Στις κατασκευές, ως προς τα ιδιωτικά έργα ανακόπτεται η ανοδική πορεία των τελευταίων μηνών, ενώ στο λιανικό εμπόριο σημειώνεται σημαντική εξασθένιση λόγω κυρίως των απαισιόδοξων εκτιμήσεων της τρέχουσας κατάστασης, αλλά και των προβλέψεων για παραγγελίες το προσεχές διάστημα. Στις υπηρεσίες καταγράφεται έντονη υποχώρηση, λόγω των αρνητικών εκτιμήσεων σε όλους τους επιμέρους παράγοντες. Στη βιομηχανία, που επηρεάζει σε μεγαλύτερο βαθμό τη διαμόρφωση του οικονομικού κλίματος, οι προσδοκίες καταγράφουν ηπιότερη αρνητική μεταβολή.

Στην πλευρά των νοικοκυριών, οι Έλληνες καταναλωτές, εξακολουθούν να είναι οι περισσότερο απαισιόδοξοι στην ΕΕ, διατυπώνοντας ακόμη πιο αρνητικές προβλέψεις για τα οικονομικά των νοικοκυριών τους σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα, αλλά και τη γενικότερη οικονομική κατάσταση στη χώρα, ενώ εξασθενεί οριακά και η πρόθεσή τους για μείζονες αγορές. Σύμφωνα με την έρευνα του ΙΟΒΕ, οι πρώτες επιπτώσεις από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή έχουν ήδη κάνει την εμφάνιση τους με τις εξελίξεις το επόμενο διάστημα να χαρακτηρίζονται από αυξημένη αβεβαιότητα. Η άνοδος και έντονη μεταβλητότητα των τιμών στις αγορές ενέργειας και οι πληθωριστικές πιέσεις επηρεάζουν τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, με την κυβέρνηση να δρομολογεί τα πρώτα μέτρα στήριξης για την αντιμετώπιση του προβλήματος στο κόστος ενέργειας. Το χρονικό διάστημα που θα διαρκέσει η νέα αυτή κρίση, και ιδίως εάν θα διαφανεί κάποια προοπτική εξομάλυνσης θα είναι ο κρίσιμος παράγοντας για τη διαμόρφωση του οικονομικού κλίματος τους επόμενους μήνες.

Αναλυτικότερα:

• στη βιομηχανία, το αρνητικό ισοζύγιο των εκτιμήσεων για τις παραγγελίες και την τρέχουσα ζήτηση ενισχύθηκε οριακά, το θετικό ισοζύγιο προβλέψεων για την παραγωγή τους προσεχείς μήνες εξασθένισε ελαφρά, ενώ το ύψος των αποθεμάτων αποκλιμακώθηκε ήπια.
• στις κατασκευές, οι ήπια θετικές προβλέψεις για το πρόγραμμα εργασιών των επιχειρήσεων υποχώρησαν έντονα, ενώ οι θετικές προβλέψεις για την απασχόληση εξασθένισαν οριακά.
• στο λιανικό εμπόριο, οι ήπια θετικές εκτιμήσεις για τις τρέχουσες πωλήσεις εξασθενούν, με το ύψος των αποθεμάτων να κλιμακώνεται ελαφρά και τις προβλέψεις για τη βραχυπρόθεσμη εξέλιξη των πωλήσεων να εξασθενούν οριακά.
• στις υπηρεσίες, οι θετικές εκτιμήσεις για την τρέχουσα κατάσταση των επιχειρήσεων εξασθένισαν σημαντικά, οι θετικές εκτιμήσεις για την τρέχουσα ζήτηση υποχώρησαν αντίστοιχα, ενώ παράλληλα οι προβλέψεις της βραχυπρόθεσμης εξέλιξής της επιδεινώθηκαν.
• στην καταναλωτική εμπιστοσύνη, οι αρνητικές προβλέψεις των νοικοκυριών για την οικονομική κατάσταση της χώρας ενισχύθηκαν, όπως και εκείνες για τη δική τους οικονομική κατάσταση.

Παράλληλα, διατηρήθηκαν οι προβλέψεις για μείζονες αγορές, ενώ βελτιώθηκε ήπια η πρόθεση για αποταμίευση.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ειδικότερα, το β’ τρίμηνο του 2025 η απασχόληση στη Βιομηχανία ενισχύθηκε κατά 4,6%, στα 436,1 χιλ. άτομα σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2024. Σημειώθηκε άνοδος της απασχόλησης στο σύνολο της οικονομίας (+1,4%), με τους απασχολούμενους ν’ ανέρχονται στους 4.386,8χιλ. το β’ τρίμ. του2025 (+59 χιλ. σε σχέση μ’ ένα έτος πριν).

Τον Αύγουστο η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα (73,1€/MWh) μειώθηκε κατά 29% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Ήταν σε παρόμοια επίπεδα (από -5% έως +6%) με τις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές αγορέςⱡ, 34% υψηλότερη από την τιμή στη Γαλλία (54,44 €/MWh) και 100% υψηλότερη από την τιμή συστήματος Nordic(36,47 €/MWh).

Η έκθεση του ΙΟΒΕ μεταξύ άλλων παρατηρεί:

