Στην δήλωσή του ο πρώην πρωθυπουργός αναφέρει: «Η κυβέρνηση του Ισραήλ έκανε το γενναίο βήμα και εκπλήρωσε ένα ιστορικό χρέος, αναγνωρίζοντας τη γενοκτονία που υπέστησαν οι Αρμένιοι τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Κάθε ελεύθερος άνθρωπος αναμένει πλέον και το επόμενο βήμα. Δηλαδη την αναγνώριση από το Ισραήλ και της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, της Θράκης και της Μικράς Ασίας.

Κάτι τέτοιο θα αποτελέσει αποφασιστικό ανάχωμα στα νεοοθωμανικά επεκτατικά σχέδια του Ερντογάν που στρέφονται εναντίον της Ελλάδας, της Κύπρου, του Ισραήλ και του γενναίου κουρδικού λαού. Οφείλει η Ελληνική κυβέρνηση να αξιοποιήσει τη συγκυρία και να μεταφέρει στην κυβέρνηση του Ισραήλ την σθεναρή υποστήριξή της σε μια τέτοια πρωτοβουλία».

I welcome the agreement between Israel and Lebanon.

This is a critical step away from escalation. Because there can be no peace in the Middle East with Lebanon in flames.

My thanks to the US for the mediation.

Key next steps are the disarmament of non-state groups and…

— Ursula von der Leyen (@vonderleyen) June 27, 2026

Η επικεφαλής της Κομισιόν υπογράμμισε, επίσης, ότι η σταθερότητα στην περιοχή δεν μπορεί να επιτευχθεί όσο ο Λίβανος παραμένει στο επίκεντρο των συγκρούσεων.

«Χαιρετίζω τη συμφωνία μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου. Πρόκειται για ένα κρίσιμο βήμα μακριά από την κλιμάκωση, επειδή δεν μπορεί να υπάρξει ειρήνη στη Μέση Ανατολή με τον Λίβανο να φλέγεται», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Την ίδια ώρα, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εξέφρασε επίσης τις ευχαριστίες της προς τις Ηνωμένες Πολιτείες για τον ρόλο τους στη διαμεσολάβηση που οδήγησε στη συμφωνία, επισημαίνοντας ότι τα επόμενα βήματα είναι καθοριστικής σημασίας για τη διασφάλιση της ειρήνης και της σταθερότητας.

Όπως τόνισε, προτεραιότητες παραμένουν ο αφοπλισμός των «μη κρατικών ένοπλων ομάδων», καθώς και η διατήρηση της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας του Λιβάνου.

Παράλληλα, διαβεβαίωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμη να στηρίξει τη διαδικασία προς μια διαρκή περιφερειακή σταθερότητα, τόσο σε πολιτικό όσο και σε ανθρωπιστικό επίπεδο.

Στο πλαίσιο αυτό, ανακοίνωσε ότι η ΕΕ θα κινητοποιήσει 100 εκατομμύρια ευρώ για τη στήριξη των εκτοπισμένων, επιβεβαιώνοντας τη δέσμευσή της να συμβάλει στην αντιμετώπιση των ανθρωπιστικών συνεπειών της κρίσης και στην ενίσχυση της σταθερότητας στην περιοχή.

Τι προβλέπει η συμφωνία Ισραήλ – Λιβάνου

Η συμφωνία προβλέπει την υλοποίηση δύο πιλοτικών σχεδίων, στο πλαίσιο των οποίων οι IDF θα αποχωρήσουν από μικρές περιοχές που ελέγχει σήμερα και τη θέση τους θα αναλάβουν ο στρατός του Λιβάνου.

Αμερικανοί στρατιωτικοί αξιωματικοί θα συνεργαστούν με τον λιβανέζικο στρατό για την εφαρμογή των πιλοτικών σχεδίων και κυρίως για να επιβεβαιώσουν ότι στις περιοχές αυτές δεν υπάρχει παρουσία της Χεζμπολάχ.

Σύμφωνα με Ισραηλινούς αξιωματούχους, η μία περιοχή βρίσκεται βόρεια του ποταμού Λιτάνι και η δεύτερη νότια του ποταμού.
 
Ειδικότερα, όπως αναφέρουν Ισραηλινοί αξιωματούχοι, το Ισραήλ και ο Λίβανος συμφώνησαν σε δύο περιοχές κοντά στην κίτρινη γραμμή, όπου θα εφαρμοστεί πιλοτικά ο αφοπλισμός της Χεζμπολάχ και η μεταβίβαση του ελέγχου στον λιβανέζικο  στρατό: η μία περιοχή βρίσκεται εκτός της κίτρινης γραμμής και νότια του Λιτάνι, ενώ η δεύτερη εκτός της αρχικής κίτρινης γραμμής και βόρεια του Λιτάνι.

Αν και η αποχώρηση των IDF θα είναι περιορισμένη, πρόκειται για την πρώτη υποχώρηση ισραηλινών δυνάμεων από τότε που το Ισραήλ επέκτεινε τον έλεγχό του στον νότιο Λίβανο κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν.

Παρά τη διπλωματική πρόοδο, παραμένει αβέβαιο κατά πόσο η συμφωνία μπορεί να εφαρμοστεί πλήρως όσο η Χεζμπολάχ εξακολουθεί να είναι οπλισμένη και να διατηρεί ισχυρή επιρροή στον Λίβανο.

Η εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ διατηρείται σε γενικές γραμμές από το περασμένο Σάββατο, αν και το Ισραήλ έχει πραγματοποιήσει αρκετές επιθέσεις εναντίον στόχων που, όπως υποστηρίζει, συνιστούσαν άμεση απειλή από τη Χεζμπολάχ.

Υπενθυμίζεται ότι το «μνημόνιο κατανόησης» μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, το οποίο υπεγράφη στις 17 Ιουνίου, περιλαμβάνει πρόβλεψη για τον τερματισμό των εχθροπραξιών και στο μέτωπο του Λιβάνου, όρο που, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, είχε θέσει η Τεχεράνη ως προϋπόθεση της συμφωνίας.

«Πιστεύω ότι είμαστε πολύ κοντά στο να πετύχουμε μια δήλωση προθέσεως εκ μέρους των δύο χωρών», είπε σε δημοσιογράφους στο Μπαχρέιν.

Το Ισραήλ και ο Λίβανος συμμετείχαν αυτήν την εβδομάδα στην Ουάσιγκτον σε έναν πέμπτο γύρο συνομιλιών με στόχο την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας. «Είναι μια διαδικασία, θα χρειαστεί χρόνος, θα χρειαστεί πολλή δουλειά, όμως μπορώ να σας πως ότι για πρώτη φορά εδώ και 30 χρόνια, η κυβέρνηση του Λιβάνου μιλάει ευθέως με την ισραηλινή κυβέρνηση», είπε ο Ρούμπιο.

Υπό την αιγίδα των ΗΠΑ, Λιβανέζοι και Ισραηλινοί αξιωματούχοι ξεκίνησαν συνομιλίες από τον Απρίλιο, για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες. Οι ΗΠΑ και ο πρόεδρος του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν λένε ότι οι διαπραγματεύσεις αυτές είναι ξεχωριστές από εκείνες μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, αν και το Ιράν συνδέει τους δύο πολέμους.

