Επιμέλεια:

Ρούλα Μαντή

Με δυνατότητα εκτέλεσης 314 τετράκις εκατομμυρίων υπολογισμών το δευτερόλεπτο, το σύστημα αυτό δεν ανήκει πλέον στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας — είναι ήδη μέρος της καθημερινής επιστήμης.

Ο MareNostrum 5 αποτελεί βασικό πυλώνα ενός ευρύτερου ευρωπαϊκού σχεδίου: των λεγόμενων «AI factories», ενός δικτύου υπερυπολογιστών που αξιοποιούν τεχνητή νοημοσύνη για να στηρίξουν έρευνα και καινοτομία μεκοινωνικό αποτύπωμα. Μικρές επιχειρήσεις και επιστήμονες αποκτούν πρόσβαση σε υπολογιστική ισχύ που μέχρι πρόσφατα ήταν αδιανόητη, ανοίγοντας τον δρόμο για ανακαλύψεις που μπορούν να αλλάξουν ζωές.

Το πιο εντυπωσιακό πεδίο εφαρμογής είναι η ιατρική. Για πρώτη φορά, οι επιστήμονες μπορούν να δημιουργούν εικονικά μοντέλα ανθρώπινων οργάνων και να δοκιμάζουν πάνω τους νέα φάρμακα. Οι υπερυπολογιστές προσομοιώνουν τη συμπεριφορά μιας ουσίας απέναντι σε ασθένειες, προβλέπουν πιθανές παρενέργειες και αξιολογούν την τοξικότητα μέσα σε λίγες ημέρες. Η διαδικασία που άλλοτε απαιτούσε χρόνια, πλέον επιταχύνεται δραστικά, ενώ μειώνεται και η ανάγκη για πειράματα σε ζώα.

Ήδη, ένα φάρμακο που αναπτύχθηκε εξ ολοκλήρου από υπολογιστή βρίσκεται σε στάδιο κλινικών δοκιμών, ενώ υπερυπολογιστές όπως ο LUMI έχουν συμβάλει σε έρευνες για αντικαρκινικά φάρμακα, όπως η δοξορουβικίνη, αλλά και για νέα αντιβιοτικά.

Ακόμη πιο φιλόδοξο είναι το πρόγραμμα «Virtual Human». Οι επιστήμονες δημιουργούν ένα ψηφιακό «δίδυμο» της καρδιάς ενός ασθενούς, καταγράφοντας τη μοναδική ηλεκτρική της δραστηριότητα. Έτσι, οι γιατροί μπορούν να δοκιμάζουν επεμβάσεις για παθήσεις όπως οι αρρυθμίες σε ένα εικονικό περιβάλλον, πριν αγγίξουν τον πραγματικό ασθενή. Πρόκειται για μια επανάσταση στην εξατομικευμένη ιατρική, όπου η θεραπεία σχεδιάζεται με ακρίβεια για κάθε άνθρωπο ξεχωριστά.

Ωστόσο, η είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης στην ιατρική δεν έρχεται χωρίς ερωτήματα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση χαρακτηρίζει αυτές τις εφαρμογές «υψηλού κινδύνου», επιβάλλοντας αυστηρούς κανόνες: οι υπολογιστές δεν μπορούν να λαμβάνουν τελικές αποφάσεις και η ανθρώπινη επίβλεψη παραμένει απαραίτητη. Παράλληλα, το ζήτημα της προστασίας των δεδομένων γίνεται κρίσιμο, καθώς για χρόνια ευαίσθητες ιατρικές πληροφορίες κατέληγαν σε εταιρείες εκτός Ευρώπης. Οι νέες ευρωπαϊκές υποδομές φιλοδοξούν να διασφαλίσουν ότι η γνώση και τα δεδομένα παραμένουν υπό ευρωπαϊκό έλεγχο.

Από ένα παρεκκλήσι στη Βαρκελώνη μέχρι τα εργαστήρια όλης της Ευρώπης, η τεχνολογία επαναπροσδιορίζει την ιατρική. Και ίσως, πολύ σύντομα, η φράση«beep boop» να μην θυμίζει μηχανές, αλλά την ίδια την ελπίδα για ζωή.

Πηγή: EC.com

Η πυρκαγιά στο μπαρ Le Constellation, στη χιονοδρομική κωμόπολη, ξέσπασε κατά τη διάρκεια των εορτασμών της Πρωτοχρονιάς, την 1η Ιανουαρίου 2026. Στοίχισε τη ζωή σε 40 ανθρώπους και τραυμάτισε άλλους 119.

Μεταξύ 80 και 100 άτομα υπέστησαν σοβαρά εγκαύματα, πολλά από τα οποία κάλυπταν περισσότερο από το 60% του σώματός τους. Τόσο εκτεταμένοι τραυματισμοί δημιουργούν σύνθετες ιατρικές προκλήσεις και απαιτούν πολυετή χειρουργική και αποκατάσταση.

Πλέον, οι γιατροί στρέφονται σε μια καινοτόμο λύση για να βοηθήσουν ορισμένους από τους πιο σοβαρά τραυματισμένους ασθενείς που μεταφέρθηκαν στη Ζυρίχη. Η προσέγγιση αυτή, αποτέλεσμα δεκαετιών έρευνας, χρησιμοποιεί ζωντανό δέρμα που καλλιεργείται από τα ίδια τα κύτταρα των ασθενών.

Μια λύση για την αντιμετώπιση σοβαρών εγκαυμάτων

Το δερματικό μόσχευμα, το οποίο συμπεριφέρεται όπως το φυσικό ανθρώπινο δέρμα, αναπτύχθηκε από επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης (UZH). Το 2017, η βιοτεχνολόγος Ντανιέλα Μαρίνο, μία εκ των ερευνητριών, συνίδρυσε την εταιρεία Cutiss με σκοπό την εφαρμογή της λύσης, γνωστής ως denovoSkin, στην κλινική πράξη.