• Μικρή επιδείνωση για το οικονομικό κλίμα τον Σεπτέμβριο, λόγω εξασθένισης σε Βιομηχανία, Κατασκευές και Υπηρεσίες.
• Βελτίωση σε Λιανικό εμπόριο και Καταναλωτική εμπιστοσύνη.
• Υποχώρηση των προσδοκιών στη Βιομηχανία, στις 105,2 μονάδες τον Σεπτέμβριο, από 113,9 μονάδες τον προηγούμενο μήνα, σε χαμηλότερο επίπεδο σε σχέση με ένα έτος νωρίτερα (110,6 μον.).
• Μείωση για τη βιομηχανική παραγωγή τον Αύγουστο σε σύγκριση με τον Ιούλιο. Υποχώρηση 2,7% στην Ελλάδα, έναντι ανόδου 1,1% στην ΕΕ27. Μικρή μείωση για την εγχώρια Μεταποίηση 0,8%.
• Ενίσχυση των εξαγωγών της Βιομηχανίας, 1,8% τον Ιούλιο.
• Μείωση του εμπορικού ελλείμματος στα €3,3 δισεκ., από €3,8 δισεκ. ένα έτος πριν. Από το Ειδικό Θέμα «Στοιχεία κύκλου εργασιών εγχώριας βιομηχανίας το β΄ τριμ. 2025»: • Μείωση του δείκτη κύκλου εργασιών της Βιομηχανίας 2,8% το β΄ τριμ. του 2025 στην Ελλάδα έναντι ήπιας ανόδου 0,9% στην ΕΕ27.
• Σε τρέχουσες τιμές, ενίσχυση για το σύνολο των οικονομικών δραστηριοτήτων 3,7% το β΄ τριμ. του 2025, από αύξηση 5,7% ένα έτος νωρίτερα.
• Αύξηση για τη μεταποίηση, εξαιρουμένων των πετρελαιοειδών, κατά 7,2% το β΄ τριμ. του 2025 από επίσης άνοδο 3,1% ένα έτος πριν.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι σύμφωνα με το ΙΟΒΕ αυξάνεται ο τζίρος το Β΄ τρίμηνο 2025 για τον κλάδο των κατασκευών, δηλαδή στο 17,8% συγκριτικά με το την αύξηση 16,6% ένα έτος νωρίτερα.

• Σε χαμηλότερα επίπεδα εντοπίστηκαν οι Λοιποί βιομηχανικοί κλάδοι, 13,8% και οι Δραστηριότητες ανθρώπινης υγείας, 10,4%, από υποχώρηση 18% και αύξηση 5,8%, αντίστοιχα το β΄ τριμ. του 2024.
• Ακολούθησαν οι Άλλες δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών και τα Ορυχεία-Λατομεία, με αύξηση της δραστηριότητας 8,2% και 7,4%, αντίστοιχα, το β΄ τριμ. του 2025, από 4,9% και 7,3%, αντίστοιχα ένα έτος νωρίτερα.
• Στη Μεταποίηση, εξαιρουμένου του κλάδου των Προϊόντων διύλισης πετρελαίου, ο κύκλος εργασιών σημείωσε αύξηση 7,2% το β΄ τριμ. του τρέχοντος έτους, από ηπιότερη άνοδο 3,1% ένα έτος νωρίτερα.
• Αμετάβλητος παρέμεινε ο κύκλος εργασιών για το σύνολο της Μεταποίησης το β΄ τριμ. του 2025, έναντι αύξησης 6,1% το β΄ τριμ. του 2024.
• Στο σύνολο των δραστηριοτήτων καταγράφηκε αύξηση 3,7% το β΄ τριμ. του 2025 από εντονότερη άνοδο 5,7% ένα έτος πριν.

Συγκεκριμένα, ο δείκτης της πρόθεσης για αποταμίευση τους προσεχείς 12 μήνες υποχώρησε στις -66,6 μονάδες από -62,9 τον Σεπτέμβριο με το 83% (από 81% το Σεπτέμβριο) των νοικοκυριών να μη θεωρεί πιθανή την αποταμίευση στο επόμενο 12μηνο, ενώ το 15% τη θεωρεί πιθανή ή πολύ πιθανή. Οι σχετικοί δείκτες διαμορφώθηκαν στις +8,5 μονάδες στην ΕΕ και +8,0 μονάδες στην Ευρωζώνη.

Σύμφωνα με το ΙΟΒΕ, ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης βελτιώθηκε ήπια τον Οκτώβριο και διαμορφώθηκε στις -50,3 μονάδες, έναντι -51,3 μονάδες τον Σεπτέμβριο. Και αυτόν τον μήνα οι Έλληνες καταναλωτές εμφανίζονται ως οι περισσότερο απαισιόδοξοι στην ΕΕ, με διαφορά από τους επόμενους, με τους καταναλωτές στην Εσθονία με επίπεδο δείκτη –35,3 και την Σλοβενία (-27,6) να ακολουθούν.

Το 60% (από 63%) των νοικοκυριών αναμένει ελαφρά ή αισθητή επιδείνωση της οικονομικής του κατάστασης, ενώ το 5% προβλέπει μικρή βελτίωση. Σχετικά με τις εκτιμήσεις για την τρέχουσα οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού, το ποσοστό των καταναλωτών που δηλώνει ότι «μόλις τα βγάζει πέρα» διαμορφώθηκε στο 66% (από 63% τον Σεπτέμβριο), ενώ στο 7% από 8% περιορίστηκε το ποσοστό όσων αναφέρουν ότι αντλούν από τις αποταμιεύσεις τους. Οι καταναλωτές που δήλωσαν ότι αποταμιεύουν λίγο ή πολύ αποτελούν 19% του συνόλου, ενώ το ποσοστό όσων δήλωσαν ότι «έχουν χρεωθεί» διατηρήθηκε στο 8-9% όσο και τον προηγούμενο μήνα.

Αβέβαια τα νοικοκυριά για τη μελλοντική οικονομική κατάστασή τους

Στο ερώτημα το οποίο αξιολογεί το βαθμό αβεβαιότητας των νοικοκυριών ως προς τις μελλοντικές οικονομικές εξελίξεις, το 65,9% έκρινε τον Οκτώβριο ότι η οικονομική κατάστασή του μπορεί να προβλεφθεί δύσκολα ή σχετικά δύσκολα, από 68% τον προηγούμενο μήνα.

Τον Οκτώβριο, εξετάζονται σε τριμηνιαία βάση στην έρευνα καταναλωτών πρόσθετα ζητήματα, τα οποία εξειδικεύουν περισσότερο την πρόθεση για μείζονες αγορές διαρκών καταναλωτικών αγαθών (αυτοκίνητο, κατοικία) και έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως πρόδρομοι δείκτες για την ιδιωτική κατανάλωση.

