Ως αρμόδια σε θέματα επαγγελματικής εκπαίδευσης, η κ. Λυτρίβη περιγράφει τις πρωτοβουλίες της κυβέρνησης για την Παιδεία στην Ελλάδα από το 2019 και μετά.

Η ίδια, παραδέχεται ότι οι επαγγελματικές σπουδές συνεχώς υποβαθμίζονται,  προσελκύοντας περισσότερο μαθητές χαμηλών επιδόσεων. Την ίδια στιγμή περιγράφει τους τρόπους που τα επόμενα χρόνια η επαγγελματική εκπαίδευση μπορεί να αναβαπτιστεί και να αναβαθμιστεί «ως μια ισάξια εναλλακτική διαδρομή με αυτή της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης».

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κυρία Υφυπουργέ, από το 2020 συγκροτήθηκε και λειτουργεί το Κεντρικό Συμβούλιο Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης, στο πλαίσιο της Γενικής Γραμματείας Επαγγελματικής Εκπαίδευσης Κατάρτισης και Διά Βίου Μάθησης. Ήθελα να σας ρωτήσω ποιοι ήταν οι λόγοι της απόφαση αυτής και ποιο είναι το μέχρι στιγμής αποτύπωμα του νέου αυτού οργάνου;

Η αναβάθμιση της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης, ύστερα από πολλά χρόνια απαξίωσης, βρέθηκε στο επίκεντρο των μεταρρυθμιστικών πρωτοβουλιών για την παιδεία στην Ελλάδα από το 2019 και μετά. Η μεταρρύθμιση στηρίζεται σε μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την Επαγγελματική Εκπαίδευση, Κατάρτιση και Διά Βίου Μάθηση (Ε.Ε.Κ. & Δ.Β.Μ.) και όχι σε αποσπασματικές παρεμβάσεις. Τα χρόνια προβλήματα και οι αστοχίες της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης στην Ελλάδα που συνδέονται με τη μειωμένη ελκυστικότητά της, τη στρεβλή αποτύπωση μαθησιακών διαδρομών, την προβληματική διασύνδεσή της με την αγορά εργασίας και την περιορισμένη και διαρκώς αμφισβητούμενη αποτελεσματικότητα του περιεχομένου των προγραμμάτων της, διογκώθηκαν από την απουσία συντονισμού και ενιαίου σχεδιασμού και την απουσία ουσιαστικού ελέγχου και αξιολόγησης ειδικά στο πεδίο της μη τυπικής μάθησης. Έτσι, με τον ν. 4763/20 συστάθηκε το Κεντρικό Συμβούλιο Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (Κ.Σ.Ε.Ε.Κ.), ως το βασικό όργανο διακυβέρνησης της ΕΕΚ, σε κεντρικό επίπεδο, με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, εκπροσώπων της αγοράς και λοιπών εμπλεκόμενων φορέων, και σε λειτουργική διασύνδεση με την περιφέρεια, μέσω των αντίστοιχων περιφερειακών συμβουλίων σύνδεσης με την παραγωγή και την αγορά εργασίας. Στις αρμοδιότητές του περιλαμβάνονται η μελέτη και αξιοποίηση των πορισμάτων του μηχανισμού διάγνωσης αναγκών, αλλά και των εισηγήσεων των περιφερειακών συμβουλίων και στη βάση αυτών, η συστηματική αναπροσαρμογή των επαγγελματικών τομέων και των ειδικοτήτων που προσφέρονται στις δομές της ΕΕΚ, η δημιουργία και ένταξη νέων τομέων και ειδικοτήτων, ειδικών μαθημάτων, προγραμμάτων και δραστηριοτήτων στην εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά και στην περίπτωση αλληλεπικαλύψεων, η κατάργησή τους, η διασφάλιση της ποιότητας των εισροών και εκροών της παρεχόμενης μη τυπικής και άτυπης μάθησης. Από τη συγκρότησή του, τον Φεβρουάριο του 2021, μέχρι σήμερα το Κ.Σ.Ε.Ε.Κ. έχει πραγματοποιήσει 18 συνεδριάσεις, με πλούσια ύλη, με πολυφωνία, με δημιουργικότητα. 

