Μια νέα γενιά επιστημόνων στην πρώτη γραμμή της πρόληψης

Μια δυναμική συμμαχία γεννιέται για την πρόληψη και ενημέρωση γύρω από τον καρκίνο του πνεύμονα. Η FairLife L.C.C., οργανισμός αφιερωμένος στην ευαισθητοποίηση και υποστήριξη των ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα, συνεργάζεται με την Επιστημονική Εταιρεία Φοιτητών Ιατρικής Ελλάδος (ΕΕΦΙΕ) σε μια πανελλαδική εκστρατεία ενημέρωσης, που συνδυάζει την επιστημονική γνώση των φοιτητών με το κοινωνικό όραμα της FairLife.
Η συνεργασία αυτή σηματοδοτεί την ενεργή συμμετοχή της νέας γενιάς γιατρών σε θέματα δημόσιας υγείας και πρόληψης, αναδεικνύοντας τη σημασία της εκπαίδευσης και της δράσης πέρα από τα αμφιθέατρα.

Ενημέρωση και δράση σε όλη τη χώρα

Με στόχο την ενημέρωση του κοινού για τη σημασία του προσυμπτωματικού ελέγχου και της έγκαιρης διάγνωσης του καρκίνου του πνεύμονα, φοιτητές Ιατρικής από όλα τα πανεπιστήμια της χώρας αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στις δράσεις της εκστρατείας.
Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας, θα παραχθούν 14 σύντομα ενημερωτικά βίντεο, τα οποία θα αναρτηθούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης της FairLife και της ΕΕΦΙΕ, με στόχο να φτάσει το μήνυμα της πρόληψης σε κάθε ηλικία και γωνιά της Ελλάδας.

Πανελλαδική κινητοποίηση σε έξι πόλεις

Η καμπάνια θα ξεδιπλωθεί σε έξι μεγάλες πόλεις — Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ιωάννινα, Λάρισα και Αλεξανδρούπολη — όπου οι φοιτητές θα βρίσκονται σε κεντρικά σημεία, ενημερώνοντας τους πολίτες και διανέμοντας ειδικό ενημερωτικό υλικό.
Η παρουσία τους στους δρόμους των πόλεων στέλνει ένα ηχηρό μήνυμα: ότι η πρόληψη είναι υπόθεση όλων μας. Μέσα από ανοιχτό διάλογο, συζήτηση και προσωπική επαφή, η δράση αποκτά ανθρώπινη διάσταση και ουσιαστικό αντίκτυπο.

Η συνεργασία συνεχίζεται με συνέδρια και επιστημονικές εκδηλώσεις

Η FairLife θα συμμετάσχει και σε επιστημονικές πρωτοβουλίες της ΕΕΦΙΕ, όπως το CCIMS και το ΕΣΦΙΕ, με ομιλίες και εργαστήρια αφιερωμένα στην πρόληψη, τη δημόσια υγεία και τη βιωματική προσέγγιση της ενημέρωσης.
Η συνεργασία των δύο φορέων δεν περιορίζεται σε μια ετήσια καμπάνια· εξελίσσεται σε μακροπρόθεσμη στρατηγική σύμπραξη, με στόχο τη συμμετοχή σε εθνικά και ευρωπαϊκά προγράμματα υγείας.
Έτσι, η πρωτοβουλία αποκτά διάρκεια και ουσία, ενισχύοντας τον ρόλο της επιστημονικής κοινότητας στην πρόληψη και ενημέρωση για τον καρκίνο του πνεύμονα.