Οι συνομιλίες αυτής της εβδομάδας ολοκληρώνονται σήμερα και ήταν αφιερωμένες στη δημιουργία «πιλοτικών ζωνών» που θα ελέγχονται από τον στρατό του Λιβάνου.

Η νέα επίθεση Ερντογάν και η σκληρή απάντηση Νετανιάχου

Ο Τούρκος πρόεδρος ανέβασε εκ νέου τους τόνους, υποστηρίζοντας ότι οι ισραηλινές επιχειρήσεις στη Συρία και τον Λίβανο έχουν φτάσει σε σημείο που «απειλούν και την Τουρκία». Παράλληλα, προειδοποίησε για «επικίνδυνες πρωτοβουλίες» του Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο, αφήνοντας σαφείς αιχμές για τις εξελίξεις στην περιοχή.

Η απάντηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου ήταν άμεση και ιδιαίτερα επιθετική. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός χαρακτήρισε τον Ερντογάν «αντισημίτη δικτάτορα», κατηγορώντας τον για υποστήριξη της Χαμάς και για καταστολή πολιτικών αντιπάλων στο εσωτερικό της Τουρκίας.

Η σύγκρουση επεκτάθηκε γρήγορα και σε διπλωματικό επίπεδο, με το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών να απαντά με σκληρή ανακοίνωση κατά του Νετανιάχου, κατηγορώντας την ισραηλινή κυβέρνηση για προσπάθεια παραπλάνησης της διεθνούς κοινής γνώμης.

Γιατί ανεβαίνουν τώρα οι τόνοι;

Στην Ιερουσαλήμ εκτιμούν ότι η χρονική επιλογή του Ερντογάν δεν είναι τυχαία. Σύμφωνα με ισραηλινές αναλύσεις, η Άγκυρα θεωρεί ότι έχουν εμφανιστεί ρωγμές στις σχέσεις μεταξύ του Νετανιάχου και του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

Η αντίληψη που κυριαρχεί στην τουρκική ηγεσία είναι ότι η Ουάσιγκτον δεν προσφέρει πλέον το ίδιο επίπεδο πολιτικής κάλυψης προς τον Ισραηλινό πρωθυπουργό όπως στο παρελθόν. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Ερντογάν επιχειρεί να εμφανιστεί ως ηγετική προσωπικότητα του μουσουλμανικού κόσμου και ως βασικός εκφραστής της φιλοπαλαιστινιακής γραμμής.

Παράλληλα, η Τουρκία παρακολουθεί με ανησυχία την περαιτέρω σύσφιξη των σχέσεων του Ισραήλ με την Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς και τη σταδιακή εμβάθυνση της συνεργασίας με ευρωπαϊκές δυνάμεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ένας ακόμη παράγοντας που απασχολεί την Άγκυρα είναι η προσπάθεια του Ερντογάν να ενισχύσει το πολιτικό του αποτύπωμα στον αραβικό κόσμο, σε μια περίοδο κατά την οποία η επιρροή του Ιράν έχει δεχθεί σημαντικά πλήγματα. Μέσα από τη σύγκρουση με το Ισραήλ, η τουρκική ηγεσία επιδιώκει να εμφανιστεί ως η κυρίαρχη φωνή υπέρ της παλαιστινιακής υπόθεσης.

Ο Τραμπ στέλνει μήνυμα σε Άγκυρα και Τελ Αβίβ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε η δημόσια τοποθέτηση του Ντόναλντ Τραμπ, όταν ρωτήθηκε για το ενδεχόμενο σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος επέλεξε να επαινέσει τον Τούρκο ομόλογό του, χαρακτηρίζοντάς τον «ισχυρό ηγέτη» και «πολύ καλό φίλο». Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η διαβεβαίωσή του ότι δεν θεωρεί πιθανό ένα τέτοιο σενάριο, δηλώνοντας πως «δεν θα συμβεί όσο είμαι πρόεδρος».

Η παρέμβαση αυτή ερμηνεύεται ως προσπάθεια να σταλεί μήνυμα και προς τις δύο πλευρές ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιθυμούν καμία ανεξέλεγκτη κλιμάκωση σε μια περιοχή όπου ήδη συνυπάρχουν πολλαπλές εστίες κρίσης, από τη Γάζα και τη Συρία έως την Ανατολική Μεσόγειο.

Το παρασκήνιο του «Στόλου Ειρήνης» προς τη Γάζα

Παρά την πολεμική ρητορική, οι τελευταίες εβδομάδες αποκάλυψαν και μια διαφορετική εικόνα.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις που κυκλοφορούν σε ισραηλινούς διπλωματικούς κύκλους, η διαχείριση του πρόσφατου «Στόλου Ειρήνης» προς τη Γάζα αποτέλεσε πεδίο συντονισμού μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ.

Η τουρκική πλευρά φέρεται να περιόρισε ακραίες κινήσεις ακτιβιστών που συνδέονται με την οργάνωση IHH, γνωστή από το επεισόδιο του «Μαβί Μαρμαρά» το 2010. Από την άλλη πλευρά, το Ισραήλ διευκόλυνε τη μεταφορά των συμμετεχόντων στην Τουρκία μετά την ολοκλήρωση της επιχείρησης.

Οι ίδιες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες λειτούργησαν ως βασικός παράγοντας συντονισμού, επιδιώκοντας να αποτρέψουν ένα νέο επεισόδιο που θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή κρίση στις σχέσεις των δύο χωρών.

Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος πολέμου;

Παρά τις απειλές και τη δραματική ρητορική, οι περισσότεροι αναλυτές θεωρούν ότι ένα άμεσο στρατιωτικό επεισόδιο μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ παραμένει εξαιρετικά απίθανο.

Ωστόσο, υπάρχουν δύο περιοχές όπου ο κίνδυνος ατυχήματος ή ανεπιθύμητης κλιμάκωσης είναι υπαρκτός: η Συρία και η Ανατολική Μεσόγειος.

Στη Συρία, οι στρατιωτικές παρουσίες και τα αντικρουόμενα συμφέροντα των δύο χωρών δημιουργούν ένα περιβάλλον υψηλής επικινδυνότητας. Στην Ανατολική Μεσόγειο, οι ενεργειακοί σχεδιασμοί, οι θαλάσσιες διεκδικήσεις και οι περιφερειακές συμμαχίες προσθέτουν νέα επίπεδα ανταγωνισμού.

Παράλληλα, η Άγκυρα γνωρίζει ότι μια πλήρης ρήξη με το Ισραήλ θα περιόριζε σημαντικά την επιρροή της στο παλαιστινιακό ζήτημα και θα μείωνε τα περιθώρια παρέμβασής της στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα.

Για τον λόγο αυτό, παρά τις δημόσιες συγκρούσεις, οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοικτοί. Δεν αποκλείεται μάλιστα οι Ηνωμένες Πολιτείες ή ακόμη και το Αζερμπαϊτζάν να αναλάβουν εκ νέου πρωτοβουλίες διαμεσολάβησης, όπως έχει συμβεί στο παρελθόν.

Το συμπέρασμα είναι ότι η περιοχή δεν βρίσκεται σήμερα στο κατώφλι ενός πολέμου μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας. Βρίσκεται όμως σε μια φάση έντονου γεωπολιτικού ανταγωνισμού, όπου οι δηλώσεις, οι συμβολισμοί και οι περιφερειακές συμμαχίες αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Και σε αυτό το περιβάλλον, ο ρόλος του Ντόναλντ Τραμπ ως βασικού διαμεσολαβητή ίσως αποδειχθεί πιο κρίσιμος από όσο φαίνεται εκ πρώτης όψεως.