–Στην Ελλάδα η επαγγελματική εκπαίδευση συνήθως αφορά μαθητές με χαμηλές επιδόσεις. Δεν πρόκειται δηλαδή για επιλογή, στις περισσότερες περιπτώσεις, αλλά για μια διέξοδο ώστε οι μαθητές με κακούς βαθμούς να βρουν έναν τρόπο να ολοκληρώσουν το σχολείο.

Είναι γεγονός ότι όλες οι στατιστικές και οι διαθέσιμοι δείκτες μαρτυρούν τη συνεχή υποβάθμιση των επαγγελματικών σπουδών ως συνειδητής επιλογής ζωής για τις νεότερες γενιές, την ίδια στιγμή που η ελληνική κοινωνία εμφανίζεται να επενδύει τις ελπίδες της για ανάπτυξη στη διαμόρφωση ενός νέου παραγωγικού πρότυπου. Πρόκειται για ένα κομβικό παράδοξο: από τη μια, ευαγγελιζόμαστε την ανάπτυξη μέσα από την παραγωγική ανασυγκρότηση κλάδων υψηλής προστιθέμενης αξίας, επικαλούμενοι τις ανοιχτές κοινωνίες της γνώσης και της πληροφορίας, ενώ από την άλλη συνεχίζουμε να περιβάλουμε με συγκαταβατική απαξία και να θέτουμε το στίγμα της αποτυχίας στους νέους ανθρώπους που σχεδιάζουν την επαγγελματική τους ζωή μέσα στην παραγωγή διεκδικώντας τη θέση τους στον κόσμο της εργασίας. Εν ολίγοις, έχουμε μεγάλη δυσκολία να μετακινηθούμε από μια αντίληψη συνεχούς κοινωνικής απαξίωσης της γνώσης και της μάθησης που συνδέεται με την παραγωγή και την εργασία. Έτσι, για πολλά χρόνια οι δομές της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης στη χώρα μας, λειτουργούσαν μεταξύ τους κάπως ασύνδετα. Κάθε δομή επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, κατέληγε σε ένα δικό της αδιέξοδο, που εμπόδιζε στην πραγματικότητα, τη συνεχή εξέλιξη και τη σταδιοδρομία των σπουδαστών και των μαθητών.

Από την άλλη, κάθε δομή επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, αρκούνταν στους πεπερασμένους πόρους και τις δυνατότητες που τους παρέχονταν, ασφυκτιώντας, ουσιαστικά, εντός των στενών θεσμικών της ορίων. Να το πούμε ξεκάθαρα. Για δεκαετίες, δεν ανοίγαμε δρόμους και δεν χτίζαμε γέφυρες, αλλά ορθώναμε τείχη και φτιάχναμε, με έναν τρόπο, αδιέξοδα. Έτσι καταλήξαμε η επαγγελματική εκπαίδευση να προσελκύει περισσότερο μαθητές χαμηλών επιδόσεων, χωρίς αυτό να είναι απόλυτο. Ήρθε η ώρα να αλλάξει αυτό. Είναι εθνικός στόχος να πάψει η επαγγελματική εκπαίδευση να θεωρείται ο παρίας του εκπαιδευτικού συστήματος. Και σε αυτή την κατεύθυνση κινούμαστε συστηματικά από το 2019. Ξεκινώντας από τον νόμο του 2020 και προχωρώντας με την πρόσφατη νομοθετική πρωτοβουλία του Υπουργείου Παιδείας, μπορούμε πραγματικά να μιλάμε όχι μόνο για εθνικό σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, αλλά και για ένα πραγματικό δίκτυο παραγωγικής ανάπτυξης και αναβάθμισης δεξιοτήτων που θα καλύπτει το σύνολο των περιφερειών της χώρας. Η επαγγελματική εκπαίδευση εδραιώνεται ως μια ισάξια εναλλακτική διαδρομή με αυτή της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Έχουμε ακόμα δρόμο να διανύσουμε για να σπάσουμε το στίγμα, όμως οι βάσεις έχουν πλέον τεθεί, και είναι γερές.