Μήνυμα ελπίδας και συλλογικής δράσης

Η Κορίνα Πατέλη-Bell, ιδρύτρια της FairLife, υπογράμμισε τη σημασία αυτής της συνεργασίας, τονίζοντας ότι η συμμαχία με τους φοιτητές Ιατρικής αποτελεί δράση με ουσία, προοπτική και κοινωνικό αντίκτυπο.
Από την πλευρά της, η Ιωάννα Γκουργκούνη, Πρόεδρος της ΕΕΦΙΕ, ανέδειξε τη δύναμη της γνώσης και της ευαισθητοποίησης ως βασικά εργαλεία για τη μείωση των περιστατικών καρκίνου του πνεύμονα και την ενίσχυση της πρόληψης.
Μαζί, οι δύο φορείς εκπέμπουν μήνυμα ελπίδας: ότι η νέα γενιά επιστημόνων είναι έτοιμη να συμβάλει ενεργά σε μια κοινωνία ενημερωμένη, ευαισθητοποιημένη και προσανατολισμένη στην υγεία και την πρόληψη.

Κάθε χρόνο, ο μήνας Νοέμβρης αποτελεί ευκαιρία ενημέρωσης για τους παράγοντες κινδύνου, την προώθηση της έγκαιρης διάγνωσης και ελέγχου, την υποστήριξη των ατόμων με εμπειρία καρκίνου του πνεύμονα και των οικείων τους, για διεκδίκηση επένδυσης στην έρευνα και για ενθάρρυνση ενός υγιεινότερου τρόπου ζωής για τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης της νόσου.

Με αφορμή τον μήνα ευαισθητοποίησης, η Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ, με την επιστημονική υποστήριξη και την αιγίδα της Ελληνικής Εταιρείας Καρκίνου Πνεύμονα – ΕΛΕΚΑΠ, δημιούργησε ένα κουίζ, στοχεύοντας στη σωστή ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση του κοινού.

Αξίζει να σημειωθεί ότι παρόμοια κουίζ έχει σχεδιάσει η ΕΛΛΟΚ για την ενημέρωση για τον Καρκίνο του Δέρματος και τον HPV και είναι διαθέσιμα στην ιστοσελίδα της.

Ενημέρωση για τον Καρκίνο του Πνεύμονα

Το κοινό που θα κάνει το κουίζ πρέπει να επιλέξει αν είναι σωστή ή λανθασμένη κάθε μία από τις παρακάτω 11 απόψεις:

1.      Υπάρχει ένα συγκεκριμένο προφίλ ανθρώπων που κινδυνεύουν να νοσήσουν με Καρκίνο του Πνεύμονα.

2.      Αν δεν έχετε καπνίσει ποτέ, δεν χρειάζεται να ανησυχείτε για τον Καρκίνο του Πνεύμονα.

3.      Ο Καρκίνος του Πνεύμονα συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα στα αρχικά στάδια.

4.      Δεν υπάρχουν μέτρα πρόληψης για τον Καρκίνο του Πνεύμονα.

5.      Για τους καπνιστές, μεγάλο μέρος των συμπτωμάτων και του κινδύνου ανάπτυξης Καρκίνου του Πνεύμονα μπορεί να αποκατασταθεί, αν διακοπεί το κάπνισμα.

6.      1 στους 16 ανθρώπους θα διαγνωστούν με Καρκίνο του Πνεύμονα κάποια στιγμή στη ζωή τους.

7.      H Ελλάδα κατατάσσεται τρίτη στην Ευρώπη όσον αφορά τη θνησιμότητα από Καρκίνο του Πνεύμονα.

8.      Ο αριθμός νέων διαγνώσεων Καρκίνου του Πνεύμονα αυξάνεται συνεχώς.

9.      Εάν κάποιος έχει διαγνωσθεί με Καρκίνο του Πνεύμονα δεν έχει νόημα να διακόψει το κάπνισμα.

10.  Το παθητικό κάπνισμα δεν ενέχει τους ίδιους κινδύνους για την υγεία με το ενεργητικό κάπνισμα.

11.  Το ηλεκτρονικό κάπνισμα και το άτμισμα είναι αβλαβή.

