσιο μοιάζει φιλόδοξο. Στην πράξη, η μεταφορά της εφαρμογής του στο 2026 δείχνει ότι βρισκόμαστε ακόμη μακριά από ένα ουσιαστικό πολιτικό σχήμα διακυβέρνησης στη Γάζα. Γνώστες του φακέλου επισημαίνουν ότι η ρητορική Τραμπ «προδίδει ένα τυπικό αλλά υπαρκτό αδιέξοδο: όλοι αγοράζουν χρόνο, μεταθέτουν υποχρεώσεις, περιμένουν την κίνηση του άλλου», ενώ την ίδια στιγμή το Ισραήλ επιχειρεί να διευρύνει τον έλεγχό του στο έδαφος, υπονομεύοντας στην πράξη τη μετάβαση στη δεύτερη φάση της συμφωνίας.

Η «Δύναμη Σταθερότητας» και το νέο όριο στις επιχειρήσεις

Παρόμοια εικόνα επικρατεί και γύρω από τη σχεδιαζόμενη «Διεθνή Δύναμη Σταθερότητας». Σύμφωνα με ισραηλινές πηγές, η Ουάσιγκτον είχε θέσει ως στόχο την έναρξη της ανάπτυξής της στα μέσα Ιανουαρίου και την ολοκλήρωση της διαδικασίας αφοπλισμού μέχρι τα τέλη Απριλίου. Πλέον, ακόμη και μέσα στο ίδιο το Ισραήλ, σχολιάζεται ότι αυτά τα χρονοδιαγράμματα είναι περισσότερο «ευσεβείς πόθοι» παρά ρεαλιστικά ορόσημα.

Την ίδια στιγμή, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου μιλά για «προσέγγιση της δεύτερης φάσης» του σχεδίου, ενώ ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Έγιαλ Ζαμίρ περιγράφει μια νέα «κίτρινη γραμμή» μέσα στη Γάζα ως ντε φάκτο νέα συνοριακή γραμμή. Με άλλα λόγια, την ώρα που η διεθνής ρητορική κάνει λόγο για σταθεροποίηση και πολιτική μετάβαση, το στρατιωτικό και εδαφικό αποτύπωμα δείχνει προς μια παγίωση τετελεσμένων.

Σύμφωνα με παλαιστίνιους και διεθνείς αναλυτές, η στάση της Ουάσιγκτον μοιάζει περισσότερο με διαχείριση χρόνου παρά με αποφασιστική προσπάθεια για νέες συνεννοήσεις. «Δεν μιλάμε πια για λίγες εβδομάδες∙ μιλάμε για μήνες, ίσως και περισσότερο, με κρίσιμα κεφάλαια ανοιχτά: τη Δύναμη Σταθερότητας, την Επιτροπή Διαχείρισης της Γάζας, τον ίδιο τον χάρτη της ασφάλειας και διοίκησης στον τομέα», σημειώνουν, υπογραμμίζοντας ότι ο βασικός παράγοντας ακινησίας παραμένει το Ισραήλ, με τις ΗΠΑ να περιορίζονται σε μια σιωπηρή ανοχή.

Το αγκάθι της ανοικοδόμησης

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον στασιμότητας, το ζήτημα της ανασυγκρότησης της Γάζας – ένας από τους πιο ευαίσθητους άξονες της συμφωνίας – παραμένει επίσης σε αναμονή. Η αναβολή της διεθνούς διάσκεψης για την ανοικοδόμηση στα τέλη Νοεμβρίου άφησε ακόμη ένα κενό. Η αιγυπτιακή διπλωματία κάνει λόγο για συνεχείς διαβουλεύσεις με τις ΗΠΑ και ευρωπαϊκούς εταίρους, με στόχο μια κοινή προεδρία του συνεδρίου και γρήγορο ορισμό ημερομηνίας, ωστόσο προς το παρόν οι εξαγγελίες δεν μεταφράζονται σε χειροπιαστό χρονοδιάγραμμα.

Ειδικοί εκτιμούν ότι η ανοικοδόμηση κινδυνεύει να γίνει ένα ακόμη πεδίο ισραηλινής παρεμπόδισης, με στόχο να νομιμοποιηθεί στην πράξη μια διαιρεμένη Γάζα και να μετατραπεί η συμφωνία σε εργαλείο γεωπολιτικού κατακερματισμού. Όσο η ανασυγκρότηση μετατίθεται, τόσο η συμφωνία διολισθαίνει σε ένα πλέγμα αναβολών χωρίς ορίζοντα.

Οι μεσολαβητές, οι προειδοποιήσεις και το χαρτί Τραμπ – Νετανιάχου

Στο άλλο στρατόπεδο, οι μεσολαβητές προσπαθούν να δείξουν ότι η συμφωνία παραμένει ζωντανή, διατυπώνοντας παράλληλα ξεκάθαρες προειδοποιήσεις. Ο πρόεδρος της Αιγύπτου Άμπντελ Φατάχ αλ-Σίσι και ο βασιλιάς του Μπαχρέιν Χάμαντ μπιν Ίσα αλ-Χαλίφα υπογράμμισαν σε πρόσφατη τηλεφωνική επικοινωνία την ανάγκη για πλήρη εφαρμογή της κατάπαυσης του πυρός και άμεση, ανεμπόδιστη ροή ανθρωπιστικής βοήθειας, αλλά και για έναρξη της ανασυγκρότησης χωρίς άλλες καθυστερήσεις.

Παράλληλα, το Κάιρο φιλοξένησε συνάντηση μεσολαβητών και εγγυητών, με τη συμμετοχή ανώτερων υπηρεσιακών παραγόντων από Αίγυπτο, Κατάρ και Τουρκία, με στόχο να περιοριστούν τα κενά εφαρμογής και να διασωθεί όσο γίνεται η σταθερότητα της κατάπαυσης. Κι όμως, ακόμη και από το Κατάρ, ο τόνος δεν είναι καθησυχαστικός: γίνεται λόγος για το ότι «δεν μπορούμε να μιλάμε για πραγματική κατάπαυση του πυρός» όσο οι ισραηλινές δυνάμεις παραμένουν μέσα στη Γάζα και συνεχίζονται οι παραβιάσεις, προειδοποίηση πως αυτό μπορεί να οδηγήσει σε νέα κλιμάκωση.