Σε αντίθεση με τα συμβατικά μοσχεύματα μερικού πάχους, που χρησιμοποιούν λεπτά στρώματα δέρματος από δότη και συχνά οδηγούν σε έντονες συσπάσεις και ουλές, το μόσχευμα denovoSkin χαρακτηρίζεται από ελαστικότητα και έχει τη δυνατότητα να αναπτύσσεται παράλληλα με τον ασθενή.

«Αναπτύξαμε ένα ζωντανό μόσχευμα ανθρώπινου δερματικού ιστού, το οποίο καλλιεργείται στο εργαστήριο από ένα μικρό δείγμα δέρματος σε μέγεθος γραμματόσημου, που λαμβάνεται από τον ασθενή», δήλωσε η Μαρίνo, νυν διευθύνουσα σύμβουλος της Cutiss. «Το βασικό στοιχείο είναι ότι πρόκειται για ένα εξατομικευμένο μόσχευμα δύο στρωμάτων» σημείωσε..

Επειδή το μόσχευμα κατασκευάζεται εξ ολοκλήρου από τα κύτταρα του ίδιου του ασθενούς, ο κίνδυνος απόρριψης ουσιαστικά εξαλείφεται, γεγονός που μειώνει τις επιπλοκές κατά την επούλωση.

«Μέχρι σήμερα, τα μακροχρόνια κλινικά δεδομένα τόσο σε εγκαύματα όσο και σε επανορθωτική χειρουργική, όπως η πλαστική χειρουργική, δείχνουν ότι τα συγκεκριμένα μοσχεύματα κλείνουν με ασφάλεια τα τραύματα και διατηρούν το δέρμα υγιές, βελτιώνοντας την ποιότητα των ουλών σε σύγκριση με την τρέχουσα καθιερωμένη θεραπεία», ανέφερε η Μαρίνο.

Η εταιρεία μπορεί να παράγει αρκετά εργαστηριακά καλλιεργημένα δερματικά μοσχεύματα επιφάνειας έως και οκτώ τετραγωνικών ιντσών (50 τετραγωνικά εκατοστά) το καθένα, μέσα σε χρονικό διάστημα τεσσάρων εβδομάδων.

Ελπίδα για τους επιζώντες

Η θεραπεία έχει πλέον εισέλθει σε προχωρημένη φάση κλινικής αξιολόγησης. Κλινική δοκιμή Φάσης 3, η οποία ξεκίνησε την άνοιξη του 2025, περιλαμβάνει ενήλικους και εφήβους ασθενείς με εγκαύματα και διεξάγεται σε 20 εξειδικευμένα κέντρα εγκαυμάτων σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες καθώς και στην Ελβετία, με συμμετοχή και της Ζυρίχης.

Παράλληλα, η τελική αυτή μελέτη στοχεύει στην επιβεβαίωση της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας της θεραπείας σε μεγαλύτερη κλίμακα, γεγονός που αποτελεί καθοριστικό βήμα προς τη ρυθμιστική έγκριση και την ευρύτερη κλινική χρήση.

«Το προϊόν μας είναι μια προηγμένη θεραπεία και πλέον χρειαζόμαστε δεδομένα Φάσης 3 πριν προχωρήσουμε στη διαδικασία πλήρους ρυθμιστικής έγκρισης σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της Ελβετίας», κατέληξε η Μαρίνο.

«Η νέα αυτή τεχνική ονομάζεται πρωτεομική γονοτυποποίηση (proteomic genotyping) και βασίζεται στον εντοπισμό γενετικά μεταβλητών πεπτιδίων σε μεμονωμένες τρίχες, ώστε να εξαχθούν γενετικές πληροφορίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ταυτοποίηση ατόμων», εξηγεί η χημικός Ρεμπέκα Τάιντι.

Η Τάιντι είναι συγγραφέας της σχετικής μελέτης που δημοσιεύθηκε αυτόν τον μήνα στο περιοδικό ForensicScienceInternational. Όπως αναφέρει, η μέθοδος αυτή αποτελεί ένα νέο εγκληματολογικό «πρωτόκολλο εργασίας» για την ταυτοποίηση ανθρώπων από τρίχες που εντοπίζονται σε τόπους εγκλήματος.

Συγκεκριμένα, η προσέγγιση αυτή αξιοποιεί το πρωτεϊνικό προφίλ του στελέχους της τρίχας και είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν η ανάλυση DNA —μια καθιερωμένη, καλά μελετημένη και αξιόπιστη μέθοδος— δεν είναι εφικτή, επειδή το DNA είτε απουσιάζει είτε έχει υποβαθμιστεί.

«Οι πρωτεΐνες έχουν αλληλουχία η οποία συνδέεται άμεσα με το γονιδίωμα ενός ατόμου», εξηγεί ο Δρ. Τζόελ Γκάμερ, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας.

Πράγματι, το DNA που συλλέγεται σε τόπους εγκλήματος μπορεί να υποβαθμιστεί ή να μολυνθεί. Επιπλέον, σε αντίθεση με όσα συχνά παρουσιάζονται σε τηλεοπτικές σειρές και κινηματογραφικές ταινίες, η εύρεση μιας τρίχας στο πλαίσιο μιας έρευνας δεν οδηγεί αυτομάτως στην ταυτοποίηση ενός υπόπτου. Για να καταστεί δυνατή η ταυτοποίηση κάποιου από μια τρίχα, απαιτείται η εύρεση τρίχας με ρίζα (θυλάκιο), η οποία περιέχει πυρηνικό DNA.

Ωστόσο, στους τόπους εγκλήματος εντοπίζονται συνήθως μόνο τρίχες που έχουν αποβληθεί φυσικά, οι οποίες αποτελούνται από νεκρά κερατινοποιημένα κύτταρα και δεν περιέχουν πυρηνικό DNA. Αν δεν υπάρχει θυλακικό υλικό, μπορεί να αναλυθεί το μιτοχονδριακό DNA της τρίχας, το οποίο δεν ταυτοποιεί ένα συγκεκριμένο άτομο, αλλά μόνο τη μητρική γενεαλογική γραμμή και μια περιορισμένη πληθυσμιακή ομάδα.