Τι μαθαίνουμε κάνοντας το κουίζ για τον καρκίνο του πνεύμονα

Όταν επιλέγεται η σωστή απάντηση, αυτόματα εμφανίζεται και η αντίστοιχη έγκυρη ενημέρωση για το θέμα που τίθεται.
Ας δούμε τα βασικά σημεία για τον καρκίνο του πνεύμονα, για τα οποία ενημερώνεται έγκυρα όποιος κάνει το κουίζ:

1.      Ο Καρκίνος του Πνεύμονα μπορεί να εμφανιστεί σε άντρες και γυναίκες κάθε ηλικίας. Αν και ο μέσος όρος ηλικίας εμφάνισής του είναι τα 70 έτη, περίπου το 7% των περιπτώσεων αφορά ενήλικες κάτω των 55 ετών.

2.      Το κάπνισμα αποτελεί πράγματι τον μεγαλύτερο παράγοντα κινδύνου για τον Καρκίνο του Πνεύμονα αλλά όχι το μοναδικό. Τα δεδομένα δείχνουν ότι το 20% των ατόμων που διαγιγνώσκονται με Καρκίνο του Πνεύμονα στις ΗΠΑ δεν έχουν καπνίσει ποτέ. Άλλοι παράγοντες κινδύνου είναι η έκθεση σε βλαβερές περιβαλλοντικές ουσίες, όπως η έκθεση στο ραδόνιο ή σε σωματιδιακή ρύπανση στον αέρα.

3.      Οι περισσότεροι ασθενείς με Καρκίνο του Πνεύμονα δεν εμφανίζουν συμπτώματα μέχρι να φτάσουν σε προχωρημένο στάδιο. Ωστόσο, σε μερικούς ανθρώπους με πρώιμο Καρκίνο του Πνεύμονα εμφανίζονται συμπτώματα. Μερικά από τα πιο κοινά συμπτώματα του Καρκίνου του Πνεύμονα είναι:

·         Βήχας που δεν φεύγει, αλλάζει χαρακτήρες ή επιδεινώνεται

·         Βήχας με αίμα ή πτύελα χρώματος σκουριάς (σάλιο ή φλέγμα)

·         Λοιμώξεις από βρογχίτιδα και πνευμονία που δεν υποχωρούν ή επανέρχονται συχνά

·         Πόνος στο στήθος που συχνά επιδεινώνεται με βαθιές αναπνοές, βήχα ή γέλιο

·         Ανεξήγητη απώλεια βάρους και απώλεια όρεξης.

Επισκεφθείτε ή επικοινωνήστε με τον γιατρό σας, αν παρατηρήσετε ασυνήθιστα συμπτώματα που επιμένουν.

4.      Η διακοπή του καπνίσματος είναι το πιο σημαντικό πράγμα που μπορεί να κάνει κάποιος για να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης Καρκίνου του Πνεύμονα. Επιπλέον, η σωστή διατροφή και η τακτική άσκηση αποτελούν βασική ασπίδα απέναντι στον καρκίνο. Ως κοινωνία είναι σημαντικό να εξασφαλίσουμε καθαρή ατμόσφαιρα και φιλικό περιβάλλον προς τον άνθρωπο.

5.      Με την πάροδο του χρόνου, υπάρχουν πολλά οφέλη από τη διακοπή του καπνίσματος:

·         Σε 2 εβδομάδες – 3 μήνες μετά τη διακοπή του καπνίσματος: η κυκλοφορία του αίματος βελτιώνεται και η λειτουργία των πνευμόνων αυξάνεται.

·         Σε 1 – 9 μήνες μετά τη διακοπή: ο βήχας και η δύσπνοια μειώνονται.

·         Σε 10 χρόνια μετά τη διακοπή: ο κίνδυνος θανάτου από καρκίνο του πνεύμονα πέφτει περίπου στο μισό από εκείνον ενός ατόμου που συνεχίζει να καπνίζει.

·         Η διακοπή του καπνίσματος σε νεαρότερη ηλικία θα μειώσει περισσότερο τους κινδύνους για την υγεία, αλλά και η διακοπή σε οποιαδήποτε ηλικία μπορεί να χαρίσει χρόνια ζωής.