–Πιστεύετε ότι ένα καλύτερο σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης αρκεί να μειώσει την ανεργία ή να συμβάλει στην δημιουργία καλύτερων και καλύτερα αμειβόμενων δουλειών; Και κάτι συναφές, πώς αντιμετωπίζετε το μείζον ζήτημα της κατοχύρωσης των επαγγελματικών δικαιωμάτων των αποφοίτων;

Ναι. Το πιστεύω ακράδαντα. Με την προϋπόθεση όμως ότι παύουμε από χθες να αντιμετωπίζουμε τις δομές επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης ως υποβαθμισμένα σχολεία χαμηλών προσδοκιών. Εδώ και δυο δεκαετίες μιλάμε για την κοινωνία της γνώσης και πιο πρόσφατα αρχίσαμε να ανησυχούμε για τις επιπτώσεις της ψηφιακής μετάβασης των επιχειρήσεων στους δείκτες της ανεργίας. Χρειαζόμαστε επειγόντως να επανεξετάσουμε την σχέση της γνώσης με την εργασία και αυτό σημαίνει σημαντικές μεταρρυθμίσεις. Το νέο εθνικό σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης δεν απευθύνεται μόνο στους μελλοντικούς μαθητές και τους σπουδαστές του. Φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως εκκολαπτήριο νέων παραγωγικών μεθόδων, θεσμός παραγωγής τεχνογνωσίας και διάχυσης καινοτομιών. Για αυτό τον λόγο, σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης και διοίκησης αναβαθμίζεται ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων και φορέων της αγοράς όπως τα επιμελητήρια. Για αυτό τον λόγο η πρακτική άσκηση σπουδαστών και μαθητών μετατρέπεται σε κρίσιμο εργαλείο διασύνδεσης των δομών επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, ενώ τα Γραφεία Επαγγελματικής Ανάπτυξης και Σταδιοδρομίας αποκτούν κεντρικό ρόλο στην συνεχή επικοινωνία των εκπαιδευτικών δομών με τις τοπικές κοινωνίες και τις περιφερειακές αγορές εργασίας. Ως προς το μείζον – θα συμφωνήσω – ζήτημα της κατοχύρωσης των επαγγελματικών δικαιωμάτων των αποφοίτων, ζήτημα, εν πολλοίς αρρύθμιστο διαχρονικά, που εντάθηκε με την κατάργηση των ΤΕΙ, δρομολογείται συντεταγμένα με συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων μερών. Ήδη, προχωρήσαμε στον καθορισμό της αντιστοιχίας των επαγγελματικών δικαιωμάτων αποφοίτων του τμήματος Ναυπηγών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής (ΠΑΔΑ) με το τμήμα Ναυπηγών Μηχανικών Πολυτεχνικής Σχολής ΑΕΙ με Κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπουργών Παιδείας, Υποδομών και Μεταφορών, και Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Και συνεχίζουμε. 

–Η αντιπολίτευση υποστηρίζει ότι εδώ και πολλά χρόνια – και κυρίως μετά την έναρξη της κρίσης – η δημόσια εκπαίδευση έχει υποβαθμιστεί σε τεράστιο βαθμό. Μήπως τελικά χρειάζεται κάτι περισσότερο από έναν σχεδιασμό ο θεσμός της Εκπαίδευσης στην Ελλάδα;

Είναι γεγονός ότι ο σχεδιασμός και οι καλές προθέσεις δεν αρκούν για την ενίσχυση και αναβάθμιση της εκπαίδευσης, του πιο ισχυρού ιμάντα κοινωνικής κινητικότητας στη χώρα μας. Έτσι, η παρούσα κυβέρνηση, σχεδίασε μεθοδικά, παρουσίασε στη λεπτομέρεια προεκλογικά, και από το 2019, με σταθερά και γενναία βήματα, υλοποιεί μια στρατηγική για τη συνολική αναβάθμιση της εκπαίδευσης στη χώρα μας. Ξεκινώντας από τη βάση της πυραμίδας, την προσχολική εκπαίδευση, και προχωρώντας με μεταρρυθμίσεις στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, την ανώτατη εκπαίδευση, την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και τη δια βίου μάθηση, την ειδική αγωγή και εκπαίδευση. Η φροντίδα όλων των συντελεστών της εκπαιδευτικής διαδικασίας σε όλες τις βαθμίδες είναι κρίσιμη προτεραιότητα και στρατηγική για την κυβέρνηση. Αυτός είναι και ο λόγος που η συστηματική προσπάθεια εντείνεται διαρκώς με νέες παρεμβάσεις και πρωτοβουλίες για την εξυγίανση όλων των βαθμίδων. Είμαστε απόλυτοι σε αυτό, δεν υπάρχει κανένα περιθώριο εφησυχασμού και καμία ανοχή σε όσους αποπειραθούν να υποβαθμίσουν ένας από τους ισχυρότερους μοχλούς εθνικής ανάπτυξης που είναι η εκπαίδευση για τη χώρα μας.