Ο βασικός της μηχανισμός της νέας μεθόδου βασίζεται στις γενετικές παραλλαγές που υπάρχουν φυσικά στις πρωτεΐνες, κυρίως με τη μορφή Πολυμορφισμών Μονών Αμινοξέων (Single Amino Acid Polymorphisms – SAP), δηλαδή διαφοροποιήσεων στα δομικά αμινοξέα των πρωτεϊνών. Αυτά τα SAP εμφανίζονται εξαιτίας μιας παραλλαγής στον κώδικα του DNA ενός ατόμου, η οποία αλλάζει ένα αμινοξύ στην πρωτεϊνική αλυσίδα.

Όταν μια πρωτεΐνη τεμαχίζεται σε μικρότερα κομμάτια (πεπτίδια), εκείνα που φέρουν αυτή τη γενετική παραλλαγή ονομάζονται Γενετικά Μεταβλητά Πεπτίδια (Genetically Variant Peptides – GVP). Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν όργανα όπως φασματογράφους μάζας για να αναλύσουν αυτά τα πεπτίδια και να προσδιορίσουν την ακριβή αλληλουχία αμινοξέων, η οποία αποκαλύπτει τον υποκείμενο γενετικό κώδικα του ατόμου. Εξετάζοντας έναν συνδυασμό GVP, μπορούν να υπολογίσουν τη Στατιστική Πιθανότητα Τυχαίας Ταύτισης (Random Match Probability – RMP), δηλαδή την πιθανότητα το πρωτεϊνικό δείγμα να ανήκει τυχαία σε κάποιον άλλο.

Η ανάλυση DNA εξακολουθεί να θεωρείται το «χρυσό πρότυπο», καθώς συχνά δίνει πιθανότητες καλύτερες από 1 στο τρισεκατομμύριο. Ωστόσο, η πρωτεϊνική μέθοδος πλησιάζει αυτό το επίπεδο ακρίβειας και έχει το μεγάλο πλεονέκτημα ότι λειτουργεί ακόμη και όταν το DNA έχει υποβαθμιστεί σε σημείο που δεν μπορεί να αναλυθεί.

Η πρωτεομική γονοτυπία θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στη διαλεύκανση υποθέσεων που παραμένουν άλυτες επί χρόνια. «Οι δομικές πρωτεΐνες παραμένουν ανιχνεύσιμες πολύ περισσότερο από το DNA σε δύσκολα περιβάλλοντα, ακόμη και όταν το DNA έχει κατακερματιστεί υπερβολικά», εξηγεί η ερευνήτρια Ρόμι Κιν. «Οι τρίχες εντοπίζονται σχεδόν πάντα σε τόπους εγκλήματος, αλλά ιστορικά δεν αξιοποιούνταν επαρκώς λόγω των περιορισμών της μικροσκοπικής ανάλυσης».

Η νέα μέθοδος θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει στην ταυτοποίηση θυμάτων φυσικών καταστροφών, όπου το DNA είναι δύσκολο να ανακτηθεί.

Οι ερευνητές εργάζονται επίσης ως χημικοί στο ChemCentre, ένα επιστημονικό εργαστήριο χημικών επιστημών στη Δυτική Αυστραλία, το οποίο συνεργάζεται με το PathWest — τον φορέα που λειτουργεί το μοναδικό εργαστήριο εγκληματολογικής βιολογίας της πολιτείας.

Απαιτείται περαιτέρω δοκιμή και επικύρωση πριν η μέθοδος χρησιμοποιηθεί σε ποινικές έρευνες και, το πιθανότερο, δεν θα αντικαταστήσει την ανάλυση DNA στο άμεσο μέλλον. Ωστόσο, είναι πολύ πιθανό να αρχίσει να εμφανίζεται σε εγκληματολογικά πορίσματα που παρουσιάζονται στα δικαστήρια τα επόμενα χρόνια.

Η λέπρα είναι μία από τις παλαιότερες μολυσματικές ασθένειες που έχουν καταγραφεί στον άνθρωπο και συνήθως προκαλείται από το βακτήριο Mycobacterium leprae. Ενώ σήμερα οι περισσότερες περιπτώσεις περιορίζονται στη νοτιοανατολική Ασία και μπορούν να αντιμετωπιστούν με αντιβιοτικά, η λέπρα ήταν συχνή στη μεσαιωνική Αγγλία.

Leprosy in Medieval England Probably Came From Red Squirrels https://t.co/b0ZFxkts9Y pic.twitter.com/lHf3nrM5MF

— Gizmodo (@Gizmodo) May 3, 2024

Ωστόσο, δεν είναι ακόμη σαφές ποιος ακριβώς ήταν ο ρόλος των ζώων στην εξάπλωση και τη μετάδοση της λέπρας, σύμφωνα με την επικεφαλής της μελέτης Βερένα Σούνεμαν από το Πανεπιστήμιο της Βασιλείας.

«Δεν γνωρίζουμε αν οι σκίουροι μόλυναν τους ανθρώπους ή το αντίστροφο» πρόσθεσε.

Ωστόσο, τα βακτήρια της λέπρας που κατάφεραν να ανιχνεύσουν οι ερευνητές στα οστά των μεσαιωνικών σκίουρων από την Αγγλία σχετίζονται στενά με εκείνα που βρέθηκαν σε ανθρώπινα οστά της ίδιας περιόδου και περιοχής.

«Είναι η πρώτη φορά που βρίσκουμε ένα ζώο ξενιστή της λέπρας στο αρχαιολογικό αρχείο, πράγμα που είναι συναρπαστικό», δήλωσε η συν-συγγραφέας της μελέτης Δρ. Σάρα Ίνσκιπ από το Πανεπιστήμιο του Λέστερ.

«Αυτό το εύρημα καταρρίπτει τη θεωρία ότι η λέπρα μόλυνε μόνο τους ανθρώπους. Το κοινό στέλεχος που βρήκαμε υποδηλώνει ότι κυκλοφορούσε μεταξύ ανθρώπων και ζώων κατά τον Μεσαίωνα με τρόπο που δεν είχε ανιχνευθεί προηγουμένως» πρόσθεσε.