Όλα τα βλέμματα στρέφονται τώρα στην προγραμματισμένη συνάντηση Τραμπ – Νετανιάχου στην Ουάσιγκτον στα τέλη Δεκεμβρίου, την οποία διπλωματικοί κύκλοι περιγράφουν ως «οριακό τεστ» για το μέλλον της συμφωνίας: από εκεί μπορεί να προκύψει είτε μια επανεκκίνηση των διαδικασιών – ακόμη και με πρόταση παράτασης του χρονοδιαγράμματος αφοπλισμού της Χαμάς – είτε ένα νέο κύμα κωλυσιεργίας που θα νομιμοποιήσει την ισραηλινή στρατηγική τεμαχισμού και ελέγχου του τομέα.

Σύμφωνα με διεθνείς παρατηρητές, το ραντεβού αυτό θα δείξει αν οι όροι της «Συμφωνίας της Γάζας» θα μπουν σε τροχιά επιτάχυνσης ή αν η υλοποίησή τους θα συνεχίσει να σέρνεται, προς όφελος ενός σχεδίου μόνιμης ισραηλινής διείσδυσης και de facto διαίρεσης του παλαιστινιακού εδάφους.

Σπύρος Σιδέρης

Ωστόσο, ισραηλινά ΜΜΕ προχώρησαν σε διαψεύσεις περί «οριστικής συμφωνίας», ενώ παραμένει άλυτο το πρακτικό ζήτημα της υποδοχής περίπου 200 μαχητών από τρίτη χώρα. Την ίδια ώρα, η Τουρκία –σε συνεργασία με Αίγυπτο, Κατάρ και ΗΠΑ– επιχειρεί να οργανώσει ασφαλή διάδρομο, την ώρα που η Χαμάς δηλώνει διατεθειμένη να παραδώσει τα όπλα σε αντάλλαγμα για μεταφορά σε ελεγχόμενες από την ίδια ζώνες εντός της Λωρίδας.

Σύμφωνα με κυβερνητική πηγή της ισραηλινής κυβέρνησης, ο Νετανιάχου και ο Κούσνερ συζήτησαν ένα λειτουργικό σχήμα απομάκρυνσης των μαχητών από τις υποδομές της Ράφα χωρίς απειλή κατά της ζωής τους. Η πληροφορία αυτή, που αποτυπώθηκε στη Yedioth Ahronoth, συνοδεύτηκε από τη διευκρίνιση ότι καμία χώρα δεν έχει μέχρι στιγμής αποδεχθεί να τους φιλοξενήσει, οδηγώντας σε διπλωματικό αδιέξοδο μια τεχνική λύση που θεωρητικά θα ξεμπλόκαρε τις συζητήσεις για την εφαρμογή της πρώτης φάσης του αμερικανικού σχεδίου.

Αντίθετα, άλλα ισραηλινά μέσα ανέφεραν πως δεν υφίσταται συμφωνία, με το γραφείο του πρωθυπουργού να αποφεύγει επίσημο σχόλιο. Παρά ταύτα, η ίδια κυβερνητική πηγή επέμεινε ότι η ιδέα προβλέπει απομάκρυνση χωρίς βλάβη, αποκλειστικά με απογύμνωση από οπλισμό και μεταφορά εκτός των σηράγγων.

Από την πλευρά της Χαμάς, ο εκπρόσωπος Χαζέμ Κασέμ κατηγόρησε το Ισραήλ ότι «κατασκεύασε» την κρίση για να δημιουργήσει πρόσχημα επιστροφής στον πόλεμο και να υπονομεύσει τον αμερικανικό οδικό χάρτη. Όπως είπε σε παρέμβασή του στο al-Arabiya/Al-Hadath, η οργάνωση συζητά με μεσολαβητές για λύση και έχει αποδεχθεί, μεταξύ άλλων, σενάριο εξόδου από τις σήραγγες και επιστροφής εντός της «κίτρινης γραμμής», πρόταση που –σύμφωνα με τον ίδιο– απέρριψε το Ισραήλ. Ο Κασέμ συνέδεσε την ακαμψία με εσωτερικούς πολιτικούς υπολογισμούς του Νετανιάχου και ισορροπίες στο κόμμα του.

Παράλληλα, τουρκικές πηγές επιβεβαιώνουν ότι η Άγκυρα εργάζεται παράλληλα με Αίγυπτο, Κατάρ και ΗΠΑ για έναν ασφαλή διάδρομο που θα επιτρέψει ομαλή μεταφορά των εγκλωβισμένων Παλαιστινίων μαχητών από την ελεγχόμενη από το Ισραήλ ζώνη νότια της Γάζας. Δύο Τούρκοι αξιωματούχοι –ανάμεσά τους ο εκπρόσωπος του AKP– μίλησαν για διαβουλεύσεις γύρω από το μέλλον περίπου 200 ατόμων, χωρίς ωστόσο να δοθούν λειτουργικές λεπτομέρειες ή σαφή χρονοδιαγράμματα.

Σημείο-κλειδί παραμένει η αποδοχή αποστράτευσης: σύμφωνα με δύο πηγές που παρακολούθησαν τις διεργασίες, μαχητές της Χαμάς οι οποίοι έχουν αποκοπεί στη ζώνη ελέγχου του Ισραήλ γύρω από τη Ράφα δηλώνουν έτοιμοι να παραδώσουν τα όπλα με αντάλλαγμα μετακίνησή τους σε άλλες περιοχές της Γάζας. Η Χαμάς δεν επιβεβαιώνει αριθμούς, επιμένει όμως ότι έχει ζητήσει ελεύθερη μετάβαση σε ζώνες που ελέγχει η ίδια, κάτι που το Ισραήλ απορρίπτει μέχρι τώρα.

