Ο καθαρός αέρας είναι θεμελιώδους σημασίας για την υγεία μας. Σήμερα υπάρχουν ισχυρά στοιχεία που δείχνουν πώς η ατμοσφαιρική ρύπανση επηρεάζει διάφορες πτυχές της υγείας σε ακόμη χαμηλότερες συγκεντρώσεις από ό,τι πιστεύαμε τα προηγούμενα χρόνια. Κάθε χρόνο, η έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση εξακολουθεί να εκτιμάται ότι προκαλεί εκατομμύρια θανάτους και την απώλεια υγιών ετών ζωής. Το φορτίο των νόσων που αποδίδονται στην ατμοσφαιρική ρύπανση εκτιμάται τώρα ότι είναι στο ίδιο επίπεδο με άλλους σημαντικούς παγκόσμιους κινδύνους για την υγεία, όπως η ανθυγιεινή διατροφή και το κάπνισμα.

Η ατμοσφαιρική ρύπανση αυξάνει τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα από καρδιαγγειακές και αναπνευστικές παθήσεις και από καρκίνο του πνεύμονα, με αυξανόμενες ενδείξεις επιπτώσεων και σε άλλα συστήματα του ανθρώπινου σώματος. Η αύξηση των ασθενειών που οφείλονται στην ατμοσφαιρική ρύπανση συνεπάγεται επίσης σημαντική οικονομική επιβάρυνση. Ως αποτέλεσμα, οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο επιδιώκουν να βελτιώσουν την ποιότητα του αέρα και να μειώσουν την επιβάρυνση της δημόσιας υγείας και το κόστος που συνδέεται με την ατμοσφαιρική ρύπανση.

Ατμοσφαιρική ρύπανση και καρδιαγγειακές παθήσεις

Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία, με αφορμή τις πρόσφατες καιρικές συνθήκες, θέλει να ενημερώσει ότι η έκθεση σε σωματίδια σκόνης της ερήμου είναι γενικά αποδεκτό ότι θέτει σε κίνδυνο την ανθρώπινη υγεία με ανάλογο ίσως τρόπο με την ατμοσφαιρική ρύπανση. Επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι τόσο η καρδιαγγειακή θνησιμότητα όσο και η νοσηρότητα αυξήθηκαν κατά τη διάρκεια αμμοθύελλας αφρικανικής σκόνης.

Συγκεκριμένα οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι επισκέψεις για καρδιαγγειακές παθήσεις στα τμήματα επειγόντων των νοσοκομείων αυξήθηκαν κατά τη διάρκεια των επεισοδίων σκόνης (26%) ενώ οι εισαγωγές για ισχαιμική καρδιοπάθεια ήταν 16% έως 21% υψηλότερες τις ημέρες με αμμοθύελλα σε σύγκριση με άλλες ημέρες.

Από την οπτική της παθοφυσιολογίας τα εισπνεόμενα σωματίδια σκόνης που εναποτίθενται στις πνευμονικές κυψελίδες αντιδρούν χημικά με τα υγρά και τους ιστούς του ανθρωπίνου σώματος και στη συνέχεια εισέρχονται στην κυκλοφορία. Τα συγκεντρωμένα σωματίδια της καταιγίδας σκόνης προκαλούν αύξηση στην καρδιακή συχνότητα και τη μέση αρτηριακή πίεση και μείωση της καρδιακής συσταλτικότητας. Σε καρδιαγγειακό επίπεδο, υπάρχει αγγειοσύσπαση και αυξημένη αρτηριακή πίεση, μαζί με μια συστηματική φλεγμονώδη διαδικασία που προκαλείται από την απελευθέρωση στην κυκλοφορία φλεγμονωδών μεσολαβητών και προθρομβωτικών παραγόντων. Σύμφωνα με τους επιστήμονες όλες αυτές οι μεταβολές οδηγούν σε αύξηση των επειγόντων καρδιαγγειακών συμβαμάτων για διάστημα έως και 4-5 ημέρες μετά την αυξημένη συγκέντρωση σωματιδίων αφρικανικής σκόνης. Επιπλέον, οι τοξικές ιδιότητες των σωματιδίων της αφρικανικής σκόνης μπορεί να τροποποιηθούν με ανάμειξη με εκπομπές ρύπων από βιομηχανικές περιοχές σε διαφορετικές διαδρομές μεταφοράς.