Article in The Atlantic on the squirrels-leprosy paper. Lots of pets references (featuring yours truly)https://t.co/2QLRAi7wPM (BL Add. 42130 f. 181v) pic.twitter.com/abFtTmEgre

— Kathleen Walker-Meikle (@Medieval_Badger) May 4, 2024

Οι ερευνητές μελέτησαν στελέχη της λέπρας που βρέθηκαν σε δείγματα από τρεις ανθρώπους που έζησαν στο Γουίντσεστερ πριν από 900 έως 600 χρόνια, καθώς και από έναν σκίουρο του οποίου τα οστά βρέθηκαν σε έναν λάκκο γουναρικών. Η ομάδα εστίασε στο Γουίντσεστερ επειδή ήταν μια σημαντική πόλη εκείνη την εποχή, διέθετε λεπροκομείο και πολλοί από τους κατοίκους της ασχολούνταν με την προετοιμασία και την πώληση γουναρικών – πράγμα που σημαίνει ότι ήταν δυνατό να βρεθούν λείψανα σκίουρου και ανθρώπου από εκείνη την εποχή.

Εξετάζοντας τα λείψανα 12 κόκκινων σκίουρων και 25 ανθρώπων, οι ερευνητές εντόπισαν ένα παρόμοιο στέλεχος λέπρας σε όλα τα δείγματα. Τα ευρήματα λοιπόν υποδηλώνουν ότι όντως υπήρξε μετάδοση της νόσου μεταξύ ανθρώπων και σκίουρων και σύμφωνα με την Ίνσκιπ, υπάρχουν διάφορες θεωρίες για το πώς μπορεί να συνέβη αυτή η μετάδοση.

«Ένας παράγοντας θα μπορούσε να είναι το εμπόριο γούνας», είπε.

Ancient Mycobacterium leprae genome reveals medieval English red squirrels as animal leprosy host https://t.co/p5P4tX64DC

— Jeremy Farrar (@JeremyFarrar) May 3, 2024

Πράγματι, η μελέτη αναφέρει ότι μόνο το 1384 εισήχθησαν στην Αγγλία 377.200 κομμάτια δέρματος σκίουρου από τη Σκανδιναβία και αλλού. Επίσης, οι άνθρωποι εκείνης της εποχής διατηρούσαν τους σκίουρους ως κατοικίδια, προσφέροντας μια άλλη οδό επαφής με τον άνθρωπο.

«Και οι δύο μηχανισμοί είναι πιθανοί. Και δεν είναι και αμοιβαία αποκλειόμενοι», δήλωσε η ερευνήτρια, προσθέτοντας ότι η μελέτη αφορά και τους ανθρώπους που πάσχουν από λέπρα σήμερα.

«Ίσως να πρέπει να πάμε να εξετάσουμε τα ζώα που ζουν κοντά σε αυτές τις κοινότητες. Πιθανώς κάποια από αυτά τα ζώα φέρουν τα συγκεκριμένα βακτήρια και γι’ αυτό η ασθένεια να εξακολουθεί να κυκλοφορεί» προσθεσε.

Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό «Current Biology».

Οι ελληνικές υγειονομικές Αρχές βρίσκονται σε επαγρύπνηση και ο ΕΟΔΥ λαμβάνει μέτρα πρόληψης, ώστε να αντιμετωπιστεί ένα πιθανό επιδημικό κύμα ιλαράς. Από την αρχή του 2024 έως σήμερα έχουν εντοπιστεί στην Ελλάδα 5 κρούσματα ιλαράς.

Oμάδα εργασίας για την εμβολιαστική κάλυψη του πληθυσμού και την αντιμετώπιση πιθανών κρουσμάτων ιλαράς συστήθηκε με απόφαση του Υπουργείου Υγείας (Aν.Yπουργού κ. Ε. Αγαπηδάκη) και με πρωτοβουλία του Προέδρου ΕΟΔΥ Καθ. Χ. Χατζηχριστοδούλου.
👉Δελτίο Τύπου: https://t.co/DGAVz45MS0 pic.twitter.com/qDYiw5kz4R

— Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) (@eody_gr) February 6, 2024

Ο ΕΟΔΥ στοχεύει στην ενίσχυση του εμβολιασμού, με έμφαση στους εμβολιασμούς ειδικών πληθυσμιακών ομάδων και στην ενημέρωση του πληθυσμού και ειδικά όσων πρόκειται να ταξιδέψουν σε χώρες που παρατηρείται έξαρση κρουσμάτων.

Η μείωση των εμβολιασμών στην Ευρώπη και την Ελλάδα

Ο λόγος της διασποράς στην κοινότητα είναι η μείωση των εμβολιασμών και όπως αποκαλύπτει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρόεδρος του ΕΟΔΥ, καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας – Τμήμα Ιατρικής, Σχολή Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Χρήστος Χατζηχριστοδούλου, η πανδημία συνέβαλλε στη μείωση του ποσοστού κάλυψης με την πρώτη δόση του εμβολίου έναντι της ιλαράς. Το ποσοστό κάλυψης από 94-95% που ήταν, έχει φθάσει κοντά στο 91-92% στην Ευρώπη.

Τάση μείωσης των εμβολιασμών παρατηρείται και στην Ελλάδα και σύμφωνα με μια πρώτη ανάλυση των στοιχείων από τον ΕΟΔΥ, από το 2020 καταγράφεται μια μικρή πτώση σχετικά με την πρώτη δόση. Πάντα υπήρχε ένα ποσοστό παιδιών που δεν είχαν εμβολιαστεί και το ποσοστό αυτό κυμαινόταν κοντά στο 5-6%, αναφέρει ο καθηγητής. Σήμερα αυτό το ποσοστό κυμαίνεται κοντά στο 8-9%.