Στο διπλωματικό επίπεδο, ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ έχει χαρακτηρίσει την επίλυση του ζητήματος των σηράγγων ως τεστ αξιοπιστίας για τα επόμενα βήματα ενός ευρύτερου πακέτου κατάπαυσης του πυρός. Κατά τον ίδιο, μια πρακτική λύση θα μπορούσε να είναι η ασφαλής διέλευση των εγκλωβισμένων προς περιοχές που ελέγχονται από τη Χαμάς, ώστε να αποφευχθεί νέα στρατιωτική κλιμάκωση που θα εκτροχιάσει τον αμερικανικό σχεδιασμό.

Η ουσία όμως σκοντάφτει σε δύο κρίσιμες παραμέτρους. Πρώτον, την έλλειψη χώρας υποδοχής, που καθιστά ανεφάρμοστο το σενάριο μετεγκατάστασης – ακόμη κι αν υπάρχει συμφωνία αρχών. Δεύτερον, την εμπιστοσύνη μεταξύ των πλευρών: η Χαμάς φοβάται ότι μια αποστρατιωτικοποιημένη έξοδος μπορεί να την εκθέσει στρατιωτικά, ενώ το Ισραήλ ανησυχεί πως η ανακατανομή μαχητών θα ανασυστήσει δίκτυα και θα παρατείνει τη σύγκρουση με άλλο επιχειρησιακό αποτύπωμα.

Σε αυτό το περιβάλλον, ο Κούσνερ φέρεται να μετέφερε στον Νετανιάχου τη σταθερή αμερικανική γραμμή: όχι σε λύσεις θανατηφόρας καταστολής, ναι σε διαπραγμάτευση αποσυμπίεσης που θα συμβαδίζει με την πρώτη φάση του σχεδίου Τραμπ. Η Ουάσινγκτον επιδιώκει να αποτρέψει ένα νέο αδιέξοδο στη Ράφα, το οποίο θα ναρκοθετούσε τις πολιτικές ράγες του σχεδίου και θα ανέβαζε τα περιφερειακά ρίσκα – από την αιγυπτιακή ασφάλεια έως την εσωτερική σταθερότητα στο Ισραήλ και τα παλαιστινιακά εδάφη.

Παρά τις δημόσιες διαψεύσεις, η διαρροή περί «κατ’ αρχήν» κατανόησης λειτουργεί ως διαπραγματευτικός μοχλός. Η Άγκυρα, με τακτική πολυδιαύλου συνεννόησης, φαίνεται να ποντάρει σε ένα υβριδικό σχήμα: αποστράτευση, ταυτοποίηση, μετακίνηση και επιτηρούμενη επανένταξη σε μη μάχιμες ζώνες. Η Αίγυπτος και το Κατάρ κρατούν καίριο επιχειρησιακό ρόλο στη διασυνοριακή υποδομή και στην επικοινωνία με τοπικούς μεσολαβητές, ενώ οι ΗΠΑ κρατούν το πολιτικό τιμόνι.

Σπύρος Σιδέρης

Το μήνυμα του Ερντογάν είναι διττό — αφενός ανθρωπιστικό, με αιχμή την ανοικοδόμηση της Γάζας· αφετέρου πολιτικοοικονομικό, με στόχο την εδραίωση της Τουρκίας ως αξιόπιστου εταίρου του Κόλπου και κρίκου ανάμεσα σε Μέση Ανατολή, Ευρώπη και Ασία.

Διπλωματία με ανθρωπιστική ατζέντα

Η παλαιστινιακή υπόθεση κυριαρχεί στην ατζέντα της περιοδείας. Η Άγκυρα επιδιώκει να μετατρέψει την εύθραυστη εκεχειρία στη Γάζα σε γέφυρα προς μια μόνιμη ειρήνη, επενδύοντας πολιτικό κεφάλαιο στη δημιουργία ενός διεθνούς μηχανισμού εγγυήσεων. Σύμφωνα με τουρκικές διπλωματικές πηγές, ο Ερντογάν προτίθεται να προτείνει τη σύσταση ομάδας εργασίας υπό περιφερειακή αιγίδα που θα συντονίζει την ανθρωπιστική βοήθεια και τα σχέδια ανασυγκρότησης του παλαιστινιακού θύλακα.

Η συνεργασία με το Κατάρ αποτελεί κεντρικό άξονα της πρωτοβουλίας: οι δύο χώρες διατηρούν στενή συνεννόηση από την έναρξη των εχθροπραξιών, ενώ η Ντόχα λειτουργεί ήδη ως διαμεσολαβητής με τη Χαμάς και άλλους παράγοντες της περιοχής. Η Τουρκία, που έχει αναστείλει το διμερές εμπόριο με το Ισραήλ σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη συνέχιση του αποκλεισμού, εμφανίζεται πρόθυμη να συμμετάσχει σε πολυεθνική αποστολή ανασυγκρότησης ή ειρηνευτικής εποπτείας. Όπως σημειώνουν αναλυτές στην Άγκυρα, η κίνηση αυτή συνιστά μήνυμα ότι η τουρκική εξωτερική πολιτική συνδυάζει ανθρωπιστικό προφίλ με γεωπολιτική αξίωση ρόλου.

Οικονομική διπλωματία και στρατηγικές συμφωνίες

Η περιοδεία του Ερντογάν συνοδεύεται από ένα πυκνό πακέτο συμφωνιών στους τομείς της ενέργειας, της άμυνας, των υποδομών και των επενδύσεων, στο πλαίσιο της τουρκικής επιδίωξης για οικονομική διείσδυση στον Κόλπο. Η Άγκυρα επιδιώκει να κεφαλαιοποιήσει τη βελτίωση των σχέσεων μετά την περίοδο εντάσεων με ορισμένες μοναρχίες, προβάλλοντας ένα πραγματιστικό μοντέλο συνεργασίας.

Στο Κουβέιτ, αναμένεται να υπογραφούν πρωτόκολλα αμυντικής και ενεργειακής συνεργασίας, ενισχύοντας τη θετική δυναμική που δημιούργησε η επίσκεψη του εμίρη Σεΐχη Μισάαλ αλ-Αχμάντ αλ-Τζάμπερ αλ-Σαμπάχ στην Άγκυρα το 2024, όταν υπεγράφησαν έξι συμφωνίες στρατηγικής φύσεως. Το διμερές εμπόριο ανήλθε πέρυσι σε περίπου 720 εκατομμύρια δολάρια, με προοπτική διπλασιασμού υπό το νέο πλαίσιο οικονομικής συνεργασίας. Παράλληλα, το αμυντικό σκέλος των σχέσεων αναπτύσσεται ραγδαία, καθώς το Κουβέιτ ενδιαφέρεται για τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη και τεχνολογίες κυβερνοασφάλειας.