«Είναι καθήκον και ευθύνη μου να καταφέρει το ακατόρθωτο (…) για να σταματήσω τον πόλεμο εναντίον του Λιβάνου και του λαού του», τόνισε ο Λιβανέζος πρόεδρος, σύμφωνα με ανακοίνωση της προεδρίας, σημειώνοντας ότι οι διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ επικεντρώθηκαν ιδιαίτερα στην αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων και στην επιστροφή των εκτοπισμένων.

Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν την Παρασκευή, τη δεύτερη ημέρα των συνομιλιών αντιπροσωπειών του Ισραήλ και του Λιβάνου στην Ουάσιγκτον, νέα παράταση, για 45 ημέρες, της ανακωχής που τέθηκε σε εφαρμογή τη 17η Απριλίου.

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοίνωσε ότι θα διεξαχθεί νέος γύρο συνομιλιών στις 2 και 3 Ιουνίου.

Παρά την κατάπαυση του πυρός, οι ισραηλινοί βομβαρδισμοί έχουν προκαλέσει από την έναρξη της τον θάνατο περισσοτέρων των 400 ανθρώπων στον Λίβανο, σύμφωνα με καταμέτρηση του Γαλλικού Πρακτορείου Ειδήσεων, βασισμένη σε ανακοινώσεις του λιβανικού υπουργείου Υγείας.

Η Χεζμπολάχ απορρίπτει τις διαπραγματεύσεις της κυβέρνησης του Λιβάνου και του Ισραήλ, τις πρώτες εδώ και δεκαετίες ανάμεσα στα δυο κράτη, που δεν έχουν διπλωματικές σχέσεις. Αφορούν ιδίως, μεταξύ άλλων, τον αφοπλισμό της οργάνωσης, κάτι που η ίδια αποκλείει.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:

Ρούλα Μαντή

Και ίσως καμία χρονιά δεν το αποδεικνύει αυτό περισσότερο από τη φετινή.

Ο τελικός της Eurovision διεξάγεται μέσα σε ένα πρωτοφανές κλίμα έντασης, διχασμού και πολιτικής αντιπαράθεσης, με τη συμμετοχή του Ισραήλ να μετατρέπει το μεγαλύτερο τηλεοπτικό υπερθέαμα της Ευρώπης σε πεδίο σύγκρουσης για το τι σημαίνει «ουδετερότητα», «πολιτιστική διπλωματία» και «soft power» στον 21ο αιώνα.

Από το κιτς στο γεωπολιτικό σύμβολο

Η Eurovision ξεκίνησε το 1956, λίγα χρόνια μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η ιδέα ήταν σχεδόν ουτοπική: μια ενωμένη Ευρώπη που θα τραγουδά αντί να πολεμά. Ένα τηλεοπτικό πείραμα συμφιλίωσης μέσα από τη μουσική.

Από τότε, όμως, ο διαγωνισμός έγινε κάτι πολύ μεγαλύτερο.

Για εκατομμύρια Ευρωπαίους, η Eurovision είναι ένα είδος «κοινής ευρωπαϊκής γλώσσας». Ένα πολιτιστικό γεγονός που ενώνει χώρες με διαφορετικές θρησκείες, ιστορίες, τραύματα και πολιτικές αντιθέσεις. Σε μια ήπειρο που συχνά δυσκολεύεται να βρει κοινή ταυτότητα, η Eurovision κατάφερε επί δεκαετίες να λειτουργήσει σαν μια τεράστια ετήσια γιορτή.

Ο δημοσιογράφος και αναλυτής της Eurovision Dave Keating το περιγράφει χαρακτηριστικά:

«Είναι ίσως το μεγαλύτερο εργαλείο πολιτιστικής ήπιας ισχύος που διαθέτει η Ευρώπη. Και το κάνει χωρίς αμερικανική επιρροή, κάτι εξαιρετικά σπάνιο σήμερα».

Και όχι μια μικρή γιορτή. Τα τελευταία χρόνια συγκεντρώνει περισσότερους από 160 εκατομμύρια θεατές παγκοσμίως — περισσότερους, όπως σημειώνουν αναλυτές, από τα Όσκαρ, τα Grammy και το Super Bowl μαζί.

Αυτό ακριβώς είναι που κάνει τη φετινή κρίση τόσο σημαντική.

Γιατί όταν ένα τέτοιο πολιτιστικό γεγονός παύει να θεωρείται ουδέτερο, τότε η συζήτηση ξεφεύγει από τη μουσική.

Η σκιά της Γάζας πάνω στη σκηνή

Η συμμετοχή του Ισραήλ στη φετινή Eurovision έχει προκαλέσει τεράστιες αντιδράσεις λόγω του πολέμου στη Γάζα και των χιλιάδων θυμάτων που έχουν καταγραφεί μετά τις επιθέσεις της Χαμάς τον Οκτώβριο του 2023 και τη στρατιωτική απάντηση του Ισραήλ.

Περισσότεροι από 1.000 καλλιτέχνες και άνθρωποι του πολιτισμού ζήτησαν δημόσια τον αποκλεισμό του Ισραήλ από τον διαγωνισμό, υποστηρίζοντας ότι η Eurovision δεν μπορεί να παραμένει «απολιτική» όταν υπάρχει ένας πόλεμος με τόσο βαρύ ανθρωπιστικό αποτύπωμα.

Από την άλλη πλευρά, περισσότεροι από 1.000 επαγγελματίες της μουσικής βιομηχανίας υποστήριξαν το δικαίωμα του Ισραήλ να συμμετέχει, κάνοντας λόγο για επικίνδυνη πολιτικοποίηση της τέχνης.

Ο ιστορικός του θεσμού Dean Vuletic σημειώνει:

«Από τον πρώτο κιόλας διαγωνισμό, οι χώρες χρησιμοποιούσαν τη Eurovision για να διαμορφώσουν τη διεθνή εικόνα τους».

Κάπως έτσι, η Eurovision βρέθηκε εγκλωβισμένη στο ίδιο ερώτημα που διχάζει σήμερα κυβερνήσεις, πανεπιστήμια, δρόμους και κοινωνικά δίκτυα σε ολόκληρο τον κόσμο:

Μπορεί η τέχνη να μείνει πραγματικά έξω από την πολιτική;

«Η Eurovision δεν ήταν ποτέ απολιτική»

Οι ιστορικοί του θεσμού λένε ξεκάθαρα πως όχι.

Η Eurovision υπήρξε σχεδόν πάντα πολιτική απλώς συχνά το κοινό επέλεγε να το ξεχνά.

Στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ο διαγωνισμός λειτουργούσε ως βιτρίνα της δυτικής Ευρώπης. Τη δεκαετία του ’70 υπήρξαν μποϊκοτάζ εξαιτίας δικτατοριών στην Ισπανία και την Πορτογαλία. Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο επηρέασε άμεσα τις σχέσεις Ελλάδας–Τουρκίας μέσα στον διαγωνισμό.

Το 1998, η νίκη της Dana International μιας ανοιχτά τρανς τραγουδίστριας από το Ισραήλ θεωρήθηκε ιστορική στιγμή για τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα και τη δημόσια ορατότητα των τρανς ατόμων στην Ευρώπη.