Οι γεωπολιτικές αναταράξεις που εντείνονται και οι οποίες θα μπορούσαν να έχουν έντονα αρνητικές επιδράσεις στο παγκόσμιο εμπόριο και τις διεθνείς αγορές κεφαλαίου, φαίνεται, σύμφωνα με την ίδια έρευνα, να επηρεάζουν το εξωστρεφές τμήμα της εγχώριας βιομηχανίας και να προκαλούν αβεβαιότητες, παρά την έως τώρα γενικά θετική πορεία των εξαγωγών προϊόντων.

Από την άλλη πλευρά, ο τουρισμός, παρά τη μικρή κάμψη που παρουσιάζει εφέτος, συνέβαλε θετικά και τον Οκτώβριο σε αρκετούς κλάδους. Τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης επίσης συνεχίζουν να επιδρούν πολλαπλασιαστικά στην οικονομία, ενώ και οι κατασκευές έχουν έντονη δραστηριότητα και υψηλό ανεκτέλεστο, με πολλούς επόμενους μήνες εξασφαλισμένης δραστηριότητας.

Όπως σημειώνεται, ο πληθωρισμός επιμένει σε υψηλότερα σχετικά επίπεδα, με αποτέλεσμα τη συνεχιζόμενη πίεση στα νοικοκυριά και τη χαμηλή καταναλωτική εμπιστοσύνη, παρά τη μικρή άμβλυνση της απαισιοδοξίας αυτόν τον μήνα.

Αυτές οι γενικές τάσεις αναμένεται να διατηρηθούν μεσοπρόθεσμα, ωστόσο οι εξελίξεις στο διεθνές περιβάλλον ενδεχομένως να επηρεάσουν καταλυτικά και τις εγχώριες προσδοκίες προσεχώς. Αναλυτικά:

– Στη βιομηχανία, το αρνητικό ισοζύγιο των εκτιμήσεων για τις παραγγελίες και τη ζήτηση ενισχύθηκε αισθητά, οι εκτιμήσεις για τα αποθέματα εντάθηκαν, ενώ οι θετικές προβλέψεις για την παραγωγή τούς προσεχείς μήνες υποχώρησαν.

– Στις κατασκευές, οι αρνητικές προβλέψεις για το πρόγραμμα εργασιών των επιχειρήσεων ενισχύθηκαν, ενώ αντίθετα οι θετικές προβλέψεις για την απασχόληση βελτιώθηκαν.

– Στο λιανικό εμπόριο, οι εκτιμήσεις για τις τρέχουσες πωλήσεις εξασθενούν οριακά, με το ύψος των αποθεμάτων να διατηρείται αμετάβλητο και τις προβλέψεις για τη βραχυπρόθεσμη εξέλιξη των πωλήσεων να βελτιώνονται.

– Στις υπηρεσίες, οι θετικές εκτιμήσεις για την τρέχουσα κατάσταση των επιχειρήσεων διατηρούνται αμετάβλητες, ενώ παράλληλα εξασθενούν ήπια οι εκτιμήσεις για την τρέχουσα ζήτηση με τις προβλέψεις για τη βραχυπρόθεσμη εξέλιξη της ζήτησης να κινούνται ήπια ανοδικά.

– Στην καταναλωτική εμπιστοσύνη, οι αρνητικές προβλέψεις των νοικοκυριών για την οικονομική κατάσταση της χώρας περιορίστηκαν, ενώ ενισχύθηκαν οι αντίστοιχες για τη δική τους οικονομική κατάσταση. Παράλληλα, υποχώρησαν ελαφρά οι προβλέψεις για μείζονες αγορές, ενώ εξασθένισε η πρόθεση για αποταμίευση.

Σχετικά με τις εκτιμήσεις για την τρέχουσα οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού, το ποσοστό των καταναλωτών που δηλώνει ότι «μόλις τα βγάζει πέρα» διαμορφώθηκε στο 61% (από 64%), ενώ στο 12% από 11% ενισχύθηκε το ποσοστό όσων αναφέρουν ότι αντλούν από τις αποταμιεύσεις τους. Οι καταναλωτές που δήλωσαν ότι αποταμιεύουν λίγο ή πολύ αποτελούν το 19% (από 18%) του συνόλου, ενώ το ποσοστό όσων δήλωσαν ότι «έχουν χρεωθεί» διαμορφώθηκε εκ νέου στο 7-8%.

Ένας ακόμα δείκτης που φανερώνει τις οικονομικές δυσκολίες αφορά την πρόθεση των καταναλωτών για σημαντικές αγορές τους προσεχείς 12 μήνες (επίπλων, ηλεκτρικών συσκευών κ.λπ.). Ο δείκτης υποχώρησε ελαφρά και διαμορφώθηκε στις -46,0 (από -40,9) μονάδες. Το 55% (από 49%) των καταναλωτών προέβλεψε ότι θα προβεί σε λιγότερες ή πολύ λιγότερες δαπάνες, ενώ το 5% (από 4%) αναμένει το αντίθετο. Οι ευρωπαϊκοί δείκτες διαμορφώθηκαν στις -16,4 μονάδες στην ΕΕ και στις -17,4 μονάδες στην Ευρωζώνη.

Με τα γκρίζα σύννεφα να έχουν πολλαπλασιαστεί και το κλίμα να παραμένει βαρύ ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης ενισχύθηκε ελαφρά τον Απρίλιο και διαμορφώθηκε στις -41,7 μονάδες, έναντι -44,7 μονάδες τον Μάρτιο. Όμως, και αυτόν τον μήνα οι Έλληνες καταναλωτές εμφανίζονται ως οι περισσότερο απαισιόδοξοι στην ΕΕ, με τους καταναλωτές στην Εσθονία (-29,8) και την Κύπρο (-26,6) να ακολουθούν.