Η επόμενη στάση του Ερντογάν, το Κατάρ, έχει περισσότερο θεσμικό χαρακτήρα: ο Τούρκος πρόεδρος και ο Εμίρης Σεΐχης Ταμίμ μπιν Χαμάντ αλ-Θάνι θα συμπροεδρεύσουν στην 11η Ανώτατη Στρατηγική Επιτροπή Τουρκίας–Κατάρ. Οι δύο ηγεσίες αναμένεται να εγκρίνουν νέα σύμφωνα συνεργασίας σε τομείς όπως η ανώτατη εκπαίδευση, οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και η αμοιβαία επένδυση σε αμυντικές υποδομές. Το Κατάρ θεωρείται ο πιο αξιόπιστος σύμμαχος της Τουρκίας στον Κόλπο, με πολυεπίπεδες σχέσεις που εκτείνονται από τη στρατιωτική συνεργασία έως την πολιτιστική διπλωματία.

Τελευταίος σταθμός της περιοδείας είναι το Σουλτανάτο του Ομάν, όπου η επίσκεψη αναμένεται να εμβαθύνει τις συμφωνίες που υπεγράφησαν τον περασμένο Νοέμβριο κατά την επίσκεψη του Σουλτάνου Χάιθαμ μπιν Τάρικ στην Άγκυρα. Η Ομάν διαδραματίζει ρόλο ήπιας δύναμης με παραδοσιακή διπλωματική ισορροπία ανάμεσα σε Ιράν, Σαουδική Αραβία και Τουρκία, γεγονός που καθιστά τη σύσφιξη των δεσμών στρατηγικής σημασίας για την Άγκυρα.

Πολιτικά μηνύματα και περιφερειακή εξίσωση

Σύμφωνα με τον αναλυτή Μαχμούντ Αλούς, η ιδιαιτερότητα αυτής της περιοδείας έγκειται στο ότι συνδέει πολιτική εμπιστοσύνη και οικονομική αλληλεξάρτηση. Οι σχέσεις της Τουρκίας με τις τρεις χώρες διατηρούν σταθερό και θετικό χαρακτήρα, σε αντίθεση με τις πιο σύνθετες σχέσεις της με τη Σαουδική Αραβία ή τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Όπως επισημαίνει, η Άγκυρα «επιδιώκει να παρουσιαστεί ως αξιόπιστος εταίρος του Κόλπου σε μια εποχή αναδιάταξης των περιφερειακών ισορροπιών», προσφέροντας τεχνογνωσία, στρατιωτική βιομηχανία και πολιτική σταθερότητα.

Ο Ερντογάν επιχειρεί να διαβεβαιώσει τις μοναρχίες ότι η Τουρκία αποτελεί προβλέψιμο παράγοντα ασφάλειας, όχι ανταγωνιστή, στον ευρύτερο αραβικό χώρο. Η ρητορική του υπέρ της Παλαιστίνης, αν και αιχμηρή, δεν απευθύνεται μόνο στο εσωτερικό τουρκικό ακροατήριο· λειτουργεί και ως εργαλείο περιφερειακής επιρροής, αξιοποιώντας το κύμα λαϊκής συμπάθειας προς τη Γάζα. Η διπλωματική του «εξίσωση» συνδυάζει αλληλεγγύη στους Παλαιστινίους και συνεργασία με τις αραβικές κυβερνήσεις, επιδιώκοντας έναν ρόλο γεφυροποιού ανάμεσα σε Ισλάμ, αραβικό κόσμο και Δύση.

Η νέα τουρκική «οικονομία επιρροής»

Η τουρκική στρατηγική στηρίζεται σε αυτό που ορισμένοι Τούρκοι αξιωματούχοι αποκαλούν «οικονομία επιρροής»: συνδυασμός επενδύσεων, αμυντικών εξαγωγών και ανθρωπιστικής παρουσίας. Με την υποστήριξη κρατικών τραπεζών και επενδυτικών ταμείων, η Άγκυρα προσπαθεί να δημιουργήσει συνδετικούς ιστούς με τις οικονομίες του Κόλπου, προτείνοντας τουρκικές εταιρείες υποδομών για έργα ενέργειας, εφοδιαστικής αλυσίδας (logistics) και έξυπνων πόλεων. Στο Κατάρ και στο Κουβέιτ, η Τουρκία διεκδικεί ρόλο στρατηγικού εταίρου στη διαφοροποίηση ενεργειακών διαδρομών και στη μεταφορά φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.

Οι τουρκικές αμυντικές βιομηχανίες, που κατέγραψαν εξαγωγές-ρεκόρ το 2024, λειτουργούν ως εργαλείο πολιτικής επιρροής. Οι χώρες του Κόλπου ενδιαφέρονται για τεχνολογίες drone, ηλεκτρονικού πολέμου και κυβερνοασφάλειας, ενώ η Τουρκία αξιοποιεί τη ζήτηση για να εδραιώσει στρατηγικές συμμαχίες και να εξασφαλίσει ρευστότητα σε περίοδο εσωτερικών οικονομικών πιέσεων.

Μια ισορροπημένη σχέση με τις μοναρχίες

Όπως υπογραμμίζει ο ακαδημαϊκός Μουσταφά Γιατίμ, η Άγκυρα μετά τη Συμφωνία της Αλ Ούλα (2021) αναπροσαρμόζει τη στάση της απέναντι στις χώρες του Κόλπου, υιοθετώντας μια συνολική και μη συγκρουσιακή προσέγγιση. Η αποκατάσταση των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ επέτρεψε στην Τουρκία να λειτουργεί ως ουδέτερος συντονιστής, χωρίς να προκαλεί αντιδράσεις. Ωστόσο, το τρίγωνο Κουβέιτ–Κατάρ–Ομάν προσφέρει στην Άγκυρα το πιο συμβατό περιβάλλον συνεργασίας, ιδίως λόγω της παραδοσιακά φιλοπαλαιστινιακής στάσης αυτών των χωρών και της αποστασιοποίησής τους από την κλιμάκωση της ισραηλινής πολιτικής.