Το 2022, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Ρωσία αποκλείστηκε από τον διαγωνισμό. Τότε πολλοί χειροκρότησαν την απόφαση ως ηθική στάση.

Σήμερα, όμως, αρκετές χώρες και θεατές ρωτούν:

«Αν αποκλείστηκε η Ρωσία, γιατί όχι και το Ισραήλ;»

Αυτό είναι ίσως το πιο εκρηκτικό ερώτημα που αντιμετωπίζει φέτος η European Broadcasting Union.

Ο Dave Keating υποστηρίζει:

«Η αποβολή της Ρωσίας έκανε πλέον αναπόφευκτες τις συγκρίσεις με το Ισραήλ. Από εκεί και πέρα, η Eurovision δεν μπορούσε να αποφύγει την κατηγορία των δύο μέτρων και δύο σταθμών».

Η μάχη της ψήφου και οι κατηγορίες για «χειραγώγηση»

Η περσινή διοργάνωση άφησε βαθιά τραύματα.

Η ισραηλινή συμμετοχή συγκέντρωσε τεράστια στήριξη από το κοινό, κερδίζοντας την ψήφο των τηλεθεατών, αλλά όχι και των επιτροπών. Αυτό πυροδότησε αμέσως κατηγορίες περί οργανωμένης πολιτικής κινητοποίησης.

Το σύστημα της Eurovision επιτρέπει έως και 20 ψήφους ανά άτομο — κάτι που πολλοί θεωρούν πλέον «κερκόπορτα» για στοχευμένες εκστρατείες επιρροής.

Η υπόθεση πήρε ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις όταν εμφανίστηκαν αναφορές για διαφημιστικές καμπάνιες και δημόσιες παρεμβάσεις υπέρ της ισραηλινής συμμετοχής, ακόμη και από τον ίδιο τον Μπένιαμιν Νετανιάχου

Ο ίδιος ο διαγωνισμός αναγκάστηκε να παρέμβει, προειδοποιώντας την ισραηλινή αποστολή για διαδικτυακά βίντεο που καλούσαν το κοινό να ψηφίσει μαζικά.

Ο Keating σχολιάζει:

«Αυτό που άλλαξε το 2024 ήταν ότι η ψηφοφορία επηρεάστηκε ξεκάθαρα από την πολιτική. Και αυτό αλλοίωσε τη φύση του διαγωνισμού».

Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η Eurovision μετατρέπεται σιγά σιγά σε έναν «ψηφιακό πόλεμο επιρροής», όπου οργανωμένα κοινά, κυβερνητικές εκστρατείες και social media campaigns μπορούν να επηρεάσουν δραματικά το αποτέλεσμα.

Και το ερώτημα πλέον δεν αφορά μόνο το Ισραήλ.

Αφορά το αν η Eurovision μπορεί ακόμη να θεωρείται «μουσικός διαγωνισμός» ή αν έχει εξελιχθεί σε μια γιγαντιαία πολιτιστική μάχη ταυτότητας.

Οι superfans που απομακρύνονται

Ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της φετινής κρίσης να είναι το πώς έχει διχάσει τους ίδιους τους φανατικούς θαυμαστές του θεσμού.

Η Eurovision έχει αποκτήσει εδώ και χρόνια μια σχεδόν «θρησκευτική» κοινότητα superfans που ταξιδεύουν κάθε χρόνο για να παρακολουθήσουν live τα ημιτελικά και τον τελικό.

Για πολλούς από αυτούς, η φετινή διοργάνωση μοιάζει διαφορετική.

Ο Μάριους Νικολέσκου, ένας από τους γνωστούς superfans του θεσμού, δήλωσε:

«Δεν είναι πια διασκεδαστικό. Και υποτίθεται ότι αυτό ακριβώς πρέπει να είναι η Eurovision».

Η Βρετανίδα fan Έιμι, που παρακολουθεί χρόνια τον διαγωνισμό, λέει:

«Δεν νομίζω ότι η Eurovision θα είναι ποτέ ξανά η ίδια. Είναι λυπηρό που έχει διχάσει τόσο βαθιά την κοινότητα».

Άνθρωποι που επί δεκαετίες έβλεπαν τη Eurovision σαν ασφαλή χώρο διασκέδασης, inclusivity και ευρωπαϊκής ενότητας, μιλούν πλέον για τοξικότητα, διαδικτυακές επιθέσεις και πολιτική πόλωση.

Κάποιοι αποφάσισαν να μην παρακολουθήσουν καθόλου τη φετινή διοργάνωση.

Άλλοι λένε ότι «η Eurovision πέθανε όταν έγινε πολιτικό πεδίο μάχης».

Και άλλοι απαντούν πως ήταν πάντα πολιτική, απλώς τώρα αυτό φαίνεται πιο καθαρά από ποτέ.

Η Eurovision ως «soft power»

Ίσως τελικά το πιο ενδιαφέρον στοιχείο αυτής της ιστορίας να είναι το πόσο σοβαρά αντιμετωπίζουν πλέον οι κυβερνήσεις έναν μουσικό διαγωνισμό.

Γιατί η Eurovision δεν είναι απλώς τηλεθέαση.

Είναι εικόνα. Είναι επιρροή. Είναι branding χωρών.

Είναι αυτό που οι πολιτικοί επιστήμονες αποκαλούν «ήπια ισχύ» η δυνατότητα μιας χώρας να επηρεάζει τον κόσμο όχι με όπλα ή οικονομία, αλλά με πολιτισμό, εικόνα και συναίσθημα.

Και σε μια εποχή που οι πόλεμοι διεξάγονται ταυτόχρονα στα πεδία των μαχών, στα social media και στην παγκόσμια κοινή γνώμη, η Eurovision έχει μετατραπεί σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από μουσική.

Ίσως γι’ αυτό προκαλεί τόσο πάθος.

Ίσως γι’ αυτό προκαλεί τόσο θυμό.

Καθρέφτης

Η Eurovision κάποτε παρουσιαζόταν ως το σημείο όπου η Ευρώπη αφήνει στην άκρη τις διαφορές της και τραγουδά μαζί.

Φέτος μοιάζει περισσότερο με το σημείο όπου αυτές οι διαφορές εκρήγνυνται μπροστά σε εκατομμύρια θεατές.

Κι όμως, ίσως αυτό να είναι τελικά το πραγματικό πρόσωπο της Eurovision.

Όχι μια απόδραση από την πραγματικότητα, αλλά ένας καθρέφτης της.

Ένας καθρέφτης που κάθε χρόνο φωτίζεται από προβολείς, μουσική και χειροκροτήματα — αλλά αντανακλά πάντα τις αγωνίες, τις αντιφάσεις και τις συγκρούσεις της ίδιας της Ευρώπης.

Σπύρος Σιδέρης

Το υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων διέψευσε κατηγορηματικά τόσο την παρουσία του Ισραηλινού πρωθυπουργού στη χώρα όσο και οποιαδήποτε υποδοχή ισραηλινής στρατιωτικής αποστολής. Η ανακοίνωση είχε ιδιαίτερα προσεκτική διατύπωση, υπογραμμίζοντας ότι οι σχέσεις με το Ισραήλ είναι «επίσημες και δημόσιες» στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ και «δεν βασίζονται σε μυστικές διευθετήσεις». Στην πραγματικότητα, το Άμπου Ντάμπι επιχείρησε να απορρίψει κάθε εντύπωση ότι συμμετέχει σε παρασκηνιακές στρατηγικές συνεννοήσεις με το Ισραήλ σε μια φάση περιφερειακής στρατιωτικής κλιμάκωσης.