«Έχουμε τις συνθήκες που ευνοούν μια έξαρση κρουσμάτων, δεν έχουμε φτάσει στο επίπεδο το επιθυμητό της εμβολιαστικής κάλυψης που είναι 95% του παιδικού πληθυσμού και έτσι έχουμε ένα αριθμό επίνοσων παιδιών και ενηλίκων και όταν γίνει κρίσιμη μάζα έχουμε την έξαρση, η οποία εμφανίζεται περίπου κάθε 6 με 7 χρόνια», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Χατζηχριστοδούλου.

Τελευταία έξαρση είχαμε 2017-2018. Κατά την χρονική περίοδο 2004-2023 εκδηλώθηκαν τρεις επιδημίες ιλαράς στη χώρα μας και δηλώθηκαν συνολικά 4.151 κρούσματα και 4 θάνατοι. Η πλειοψηφία των κρουσμάτων αφορούσε Έλληνες Ρομά (56,9%), αλλά και νεαρούς ενήλικες από τον γενικό πληθυσμό που ήταν ανεμβολίαστοι ή ατελώς εμβολιασμένοι. Το νόσημα παρουσίασε την υψηλότερη επίπτωση στην ηλικιακή ομάδα 0-4 ετών.

Κατά τα έτη 2021, 2022 και 2023 δεν δηλώθηκε κανένα κρούσμα ιλαράς και ο ΕΟΔΥ επισημαίνει την πιθανότητα υποδήλωσης λόγω της πανδημίας COVID-19.

Τα στοχευμένα μέτρα του ΕΟΔΥ

Σύμφωνα με τον κ. Χατζηχριστοδούλου, η επιδημιολογική επιτήρηση της νόσου και η έγκαιρη εφαρμογή εμβολιασμού αποτελούν τα πλέον ενδεδειγμένα μέτρα για τον έλεγχο της νόσου.

Στο πλαίσιο αυτό, κρίνεται αναγκαία αφενός η εγρήγορση των επαγγελματιών υγείας και αφετέρου η εντατικοποίηση των εμβολιασμών με έμφαση στους εμβολιασμούς ειδικών πληθυσμιακών ομάδων, (Ρομά και μεταναστών), νεαρών εφήβων και ενηλίκων που δεν ολοκλήρωσαν τον εμβολιασμό τους στο παρελθόν, καθώς και η συνεχιζόμενη εγρήγορση των τοπικών και εθνικών αρχών. Ο ΕΟΔΥ σε συνεργασία με δήμους και τη ΜΚΟ «Υγεία για Όλους» θα διενεργήσει μαζικό εμβολιασμό σε καταυλισμούς Ρομά με τη συνδρομή των ΚΟΜΥ. Κλιμάκια του ΕΟΔΥ θα επισκεφθούν, επίσης, κέντρα φιλοξενίας προσφύγων και μεταναστών και θα ενημερώσουν για την εμβολιασμό και τα μέτρα πρόληψης.

Παράλληλα, ο ΕΟΔΥ βρίσκεται σε επαφή με ταξιδιωτικούς πράκτορες, ώστε να ενημερώνονται οι ταξιδιώτες για την ολοκλήρωση του εμβολιασμού τους (δύο δόσεις του μικτού εμβολίου ιλαράς-ερυθράς-παρωτίτιδας-εμβόλιο MMR) πριν από το ταξίδι τους, ιδιαίτερα αν πρόκειται να ταξιδέψουν σε χώρες με έξαρση κρουσμάτων, όπως η Ρουμανία.

Τέλος, ειδικές δράσεις θα αφορούν περιοχές όπου σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελέτης 2020-2021, διαπιστώθηκε χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη, προκειμένου να ενισχυθεί ο εμβολιασμός στον παιδικό πληθυσμό.

Όπως εξηγεί ο κ. Χατζηχριστοδούλου, στην παρούσα φάση δεν υφίσταται λόγος ιδιαίτερης ανησυχίας, αλλά πρέπει οι αρμόδιες Αρχές να βρίσκονται σε εγρήγορση, καθώς παρατηρείται αύξηση κρουσμάτων σε χώρες της Ευρώπης και αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να προετοιμαστούμε για ενδεχόμενη έξαρση ιλαράς και στην Ελλάδα.

Χώρες της Ευρώπης με αυξημένα κρούσματα

Σύμφωνα με τα πρόσφατα διεθνή επιδημιολογικά δεδομένα παρατηρείται έξαρση κρουσμάτων ιλαράς σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συγκεκριμένα: Από 1 Ιανουαρίου 2023 έως 30 Νοεμβρίου 2023 δηλώθηκαν 2.242 επιβεβαιωμένα κρούσματα ιλαράς από 22 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πλειονότητα των κρουσμάτων παρατηρείται στη Ρουμανία (1.687), στην Αυστρία (172), στη Γαλλία (111), στη Γερμανία (72), στο Βέλγιο (70), στην Πολωνία (32), στην Ιταλία (27), στην Ισπανία (12) και στη Σουηδία (11). Οι υπόλοιπες χώρες έχουν δηλώσει στο αντίστοιχο χρονικό διάστημα λιγότερα από 10 επιβεβαιωμένα κρούσματα.

Στις 9-10 Ιανουαρίου 2024 δηλώθηκαν 954 νέα επιβεβαιωμένα κρούσματα ιλαράς από έξι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από τα οποία τα 932 στην Ρουμανία. Τα υπόλοιπα 22 επιβεβαιωμένα κρούσματα δηλώθηκαν από την Αυστρία (17), την Πολωνία (3), την Τσεχία (1) και τη Δανία (1).

Ιλαρά: Μεταδοτικότητα, συμπτώματα, επιπτώσεις

Η ιλαρά είναι ιογενής λοίμωξη που οφείλεται στον ιό της ιλαράς.

Ο χρόνος επώασης κυμαίνεται από 7-21 ημέρες (συνήθως 10-12 ημέρες από την έκθεση έως το πρόδρομο στάδιο και 14 ημέρες από την έκθεση έως την εμφάνιση του εξανθήματος).