6.      Ο Καρκίνος του Πνεύμονα αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο παγκοσμίως και για τα δύο φύλα. Ευθύνεται για τον ίδιο αριθμό θανάτων ετησίως όσο οι θάνατοι από καρκίνο του μαστού, του παγκρέατος και του προστάτη μαζί. Επιπλέον, προκαλεί σχεδόν τριπλάσιους θανάτους στους άνδρες σε σύγκριση με τον καρκίνο του προστάτη και σχεδόν τριπλάσιους θανάτους στις γυναίκες σε σύγκριση με τον καρκίνο του μαστού, παρόλο που ο καρκίνος του μαστού εμφανίζεται συχνότερα.

7.      Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, η χώρα μας κατατάσσεται τρίτη στην Ευρώπη όσον αφορά τη θνησιμότητα από Καρκίνο του Πνεύμονα, μετά τη Σερβία και την Ουγγαρία. Κάθε χρόνο, πάνω από 9.000 νέες περιπτώσεις διαγιγνώσκονται στην Ελλάδα, ενώ περισσότεροι από 7.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους εξαιτίας της νόσου​.

8.      Από το 2006, το ποσοστό εμφάνισης μειώθηκε κατά 2,6% ετησίως στους άνδρες και κατά 1,1% ετησίως στις γυναίκες. Τα ποσοστά θνησιμότητας μειώνονται ακόμη πιο γρήγορα, γεγονός που αντικατοπτρίζει τις προόδους που συντελούνται στη θεραπεία και την έγκαιρη διάγνωση.

9.      Το κάπνισμα αποτελεί σημαντικό επιβαρυντικό παράγοντα για την υγεία, ειδικά στους ασθενείς που έχουν ήδη διαγνωσθεί με Καρκίνο του Πνεύμονα. Οι καπνιστές είναι πιο επιρρεπείς σε λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος σε σύγκριση με τους μη καπνιστές, γεγονός που δυσκολεύει την επιτυχή και προγραμματισμένη θεραπεία τους. Επίσης, ο καπνός επηρεάζει αρνητικά την αποτελεσματικότητα της θεραπείας, καθώς παρεμβαίνει στη δράση των κυτταροστατικών φαρμάκων, μειώνοντας την ικανότητά τους να καταπολεμήσουν τα καρκινικά κύτταρα. Η διακοπή του καπνίσματος μειώνει συμπτώματα, όπως ο βήχας και η απόχρεμψη, ενώ συμβάλλει στην ταχύτερη επούλωση της μετεγχειρητικής τομής, μειώνοντας παράλληλα τις πιθανές μετεγχειρητικές επιπλοκές στους πνεύμονες, ιδιαίτερα μετά από πνευμονεκτομή. Επίσης, η συνέχιση του καπνίσματος αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης νέων τύπων καρκίνου και μεταστάσεων, κάνοντας τη διακοπή αναγκαία για τη βελτίωση της πρόγνωσης και της ποιότητας ζωής του ασθενούς.

10.  Επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι ενήλικες που συζούν με καπνιστές έχουν 15% περισσότερες πιθανότητες να νοσήσουν από ασθένειες που σχετίζονται με το κάπνισμα και να καταλήξουν από αυτές, σε σύγκριση με ενήλικες που κατοικούν σε σπίτι όπου δεν υπάρχουν καπνιστές. Όσον αφορά στον Καρκίνο του Πνεύμονα, αυξάνεται ο κίνδυνος ανάπτυξης του κατά 20-30%. Δεν είναι τυχαίο το ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει ταξινομήσει το παθητικό κάπνισμα ως καρκινογόνο.

11.  Παρά τη φήμη ότι αποτελούν μια πιο ασφαλή εναλλακτική του παραδοσιακού καπνίσματος, το ηλεκτρονικό κάπνισμα και το άτμισμα δεν είναι αβλαβή. Περιέχουν νικοτίνη, η οποία είναι εθιστική αλλά και διάφορα μικροσωματίδια, μέταλλα και αρώματα. Δεν πρόκειται απλώς για αβλαβή καπνό. Πολλές από αυτές τις χημικές ουσίες που περιέχουν μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στους πνεύμονες και το καρδιαγγειακό σύστημα. Έρευνες δείχνουν ότι η μακροχρόνια χρήση τους μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων, αγγειακών προβλημάτων και πνευμονικών βλαβών. 