• Η επιλογή του γραφείου Νετανιάχου να δημοσιοποιήσει μια υποτιθέμενη «μυστική» επίσκεψη μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός επιδιώκει να δείξει ότι, παρά τον πόλεμο, τη διεθνή πίεση και τη διπλωματική φθορά που αντιμετωπίζει η κυβέρνησή του, το Ισραήλ εξακολουθεί να διατηρεί ενεργούς διαύλους με βασικά κράτη του Κόλπου. Η εικόνα ενός Νετανιάχου που γίνεται δεκτός από τον ισχυρό ηγέτη των ΗΑΕ λειτουργεί ως μήνυμα ότι το Τελ Αβίβ δεν βρίσκεται σε περιφερειακή απομόνωση.

Παράλληλα, η αναφορά περί «ιστορικής ανατροπής» στις σχέσεις Ισραήλ–ΗΑΕ εντάσσεται στην προσπάθεια του Ισραήλ να αναδείξει ότι οι δεσμοί με τις αραβικές μοναρχίες όχι μόνο παραμένουν ενεργοί, αλλά αποκτούν βαθύτερο στρατηγικό χαρακτήρα εξαιτίας της κοινής ανησυχίας απέναντι στο Ιράν. Το Τελ Αβίβ επιχειρεί να προβάλει την εικόνα ενός άτυπου περιφερειακού άξονα ασφαλείας που συνδέει το Ισραήλ με τα κράτη του Κόλπου υπό την αμερικανική γεωπολιτική ομπρέλα.

• Για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ωστόσο, μια τέτοια δημόσια εικόνα δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους. Το Άμπου Ντάμπι έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια σε μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, διατηρώντας ταυτόχρονα σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα, τη Ρωσία, το Ιράν και το Ισραήλ. Η εμιρατινή ηγεσία επιδιώκει να εμφανίζεται ως δύναμη ισορροπίας και περιφερειακής διαμεσολάβησης, όχι ως μέλος μιας ανοιχτής αντιιρανικής συμμαχίας.

Αυτό εξηγεί γιατί η διάψευση ήταν τόσο άμεση και σαφής. Τα ΗΑΕ γνωρίζουν ότι οποιαδήποτε δημόσια σύνδεση με πιθανές ισραηλινές στρατιωτικές ή μυστικές επιχειρήσεις μπορεί να τα μετατρέψει σε στόχο ιρανικών πιέσεων ή ακόμη και έμμεσων αντιποίνων μέσω περιφερειακών συμμάχων της Τεχεράνης. Η ηγεσία των Εμιράτων δεν επιθυμεί σε καμία περίπτωση να εμφανιστεί ως επιχειρησιακός εταίρος του Ισραήλ σε μια ανοιχτή αντιπαράθεση με το Ιράν.

Εξίσου σημαντικός είναι και ο παράγοντας της αραβικής κοινής γνώμης. Παρά τη θεσμοθέτηση των σχέσεων μέσω των Συμφωνιών του Αβραάμ, το Παλαιστινιακό και ο πόλεμος στη Γάζα εξακολουθούν να επηρεάζουν βαθιά το πολιτικό και κοινωνικό κλίμα στον αραβικό κόσμο. Μια εικόνα «μυστικής συνεργασίας» με τον Νετανιάχου θα μπορούσε να προκαλέσει πολιτικό κόστος για τα Εμιράτα και να ενισχύσει την περιφερειακή κριτική ότι το Άμπου Ντάμπι απομακρύνεται από τις παραδοσιακές αραβικές θέσεις.

• Η γλώσσα της ανακοίνωσης του εμιρατινού υπουργείου Εξωτερικών είχε επίσης σαφή επικοινωνιακό στόχο. Η αναφορά στην ανάγκη «διασταύρωσης πληροφοριών» και αποφυγής «μη τεκμηριωμένων πολιτικών εντυπώσεων» υποδήλωνε ότι τα ΗΑΕ θεωρούν πως το Ισραήλ επιχείρησε να αξιοποιήσει επικοινωνιακά το όνομα και το γεωπολιτικό βάρος των Εμιράτων για να ενισχύσει τη στρατηγική του εικόνα εν μέσω κρίσης.

Σε ευρύτερο γεωπολιτικό επίπεδο, το περιστατικό αποκαλύπτει και τα όρια της εμιρατινοϊσραηλινής προσέγγισης. Παρά τη σημαντική συνεργασία σε τομείς όπως η οικονομία, η τεχνολογία, οι επενδύσεις και η ασφάλεια, τα ΗΑΕ δεν επιθυμούν να εμφανίζονται πλήρως ευθυγραμμισμένα με τις ισραηλινές στρατηγικές επιλογές, ιδιαίτερα όταν αυτές σχετίζονται με στρατιωτική κλιμάκωση απέναντι στο Ιράν.

Από την πλευρά του, το Ισραήλ επιδιώκει να «κλειδώσει» πολιτικά τις αραβικές του σχέσεις σε μια περίοδο κατά την οποία αναζητά περιφερειακή νομιμοποίηση και στρατηγικό βάθος. Ο Νετανιάχου γνωρίζει ότι η εικόνα διατήρησης επαφών με τα κράτη του Κόλπου ενισχύει τόσο τη διεθνή θέση του Ισραήλ όσο και το εσωτερικό πολιτικό αφήγημα περί ενός κράτους που παραμένει κεντρικός περιφερειακός παίκτης παρά τις κρίσεις.

• Η δημόσια διάψευση των ΗΑΕ, ωστόσο, κατέδειξε ότι ακόμη και οι πιο προχωρημένες αραβοϊσραηλινές σχέσεις εξακολουθούν να έχουν σαφή πολιτικά και γεωστρατηγικά όρια. Το Άμπου Ντάμπι δεν θέλει να εμφανιστεί ούτε ως μυστικός εταίρος μιας αντιπαράθεσης Ισραήλ–Ιράν ούτε ως μέρος ενός περιφερειακού στρατιωτικού μετώπου. Αντίθετα, επιδιώκει να διατηρήσει τον ρόλο του αυτόνομου περιφερειακού παίκτη που συνομιλεί ταυτόχρονα με όλες τις πλευρές.

Η υπόθεση αυτή αποτυπώνει τη νέα πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή: οι σχέσεις Ισραήλ και αραβικών κρατών έχουν πλέον θεσμοθετηθεί, αλλά εξακολουθούν να κινούνται μέσα σε ένα περιβάλλον βαθιάς καχυποψίας, ανταγωνιστικών αφηγήσεων και εξαιρετικά εύθραυστων γεωπολιτικών ισορροπιών.

Σπύρος Σιδέρης

Τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης παραδέχονται πλέον ανοιχτά ότι τα drones της οργάνωσης αποτελούν μία από τις δυσκολότερες απειλές που έχει να αντιμετωπίσει ο ισραηλινός στρατός, ενώ δεν αποκλείεται ακόμη και η επέκταση των χερσαίων επιχειρήσεων στον νότιο Λίβανο προκειμένου να περιοριστεί η δράση των χειριστών τους.

Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδουν ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, ο στρατός θεωρεί πλέον το δίκτυο χειριστών drones της Χεζμπολάχ βασικό επιχειρησιακό στόχο. Εκτιμάται ότι περίπου 100 εξειδικευμένα στελέχη χειρίζονται σήμερα τα επιθετικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη της οργάνωσης, ενώ ισραηλινές πηγές αναφέρουν ότι μέχρι στιγμής έχει εξουδετερωθεί μόνο μικρός αριθμός από αυτούς.

Το στοιχείο που προκαλεί τον μεγαλύτερο προβληματισμό είναι η χρήση τεχνολογίας οπτικών ινών σε αρκετά από τα drones. Σε αντίθεση με τα συμβατικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη που βασίζονται σε ραδιοσυχνότητες ή δορυφορική καθοδήγηση GPS, ορισμένα drones της Χεζμπολάχ συνδέονται με τον χειριστή μέσω ενός εξαιρετικά λεπτού καλωδίου οπτικής ίνας, το οποίο ξετυλίγεται σταδιακά κατά τη διάρκεια της πτήσης. Μέσω αυτού μεταδίδονται εικόνα και εντολές σε πραγματικό χρόνο, χωρίς την ανάγκη εκπομπής σήματος που μπορεί εύκολα να εντοπιστεί ή να παρεμβληθεί.

• Η συγκεκριμένη μέθοδος θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολο να αντιμετωπιστεί με τα υπάρχοντα μέσα ηλεκτρονικού πολέμου, καθώς περιορίζει σημαντικά το ηλεκτρομαγνητικό αποτύπωμα του drone. Για το Ισραήλ, που έχει επενδύσει επί χρόνια σε τεχνολογίες παρεμβολών και αντι-drone άμυνας, η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέα δεδομένα στο πεδίο επιχειρήσεων και αναγκάζει τον στρατό να επανεξετάσει τις επιχειρησιακές του τακτικές.

Οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις αναφέρουν σχεδόν καθημερινά περιστατικά επιθέσεων με drones εναντίον μονάδων που επιχειρούν στον νότιο Λίβανο, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων κατεδάφισης εγκαταστάσεων ή ελέγχου περιοχών κοντά στα σύνορα. Σε μία από τις πιο χαρακτηριστικές επιθέσεις των τελευταίων εβδομάδων, drone της Χεζμπολάχ φέρεται να έπληξε συστοιχία του Σιδηρού Θόλου, ενισχύοντας τις ανησυχίες σχετικά με την προστασία κρίσιμων στρατιωτικών υποδομών και την αποτελεσματικότητα των αμυντικών μηχανισμών.

Στρατιωτικοί αναλυτές στον Λίβανο υποστηρίζουν ότι η Χεζμπολάχ έχει μετατρέψει τα drones από απλό εργαλείο αναγνώρισης σε ολοκληρωμένο σύστημα επιτήρησης, στοχοποίησης και κρούσης. Ο Λιβανέζος στρατιωτικός αναλυτής Χασάν Τζούνι εκτιμά ότι τα συγκεκριμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη διαθέτουν υψηλό βαθμό επιχειρησιακής ευελιξίας, καθώς μπορούν να αλλάζουν πορεία κατά τη διάρκεια της αποστολής, να αιωρούνται προσωρινά σε συγκεκριμένο σημείο ή ακόμη και να αλλάζουν στόχο ανάλογα με τις εξελίξεις στο πεδίο.

• Όπως σημειώνει, οι κάμερες υψηλής ανάλυσης που διαθέτουν επιτρέπουν στους χειριστές να έχουν συνεχή εικόνα της περιοχής και να προσαρμόζουν την επίθεση σε πραγματικό χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι τα drones δεν χρησιμοποιούνται μόνο ως «ιπτάμενα εκρηκτικά», αλλά και ως εργαλεία αναγνώρισης, συλλογής πληροφοριών και τακτικής επιτήρησης.

Η ισραηλινή πλευρά θεωρεί ότι η Χεζμπολάχ αξιοποίησε τις προηγούμενες περιόδους εκεχειρίας για να αναπτύξει περαιτέρω το οπλοστάσιο των drones της. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του ισραηλινού στρατού, η οργάνωση επένδυσε στην αγορά και συναρμολόγηση νέων μη επανδρωμένων αεροσκαφών, στην εκπαίδευση χειριστών και στη δημιουργία πιο αποκεντρωμένων δομών επιχειρησιακής λειτουργίας.

Αυτό ακριβώς θεωρείται και το βασικό πρόβλημα για το Ισραήλ: οι χειριστές των drones δεν εντάσσονται απαραίτητα σε μία ενιαία στρατιωτική μονάδα αλλά κατανέμονται σε διαφορετικούς επιχειρησιακούς τομείς στον νότιο Λίβανο. Η αποκέντρωση αυτή δυσκολεύει σημαντικά τον εντοπισμό και τη στοχοποίησή τους, ενώ αυξάνει την επιχειρησιακή ευελιξία της Χεζμπολάχ.

• Παράλληλα, Ισραηλινοί αξιωματούχοι εκφράζουν φόβους ότι ορισμένοι χειριστές ενδέχεται να επιχειρούν ακόμη και κοντά ή εντός της λεγόμενης «ζώνης ασφαλείας» που ελέγχει ο ισραηλινός στρατός. Το μήκος των καλωδίων οπτικών ινών, που σύμφωνα με εκτιμήσεις φτάνει τα 10 έως 15 χιλιόμετρα, επιτρέπει στα drones να επιχειρούν σε σημαντικές αποστάσεις διατηρώντας παράλληλα ασφαλή σύνδεση με τον χειριστή.

Η συζήτηση για πιθανή επέκταση των χερσαίων επιχειρήσεων του Ισραήλ στον νότιο Λίβανο συνδέεται άμεσα με αυτή τη νέα πραγματικότητα. Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές προειδοποιούν ότι μια βαθύτερη εμπλοκή στο έδαφος θα μπορούσε να αυξήσει ακόμη περισσότερο την έκθεση των ισραηλινών δυνάμεων σε επιθέσεις drones και αντάρτικες τακτικές.

Ο Χασάν Τζούνι υποστηρίζει ότι η Χεζμπολάχ θεωρεί τη χερσαία σύγκρουση πεδίο στο οποίο διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα λόγω της γνώσης της γεωγραφίας και της πολυετούς προετοιμασίας της. Κατά την άποψή του, όσο περισσότερο επεκτείνονται οι χερσαίες επιχειρήσεις τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες άμεσων και αποτελεσματικών επιθέσεων εναντίον ισραηλινών μονάδων.

Το βέβαιο είναι ότι ο πόλεμος των drones μετατρέπεται σταδιακά σε έναν από τους πιο κρίσιμους παράγοντες της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Η δυνατότητα μικρών, ευέλικτων και σχετικά χαμηλού κόστους συστημάτων να απειλούν σύγχρονες στρατιωτικές υποδομές αλλάζει τις ισορροπίες και αναγκάζει ακόμη και ισχυρούς στρατούς να επανεξετάσουν τα δόγματα άμυνας, αποτροπής και επιχειρησιακής στρατηγικής τους.