Η νόσος μεταδίδεται από άτομο σε άτομο αερογενώς, με σταγονίδια και με άμεση επαφή με ρινικές ή φαρυγγικές εκκρίσεις ασθενών. Σπανιότερα, μεταδίδεται μέσω αντικειμένων προσφάτως μολυνθέντων με ρινοφαρυγγικές εκκρίσεις.

Ο ιός της ιλαράς μπορεί να παραμείνει σε μολυσμένες επιφάνειες και στον περιβάλλοντα χώρο (σε σταγονίδια) μέχρι 2 ώρες μετά την αποχώρηση του ασθενούς.

Σε χώρες της Ευρώπης καταγράφεται αύξηση στον αριθμό των κρουσμάτων από στρεπτόκοκκο ομάδας Α (iGAS), ιδίως σε παιδιά κάτω των δέκα ετών.
📌Από την αρχή του 2023 μέχρι σήμερα έχουν δηλωθεί στον ΕΟΔΥ 94 περιστατικά.
👉https://t.co/tv3faKh4xO pic.twitter.com/poS98SKc5C

— Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) (@eody_gr) February 8, 2024

Η ιλαρά παρουσιάζει πολύ υψηλή μεταδοτικότητα με ποσοστό δευτερογενούς προσβολής έως 90% μεταξύ επίνοσων ατόμων (π.χ. ατόμων που δεν έχουν ανοσοποιηθεί). Όλα τα άτομα που δεν έχουν νοσήσει ή δεν έχουν εμβολιασθεί είναι επίνοσα στην ιλαρά.

Πρόγραμμα εμβολιασμού

Συστήνεται ο εμβολιασμός με το μικτό εμβόλιο ιλαράς-ερυθράς-παρωτίτιδας (εμβόλιο MMR) των παιδιών, των εφήβων και των ενηλίκων που δεν έχουν εμβολιαστεί με τις απαραίτητες δόσεις.

Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών, παιδιά, έφηβοι και ενήλικες που έχουν γεννηθεί μετά το 1970 και δεν έχουν ιστορικό νόσου πρέπει να είναι εμβολιασμένοι με 2 δόσεις εμβολίου για την ιλαρά.

Επιπλοκές

Περίπου 30% των περιπτώσεων ιλαράς έχουν μια ή περισσότερες επιπλοκές που είναι συχνότερες σε παιδιά <5 ετών και ενήλικες >20 ετών.

Οι συχνότερες επιπλοκές εμφανίζονται από το πεπτικό, αναπνευστικό και το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα.

Σοβαρότερες επιπλοκές είναι η πνευμονία ιογενής (γιγαντοκυτταρική) ή δευτεροπαθής από μικρόβια (συχνότητα 6%), η οποία αποτελεί και τη συχνότερη αιτία θανάτου, η οξεία μέση πυώδης ωτίτιδα (7%), η οξεία εγκεφαλίτιδα (0,1%), που προβάλλει με υπερπυρεξία, ανησυχία, διέγερση, θόλωση της διάνοιας, σπασμούς και κώμα.

Η υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτις (SSPE), είναι σπάνια επιπλοκή, εμφανίζεται μετά παρέλευση κατά μέσο όρο 7 ετών από την εκδήλωση της ιλαράς και οφείλεται σε βλάβη των εγκεφαλικών κυττάρων από τον ιό τής ιλαράς που παραμένει και πολλαπλασιάζεται μετά την αποδρομή της νόσου.

Οι ενήλικες νοσούν σπάνια από ιλαρά αλλά σοβαρότερα από τα παιδιά. Οι επιπλοκές αφορούν κυρίως το αναπνευστικό: πνευμονία (30%), μέση πυώδης ωτίτιδα (29%), ιγμορίτιδα (25%). Η νόσηση κατά την εγκυμοσύνη σχετίζεται με αποβολή του εμβρύου, πρόωρο τοκετό, χαμηλού βάρους γέννησης νεογνό.

Θάνατοι από ιλαρά έχουν αναφερθεί σε ανεπτυγμένες χώρες σε 1-2‰ των κρουσμάτων. Η θνητότητα στις αναπτυσσόμενες χώρες αγγίζει το 25%.

«Το ιατρείο μας συμμετέχει στη διεθνή πολυκεντρική μελέτη που γίνεται υπό την ομπρέλα του Ελληνικού Ινστιτούτου Μελέτης της Σήψης με κύριο ερευνητή τον Ευάγγελο Γιαμαρέλλο Μπουρμπούλη. Πρόκειται για μελέτη που είναι κατατεθειμένη στην ΕΕ και στον ΕΟΦ και έχει αδειοδοτηθεί».

Όπως εξηγεί η καθηγήτρια οι ασθενείς που μετέχουν στη μελέτη ελέγχονται για ευρήματα στον πνεύμονα και για παρουσία φλεγμονής. «Όταν τηρούν αυτά τα κριτήρια μπαίνουν στη μελέτη, η οποία έχει ξεκινήσει από την ομάδα μας εδώ και περίπου δύο μήνες και αναμένεται να διαρκέσει περισσότερο από ένα έτος. Έχουν ενταχθεί πάνω από 20 ασθενείς και προοδευτικά θα ενταχθούν και άλλοι από άλλα κέντρα της Ελλάδας και του εξωτερικού».

Nature Medicine:Διχάζει η μελέτη σοκ για τη long covid – Ποια είναι τα συμπτώματα δυο χρόνια μετά τη νόσηση – Τι λένε οι έλληνες επιστήμονες στο libre

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει καμία εγκεκριμένη θεραπεία για το long covid, καθώς όλες οι θεραπείες είναι υποστηρικτικές, τονίζει η κ. Πουλάκου, εκφράζοντας παράλληλα την πεποίθηση και την ελπίδα ότι η μεγάλη αυτή διεθνής μελέτη θα έχει επιτυχή αποτελέσματα.