Ρούλα Σκουρογιάννη

Η προτεινόμενη διαδικασία Προσυμπτωματικού Ελέγχου του Καρκίνου του Πνεύμονα, η οποία θα υποβληθεί προς αξιολόγηση στο υπουργείο Υγείας, είναι το αποτέλεσμα της 19μηνης διεπιστημονικής συνεργασίας της Ελληνικής Ομάδας Εργασίας για τον ΠΕΚΠ. Η ομάδα των 55 ειδικών επιστημόνων υγείας από όλη την Ελλάδα, αφού έλαβε υπόψη της τα σχετικά δημοσιευμένα επιστημονικά δεδομένα, τη διάρθρωση και λειτουργία του Εθνικού Συστήματος Υγείας, του Ιδιωτικού Τομέα Υγείας και της παρούσας Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας κατήρτισε τις Κατευθυντήριες Οδηγίες και την προτεινόμενη διαδικασία ΠΕΚΠ για τη χώρα μας.

Οι δικαιούχοι δωρεάν προληπτικού ελέγχου για τον καρκίνο του πνεύμονα

Στο δωρεάν πρόγραμμα ΠΕΚΠ αναμένεται να ενταχθούν άτομα από 50 έως 80 ετών υψηλού κινδύνου (άτομαπου καπνίζουν τουλάχιστον ένα πακέτο την ημέρα τα τελευταία 20 χρόνια ή έχουν διακόψει το κάπνισμα όχι περισσότερα από 15 χρόνια).

Οι δικαιούχοι θα υποβληθούν σε αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης ακτινοβολίας.

«Είναι η πρώτη φορά που ολοκληρώνεται στη χώρα μας μια συντονισμένη διεπιστημονική προσπάθεια που καθορίζει, με βάση τα ελληνικά δεδομένα, ποιοι υποψήφιοι και με ποιο τρόπο θα συμμετέχουν στον ΠΕΚΠ», επεσήμανε η Γεωργία Χαρδαβέλλα, Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος, επιμελήτρια Α΄στο Νοσοκομείο «Σωτηρία», υπεύθυνη της Ομάδας Εργασίας Καρκίνου του Πνεύμονα της ΕΠΕ και πρόεδρος της Ομάδας Καρκίνου Πνεύμονα της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας (ERS), παρουσιάζοντας τους βασικούς άξονες του ΠΕΚΠ.

«Η προτεινόμενη διαδικασία ΠΕΚΠ καθορίζει τον τρόπο προσέγγισης του κοινού, την πρόσβασή τους στον ΠΕΚΠ, τις προϋποθέσεις και τον τρόπο παροχής της υπηρεσίας από τους συνεργαζόμενους παρόχους, τις προδιαγραφές των ακτινολογικών εργαστηρίων και το μονοπάτι των συμμετεχόντων. Παράλληλα, προτείνουμε κριτήρια ποιότητας καθώς και διαδικασία ελέγχου ποιότητας και συντονισμού του ΠΕΚΠ».  

Γιατί είναι απαραίτητος ο ΠΕΚΠ

Στη χώρα μας διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο περίπου 8.000 με 9.000 περιστατικά καρκίνου πνεύμονα, όπως ανέφεραν οι επιστήμονες. Ποσοστό περίπου 75% είναι σε προχωρημένο στάδιο της νόσου. Το γεγονός ότι, σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να μην υπάρχουν έντονα ή χαρακτηριστικά ύποπτα συμπτώματα, καθιστά απολύτως αναγκαίο τον προσυμπτωματικό έλεγχο, διότι όσο νωρίτερα διαγνωστεί η νόσος, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες θεραπείας.