Σπύρος Σιδέρης

Παράλληλα, οι διαφορετικές προσεγγίσεις ανάμεσα στη Χαμάς, το Ισραήλ και τους διεθνείς διαμεσολαβητές αποκαλύπτουν πόσο βαθύ παραμένει το χάσμα για το μέλλον της Γάζας και της μεταπολεμικής ισορροπίας στη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με πηγές της Χαμάς, η ηγεσία της οργάνωσης εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο να «παγώσει» προσωρινά τις συνομιλίες για την εκεχειρία, θεωρώντας ότι το Ισραήλ συνεχίζει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και τις στοχευμένες επιθέσεις παρά τις δεσμεύσεις που είχαν συμφωνηθεί.

Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι δεν έχει ληφθεί ακόμη οριστική απόφαση, ωστόσο η επιλογή αυτή βρίσκεται πλέον «πολύ δυνατά στο τραπέζι», καθώς –όπως εκτιμά η οργάνωση– ούτε οι διεθνείς μεσολαβητές ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες κατάφεραν να επιβάλουν στο Ισραήλ τον περιορισμό των στρατιωτικών ενεργειών στη Γάζα.

Οι νέες επιθέσεις και η αυξανόμενη πίεση στη Χαμάς

Η ένταση αυξήθηκε κατακόρυφα μετά τη νέα σειρά ισραηλινών επιθέσεων στη Λωρίδα της Γάζας. Ανάμεσα στα θύματα βρίσκεται ο Αζάμ αλ-Χάγια, γιος του επικεφαλής διαπραγματευτή της Χαμάς, Χαλίλ αλ-Χάγια, ο οποίος υπέκυψε στα τραύματά του έπειτα από ισραηλινό πλήγμα στην πόλη της Γάζας.

Η Χαμάς κατηγόρησε ανοιχτά το Ισραήλ ότι επιχειρεί να ασκήσει πολιτική και ψυχολογική πίεση στην ηγεσία της μέσω στοχευμένων επιθέσεων σε συγγενικά πρόσωπα στελεχών της οργάνωσης. Σε ανακοίνωσή της υποστήριξε ότι η στρατηγική αυτή εντάσσεται σε μια προσπάθεια κάμψης της διαπραγματευτικής στάσης της παλαιστινιακής πλευράς μέσω «τρομοκρατίας, πίεσης και εκφοβισμού».

Παράλληλα, ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές προκάλεσαν τον θάνατο μελών των εσωτερικών μηχανισμών ασφαλείας της Χαμάς, ενώ σύμφωνα με παλαιστινιακές πηγές σκοτώθηκε και διοικητής των Ταξιαρχιών αλ-Κασάμ στη συνοικία Σουτζάγια.

Οι εξελίξεις αυτές αυξάνουν την εσωτερική πίεση προς την ηγεσία της Χαμάς να υιοθετήσει πιο σκληρή γραμμή απέναντι στις συνομιλίες, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η οργάνωση δέχεται επικρίσεις από μέρος του παλαιστινιακού πληθυσμού για την αποτελεσματικότητα της διαπραγματευτικής της στρατηγικής.

Το μεγάλο αγκάθι των συνομιλιών: ο αφοπλισμός

Παρότι η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός είχε αρχικά δημιουργήσει προσδοκίες σταθεροποίησης, οι συνομιλίες προσέκρουσαν γρήγορα σε στρατηγικά ζητήματα που παραμένουν άλυτα.

Το σημαντικότερο αφορά τον αφοπλισμό της Χαμάς. Το Ισραήλ επιμένει ότι οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη συμφωνία για τη Γάζα πρέπει να συνοδεύεται από πλήρη αποστρατιωτικοποίηση της περιοχής και παράδοση του οπλισμού της οργάνωσης.

Αντίθετα, η Χαμάς θεωρεί ότι η συζήτηση αυτή δεν μπορεί να ανοίξει πριν εφαρμοστούν πλήρως οι δεσμεύσεις της πρώτης φάσης της συμφωνίας, όπως η πλήρης διακοπή των επιθέσεων, η ανεμπόδιστη ανθρωπιστική βοήθεια, η αποκατάσταση βασικών υποδομών και η σταδιακή αποχώρηση ισραηλινών δυνάμεων από τη Γάζα.

Η διαφωνία αυτή αντανακλά βαθύτερες στρατηγικές επιδιώξεις. Για το Ισραήλ, ο αφοπλισμός αποτελεί βασική προϋπόθεση ασφαλείας και πολιτικού ελέγχου της «επόμενης ημέρας» στη Γάζα. Για τη Χαμάς, όμως, η διατήρηση της στρατιωτικής της ισχύος συνδέεται άμεσα με την πολιτική της επιβίωση και τη διατήρηση της επιρροής της στον παλαιστινιακό χώρο.

Ο ρόλος των μεσολαβητών και οι αιχμές κατά Μλαντένοφ

Στο επίκεντρο των τελευταίων διεργασιών βρίσκεται ο διεθνής μεσολαβητής Νικολάι Μλαντένοφ, ο οποίος πραγματοποίησε επαφές με την ισραηλινή κυβέρνηση και τη Χαμάς στο πλαίσιο νέας προσπάθειας αποκλιμάκωσης.

Ωστόσο, η Χαμάς εμφανίζεται ιδιαίτερα δυσαρεστημένη από τη στάση των μεσολαβητών. Πηγές της οργάνωσης κατηγορούν τον Μλαντένοφ ότι προσεγγίζει περισσότερο τις ισραηλινές θέσεις αντί να διατηρεί ουδέτερο ρόλο.

Η δυσαρέσκεια εντάθηκε μετά τη συνάντησή του με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, από την οποία –σύμφωνα με παλαιστινιακές πηγές– δεν προέκυψε καμία ουσιαστική δέσμευση για περιορισμό των επιχειρήσεων στη Γάζα.

Την ίδια στιγμή, οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να στηρίζουν το σχέδιο που συνδέεται με την πρωτοβουλία του Ντόναλντ Τραμπ για τη μεταπολεμική διαχείριση της Γάζας, το οποίο περιλαμβάνει ανοικοδόμηση της περιοχής αλλά και απομάκρυνση του στρατιωτικού σκέλους της Χαμάς.

Φόβοι για νέα αποσταθεροποίηση

Παρά τις επαφές που συνεχίζονται, το κλίμα χαρακτηρίζεται πλέον από βαθιά δυσπιστία. Η Χαμάς θεωρεί ότι το Ισραήλ χρησιμοποιεί τις στρατιωτικές επιχειρήσεις ως εργαλείο πίεσης στις διαπραγματεύσεις, ενώ το Ισραήλ επιμένει ότι η οργάνωση επιχειρεί να κερδίσει χρόνο χωρίς να εγκαταλείπει τη στρατιωτική της δομή.

Αναλυτές εκτιμούν ότι μια πιθανή αναστολή των συνομιλιών δεν σημαίνει απαραίτητα άμεση κατάρρευση της εκεχειρίας, ωστόσο θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα φάση αστάθειας και αυξημένου κινδύνου γενικευμένης ανάφλεξης.

Το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο, καθώς η επιβίωση της συμφωνίας εξαρτάται πλέον από το αν οι μεσολαβητές μπορούν να γεφυρώσουν το χάσμα ανάμεσα στις δύο πλευρές και να αποτρέψουν την επιστροφή σε ανεξέλεγκτη στρατιωτική κλιμάκωση στη Γάζα.