Το 55% του πληθυσμού που νόσησε ελαφρά έχει σύνδρομο long covid – Πάνω από 200 τα καταγεγραμμένα συμπτώματα

Το Post Covid Ιατρείο του Σωτηρία, θεωρείται κέντρο αναφοράς, καθώς ήταν το πρώτο που άνοιξε στην πανδημία και λειτουργεί από το Μάιο του 2020, με συνεχή ροή ασθενών έκτοτε. Η πλειονότητα αυτών, όπως λέει η κ Πουλάκου δεν είναι άνθρωποι που έχουν περάσει από νοσηλεία, όπως θα περίμενε κανείς, αλλά υποφέρουν από μακροχρόνια συμπτώματα, ενώ νόσησαν ελαφρά στο σπίτι τους. «Έχουμε ξεπεράσει τους 3000 ασθενείς από την αρχή της πανδημίας και σταθερά παρακολουθούμε γύρω στους 200 σε κυλιόμενη βάση, γιατί κάποιοι από αυτούς έχουν θεραπευθεί ή κάποιοι έρχονται για έναν τυπικό επανέλεγχο». Τα post covid ιατρεία εκτιμά η καθηγήτρια ότι θα παραμείνουν, καθώς για κάποιους ασθενείς περνάνε μήνες ή χρόνια για να απαλλαγούν από τη συμπτωματολογία. Ποια είναι όμως τα συμπτώματα του τελευταίας παραλλαγής Όμικρον; Και τι διαφορές υπάρχουν σε σχέση με τις προηγούμενες παραλλαγές; «Φαίνεται ότι κάνει λίγο λιγότερο long covid, από τις προηγούμενες, όμως δεν είναι αμελητέα τα ποσοστά. Σύμφωνα με μελέτες που έχουν δημοσιευτεί πρόσφατα από την Κίνα 6 με 12 μήνες μετά τη νόσηση 55% των ανθρώπων που νόσησαν ελαφρά και δεν χρειάστηκαν νοσηλεία, έχουν συμπτώματα long covid. Τα συμπτώματα είναι κυρίως κόπωση, διαταραχές μνήμης και διάθεσης, διαταραχές στη σκέψη, πόνος στο στήθος και βήχας. Στις προηγούμενες παραλλαγές ήταν πιο συχνά τα αναπνευστικά συμπτώματα. Βεβαίως τα συμπτώματα είναι πάρα πολλά που συνιστούν αυτό που σήμερα λέμε long covid και ξεπερνούν πλέον τα 200».

Long ή post Covid: Η πνευμονολόγος Μ. Τσικρικά μιλά στο libre για το δυσκολοδιάγνωστο σύνδρομο

Ο εμβολιασμός και τα αντιικά προφυλάσσουν από long covid

Ο εμβολιασμός στα παιδιά δεν μειώνει απλά τον κίνδυνο σοβαρής οξείας νόσου, αλλά αποτελεί ασπίδα προστασίας για long covid, έδειξε αμερικανική μελέτη, στην οποία συμμετείχαν ερευνητές από 17 συστήματα υγείας στις ΗΠΑ, και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Pediatrics. Δηλαδή αν κάποιος είναι εμβολιασμένος κινδυνεύει λιγότερο από long covid; ερωτάται η κ. Πουλάκου. «Οι περισσότερες μελέτες έχουν δείξει ότι ο εμβολιασμός στον οποίο επιμένουμε, αφενός μεν αποτρέπει τα πολύ κακά αποτελέσματα, δηλαδή σοβαρή νόσηση, είσοδο στο νοσοκομείο ή στη ΜΕΘ, αφετέρου μειώνει και το long covid. Έχουν υπάρξει και μελέτες που δείχνουν ότι κάποιος που νοσεί, αλλά μένει στο σπίτι, έχει την ίδια πιθανότητα να πάθει long covid με κάποιον άλλον που νοσηλεύτηκε». Όπως και στην αρχή της πανδημίας έτσι και τώρα η βαρύτητα της νόσησης δεν παίζει ρόλο αν κάποιος θα εμφανίσει μακροχρόνια συμπτώματα. Επίσης, μία άλλη σημαντική παράμετρος στην αποτροπή του long covid, είναι η έγκαιρη λήψη αντιικών σύμφωνα με πρόσφατα δεδομένα, όπως αναφέρει η διακεκριμένη λοιμωξιολόγος.

Τα μακροχρόνια συμπτώματα της γρίπης δεν είναι καινούργιο φαινόμενο

Όσον αφορά τα μακροχρόνια συμπτώματα γρίπης που τελευταία αναφέρονται ως long flu, η κ Πουλάκου σχολιάζει: «Με την πανδημική γρίπη του 1920 είχε παρουσιαστεί ένα σύμπτωμα, το οποίο ήταν μακροχρόνιο και λεγόταν ληθαργική εγκεφαλοπάθεια. Αυτό ανήκει πια στην ιστορία. Παρόλα αυτά με τη γρίπη έχουμε μία χρονιότητα συμπτωμάτων. Δεν έχουν να κάνουν όμως, τόσο πολύ με την ψυχική σφαίρα, τις γνωσιακές λειτουργίες, τον ύπνο κλπ όπως με την covid19, αλλά με το αναπνευστικό σύστημα. Μεγάλη μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο «Lancet Infectious Diseases» τελευταία και περιλαμβάνει και δεδομένα προ πανδημίας για τη γρίπη, άλλαξε λίγο το σκηνικό εδώ και 1-2 μήνες, με αποτέλεσμα να έχει αρχίσει να κυκλοφορεί ο όρος long flu.

Ο εμβολιασμός κατά της Covid-19 μειώνει τον κίνδυνο σοβαρής νόσησης κατά 90%. Μην το αμελείτε, ειδικά αν είστε άνω των 60 ετών ή ανήκετε σε ευπαθή ομάδα.