Το βασικότερο πρόβλημα παραμένουν οι υψηλές τιμές, αν και η μείωση της ανεργίας, αλλά και η έναρξη της τουριστικής περιόδου δημιουργεί εισοδήματα και θετικότερες προσδοκίες. Στις χαμηλότερες θέσεις αυτής της κατάταξης, για τέταρτη φορά μέσα στο 2024 βρίσκεται η Λιθουανία (+2,8) αλλά και η Πολωνία (+1,3) με την τιμή του δείκτη καταναλωτικής εμπιστοσύνης να συνεπάγεται ουσιαστικά αισιοδοξία από τους καταναλωτές της χώρας. Οι μέσοι ευρωπαϊκοί δείκτες διαμορφώθηκαν στις -13,7 μονάδες στην ΕΕ και στις -14,7 μονάδες στην Ευρωζώνη.

Λίγο καλύτερα είναι τα πράγματα όσον αφορά τις προβλέψεις των καταναλωτών για την οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού τους τους προσεχείς 12 μήνες. Ενισχύθηκαν ήπια τον Απρίλιο, με το σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται στις -36,7 (από -42,3) μονάδες τον Μάρτιο. Ωστόσο, η πλειοψηφία (51%) των νοικοκυριών αναμένει ελαφρά ή αισθητή επιδείνωση της οικονομικής του κατάστασης, ενώ το 6% προβλέπει μικρή βελτίωση. Οι δείκτες σε ΕΕ και Ευρωζώνη διαμορφώθηκαν στις -3,1 και -4,0 μονάδες αντίστοιχα.

Μικρή υποχώρηση σημείωσε και ο αρνητικός δείκτης των προβλέψεων των νοικοκυριών για την οικονομική κατάσταση της χώρας το προσεχές 12μηνο. Τον Απρίλιο και διαμορφώθηκε στις -41,0 (από -42,3) μονάδες. Σχεδόν έξι στους δέκα καταναλωτές (59%) προέβλεψε εκ νέου ελαφρά ή αισθητή επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης της χώρας, έναντι του 22% (από 19%) το οποίο αναμένει σταθερότητα. Οι δείκτες σε ΕΕ και Ευρωζώνη διαμορφώθηκαν στις -23,7 και -25,6 μονάδες αντίστοιχα.

Στο ερώτημα το οποίο αξιολογεί το βαθμό αβεβαιότητας των νοικοκυριών ως προς τις μελλοντικές οικονομικές εξελίξεις, το 48% έκρινε τον Απρίλιο ότι η οικονομική κατάστασή του μπορεί να προβλεφθεί δύσκολα ή σχετικά δύσκολα, από 59% τον προηγούμενο μήνα.

• Η έρευνα εξετάζει σε τριμηνιαία βάση την πρόθεση για μείζονες αγορές διαρκών καταναλωτικών αγαθών (αυτοκίνητο, κατοικία) και έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως πρόδρομοι δείκτες για την ιδιωτική κατανάλωση. Τα ποσοστά είναι αποκαρδιωτικά (αν και παρουσιάζουν μια μικρή βελτίωση).

Αναλυτικά:

Μικρή βελτίωση παρουσίασε τον Απρίλιο η πρόθεση αγοράς αυτοκινήτου εντός των επόμενων 12 μηνών, με το σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται στις -90,0 (από -93,2 τον Ιανουάριο) μονάδες. Αυτή η επίδοση παραμένει αισθητά δυσμενέστερη από τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς δείκτες, οι οποίοι διαμορφώθηκαν στις -65,6 (από -66,7) και – 67,3 (από -68,4) μονάδες, στην ΕΕ και την Ευρωζώνη αντίστοιχα. Το 96,0% (από 97,6%) των καταναλωτών στην Ελλάδα δηλώνει ότι δεν είναι πιθανό να αγοράσει αυτοκίνητο εντός του προσεχούς 12μήνου.

Ενίσχυση σημειώθηκε στην πρόθεση για αγορά ή κατασκευή κατοικίας εντός των επόμενων 12 μηνών, με το σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται στις -90,2 (από -94,5) μονάδες, ισοζύγιο επίσης αρκετά χειρότερο από τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς δείκτες, καθώς αυτός διαμορφώθηκε στην ΕΕ στις -78,6 (από -79,1) και στην Ευρωζώνη στις -80,2 (από – 80,8) μονάδες. Το 4,5% (από 2,4%) των νοικοκυριών εγχωρίως δηλώνει ότι ίσως να προβεί σε αγορά ή κατασκευή κατοικίας τον επόμενο χρόνο.

Οριακή βελτίωση καταγράφηκε στο δείκτη της πρόθεσης πραγματοποίησης σημαντικών δαπανών για βελτίωση/ανανέωση της κατοικίας εντός των επόμενων 12 μηνών, ο οποίος διαμορφώθηκε τον Απρίλιο στις -76,6 (από -77,5) μονάδες. Οι ευρωπαϊκοί δείκτες κινήθηκαν αντίθετα στην ΕΕ και διαμορφώθηκαν στις -49,0 (από -48,6) μονάδες και στις – 51,7 (από -51,6) μονάδες στην Ευρωζώνη. Το ποσοστό των νοικοκυριών στην Ελλάδα που δηλώνει ότι είναι αρκετά ή πολύ πιθανό να πραγματοποιήσει σημαντικές δαπάνες αυτού του είδους εντός ενός έτους υποχώρησε στο 10,6% (από 11,0%).

Στους επιμέρους επιχειρηματικούς δείκτες, καταγράφεται έντονη βελτίωση στη βιομηχανία και ηπιότερη στις υπηρεσίες, αν και σε κατασκευές και λιανικό εμπόριο σημειώνεται διόρθωση προσδοκιών. Παράλληλα όμως, και ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης ενισχύεται και διαμορφώνεται στο επίπεδο του Οκτωβρίου του προηγούμενου έτους. Συνολικά, το οικονομικό κλίμα αποδεικνύεται ευμετάβλητο αυτή την περίοδο, αντανακλώντας και το γεγονός ότι η ελληνική οικονομία είναι σε θετική τροχιά, όμως αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις, στο εξωτερικό περιβάλλον και εγχωρίως, που επηρεάζουν σημαντικά τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.