Η αυξανόμενη διαθεσιμότητα πληροφοριών σχετικά με τις καταιγίδες σκόνης από επίγειες παρατηρήσεις, αριθμητικά μοντέλα και δορυφορική τηλεπισκόπηση αποδεικνύει ότι υπάρχει πλέον η δυνατότητα διερεύνησης των επιπτώσεων στην υγεία με περισσότερες λεπτομέρειες μέσω συνεργασίας ιατρών και περιβαλλοντικών επιστημόνων καθώς ο παγκόσμιος χαρακτήρας της πρόκλησης απαιτεί ενισχυμένη παγκόσμια απάντηση.

Από το 1987, ο ΠΟΥ εκδίδει -περιοδικά- κατευθυντήριες γραμμές για την ποιότητα του αέρα με βάση την υγεία για να βοηθήσει τις κυβερνήσεις και τους πολίτες να μειώσουν την έκθεση του ανθρώπου στην ατμοσφαιρική ρύπανση και τις δυσμενείς επιπτώσεις της. Το 2015, η Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας ενέκρινε ένα ψήφισμα ορόσημο για την ποιότητα του αέρα και την υγεία, αναγνωρίζοντας την ατμοσφαιρική ρύπανση ως παράγοντα κινδύνου για μη μεταδοτικές ασθένειες όπως ισχαιμική καρδιαγγειακή νόσο, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, άσθμα και καρκίνο αλλά και το οικονομικό κόστος που λαμβάνουν.

«Η μηχανική και η ηλεκτρική ενέργεια συνδέονται και μπορούν να ανταλλάσσονται εμπρός και πίσω», αναφέρει ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης Δρ. Μπαμπάκ Νέιζερ, αναπληρωτής καθηγητής ιατρικής σε δελτίο τύπου. «Ακριβώς όπως ο υπέρηχος μετατρέπει την ηλεκτρική τάση σε πίεση ή ήχο, μπορούμε να κατασκευάσουμε παρόμοια υλικά σε εμφυτεύσιμες ιατρικές συσκευές για να μετατρέψουμε τις φυσικές ταλαντώσεις της καρδιάς σε επιστρεφόμενη τάση για να παρατείνουμε τη διάρκεια ζωής της μπαταρίας», εξήγησε.

Οι συμβατικοί βηματοδότες αποτελούνται από τη γεννήτρια που έχει περίπου το μέγεθος ενός σπιρτόκουτου και ένα έως δύο ηλεκτρόδια που μεταφέρουν τα ηλεκτρικά ερεθίσματα στις καρδιακές κοιλότητες. Η εμφύτευση της γεννήτριας γίνεται στο θώρακα μέσω χειρουργικής τομής. Αυτές οι συσκευές χρησιμοποιούν αισθητήρες για την παρακολούθηση του καρδιακού παλμού του ασθενούς και παρέχουν βηματοδότηση όταν χρειάζεται.

Αντίθετα, οι βηματοδότες χωρίς μόλυβδο είναι συμπαγείς συσκευές και τοποθετούνται στη δεξιά κοιλία της καρδιάς. Ωστόσο, η μπαταρία τους δεν μπορεί να αντικατασταθεί εύκολα επειδή η συσκευή δεν μπορεί να αφαιρεθεί εύκολα από το εσωτερικό της καρδιάς.

Ο Δρ. Νέιζερ και η ομάδα του κατασκεύασαν τρεις πρωτότυπους βηματοδότες που σχεδιάστηκαν για να ανακτούν μέρος της ηλεκτρικής τους ενέργειας μέσω κάθε χτύπου της καρδιάς. Το καλύτερο από τα τρία πρωτότυπα ανέκτησε περίπου το 10 % της ενέργειας που απαιτείται για να επιταχύνει τον επόμενο καρδιακό χτύπο.

«Το επόμενο βήμα μας είναι να βελτιστοποιήσουμε τα υλικά και την κατασκευή ώστε να βελτιώσουμε την αποδοτικότητα της ανάκτησης ενέργειας και στη συνέχεια να δείξουμε ότι μπορούμε να το κάνουμε με συνέπεια σε μακροχρόνιες μελέτες. Όταν μπορέσουμε να βελτιώσουμε την αποδοτικότητα κατά 10%, ελπίζουμε να συνεργαστούμε με μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες βηματοδοτών για να ενσωματώσουμε το σχεδιασμό και το περίβλημά μας σε έναν υπάρχοντα βηματοδότη χωρίς μόλυβδο», εξήγησε ο Δρ. Νέιζερ.