Οι καπνιστικές συνήθειες στην Ελλάδα συγκριτικά με την Ευρώπη

Σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο του 2020:
•          το 42% των Ελλήνων κάνει χρήση καπνικών προϊόντων έναντι 22% των Ευρωπαίων

•          το 17% είναι πρώην καπνιστές, έναντι 27% των Ευρωπαίων

Ιδιαίτερα δημοφιλή φαίνεται να είναι και τα νεότερα καπνικά προϊόντα -ηλεκτρονικό και θερμαινόμενο τσιγάρο- που σύμφωνα με την ίδια πηγή με 17% και 9% να τα έχουν δοκιμάσει, ποσοστό που πιθανότατα να έχει αυξηθεί τα τελευταία 3 έτη.

Περίπου 40% των καπνιστών που διαγιγνώσκονται με καρκίνο πνεύμονα καπνίζουν ακόμη τη στιγμή της διάγνωσης.

Επιπρόσθετα, κάποιοι πρώην καπνιστές υπό το άγχος της διάγνωσης υποτροπιάζουν και καπνίζουν.

Αν και το 44% των διαγνώσεων των ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα γίνεται σε πρώιμα στάδια, μόνο 14–58% διακόπτουν το κάπνισμα μετά τη διάγνωση της κακοήθειας.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να θέτουν τον εαυτό τους σε αυξημένο μετεγχειρητικό κίνδυνο, μειωμένη ανταπόκριση στη χημειοθεραπεία και την ακτινοβολία και αυξημένο κίνδυνο υποτροπής ή καινούργιο πρωτοπαθή καρκίνο.

Στα ιατρεία διακοπής του καπνίσματος, οι καπνιστές διακόπτουν σε ποσοστό 35-65% χρησιμοποιώντας συνδυαστική θεραπεία υποκατάστασης της νικοτίνης και βουπροπιόνη μαζί με συμπεριφορική θεραπεία.

Σημαντική η διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα σε πρώιμα στάδια

Εκ μέρους της ΕΕΧΘΚΑ, ο Χριστόφορος Ν. Φορούλης, καθηγητής Θωρακοχειρουργικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, δήλωσε ότι «η διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα σε πρώιμα στάδια θα επιτρέπει τη ριζική εκτομή της νόσου, η οποία ακολουθείται ως γνωστόν από πολύ υψηλά ποσοστά πενταετούς επιβίωσης. Επιπλέον, η εκτομή των μικρού μεγέθους νεοπλασμάτων θα γίνεται στο μεγαλύτερο ποσοστό με τις ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, με τα αντίστοιχα πολλαπλά οφέλη για τους ασθενείς».

Η κατανάλωση καπνού είναι η πρώτη αιτία καρκίνου που μπορεί να προληφθεί  

«Το 27% των καρκίνων να αποδίδονται στο κάπνισμα και 16 τύποι καρκίνων να σχετίζονται με το κάπνισμα με κορυφαίο τον καρκίνο του πνεύμονα (80–90% των καρκίνων του πνεύμονα σχετίζονται άμεσα με τη χρήση του καπνού) και άλλους καρκίνους (ουροδόχου κύστεως, παγκρέατος, ωοθηκών). Ακόμα και κακοήθειες στα παιδιά σχετίζονται με την έκθεσή τους σε παθητικό κάπνισμα τόσο κατά την εγκυμοσύνη όσο και μετά τη γέννησή τους», ανέφερε η αναπληρώτρια καθηγήτρια Πνευμονολογίας στην Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Παρασκευή Κατσαούνου, υπεύθυνη της Μονάδας Πνευμονολογίας και Αναπνευστικής Ανεπάρκειας Α΄ΚΕΘ του Νοσοκομείου «Ευαγγελισμός». Η ίδια πρόσθεσε, ωστόσο, ότι «σε καμία περίπτωση τα παραπάνω δεν πρέπει να αποτελούν στίγμα για τους καπνιστές, οι οποίοι ως εξαρτημένοι από τη νικοτίνη αποτελούν θύματα. Οφείλουμε να τους προσφέρουμε την ασφαλή και αποτελεσματική τρίμηνη θεραπεία (φαρμακευτική και συμπεριφορική) για τη χρόνια νόσο της εξάρτησης από τη νικοτίνη».