«Η εκτιμώμενη ενίσχυση μέρους του διεθνούς εμπορίου φαίνεται να ευνοεί τις εξωστρεφείς εγχώριες βιομηχανίες, όπως και κλάδους υπηρεσιών με διεθνώς εμπορεύσιμα αγαθά. Ωστόσο, η διατήρηση της δυναμικής της εγχώριας ζήτησης φαίνεται να συντηρεί σχετικά θετικές προσδοκίες, αν και ακόμα τα αποθέματα είναι γενικά σε υψηλά επίπεδα. Στα νοικοκυριά, η μικρή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και η παρατεταμένη περίοδος καλοκαιρίας του τελευταίου μήνα φαίνεται να αμβλύνει σε ένα βαθμό τις πιέσεις στα πραγματικά εισοδήματα από το υψηλό επίπεδο τιμών. Με τη χειμερινή περίοδο όμως να ολοκληρώνεται, αναμένεται έντονη κινητικότητα στις αγορές που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τον τουρισμό, με θετικές προσδοκίες για την τουριστική σεζόν που έρχεται» σημειώνεται στην έρευνα του ΙΟΒΕ.

Αναλυτικότερα:

• -στη βιομηχανία, το αρνητικό ισοζύγιο των εκτιμήσεων για τις παραγγελίες και τη ζήτηση εξασθένισε, οι εκτιμήσεις για τα αποθέματα διατηρήθηκαν αμετάβλητα ενώ οι θετικές προβλέψεις για την παραγωγή τους προσεχείς μήνες βελτιώθηκαν σημαντικά.
• – στις κατασκευές, οι αρνητικές προβλέψεις για πρόγραμμα εργασιών των επιχειρήσεων εντάθηκαν, ενώ παράλληλα οι θετικές προβλέψεις για την απασχόληση εξασθένισαν οριακά.
• – στο λιανικό εμπόριο, οι εκτιμήσεις για τις τρέχουσες πωλήσεις υποχωρούν έντονα, με το ύψος των αποθεμάτων να κλιμακώνεται ελαφρά, ενώ οι προβλέψεις για τη βραχυπρόθεσμη εξέλιξη των πωλήσεων υποχωρούν ήπια.
• -στις υπηρεσίες, οι θετικές εκτιμήσεις για την τρέχουσα κατάσταση των επιχειρήσεων ενισχύθηκαν ελαφρά, εκείνες για τη ζήτηση διατηρούνται σε έντονα θετικά επίπεδα, ενώ αντίστοιχα κινούνται οι προβλέψεις για τη βραχυπρόθεσμη εξέλιξη της ζήτησης οι οποίες βελτιώνονται σημαντικά.
• – στην καταναλωτική εμπιστοσύνη, οι αρνητικές προβλέψεις των νοικοκυριών για την οικονομική κατάσταση της χώρας περιορίστηκαν ελαφρά, όπως και οι αντίστοιχες για τη δική τους οικονομική κατάσταση. Παράλληλα, βελτιώθηκαν σημαντικά οι προβλέψεις για μείζονες αγορές και ενισχύθηκε η πρόθεση για αποταμίευση.

Tο ΙΟΒΕ παρουσιάζει εναλλακτικά σενάρια τα οποία περιλαμβάνουν συνδυασμούς αύξησης κατώτατου μισθού και μείωσης εισφορών εργαζομένου οι οποίοι μπορούν να αποδώσουν έως και 6% αύξηση στις καθαρές αποδοχές των χαμηλόμισθων. Για παράδειγμα αν ο κατώτατος μισθός αυξηθεί κατά 4% στα 811,2 ευρώ και οι ασφαλιστικές εισφορές μειωθούν κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες, ο καθαρός μισθός για τον εργαζόμενο θα είναι 707 ευρώ (+6,0%)

Η αύξηση του προτείνει ο ΣΕΒ προσεγγίζει το 4% ενώ υψηλότερη αύξηση 5% εισηγείται το ΣΕΤΕ.

Οι μικρομεσαίοι εργοδότες (ΓΣΒΕΕ, ΕΣΕΕ) προτείνουν αυξήσεις κοντά στον πληθωρισμό (η αύξηση να μην υπολείπεται του 3,5% όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά, δίνοντας έμφαση στις τάσεις του πληθωρισμού που δεν εμφανίζουν αποκλιμάκωση τουλάχιστον στα τρόφιμα και δυσχεραίνουν την κατάσταση των χαμηλόμισθων νοικοκυριών. Ζητούν ακόμη μέτρα για την ενίσχυση των επιχειρήσεων και αλλαγές στο φορολογικό καθεστώς.

Τέλος η ΓΣΕΕ έχει προτείνει ο κατώτατος μισθός να αυξηθεί στα 908 ευρώ από 780 σήμερα.

Κατά τ’ άλλα, από τα συμπεράσματα των εκθέσεων των επιστημονικών φορέων σταχυολογήσαμε τα εξής:

ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ – ΚΕΠΕ: Τα στοιχεία δείχνουν ότι ένας διόλου ευκαταφρόνητος αριθμός μισθωτών του ιδιωτικού τομέα αμείβεται πλέον με τον κατώτατο μισθό ή με μισθό εξαιρετικά κοντά στον κατώτατο.

Ο κατώτατος μισθός είναι ήδη το 69% του μέσου μισθού στον ιδιωτικό τομέα, όπως φαίνεται και από τον δείκτη Kaitz, καταδεικνύοντας πόσο κοντά είναι οι δύο και επιβεβαιώνοντας τη σταθερή θετική σχέση τους.

Οι μικρές επιχειρήσεις, με έως 10 εργαζόμενους, κατά μέσο όρο έχουν χαμηλότερους μισθούς σε σχέση με τις πιο μεγάλες (>10), που προσφέρουν κατά κανόνα καλύτερες αμοιβές, ενώ καταγράφονται και συστηματικές κλαδικές μισθολογικές διαφορές. Ως εκ τούτου, η επίδραση του κατώτατου μισθού δεν είναι ομοιογενής, καθώς, κατά κανόνα, επηρεάζει περισσότερο τις μικρές επιχειρήσεις και συγκεκριμένους κλάδους.