Ο Γιατίμ εκτιμά ότι ο Ερντογάν θα επιδιώξει να συντονίσει οικονομικά και πολιτικά τις χώρες αυτές ως πυρήνα νέας ισορροπίας στην περιοχή, στηριγμένης στη «μετριοπαθή επιρροή» της Τουρκίας και στη «ρεαλιστική διπλωματία» του Κόλπου. «Η θέση της Τουρκίας ως δύναμης σταθερότητας ενισχύεται κάθε φορά που το Ισραήλ επιλέγει την κλιμάκωση», σημειώνει, προσθέτοντας ότι η Άγκυρα «επιδιώκει να αξιοποιήσει την απογοήτευση πολλών Αράβων από τη διεθνή αδράνεια».

Προς μια «μετά τη Γάζα» περιφερειακή αρχιτεκτονική

Η περιοδεία του Ερντογάν μπορεί να ιδωθεί και ως πρόβα μιας νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής μετά τη Γάζα. Η Τουρκία φιλοδοξεί να συμμετάσχει ενεργά στη μεταπολεμική ανοικοδόμηση και στη θεσμική διαχείριση της περιοχής, προωθώντας παράλληλα την οικονομική της παρουσία σε υποδομές και ενέργεια. Οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου, με τη ρευστότητά τους και το κύρος τους στα διεθνή φόρα, θεωρούνται απαραίτητοι εταίροι για την επιτυχία αυτής της στρατηγικής.

Αν η περιοδεία αποδώσει τα αναμενόμενα, η Άγκυρα θα έχει κατορθώσει να μετατρέψει μια ανθρωπιστική αποστολή σε πολιτικό και οικονομικό εφαλτήριο, ενισχύοντας τη θέση της στο μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό τοπίο της Μέσης Ανατολής. Και, όπως όλα δείχνουν, ο Ερντογάν επιθυμεί να δείξει ότι η Τουρκία δεν είναι απλώς θεατής των εξελίξεων, αλλά ενεργός αρχιτέκτονας της νέας εποχής που αναδύεται στον Κόλπο — και πέραν αυτού.

Σπύρος Σιδέρης

Η πρόσφατη Σύνοδος Ειρήνης στο Σαρμ ελ-Σέιχ, όπου υπογράφηκε η τελική συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, ανέδειξε την ανάγκη ενός ολοκληρωμένου σχεδίου αποκατάστασης με διεθνή εγγύηση και πολιτική βούληση.

Διεθνής κινητοποίηση υπό την αιγίδα Καΐρου και Ουάσιγκτον

Ο πρόεδρος της Αιγύπτου, Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι, κάλεσε τον Αμερικανό ομόλογό του Ντόναλντ Τραμπ να αναλάβει την αιγίδα του διεθνούς συνεδρίου για την ανοικοδόμηση της Γάζας, που θα πραγματοποιηθεί στο Κάιρο τον Νοέμβριο.

Ο Τραμπ, μιλώντας τόσο στη Σύνοδο όσο και σε δηλώσεις του εν πτήσει προς την Ουάσιγκτον, περιέγραψε τη Γάζα ως «μια περιοχή κατεδάφισης» και διαβεβαίωσε ότι οι εργασίες απομάκρυνσης των ερειπίων «θα αρχίσουν σχεδόν αμέσως». Σύμφωνα με τον ίδιο, «χρηματορροές από πλούσιες και ισχυρές χώρες» έχουν ήδη δεσμευθεί για να στηρίξουν την προσπάθεια.

Η αιγυπτιακή πρωτεύουσα προετοιμάζεται να φιλοξενήσει ηγέτες και τεχνοκράτες από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Ένωση, χώρες του Κόλπου, αλλά και περιφερειακούς εταίρους όπως η Τουρκία και η Ιορδανία. Στόχος, όπως αναφέρουν διπλωματικές πηγές στο Κάιρο, είναι η σύνδεση της ειρηνευτικής διαδικασίας με το σχέδιο ανοικοδόμησης – μια προσπάθεια να συνδεθεί η πολιτική σταθερότητα με τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Μια πόλη-φάντασμα

Σύμφωνα με το Γραφείο Τύπου της Κυβέρνησης της Γάζας, η ισραηλινή εκστρατεία προκάλεσε την ολοκληρωτική καταστροφή 300.000 κατοικιών και τη μερική καταστροφή άλλων 200.000. Από τα 38 νοσοκομεία της Λωρίδας, τα 25 έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας, ενώ 103 κέντρα πρωτοβάθμιας περίθαλψης καταστράφηκαν. Το 95% των σχολείων έχει υποστεί ζημιές και το 85% των εγκαταστάσεων ύδρευσης και αποχέτευσης δεν λειτουργεί.

Ο αξιωματούχος του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP), Γιάκο Σίλιερς, ανακοίνωσε στη Γενεύη ότι η καταστροφή έχει αφήσει πίσω της τουλάχιστον 55 εκατομμύρια τόνους ερειπίων, εκ των οποίων μόλις 81.000 τόνοι έχουν απομακρυνθεί μέχρι στιγμής. «Η αποκατάσταση της Γάζας», δήλωσε, «θα απαιτήσει δεκαετίες και μια πρωτοφανή διεθνή συνεργασία».

Οικονομικοί υπολογισμοί και χρονικά περιθώρια

Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Έκθεση της Ε.Ε., της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΟΗΕ υπολόγισε το κόστος ανοικοδόμησης σε 53 δισ. δολάρια, εκ των οποίων 20 δισ. θα απαιτηθούν για την πρώτη τριετία. Στα επόμενα δέκα χρόνια το ποσό ανεβαίνει στα 53,2 δισ., με πρόσθετα 19 δισ. να χρειάζονται για κοινωνικές και οικονομικές αποζημιώσεις.

