Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με αναλύσεις που επικαλούνται διεθνή μέσα, όπως η Deutsche Welle, οι απειλές από την Τεχεράνη περί πλήγματος σε «τεχνολογικές υποδομές εχθρικών κρατών» έχουν εντείνει τους φόβους για επιθέσεις σε καλώδια που διέρχονται από τον Περσικό Κόλπο. Αν και πολλές από τις σχετικές πληροφορίες παραμένουν στο επίπεδο των φημών, η ίδια η συζήτηση αποκαλύπτει τη στρατηγική σημασία αυτών των δικτύων.

• Στην περιοχή του Κόλπου και των Στενών του Ορμούζ διέρχονται τουλάχιστον επτά βασικά υποθαλάσσια καλώδια, μεταξύ των οποίων τα Falcon, SeaMeWe-6, Asia–Africa–Europe-1 και άλλα σύνθετα δίκτυα που συνδέουν τη Μέση Ανατολή με την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Συνολικά, ευρύτερα δίκτυα που εκτείνονται έως και την Ερυθρά Θάλασσα και το στενό του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ μεταφέρουν έως και το 80% της παγκόσμιας διαδικτυακής κίνησης. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε διαταραχή, ακόμη και τοπική, μπορεί να έχει παγκόσμιες επιπτώσεις.

Η λειτουργία αυτών των καλωδίων δεν περιορίζεται στην απλή μεταφορά δεδομένων μεταξύ δύο σημείων. Πρόκειται για πολύπλοκα δίκτυα που συνδέουν κέντρα δεδομένων, πλατφόρμες και υπηρεσίες σε πολλαπλές ηπείρους. Ένα καλώδιο όπως το SeaMeWe-6, με τεράστια χωρητικότητα που ξεπερνά τα 100 terabits ανά δευτερόλεπτο, υποστηρίζει κρίσιμες λειτουργίες του παγκόσμιου ψηφιακού οικοσυστήματος. Αν διακοπεί, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται σε μία περιοχή, αλλά επηρεάζουν αλυσιδωτά υπηρεσίες, από τραπεζικά συστήματα έως πλατφόρμες επικοινωνίας και cloud.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο αν ληφθεί υπόψη ότι πολλές δυτικές και διεθνείς εταιρείες βασίζονται πλέον σε data centers στον Κόλπο. Η αυξανόμενη επένδυση σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης στην περιοχή — είτε στο Άμπου Ντάμπι είτε στη Σαουδική Αραβία — ενισχύει ακόμη περισσότερο τη σημασία της. Εταιρείες όπως η OpenAI συνεργάζονται σε projects με τοπικούς εταίρους, ενώ η Meta έχει επενδύσει σε υποθαλάσσια καλώδια και σχετικές υποδομές, αν και ορισμένα έργα έχουν «παγώσει» λόγω της αστάθειας. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ένα πλήγμα σε καλώδια ή data centers θα μπορούσε να προκαλέσει όχι μόνο διακοπή υπηρεσιών, αλλά και σοβαρές επιπτώσεις στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.

• Το ενδεχόμενο αυτό δεν είναι θεωρητικό. Το 2024, περιστατικά διακοπών καλωδίων στην Ερυθρά Θάλασσα προκάλεσαν αισθητές επιβραδύνσεις στο διαδίκτυο σε διάφορες περιοχές του κόσμου. Αυτά τα γεγονότα λειτουργούν ως προειδοποίηση για το τι θα μπορούσε να συμβεί σε μεγαλύτερη κλίμακα, εάν προκύψει μια συντονισμένη ή εκτεταμένη επίθεση.

Παράλληλα, η ίδια η γεωγραφία των καλωδίων δημιουργεί ένα στρατηγικό παράδοξο. Παρότι αρκετά από αυτά περνούν από τα Στενά του Ορμούζ, άλλα βρίσκονται εκτός της άμεσης εμβέλειας του Ιράν. Ωστόσο, η πιθανή εμπλοκή δρώντων όπως οι Χούθι στην Υεμένη θα μπορούσε να επεκτείνει τον κίνδυνο και σε άλλα κρίσιμα περάσματα, όπως το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, δημιουργώντας ένα ευρύτερο δίκτυο απειλής.

Σημαντικό είναι επίσης ότι η καταστροφή αυτών των καλωδίων δεν συνιστά μια «καθαρή» στρατηγική επιλογή. Το ίδιο το Ιράν εξαρτάται από αυτά για τη δική του διαδικτυακή συνδεσιμότητα. Μια εκτεταμένη επίθεση θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυτο-υπονόμευση, απομονώνοντας τη χώρα ψηφιακά. Αυτό περιορίζει, χωρίς όμως να αποκλείει, ένα τέτοιο σενάριο.

• Απέναντι σε αυτούς τους κινδύνους, προτείνονται εναλλακτικές λύσεις, όπως η ενίσχυση των δορυφορικών δικτύων. Το σύστημα Starlink της SpaceX εμφανίζεται ως μία από τις ταχύτερες επιλογές, καθώς δεν εξαρτάται από υποθαλάσσια υποδομή. Ωστόσο, η λύση αυτή εγείρει σοβαρά ζητήματα κυριαρχίας δεδομένων και ασφάλειας, καθώς τα δεδομένα διακινούνται μέσω ιδιωτικών εταιρειών, κυρίως αμερικανικών.