Μια αύξηση των τιμών κατά 4,2% το 2023 σημαίνει αντίστοιχη απώλεια αγοραστικής δύναμης. Αυτό είναι σημαντικό για νοικοκυριά στο κάτω άκρο της κατανομής των αποδοχών, όπως αυτά που συγκροτούν, π.χ., οι απασχολούμενοι που αμείβονται με τον κατώτατο μισθό. Άρα, ο αυξημένος πληθωρισμός αποτελεί ένα ισχυρό επιχείρημα αύξησης του κατώτατου, ώστε να αναπληρωθεί ένα μέρος των απωλειών της αγοραστικής δύναμης. Αν και το επιχείρημα ήταν ισχυρότερο το 2022, όταν ο πληθωρισμός ξεπέρασε το 9%, είναι επίσης ισχυρό και το 2023.

Εντούτοις, οι όποιες αυξήσεις με κριτήριο τον πληθωρισμό δεν θα πρέπει να είναι υπερβολικές, καθώς μπορεί να οδηγήσουν σε ανατροφοδότηση του πληθωρισμού και σε ένα σπιράλ αύξησης μεταξύ μισθών και πληθωρισμό. Ακόμη σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΦΚΑ και του Π/Σ Εργάνη ένα διόλου ευκαταφρόνητο ποσοστό των απασχολούμενων, μεταξύ 25% και 35%, εμφανίζεται να λαμβάνει μισθό μικρότερο από τον κατώτατο μηνιαίο. Αυτό είναι κυρίως αποτέλεσμα της ευρείας εξάπλωσης των ευέλικτων μορφών απασχόλησης, μεταξύ των οποίων και η μερική απασχόληση, η οποία σύμφωνα με στοιχεία του ΕΦΚΑ για τις κοινές επιχειρήσεις από 11% (103χιλ.) τον Δεκέμβριο του 2009 ανήλθε σε 22,6% (291χιλ.) τον Δεκέμβριο του 2022.

Παράλληλα, ο υψηλός πληθωρισμός φαίνεται ότι απορρόφησε πολύ μεγάλο μέρος από τις μισθολογικές αυξήσεις που δόθηκαν, αφού οι μέσοι μισθοί σε πραγματικούς όρους είναι αυξημένοι κατά μόλις 1,6% έναντι ονομαστικών αυξήσεων 5,2%.

ΙΟΒΕ: Κατά τη διάρκεια του 2023 και έως τις αρχές του 2024, 10 χώρες της ΕΕ προέβησαν σε ονομαστική αύξηση του κατώτατου μισθού σε διψήφιο ποσοστό (έως 31% στην Πολωνία), ενώ 12 χώρες προέβησαν σε μικρότερη αύξηση, εκ των οποίων και η Ελλάδα με αύξηση της τάξης του 9,4%.

Η πρώτη ομάδα χωρών, με μηνιαίο μεικτό μισθό άνω των €1.500, αποτελείται από έξι χώρες, το Λουξεμβούργο, την Ιρλανδία, την Ολλανδία, την Γερμανία, το Βέλγιο και τη Γαλλία. Στη συνέχεια, η Ισπανία και η Σλοβενία ξεχωρίζουν με κατώτατο μισθό άνω των €1.000. Στη συνέχεια, σε δεκατρείς χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα (€910), ο κατώτατος μισθός κυμαίνεται μεταξύ €663 (Ρουμανία) και €1000 (Κύπρος), ενώ στην χαμηλότερη θέση εμφανίζεται η Βουλγαρία με κατώτατο μισθό στα €477. Η Ελλάδα σήμερα κατέχει τη 14η υψηλότερη θέση μεταξύ των 22 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θεσμοθετημένο κατώτατο μισθό σε εθνικό επίπεδο.

Τράπεζα της Ελλάδος: Η διάχυση της αύξησης του κατώτατου μισθού (η αύξηση ήταν της τάξεως του 9,4% τον Απρίλιο 2023) ήταν 4% για θέσεις εργασίας με μισθό από 950 ευρώ έως 1.050 ευρώ, 2% για θέσεις εργασίας που αμείβονται από 1.050 έως 1.150 ευρώ και 1% για τις θέσεις εργασίας που αμείβονται από 1.150 έως 1.250 ευρώ. Στις στήλες (2) και (3) προσθέτουμε ψευδομεταβλητές με τα χαρακτηριστικά των επιχειρήσεων και των εργαζομένων αντίστοιχα. Ελέγχοντας έτσι για τα χαρακτηριστικά των θέσεων εργασίας βλέπουμε ότι η διάχυση του κατώτατου μισθού ενισχύεται και οι συντελεστές είναι μεγαλύτεροι.

Ο κ. Σκρέκας χαρακτήρισε μύθο το ότι η Ελλάδα δεν παράγει, υπογραμμίζοντας ότι αυτό αποτυπώνεται στην αύξηση των εξαγωγών, στην αύξηση των επενδύσεων στη μεταποίηση και τη βιομηχανία, στην αύξηση των νέων θέσεων εργασίας που δημιουργούνται και στην αύξηση της συμβολής της μεταποίησης στο ΑΕΠ.

Ο κ. Σκρέκας αναφέρθηκε στη μεγάλη πρόοδο που έχει πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια με την αναβίωση της ναυπηγοεπισκευαστικής βιομηχανίας, την ενίσχυση της βιομηχανίας μετάλλου, δομικών υλικών, καθώς και τις εξαιρετικές επιδόσεις της βιομηχανίας φαρμάκου, παρά τις δυσκολίες που δημιουργεί το αυξημένο κόστος ενέργειας.

Ακόμη, ο υπουργός Ανάπτυξης προανήγγειλε νέες πρωτοβουλίες της κυβέρνησης για την ενίσχυση της μεταποίησης για την κινητοποίηση επενδύσεων και τη χρηματοδότηση εξωστρεφών, ανταγωνιστικών επιχειρήσεων.