Παράλληλα, ο Αραβικός Σύνδεσμος και ο Οργανισμός Ισλαμικής Συνεργασίας ενέκριναν από κοινού ένα πενταετές σχέδιο ύψους 53 δισ. δολαρίων, που προβλέπει την πλήρη ανασυγκρότηση της Γάζας χωρίς εκτοπισμό των κατοίκων.

Καινοτόμα χρηματοδότηση από το Σάσεξ

Ενώ στο Σαρμ ελ-Σέιχ συνεδρίαζαν οι ηγέτες, στο Ουέστ Σάσεξ της Βρετανίας πραγματοποιήθηκε ένα τριήμερο οικονομικό φόρουμ για «καινοτόμες μορφές χρηματοδότησης της ανοικοδόμησης». Συμμετείχαν εκπρόσωποι από την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία, την Ιορδανία, τη Γερμανία, την Ιταλία, καθώς και την Παλαιστινιακή Αρχή.

Ο Βρετανός υφυπουργός Εξωτερικών για τη Μέση Ανατολή, Χάμις Φάλκονερ, τόνισε ότι «πρέπει να είμαστε έτοιμοι να δράσουμε: να απομακρύνουμε τα ερείπια, να ξαναχτίσουμε σπίτια, να αποκαταστήσουμε την εκπαίδευση και την υγεία». Εκτίμησε ότι η διαδικασία θα διαρκέσει πολλά χρόνια και θα κοστίσει δισεκατομμύρια δολάρια.

Η βρετανική εφημερίδα The Times αποκάλυψε ότι το Κατάρ σχεδιάζει να επενδύσει μεγάλα ποσά στη Γάζα, είτε μέσω κρατικών φορέων είτε μέσω ιδιωτικών επενδυτικών ταμείων, ενώ Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Αίγυπτος ετοιμάζουν κοινές επιχειρηματικές πρωτοβουλίες. Στο ίδιο πλαίσιο, Τουρκία, Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ θα αναλάβουν έργα υποδομής και τεχνικής εποπτείας, με την Άγκυρα να προβάλλει την εμπειρία της από την ανοικοδόμηση του Σαράγιεβο μετά τον πόλεμο.

Οι πολιτικές προϋποθέσεις

Για τον Χάιρι Όμαρ, καθηγητή Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Καΐρου, «δεν μπορεί να υπάρξει ανοικοδόμηση χωρίς σταθερότητα». Όπως εξηγεί, «πρέπει να συμφωνηθούν οι μεταβατικές ρυθμίσεις διοίκησης της Γάζας», καθώς υπάρχει διαφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Αράβων μεσαζόντων, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας, σχετικά με το ποιος θα διαχειριστεί την επόμενη μέρα.

Ο Όμαρ επισημαίνει ότι η περιφερειακή ειρήνη και η πρόοδος προς ένα παλαιστινιακό κράτος αποτελούν αναγκαίες συνθήκες για την επιτυχία του εγχειρήματος. «Η προστασία των έργων ανοικοδόμησης πρέπει να αποτελέσει θεμελιώδη εγγύηση», λέει, «διότι καμία χώρα δεν θα επενδύσει δισεκατομμύρια αν υπάρχει ο κίνδυνος νέου πολέμου». Ως ιστορικό παράδειγμα φέρνει το Σχέδιο Μάρσαλ, το οποίο ανασυγκρότησε την Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τονίζοντας όμως ότι «στη Γάζα το πρόβλημα είναι πολύ πιο σύνθετο, λόγω των πολιτισμικών, πληθυσμιακών και γεωπολιτικών αντιφάσεων».

Ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό;

«Είναι δίκαιο αυτός που κατέστρεψε να πληρώσει και για την ανοικοδόμηση», υποστηρίζει ο οικονομολόγος Μουστάφα Γιούσεφ, ειδικός στην πολιτική οικονομία και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Ωστόσο, όπως επισημαίνει, «στην πράξη, τα πράγματα δεν είναι τόσο δίκαια». Σύμφωνα με τον ίδιο, οι χώρες του Κόλπου θα επωμιστούν το μεγαλύτερο βάρος «υπό την πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών».

Ο Γιούσεφ εκτιμά ότι η πρώτη φάση της ανοικοδόμησης θα απαιτήσει 10 δισ. δολάρια για την αποκατάσταση βασικών υποδομών, ενώ οι υπόλοιπες φάσεις θα φτάσουν τα 50 δισ. Προβλέπει ότι η Ουάσιγκτον θα προσπαθήσει να εξασφαλίσει συμβόλαια για αμερικανικές κατασκευαστικές εταιρείες, όπως είχε κάνει και στο Ιράκ, ενώ Κατάρ και Τουρκία θα πιέσουν για διαφάνεια και διεθνή εποπτεία.

«Αν οι διαγωνισμοί γίνουν με διαφάνεια», προσθέτει, «οι κινεζικές εταιρείες έχουν το πλεονέκτημα, καθώς προσφέρουν χαμηλότερες τιμές και ταχύτερη εκτέλεση έργων». Παράλληλα, προβλέπει ότι Αίγυπτος και Ιορδανία θα συνεισφέρουν με εργατικό δυναμικό, ενώ ασκεί κριτική στη συμμετοχή χωρών «που συνέβαλαν στην καταστροφή, όπως η Γερμανία».

«Να μην ξαναγίνει πόλεμος»

Ο οικονομολόγος κλείνει με μια προειδοποίηση: «Καμία χώρα δεν θα πληρώσει για να ξαναχτίσει, αν δεν υπάρξουν εγγυήσεις ότι δεν θα ξαναγκρεμιστεί». Οι δωρητές ζητούν σαφείς δεσμεύσεις μη επανάληψης εχθροπραξιών, ένα πλαίσιο πολιτικής ασφάλειας και μια βιώσιμη διοίκηση που θα διασφαλίσει την ομαλή υλοποίηση του σχεδίου.

Η ανοικοδόμηση της Γάζας δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ή οικονομικό έργο. Είναι το τεστ ωριμότητας της διεθνούς κοινότητας απέναντι στην τραγωδία ενός λαού που έζησε την απόλυτη καταστροφή. Αν η ιστορία διδάσκει κάτι, είναι ότι η ειρήνη που χτίζεται με μπετόν και ερείπια χρειάζεται πάνω απ’ όλα δικαιοσύνη.