Σπύρος Σιδέρης

Η πίεση αυτή δεν προέρχεται πλέον μόνο από περιθωριακές φωνές, αλλά από ένα σημαντικό τμήμα των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο, γεγονός που αναδεικνύει βαθύτερες αλλαγές στο αμερικανικό πολιτικό τοπίο και επαναφέρει ερωτήματα για τη συνέπεια της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Πίεση για διαφάνεια και τέλος στη «σιωπή»

Η πρωτοβουλία περίπου 30 Δημοκρατικών βουλευτών, με επικεφαλής τον Χοακίν Κάστρο, σηματοδοτεί μια σαφή απόκλιση από τη διαχρονική διακομματική συναίνεση. Με επιστολή προς τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ζητούν την εγκατάλειψη της πολιτικής της «επίσημης σιωπής» γύρω από τις πυρηνικές δυνατότητες του Ισραήλ.

Το βασικό τους επιχείρημα εστιάζει στη διαφάνεια και τη στρατηγική συνοχή: δεν μπορεί, όπως υποστηρίζουν, οι Ηνωμένες Πολιτείες να προωθούν τη μη διάδοση πυρηνικών όπλων στη Μέση Ανατολή, ενώ ταυτόχρονα αποφεύγουν να αναγνωρίσουν την ύπαρξη πυρηνικών όπλων σε έναν από τους βασικούς δρώντες της περιοχής. Ο κίνδυνος λανθασμένων εκτιμήσεων, κλιμάκωσης ή ακόμη και χρήσης πυρηνικών όπλων δεν είναι πλέον θεωρητικός αλλά απολύτως υπαρκτός.

Μετατόπιση στο εσωτερικό των Δημοκρατικών

Η πίεση αυτή αντικατοπτρίζει μια βαθύτερη μετατόπιση εντός του Δημοκρατικού Κόμματος. Η παραδοσιακά ισχυρή στήριξη προς το Ισραήλ δείχνει σημάδια φθοράς, ιδιαίτερα μετά τις πρόσφατες συγκρούσεις σε Γάζα και Λίβανο. Σύμφωνα με έρευνες του Pew Research Center, η εικόνα του Ισραήλ μεταξύ των Δημοκρατικών ψηφοφόρων έχει επιδεινωθεί σημαντικά, με αυξανόμενες φωνές που ζητούν ίση μεταχείριση βάσει του διεθνούς δικαίου.

Ενδιαφέρον έχει ότι η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον στην προοδευτική πτέρυγα. Ακόμη και συντηρητικοί αναλυτές, όπως ο Σκοτ Μακόνελ, θέτουν ζήτημα δημόσιας συζήτησης για το πυρηνικό καθεστώς του Ισραήλ, υπογραμμίζοντας ότι η πλήρης αποσιώπηση δεν είναι πλέον βιώσιμη.

Η ιστορία της «πυρηνικής αμφισημίας»

Η πολιτική της λεγόμενης πυρηνικής αμφισημίας (nuclear ambiguity) έχει τις ρίζες της σε μια άτυπη συμφωνία του 1969 μεταξύ του Ρίτσαρντ Νίξον και της Γκόλντα Μεΐρ. Η συμφωνία αυτή επέτρεψε στο Ισραήλ να διατηρεί το πυρηνικό του πρόγραμμα εκτός διεθνούς ελέγχου, με αντάλλαγμα την αποφυγή επίσημης επιβεβαίωσης.

Όπως επισημαίνει ο ιστορικός Άβνερ Κοέν, η πολιτική αυτή δεν θα μπορούσε να διατηρηθεί χωρίς την αμερικανική κάλυψη. Σε αντίθεση με το Ισραήλ, το Ιράν είναι συμβαλλόμενο μέλος της Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων και υπόκειται σε διεθνείς επιθεωρήσεις, παρά τις αμφισβητήσεις για τη συμμόρφωσή του.

Η μοναδική μεγάλη ρωγμή σε αυτό το καθεστώς σιωπής σημειώθηκε το 1986, όταν ο Μορντεχάι Βανούνου αποκάλυψε πληροφορίες για τον πυρηνικό αντιδραστήρα της Ντιμόνα, πληρώνοντας βαρύ προσωπικό τίμημα.

Πόσα πυρηνικά διαθέτει το Ισραήλ;

Η έλλειψη επίσημης αναγνώρισης καθιστά δύσκολη την ακριβή εκτίμηση. Το Stockholm International Peace Research Institute υπολογίζει ότι το Ισραήλ διαθέτει περίπου 80 πυρηνικές κεφαλές, αν και άλλες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον αριθμό σημαντικά υψηλότερα. Η αδιαφάνεια αυτή ενισχύει την αβεβαιότητα και περιπλέκει τους στρατηγικούς υπολογισμούς στην περιοχή.

Το νομικό δίλημμα των ΗΠΑ

Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα αφορά το νομικό πλαίσιο των αμερικανικών στρατιωτικών ενισχύσεων. Εάν οι ΗΠΑ αναγνωρίσουν επίσημα ότι το Ισραήλ διαθέτει πυρηνικά όπλα χωρίς να υπάγεται σε διεθνείς μηχανισμούς ελέγχου, ενδέχεται να ενεργοποιηθούν νόμοι που απαγορεύουν την παροχή στρατιωτικής βοήθειας.

Αυτό θα έφερνε την κυβέρνηση Τραμπ μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: είτε να περιορίσει τη στήριξη προς το Ισραήλ είτε να αναζητήσει ειδικές εξαιρέσεις, κάτι που θα προκαλούσε πολιτικές εντάσεις στο Κογκρέσο.

Σενάρια κλιμάκωσης και η «Επιλογή Σαμψών»

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πιθανή χρήση πυρηνικών όπλων σε περίπτωση ακραίας κρίσης. Η λεγόμενη «Επιλογή Σαμψών» (Samson Option) — δηλαδή η απειλή χρήσης πυρηνικών σε περίπτωση υπαρξιακού κινδύνου — παραμένει ένα ασαφές αλλά υπαρκτό στοιχείο της ισραηλινής στρατηγικής.

Οι πρόσφατες επιθέσεις του Ιράν σε περιοχές κοντά σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, όπως η Ντιμόνα, εντείνουν τους φόβους για το ενδεχόμενο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Το βασικό ερώτημα που απασχολεί πλέον και την Ουάσινγκτον είναι αν το Ισραήλ θα μπορούσε να καταφύγει σε πυρηνική απάντηση σε περίπτωση που οι συμβατικές του άμυνες καταρρεύσουν.

Τι σημαίνει για τη διεθνή πολιτική

Η συζήτηση για το πυρηνικό οπλοστάσιο του Ισραήλ δεν είναι απλώς θέμα διαφάνειας, αλλά αγγίζει τον πυρήνα της αξιοπιστίας της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Η επιλεκτική εφαρμογή των αρχών της μη διάδοσης υπονομεύει την ικανότητα των ΗΠΑ να λειτουργούν ως ουδέτερος εγγυητής ασφάλειας.

Καθώς η σύγκρουση με το Ιράν εξελίσσεται και οι γεωπολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται, η πίεση προς την Ουάσινγκτον αναμένεται να ενταθεί. Το αν η κυβέρνηση Τραμπ θα επιλέξει τη συνέχιση της σιωπής ή μια πιο διαφανή προσέγγιση θα έχει συνέπειες όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή, αλλά και για το παγκόσμιο καθεστώς μη διάδοσης πυρηνικών όπλων.