Τελικά, ο κίνδυνος ενός blackout δεδομένων δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό ζήτημα. Πρόκειται για ένα νέο πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, όπου η ενέργεια, η οικονομία και η ψηφιακή υποδομή συνδέονται άρρηκτα. Ο πόλεμος στο Ιράν ανέδειξε ότι, πέρα από τα πεδία μάχης, η σύγκρουση μπορεί να μεταφερθεί και στο επίπεδο των δικτύων που στηρίζουν τον σύγχρονο κόσμο. Και σε αυτό το πεδίο, οι επιπτώσεις ενδέχεται να αποδειχθούν εξίσου — αν όχι περισσότερο — καταλυτικές.

ΟΙωάννης Φεστερίδης, προϊστάμενος ασφαλείας του ΟΣΕ δήλωσε: «Αμέσως κινητοποιήθηκε τεχνικό συνεργείο ώστε να μπορέσει να βοηθηθεί η κυκλοφορία. Δόθηκε εντολή για καταγραφή σε κάμερες και οι αστυνομικοί πήγαν επί τόπου, είδαν και αυτοί, πήραν στοιχεία από τη δολιοφθορά, βρήκαν και κάποιο μαχαίρι, κάποια πράγματα εκεί που μπορούν να βρουν dna».

Ο δράστης συνέχισε απτόητος το έργο του, ακόμη και όταν αντελήφθη ότι στην αποβάθρα υπάρχει παρουσία πολίτη και κατάφερε να αποσπάσει καλώδιο φωτο σήμανσης σιδηροδρομικού δικτύου μήκους 100 μέτρων.

Αστυνομικοί του σχεδίου «Αριάδνη» που περιπολούσαν στην περιοχή, πραγματοποίησαν έλεγχο σε πέντε άτομα και μετά από διασταύρωση με το βινετεοληπτικό υλικό προχώρησαν στη σύλληψη του δράστη.

Μετά από δύο εβδομάδες οι αστυνομικοί σταματούν για έλεγχο, μια ομάδα υπόπτων στον ίδιο σταθμό. Λίγο αργότερα ένας άλλος, με φακό στο στόμα, ανεβαίνει τα σκαλιά από τις αποβάθρες και στο πρόσωπό του οι αστυνομικοί αναγνωρίζουν τον δράστη, τον οποίο και συνέλαβαν.

«Ο αναπληρωτής γενικός εισαγγελέας άσκησε δίωξη για διακεκριμένες εγκληματικές φθορές και διακεκριμένη παρακώλυση επικοινωνιών κατά του πλοιάρχου καθώς και του πρώτου και δεύτερου αξιωματικού του πετρελαιοφόρου Eagle S, νηολογημένου στις Νήσους Κουκ», αναφέρεται στην ανακοίνωση που εκδόθηκε από την εισαγγελία.

Υπάρχουν υποψίες ότι το τάνκερ, που θεωρείται ότι ανήκει στον σκιώδη στόλο της Ρωσίας, προκάλεσε σκοπίμως βλάβη στο υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο EstLink 2 και σε τέσσερα καλώδια τηλεπικοινωνιών που συνδέουν την Φινλανδία με την Εσθονία σέρνοντας εσκεμμένα την άγκυρά του σε μία διαδρομή 90 χιλιομέτρων στον Κόλπο της Φινλανδίας.

Κατά την προκαταρκτική έρευνα, οι τρεις ύποπτοι αρνήθηκαν ότι διέπραξαν τα αδικήματα για τα οποία κατηγορούνται, διευκρινίζεται στην ανακοίνωση.

«Οι ιδιοκτήτες των καλωδίων υπέστησαν συνολικά άμεση βλάβη ύψους 60 εκατομμυρίων ευρώ μόνο ως προς το κόστος της αποκατάστασης».

«Η βλάβη στα καλώδια ηλεκτροδότησης και τηλεπικοινωνιών (…) θεωρείται ότι συνιστά σοβαρό κίνδυνο για την ενεργειακή και τηλεπικοινωνιακή τροφοδοσία της Φινλανδίας, ακόμη και αν οι υπηρεσίες διασφαλίσθηκαν χάρη σε εναλλακτικές συνδέσεις», σύμφωνα με την γενική εισαγγελία.

Οι ενέργειες σαμποτάζ στην Θάλασσα της Βαλτικής κατά ενεργειακών και τηλεπικοινωνιακών υποδομών εντάσσονται σύμφωνα με ειδικούς και πολιτικούς ιθύνοντες στον υβριδικό πόλεμο που διεξάγει η Μόσχα κατά των δυτικών χωρών στην τεράστια θαλάσσια ζώνη από την οποία βρέχονται πολλές χώρες του ΝΑΤΟ και η Ρωσία.

Οι όροι «σκιώδης στόλος» ή «στόλος φάντασμα» αναφέρονται σε παλιά, ανασφάλιστα πλοία που πλέουν υπό ξένες σημαίες και χρησιμοποιούνται από την Ρωσία για την παράκαμψη των δυτικών κυρώσεων και την μεταφορά του ρωσικού πετρελαίου που υπόκειται σε εμπάργκο.