Η επίτευξη αυτής της συμφωνίας «θα εδραιώσει τη θέση του Κατάρ ως αναντικατάστατου μεσολαβητή στον κόσμο», δήλωσε ο Todd Webster από την Cornerstone Government Affairs, εταιρεία lobbying που εκπροσωπεί το Κατάρ. «Ξανά και ξανά, έχει αποδειχθεί πως όταν θέλεις να πετύχεις ειρήνη, απευθύνεσαι στη Ντόχα».

Ωστόσο, μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις στις ειρηνευτικές συνομιλίες δεν σχετίζεται με στρατηγικές lobbying. «Δεν μπορώ να φανταστώ μεγαλύτερο λάθος από το να βομβαρδίσει το Ισραήλ τη Ντόχα», ανέφερε ο ίδιος λομπίστας, αναφερόμενος στις ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές του Σεπτεμβρίου κατά διαπραγματευτών της Χαμάς. «Όλα άνοιξαν εξαιτίας αυτής της κίνησης».

Σε ερώτηση για το πώς οι λομπίστες του Κατάρ προσπάθησαν να εκμεταλλευτούν τις επιθέσεις, ο εκπρόσωπος απάντησε στο POLITICO: «Δεν χρειάστηκε να κάνουμε πολλά μετά από όσα έκανε ο Τραμπ. … Δεν είμαι σίγουρος ότι θα προχωρούσε σε όλα αυτά αν το Ισραήλ δεν είχε προηγηθεί».

Άτομο με γνώση των διαπραγματεύσεων απέδωσε επίσης την πρόοδο στη στενή προσωπική σχέση μεταξύ του Τραμπ, του ειδικού απεσταλμένου του Steve Witkoff, και των ηγετών του Κατάρ, του Εμίρη Σεΐχη Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι και του Πρωθυπουργού Μοχάμεντ Αμπντουλραχμάν Αλ Θάνι. Όπως σημείωσε, το κοινό επιχειρηματικό υπόβαθρο των τεσσάρων αποτέλεσε τη βάση της συνεννόησης. «Αν ο πρόεδρος δεν τα πηγαίνει καλά με τον ηγέτη της χώρας σου, τα πράγματα είναι δύσκολα», σχολίασε. «Δεν έχει σημασία πόσο καλός είναι ο λομπίστας».

Συνεχίζονται οι επικρίσεις στην Ουάσιγκτον

Το Κατάρ εξακολουθεί να δέχεται κριτική στην Ουάσιγκτον. Η σύμμαχος του Τραμπ και συντηρητική ακτιβίστρια Laura Loomer καταφέρθηκε κατά της ανακοίνωσης για τη στρατιωτική εγκατάσταση στο Άινταχο, γράφοντας σε ανάρτηση στο X: «Αυτή είναι μια παγίδα για να δεχτεί επίθεση η Αμερική από Ισλαμιστές βάρβαρους από το Κατάρ, τον μεγαλύτερο χρηματοδότη ισλαμικής τρομοκρατίας παγκοσμίως. … Πρέπει να δω πόσο ακόμη θα αφιερώσω στη στήριξη ενός κόμματος που αγνοεί την απειλή του Ισλάμ στη Δύση».

Ωστόσο, αν το Κατάρ καταφέρει να καθιερωθεί ως ειρηνοποιός, αυτό θα μπορούσε να ανοίξει νέες προοπτικές για ξένες επενδύσεις τόσο στο εσωτερικό όσο και σε δυτικές χώρες, σύμφωνα με τον Ben Freeman, που μελετά την επιρροή της χώρας για το Quincy Institute for Responsible Statecraft. «Η αλήθεια είναι ότι πολλοί κάνουν τα στραβά μάτια σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων που ήρθαν στην επιφάνεια μετά το Μουντιάλ», τόνισε ο Freeman. «Αν αποκτήσεις εικόνα μεσολαβητή, αυτό υπερκαλύπτει κάποιες άλλες ανησυχίες που μπορεί να υπάρχουν».

Πηγή

Το γεγονός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς το Κατάρ λειτουργεί εδώ και δύο χρόνια ως βασικός διαμεσολαβητής για τον τερματισμό της αιματηρής σύγκρουσης στη Γάζα, διατηρώντας ταυτόχρονα ανοιχτό δίαυλο επικοινωνίας με τη Χαμάς.

Το χρονικό της επίμαχης συγγνώμης

Σύμφωνα με αναλυτές κοντά στη Χαμάς και διπλωματικές πηγές στην Ιερουσαλήμ, η τηλεφωνική επικοινωνία πραγματοποιήθηκε λίγες ώρες μετά την άφιξη του Νετανιάχου στον Λευκό Οίκο.

Κατά τη διάρκεια της κλήσης, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός εξέφρασε την «ισραηλινή συγγνώμη» για την επιχείρηση που είχε πραγματοποιηθεί στις 9 Σεπτεμβρίου στη Ντόχα, όταν ισραηλινά πλήγματα χτύπησαν κτίριο όπου συνεδρίαζε διαπραγματευτική ομάδα της Χαμάς, σκοτώνοντας πέντε Παλαιστινίους και έναν Καταριανό αξιωματικό ασφαλείας.

Η επίθεση χαρακτηρίστηκε από την κυβέρνηση του Κατάρ «κρατική τρομοκρατία» και κατάφωρη παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας.

Ισραηλινοί σχολιαστές παραδέχονται ότι το Τελ Αβίβ δεν είχε ενημερώσει το υπουργικό συμβούλιο για το περιεχόμενο της κλήσης, ενώ πηγές της ισραηλινής δημόσιας ραδιοτηλεόρασης αποκάλυψαν πως η Ντόχα είχε καταστήσει σαφές ότι η συνέχιση της μεσολαβητικής της προσπάθειας προϋπέθετε ρητή συγγνώμη από τον Νετανιάχου και εγγυήσεις ότι η επίθεση δεν θα επαναληφθεί.