«Ελπίζουμε να παρατείνουμε περαιτέρω τη διάρκεια ζωής της μπαταρίας και να επεκτείνουμε την πρόσβαση αυτού του προϊόντος σε νεότερους ασθενείς, οι οποίοι ελπίζουμε ότι θα χρειαστούν λιγότερα εμφυτεύματα κατά τη διάρκεια της ζωής τους», πρόσθεσε.

Ενώ η μελέτη παρέχει πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με τη συλλογή ενέργειας από την καρδιά για την επαναφόρτιση των μπαταριών του βηματοδότη, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η έρευνα αυτή είναι πειραματική και απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να διαπιστωθεί αν τα ευρήματα μπορούν να εφαρμοστούν με ασφάλεια και στον άνθρωπο. Επιπλέον, η μελέτη επικεντρώθηκε αποκλειστικά στην ενέργεια που απαιτείται για τον επόμενο καρδιακό παλμό και δεν έλαβε υπόψη της την ενέργεια που απαιτείται για την παρακολούθηση και την επικοινωνία με τον βηματοδότη, η οποία αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό μέρος της απορρόφησης της μπαταρίας.

Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν στο συνέδριο της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας.

Μικροπλαστικά βρέθηκαν σε όλα τα δείγματα αίματος και στον καρδιακό ιστό. Αυτό που εκτιμάται, είναι ότι τα εισέπνευσαν ή τα κατάπιαν. Εννέα είδη πλαστικού βρέθηκαν σε πέντε τύπους καρδιακού ιστού. Δεκάδες έως χιλιάδες μεμονωμένα μικροπλαστικά τεμάχια ανακαλύφθηκαν χρησιμοποιώντας λέιζερ και υπέρυθρη απεικόνιση, αλλά οι ποσότητες διέφεραν μεταξύ των ασθενών.

«Η ανίχνευση μικροπλαστικών είναι ανησυχητική και απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο αυτά εισέρχονται στους καρδιακούς ιστούς καθώς οι πιθανές επιπτώσεις τους στη μακροπρόθεσμη πρόγνωση μετά από καρδιοχειρουργική επέμβαση» λένε οι επιστήμονες που συμμετείχαν,

Πρόσθεσαν ότι η έρευνά τους, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Environmental Science & Technology, τονίζοντας ότι οι επεμβατικές ιατρικές διαδικασίες όπως η καρδιοχειρουργική είναι μια οδός εισόδου πλαστικών στο σώμα που παραβλέπεται.

Στο αίμα, τα πλαστικά μπορούν να κολλήσουν στην εξωτερική μεμβράνη των ερυθρών αιμοσφαιρίων και μπορεί να επηρεάσουν την ικανότητά τους να μεταφέρουν οξυγόνο. Έχουν επίσης συνδεθεί με την ανάπτυξη καρκίνου, καρδιακών παθήσεων και άνοιας, καθώς και με προβλήματα γονιμότητας. Τα κύτταρα δεν μπορούν να διασπάσουν πλαστικά σωματίδια στο σώμα, οδηγώντας σε σημαντική φλεγμονή.

Οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει στο παρελθόν μικροπλαστικά στους πνεύμονες, τον εγκέφαλο και το αίμα ζωντανών ανθρώπων και σορών, αλλά το πόσο πλαστικό εισέρχεται στο σώμα μας εξακολουθεί να ερευνάται.

Τι είναι τα μικροπλαστικά

Τα μικροπλαστικά είναι μικρά κομμάτια πλαστικού και συνήθως είναι μικρότερα από 5 χιλιοστά. Χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες: τα πρωτογενή που απελευθερώνονται άμεσα στο περιβάλλον και τα δευτερογενή που προέρχονται από μεγαλύτερα πλαστικά αντικείμενα, όπως οι πλαστικές σακούλες, τα μπουκάλια και τα δίχτυα αλιείας.

Τα πρωτογενή υπολογίζεται ότι αποτελούν το 15% με 31% των μικροπλαστικών στους ωκεανούς και τα δευτερογενή το 69% με 81% των μικροπλαστικών που υπάρχουν στους ωκεανούς, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Ρούλα Σκουρογιάννη

«Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να επιδείξουν στο επερχόμενο «κύμα ψύχους» οι ευπαθείς ομάδες όπως οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με χρόνια νοσήματα, με νοσήματα του αναπνευστικού και του καρδιαγγειακού συστήματος αλλά και τα μικρά παιδιά», συμβουλεύει ο Καθηγητής Καρδιολογίας και Πρόεδρος Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Γεράσιμος Σιάσος.