«Καλωσορίζουμε στο Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού την Ιωάννα Λυτρίβη. Μαζί με τη Ζέττα Μ. Μακρή θα εργαστούμε για την αναβάθμιση της παιδείας, έχοντας στο επίκεντρο της στρατηγικής μας τους πραγματικούς πρωταγωνιστές: τους εκπαιδευτικούς, τους μαθητές και τους φοιτητές.

Θέλω να ευχαριστήσω τη Δόμνα Μιχαηλίδου για τους έξι μήνες παραγωγικής συνεργασίας στο ΥΠΑΙΘΑ. Της εύχομαι καλή επιτυχία στα νέα της καθήκοντα στο Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης».

Καλωσορίζουμε στο @MinEduGR την @ilytr22. Μαζί με τη @ZettaMakri θα εργαστούμε για την αναβάθμιση της παιδείας, έχοντας στο επίκεντρο της στρατηγικής μας τους πραγματικούς πρωταγωνιστές: τους εκπαιδευτικούς, τους μαθητές και τους φοιτητές. pic.twitter.com/84NEYCjk3F

— Kyriakos Pierrakakis (@Pierrakakis) January 4, 2024

Είναι πολιτικός επιστήμονας με διδακτορικό δίπλωμα στις πολιτικές δια βίου εκπαίδευσης, κατάρτισης και απασχόλησης από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης, από όπου έλαβε και το μεταπτυχιακό της δίπλωμα. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών, στο Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας.

Στις 21 Μαΐου 2023 εξελέγη πρώτη φορά βουλευτής Επικρατείας με τη ΝΔ και επανεξελέγη στις εκλογές της 25ης Ιουνίου 2023.

Διατελεί Γραμματέας της διαρκούς Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων και Μέλος της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Ισότητας, Νεολαίας και Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Επίσης, είναι μέλος της Υποεπιτροπής για την Καταπολέμηση της Εμπορίας και Εκμετάλλευσης Ανθρώπων και της Υποεπιτροπής για τα Θέματα των Ατόμων με Αναπηρία.

Ως Διευθύνουσα Σύμβουλος του Εθνικού Οργανισμού Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελματικού Προσανατολισμού (Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π.), κατά την τετραετία 2019 – 2023, συνέβαλε στη ανάδειξη των ποιοτικών διαστάσεων του πεδίου της δια βίου εκπαίδευσης, επαγγελματικής κατάρτισης και συμβουλευτικής σταδιοδρομίας, συμβάλλοντας καταλυτική στη διαδικασία πιστοποίησης επαγγελματικών προσόντων στην Ελλάδα.

Μεταξύ άλλων: εξασφαλίστηκε στους Διπλωματούχους των ΙΕΚ, η δυνατότητα να συνεχίσουν τις σπουδές τους στην ανώτατη εκπαίδευση, πιστοποιήθηκε ο νέος πρότυπος Οδηγός Κατάρτισης, εγκρίθηκε η νέα μεθοδολογία ανάπτυξης και επικαιροποίησης Επαγγελματικών Περιγραμμάτων, απλοποιήθηκε η διαδικασία αδειοδότησης των φροντιστηρίων μέσης εκπαίδευσης και ξένων γλωσσών, αναπτύχθηκε η δυνατότητα ψηφιακής έκδοσης των Βεβαιώσεων και Διπλωμάτων στους επιτυχόντες των πάσης φύσεως εξετάσεων πιστοποίησης.

Την ίδια περίοδο, διετέλεσε μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Κατάρτισης της ΕΕ (European Training Foundation) και εκπρόσωπος της Ελλάδας στη Συμβουλευτική Ομάδα της ΕΕ για το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων (EQF Advisory Group).

Διδάσκει Μεθοδολογία Κοινωνικής Έρευνας στο Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου της Κύπρου, ως συνεργαζόμενο επιστημονικό προσωπικό.

Έχει εργαστεί ως επιστημονική σύμβουλος στη Βουλή των Ελλήνων και στα Υπουργεία Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Επικρατείας (2011 – 2019).

Τέλος, εργαζόταν ως επιστημονική υπεύθυνη σε δημόσιες δομές δια βίου μάθησης (2009 – 2011).

Μιλάει Αγγλικά και Γερμανικά.