Ο  Μιχάλης Στασινόπουλος, πρόεδρος της Ελληνικής Παραγωγής – Συμβουλίου Βιομηχανιών για την Ανάπτυξη, σε παράμβασή του αναφέρθηκε στον ρόλο και τη σημασία του τομέα της μεταποίησης, τονίζοντας μεταξύ άλλων ότι «…η ενίσχυση της βιομηχανίας μεταποίησης μικρού και μεγάλου μεγέθους είναι η πιο σημαντική προοπτική, η πιο ξεκάθαρη κατεύθυνση για να αυξηθεί η παραγωγή πλούτου στη χώρα μας.

Για να αυξηθεί το ΑΕΠ με πραγματική παραγωγική ανάπτυξη, να συγκλίνουμε με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, προς όφελος όλης της κοινωνίας και των μελλοντικών γενιών. Το να αποφασίσει η χώρα  να μπει σε έναν ενάρετο κύκλο αύξησης της παραγωγής αγαθών δεν είναι κάτι ουτοπικό ή κάτι που ανήκει πια στο παρελθόν. Είναι το μέλλον. Είναι μια απόλυτα ρεαλιστική στρατηγική, και αυτό είναι ισχυρή πεποίθηση όλων των μελών μας…».

Τη μελέτη παρουσίασαν ο Γενικός Διευθυντής του ΙΟΒΕ, Καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Νίκος Βέττας και ο Επικεφαλής Μικροοικονομικής Ανάλυσης και Πολιτικής του ΙΟΒE, κ. Svetoslav Danchev. Εισαγωγικά, ο κ. Βέττας διέκρινε ανάμεσα στις τάσεις των τελευταίων ετών στην εγχώρια μεταποίηση, που είναι κατά κύριο λόγο θετικές, και στη μεγάλο πρόοδο που ακόμη πρέπει να γίνει, με επείγοντα βήματα και σε περιβάλλον προκλήσεων. 

Σύμφωνα με τη μελέτη η συμμετοχή της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας (ΑΠΑ) του τομέα μεταποίησης στο ΑΕΠ της ελληνικής οικονομίας αυξήθηκε σε 9,1% το 2022 και αποτελεί το υψηλότερο επίπεδο από το 2008.Αντίστοιχα, η συμμετοχή της μεταποίησης στην εγχώρια απασχόληση έφτασε στο 10,0% το 2022, από 9,6% το 2019 και 8,9% το 2014 (Διάγραμμα 1). Η διεύρυνση της συνεισφοράς της Μεταποίησης στην εγχώρια οικονομία σημειώθηκε παρά τις μεγάλες προκλήσεις που διαμόρφωσαν η πανδημία και η ενεργειακή κρίση. 

Πολύ θετική είναι και η πορεία των εξαγωγών των προϊόντων μεταποίησης τα τελευταία χρόνια. Χωρίς τα πετρελαιοειδή, η αξία των εξαγωγών μεταποιητικών προϊόντων αυξήθηκε σε €29,1 δισ. το 2022, από €19,2 δισεκ. το 2019 και €11,7 δισ. το 2009.

Ως αποτέλεσμα, οι εξαγωγές των μεταποιητικών προϊόντων, ακόμα και χωρίς τα πετρελαιοειδή, έχουν κατακτήσει τα τελευταία χρόνια την πρωτιά στις κατηγορίες εισπράξεων του ισοζυγίου αγαθών και υπηρεσιών, με 28,9% των συνολικών εισπράξεων, μπροστά από τις μεταφορές (23,2%) και τις ταξιδιωτικές εισπράξεις (17,5%).

Η πρόοδος επιβεβαιώνεται και σε σύγκριση με το συνολικό μέγεθος της οικονομίας, με τις εξαγωγές των προϊόντων μεταποίησης να αυξάνονται έντονα, από 5,7% του ΑΕΠ το 2008 σε 14,1% του ΑΕΠ το 2022 (Διάγραμμα 2). Ωστόσο, παρά τη μεγάλη πρόοδο, η Ελλάδα συνεχίζει να υστερεί σημαντικά και παραμένει πολύ χαμηλά συγκρινόμενη με χώρες με παρόμοιο πληθυσμό.

Σε ό,τι αφορά τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η βιομηχανία και ειδικότερα ο τομέας της μεταποίησης, σύμφωνα με τη μελέτη αυτές συνοψίζονται στην πράσινη μετάβαση, στη στρατηγική αυτονομία, απαραίτητη σε καιρούς σημαντικών γεωπολιτικών εξελίξεων, στο κόστος ενέργειας, στον ψηφιακό μετασχηματισμό, την καινοτομία και το ανθρώπινο δυναμικό καθώς και στην ανάγκη χρηματοδότησης και ύπαρξης κανονιστικού πλαισίου επενδύσεων.

Πηγή: liberal.gr

Η ουσία όσων είπε ο επικεφαλής του Ινστιτούτου Νίκος Βέττας είναι ότι χάνουμε χρόνο και ότι, αν δεν αλλάξουμε βηματισμό και προτεραιότητες, θα βρεθούμε ανέτοιμοι μπροστά στα προβλήματα του χρέους και του δημογραφικού:

Μικρότερη μεγέθυνση: Στο 2,4% θα παραμείνει η οικονομική μεγέθυνση το 2024 έναντι πρόβλεψης 3% στον προϋπολογισμό, με την κατανάλωση να εξασθενεί (+1% το 2024 από 1,6% φέτος) εξαιτίας τόσο της μείωσης της δημόσιας κατανάλωσης (-1% από +0,6% φέτος) όσο και της επιβράδυνσης της ιδιωτικής κατανάλωσης (+1,4% από 2% φέτος). Ο πληθωρισμός αναμένεται να υποχωρήσει στο 2,6% (από 4,3% φέτος) ως αποτέλεσμα της μείωσης της αγοραστικής δύναμης και άρα της εξασθένισης της ζήτησης.