Το βάρος του προηγούμενου

Η συγγνώμη αυτή αποκτά πρόσθετη σημασία αν αναλογιστεί κανείς το ιστορικό του Ισραηλινού ηγέτη. Είναι μόλις η τρίτη φορά που ο Νετανιάχου ζητά συγγνώμη σε ξένο ηγέτη: η πρώτη ήταν προς τον βασιλιά Χουσεΐν της Ιορδανίας μετά την αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας του στελέχους της Χαμάς Χαλέντ Μεσάαλ στα τέλη της δεκαετίας του ’90, ενώ η δεύτερη προς τον τότε πρωθυπουργό της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για την αιματηρή επιδρομή στο πλοίο Mavi Marmara το 2010.

Το γεγονός ότι η τρίτη συγγνώμη αφορά το Κατάρ –μια χώρα που το Ισραήλ κατηγορούσε επί χρόνια για «φιλοξενία τρομοκρατών»– δείχνει το μέγεθος της πίεσης.

Το παρασκήνιο της πίεσης

Ισραηλινές εφημερίδες αναφέρουν ότι η πρωτοβουλία του Τραμπ να μεσολαβήσει σχετίζεται με το δικό του ειρηνευτικό σχέδιο για την επόμενη ημέρα στη Γάζα. Η Ντόχα θεωρείται από την Ουάσιγκτον κρίσιμος παίκτης, ικανός να πείσει τη Χαμάς να αποδεχθεί τους όρους μιας κατάπαυσης του πυρός και ανταλλαγής αιχμαλώτων.

Ο ίδιος ο Τραμπ φέρεται να προειδοποίησε τον Νετανιάχου ότι χωρίς την καταριανή διαμεσολάβηση δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι η συγγνώμη δεν ήταν μια απλή διπλωματική ευγένεια αλλά ένα αναγκαστικό βήμα. Μετά τον βομβαρδισμό στη Ντόχα, το Ισραήλ βρέθηκε απομονωμένο ακόμη και σε κύκλους που παραδοσιακά στηρίζουν το Τελ Αβίβ, ενώ στον ΟΗΕ η εικόνα του Νετανιάχου είχε επιδεινωθεί σημαντικά. Σύμφωνα με σχολιαστές στην Ιερουσαλήμ, η αποδοχή του όρου της συγγνώμης αποτέλεσε ουσιαστικά προοίμιο για την επανεκκίνηση των συνομιλιών κατάπαυσης του πυρός.

Η στάση της Ντόχα

Το Κατάρ, το οποίο διατηρεί ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας τόσο με τη Χαμάς όσο και με την Ουάσιγκτον, δεν έκρυψε την ενόχλησή του για την επίθεση, μιλώντας για «κατάφωρη προσβολή της μεσολαβητικής διαδικασίας».

Η κυβέρνηση της Ντόχα ξεκαθάρισε ότι η αποχώρηση από τον ρόλο του μεσολαβητή θα παρέμενε στο τραπέζι αν δεν υπήρχε σαφής δέσμευση για την ασφάλεια του καταριανού εδάφους. Η άμεση ανταπόκριση του Νετανιάχου, μόλις είκοσι ημέρες μετά το περιστατικό, θεωρήθηκε από αραβικούς διπλωματικούς κύκλους «ένδειξη ότι το Ισραήλ αναγνωρίζει το στρατηγικό αδιέξοδο στο οποίο βρίσκεται».

Σήμα αλλαγής στρατηγικής

Για Ισραηλινούς αναλυτές, η συγγνώμη ισοδυναμεί με σιωπηρή παραδοχή λάθους. Η επίθεση στη Ντόχα περιγράφηκε ακόμη και από πρώην αξιωματικούς ασφαλείας ως «ιστορικό σφάλμα» που υπονόμευσε την ισραηλινή θέση στο διπλωματικό πεδίο.

Η κίνηση του Νετανιάχου, όσο και αν παρουσιάζεται εσωτερικά ως τακτική επιλογή, αποκαλύπτει την ανάγκη του Τελ Αβίβ να επαναφέρει την καταριανή διαμεσολάβηση προκειμένου να αποτρέψει διεθνή απομόνωση και να δημιουργήσει γέφυρες για την επόμενη μέρα στη Γάζα.

Το βλέμμα στο μέλλον

Η συγγνώμη του Νετανιάχου ανοίγει το δρόμο για επανενεργοποίηση των διαπραγματεύσεων με τη Χαμάς, υπό την αιγίδα του Κατάρ και με την αμερικανική επίβλεψη, καθώς το Ισραήλ έχει ήδη αποδεχθεί μέρος του σχεδίου που παρουσίασε ο Τραμπ, το οποίο περιλαμβάνει κατάπαυση του πυρός, ανταλλαγή αιχμαλώτων και σταδιακή άρση του αποκλεισμού.

Η εξέλιξη αυτή, όπως σημειώνουν διπλωματικές πηγές στην Ιερουσαλήμ, δεν σηματοδοτεί μόνο ένα τακτικό βήμα αποκλιμάκωσης, αλλά και μια πιθανή αλλαγή στρατηγικής: αναγνώριση ότι χωρίς τη συνδρομή περιφερειακών δυνάμεων, όπως το Κατάρ, δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμη λύση. Για την Ντόχα, η συγγνώμη αποτελεί διπλωματική νίκη, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο της ως αναντικατάστατου διαμεσολαβητή.

Η κίνηση του Νετανιάχου –ανεξάρτητα από το αν έγινε «αναγκαστικά», όπως υποστηρίζουν Ισραηλινοί και Άραβες σχολιαστές– ενισχύει την εικόνα του Κατάρ ως κρίσιμου παράγοντα σταθερότητας και προσφέρει στον πρόεδρο Τραμπ μια σπάνια διπλωματική επιτυχία. Το κατά πόσο η συγγνώμη θα οδηγήσει σε πραγματική εκεχειρία ή θα αποδειχθεί απλώς μια τακτική αναδίπλωση παραμένει ανοιχτό, αλλά το μήνυμα έχει σταλεί: ακόμη και ο πιο σκληρός παίκτης της Μέσης Ανατολής μπορεί να υποχρεωθεί σε υποχώρηση όταν η γεωπολιτική σκακιέρα το απαιτεί.