Ο ανθρώπινος οργανισμός παρουσιάζει μεγάλη προσαρμοστικότητα. Όταν όμως οι περιβαλλοντικές συνθήκες ξεφεύγουν από αυτό που είναι συνηθισμένο για κάθε πληθυσμό μπορεί να παρατηρηθούν δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία. «Μελέτες έδειξαν ότι η πτώση της θερμοκρασίας αυξάνει τη θνησιμότητα από οποιαδήποτε αιτία όπως και από καρδιαγγειακά συμβάντα. Η αύξηση των εμπραγμάτων μπορεί να φτάνει το 7% για κάθε 10ο C πτώση της θερμοκρασίας», αναφέρει ο καθηγητής.

Επιδράσεις του ψύχους στο καρδιαγγειακό

«Η έκθεση στο ψύχος και ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με σωματική καταπόνηση αυξάνουν το καρδιακό έργο και μπορούν να προκαλέσουν συμπτώματα καρδιακής ισχαιμίας, όπως θωρακικό πόνο αλλά ακόμα και έμφραγμα του μυοκαρδίου. Επίσης ο οργανισμός για να προστατευτεί από το κρύο και να μειώσει τις απώλειες θερμότητας προκαλεί αγγειόσπασμο με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι αγγειακές αντιστάσεις αλλά και η αρτηριακή πίεση. Ο αγγειόσπασμος αυτός πέραν της αύξησης της αρτηριακής πίεσης με τις δυσμενείς επιδράσεις στην ίδια την καρδιά μπορεί να «επεκταθεί» και στα αγγεία που δίνουν αίμα στην καρδιά επιδεινώνοντας προϋπάρχουσες στενώσεις των αγγείων σε ασθενείς με καρδιολογικά προβλήματα.

Υπάρχουν, επίσης, δεδομένα που δείχνουν αύξηση της πηκτικότητας σε συνθήκες ισχυρού ψύχους με αναμενόμενη αύξηση και των θρομβωτικών επεισοδίων που μπορούν να εμφανιστούν είτε ως αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια είτε ως έμφραγμα του μυοκαρδίου», επισημαίνει ο κ. Σιάσος.

Τι να κάνουμε για να προφυλαχτούμε από το κρύο

Το πρωταρχικό μέσο προφύλαξης είναι η μείωση της έκθεσης στο ψύχος.

· «Πρέπει να ελαχιστοποιήσουμε τις μετακινήσεις μας, να φοράμε κατάλληλα ρούχα και όταν χρειάζεται να μετακινηθούμε αυτό να γίνεται με όσο το δυνατό καλύτερες συνθήκες, με μείωση του χρόνου μετακίνησης και με την ελάχιστη σωματική καταπόνηση.

· Οι ασθενείς με γνωστό καρδιολογικό ιστορικό δεν πρέπει να αμελούν την αγωγή τους. Ιδιαίτερα πρέπει να υπάρξει προσοχή για τα φάρμακα που λαμβάνονται για την υπέρταση καθώς μπορεί να χρειαστεί τροποποίηση της αγωγής.

· Είναι σημαντικό επίσης να έχουμε λάβει τα προφυλακτικά μέτρα για προστασία από λοιμώξεις του αναπνευστικού (όταν αυτό συνίσταται από τους ιατρούς μας), δηλαδή να έχουμε εμβολιαστεί για τον ιό της γρίπης, τον πνευμονόκοκκο και πλέον και έναντι της νόσου COVID-19.

· Η κατανάλωση επίσης αλκοόλ δεν προστατεύει από την απώλεια θερμότητας αλλά μπορεί να την αυξήσει επιτείνοντας τις αιμοδυναμικές επιπτώσεις του ψύχους στο καρδιαγγειακό.

· Σε κάθε περίπτωση που εμφανιστούν συμπτώματα όπως πόνος στο στήθος, δύσπνοια ή δυσφορία για οποιοδήποτε λόγο θα πρέπει να επικοινωνήσουν άμεσα με τον ιατρό».

Καθώς, λοιπόν, οι επιδράσεις των περιβαλλοντικών αλλαγών στο καρδιαγγειακό είναι σημαντικές, η σωστή προετοιμασία, η ενημέρωση και η εφαρμογή των προστατευτικών συμπεριφορών είναι απαραίτητη τόσο για τους υγιείς όσο και για όσους πάσχουν από καρδιαγγειακή νόσο.