Το οικονομικό μοντέλο: Ανησυχητική είναι η πρόβλεψη του ΙΟΒΕ για τις εξαγωγές, τις οποίες βλέπει να αυξάνονται μόλις κατά 2,6% το 2024 (από 3,5% φέτος), ενώ στον προϋπολογισμό η πρόβλεψη είναι για 6,3%. Η επιβράδυνση αποδίδεται στην εξασθένηση της μεγέθυνσης σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο, ωστόσο ο Ν. Βέττας επέμεινε στην ανάγκη τόνωσης της ανταγωνιστικότητας και αλλαγής του παραγωγικού υποδείγματος, ώστε η οικονομία να αναπτυχθεί όσο περισσότερο γίνεται πριν «μας προλάβουν τα μεγάλα προβλήματα του χρέους και του δημογραφικού».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΤΗΝ ΈΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΙΟΒΕ (εδώ)

Στον εξωτερικό τομέα, αναμένεται μικρή βελτίωση του υψηλού ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, με τις εξαγωγές και τις εισαγωγές να αυξάνονται ετησίως το 2023 κατά +3,5% και +2,6% αντιστοίχως. Για το 2024, το ΙΟΒΕ εκτιμά παρόμοια με φέτος σε μέγεθος ετήσια ανάπτυξη, της τάξης του +2,4%. Ως προς τις συνιστώσες, μόνο οι επενδύσεις αναμένεται να υπερβούν την φετινή τους επίδοση, με υψηλότερη ετήσια διεύρυνση το 2024 (+7,8%) ενώ η κατανάλωση αναμένεται να επιβραδυνθεί (+1,0%). Στον εξωτερικό τομέα, η ήπια βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται να συνεχιστεί, με τις εξαγωγές και τις εισαγωγές να αυξάνονται ετησίως το 2024 κατά +2,6% και +2,3% αντιστοίχως, όπως αναφέρθηκε σήμερα σε συνέντευξη Τύπου.

Κατά την παρουσίαση της Έκθεσης ο γενικός διευθυντής του ΙΟΒΕ, καθηγητής Νίκος Βέττας, τόνισε ότι οι προκλήσεις του εξωτερικού περιβάλλοντος θέτουν σε κίνδυνο τη θετική δυναμική της ελληνικής οικονομίας. Μεταξύ άλλων, σε σχέση με τις εξελίξεις στο διεθνές περιβάλλον σημείωσε:

* Οι γεωπολιτικές εντάσεις ενισχύονται, με νέα ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, συντήρηση του πολέμου στην Ουκρανία, αναζήτηση ευρύτερης κατεύθυνσης παγκόσμιας ισορροπίας.

* Το διεθνές εμπόριο πιέζεται από τις γεωπολιτικές εξελίξεις, το κόστος χρήματος και η αβεβαιότητα επηρεάζουν τις επενδύσεις και το κέντρο βάρους της οικονομίας μετακινείται εκτός Ευρώπης.

* Καταγράφεται επιμονή του δομικού πληθωρισμού, διατήρηση υψηλών κεντρικών επιτοκίων στο ορατό μέλλον, έλλειμμα στις παρεμβάσεις στην πλευρά της προσφοράς.

* Συνεκτιμώντας τις ανάγκες πράσινης μετάβασης και τις δημογραφικές πιέσεις, προκύπτει πως η άνοδος του βιοτικού επιπέδου στην Ευρώπη εξαρτάται από την εφαρμογή αποτελεσματικότερων κανόνων, ενίσχυση των ικανοτήτων των εργαζομένων και ενσωμάτωση καινοτόμων τεχνολογιών στην παραγωγή.

Σε σχέση με τις εξελίξεις στην εγχώρια οικονομία, o κ. Βέττας σημείωσε, μεταξύ άλλων:

* Η ελληνική οικονομία συνεχίζει να κινείται με θετικό πρόσημο. Ο εγχώριος ρυθμός μεγέθυνσης είναι υψηλότερος από ό,τι στις περισσότερες άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, με σταδιακή αύξηση επενδύσεων και μείωση της ανεργίας.

* Η σταδιακή ανάκτηση της «επενδυτικής βαθμίδας» του δημοσίου, μετά από 13 έτη, αντανακλά την ενίσχυση της διεθνούς εμπιστοσύνης προς την Ελλάδα. Για τη διαφύλαξή της, δεν αρκεί η βραχυπρόθεσμη δημοσιονομική ισορροπία αλλά είναι σημαντική η ενδυνάμωση της παραγωγικής ικανότητας της οικονομίας μεσοπρόθεσμα.

* Βραχυχρόνια, οι πιέσεις στο εξωτερικό περιβάλλον δημιουργούν προκλήσεις σε δύο από τις πιο κρίσιμες για τις προοπτικές ανάπτυξης μεταβλητές της οικονομίας μας, δηλαδή τις εξαγωγές και τις επενδύσεις.

* Η ελληνική οικονομία κινείται από χαμηλή βάση ως προς τις επενδύσεις και την εργασία, και αντιμετωπίζει υψηλότερες προκλήσεις μεσοπρόθεσμα, ιδίως ως προς το δημόσιο χρέος και το δημογραφικό. Καθώς η ανεργία μειώνεται, όπως και το επενδυτικό κενό, για περαιτέρω μεγέθυνση θα είναι αναγκαία η άνοδος της παραγωγικότητας και η προσέλκυση νέων πόρων.

* Για να υπάρξει συνεχιζόμενη και βιώσιμη άνοδος των εισοδημάτων, είναι απαραίτητο να υπάρξει στροφή σε δραστηριότητες υψηλής παραγωγικότητας που θα παράγουν προϊόντα και υπηρεσίες με υψηλή διεθνή ανταγωνιστικότητα. Πέρα από την ανάκαμψη τομέων που παραδοσιακά έχουν μεγάλη βαρύτητα για την οικονομία μας, όπως η αγορά ακινήτων και ο τουρισμός, κρίσιμο είναι να ενισχυθούν συστηματικά η μεταποίηση και κλάδοι υψηλής τεχνολογίας.

* Συνολικά, αλλαγές στο κράτος, τις υποδομές και τις βασικές υπηρεσίες, όπως η δικαιοσύνη και η εκπαίδευση, πρέπει να υποστηρίξουν την επιχειρηματικότητα, ιδίως στους καινοτόμους και εξωστρεφείς τομείς.

ΑΠΕ