Κλείστε το ραντεβού σας στο https://t.co/PHzrycCUsZ για τον νέο, ετήσιο εμβολιασμό! pic.twitter.com/1wrY2wWZc1

— Prime Minister GR (@PrimeministerGR) January 19, 2024

Σύμφωνα με τη μελέτη φαίνεται ότι και η γρίπη, ταλαιπωρεί πάρα πολύ αυτούς που νοσούν και νοσηλεύονται στο νοσοκομείο, με αύξηση της θνητότητας, επανεισαγωγές, και κατακρήμνιση της ποιότητας ζωής. Από τη γρίπη κινδυνεύουν άνθρωποι που έχουν ήδη πνευμονολογικά προβλήματα και αυτό μπορεί να τους κοστίσει μία μακροχρόνια κατάσταση, (με συμπτώματα όπως βήχα, δύσπνοια και επιδείνωση του προϋπάρχοντάς νοσήματος των πνευμόνων), που αν θέλουμε τη λέμε και long flu».

Και ποιο είναι το χρονικό διάστημα που προσδιορίζει τη μακροχρόνια εμφάνιση της γρίπης, ερωτάται η κ. Πουλάκου: «Μετά τους 3 μήνες πάντα. Δεν είναι όμως η γρίπη αυτή καθαυτή, αλλά οι επιπλοκές της και η απορρύθμιση του υποκείμενου νοσήματος». Το φαινόμενο όπως διευκρινίζει δεν είναι καινούργιο. «Παρατηρείται εδώ και χρόνια, απλά δημοσιεύθηκε τους τελευταίους μήνες και πλέον έχουμε αποκτήσει την ευαισθησία και το αναγνωρίσαμε τώρα χρησιμοποιώντας σαν οδηγό, όσα μάθαμε από την πανδημία του κορονοϊού».

Παράλληλα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την χαμηλή ανταπόκριση των πολιτών στον επανεμβολιασμό έναντι του SARS-CoV2 και καλεί πολίτες και ειδικά τις ευπαθείς ομάδες να εμβολιαστούν για κορονοϊό, γρίπη και πνευμονιόκοκκο.

Σύμφωνα με τον Αναστάσιο Χατζή Παιδίατρο – Εντατικολόγο τ. Συντονιστή – Διευθυντή ΜΕΘ Νοσοκομείου Παίδων Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ, πρώην Μέλος ΔΣ του ΙΣΑ, το τελευταίο χρονικό διάστημα καταγράφονται αυξημένα κρούσματα ιώσεων του αναπνευστικού, ενώ έχουν εντοπιστεί περιστατικά της νέας υποπαραλλαγής της Όμικρον, JN 1, με υψηλό καθημερινό αριθμό διασωληνωμένων και θανάτων. Προσθέτει ότι αν και ο τρόπος μετάδοσης παραμένει ο ίδιος (με τα σταγονίδια από την ομιλία, το φτάρνισμα και το βήχα), παρατηρείται πολύ συχνά συγχρωτισμός χωρίς μάσκα.

Παράλληλα, επισημαίνει την καλή υγιεινή των χεριών.

Αντιμετώπιση των λοιμώξεων

Δυστυχώς αρκετός κόσμος εξακολουθεί να ακολουθεί λάθος αντιμετώπιση της λοίμωξης, είτε αποφεύγοντας τα αντιϊκά φάρμακα, είτε λαμβάνοντας αντιβιοτικά, που δεν έχουν καμιά δράση πάνω στους ιούς, αναφέρει ο κ. Χατζής.

Ο καθιερωμένος πλέον ετήσιος αντιγριπικός εμβολιασμός φαίνεται ότι έχει γίνει συνείδηση για τον κόσμο, κάτι που όμως θα πρέπει να γίνει και για τον κορονοϊό. Το ίδιο ισχύει και για τα άλλα εμβόλια (έναντι του πνευμονιοκόκκου, του έρπητα ζωστήρα κλπ), τα οποία θα πρέπει να κάνουμε.

«Μπορούμε να χαρούμε τις γιορτές χωρίς ωστόσο να βάλουμε σε κίνδυνο την υγεία μας. Είναι σημαντικό να τηρούμε τα μέτρα προφύλαξης και να διασφαλίσουμε ότι έχουμε κάνει τα απαραίτητα εμβόλια που θα μας προστατέψουν αυτήν την περίοδο που αναμένεται αύξηση της μετάδοσης των ιών του αναπνευστικού. Θα πρέπει να ακολουθούμε τους κανόνες πρόληψης για να προστατέψουμε τον εαυτό μας και τους ανθρώπους μας ειδικά εάν ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες», τονίζει ο πρόεδρος του ΙΣΑ Γιώργος Πατούλης.

Στρεπτόκοκκος Α

Ιδιαίτερη ανησυχία έχει προκαλέσει ο πρόσφατος θάνατος παιδιού, με διεισδυτική λοίμωξη από στρεπτόκοκκο Α.

Οι οδηγίες είναι σαφείς: αν ένα παιδί εμφανίσει υψηλό πυρετό με όποια συνοδά συμπτώματα, θα πρέπει οι γονείς του να επικοινωνήσουν με τον παιδίατρο τους. Εκείνος θα εξετάσει το παιδί, θα κάνει κατά την κρίση του το strept-test και θα καθορίσει τη φαρμακευτική αγωγή. Συνιστάται επί πλέον συχνή ενημέρωση, για την κατάσταση του παιδιού και επανεξέτασή του.

Υγιεινή του χώρου

Θα πρέπει συνολικά να φροντίσουμε για την υγιεινή του χώρου και του περιβάλλοντος στο οποίο ζούμε. Το κάπνισμα, για παράδειγμα που ούτως ή άλλως είναι βλαπτικό σε κλειστό χώρο, αυξάνει και την πιθανότητα μετάδοσης του κορονοϊού, αναφέρει ο κ. Χατζής.

Ατυχήματα

Η υπερβολική ταχύτητα, είτε μέσα στις πόλεις, είτε σε μικρούς – επαρχιακούς δρόμους, η παραβίαση των κανόνων οδικής κυκλοφορίας, μαζί με την κατανάλωση αλκοόλ, συμβάλλουν στην αύξηση τόσο της συχνότητας όσο και της σοβαρότητας των ατυχημάτων. Επί πλέον η αύξηση της κυκλοφορίας ηλεκτρικών πατινιών, τα οποία αναπτύσσουν μεγάλη ταχύτητα, ευθύνεται για κάποια θανατηφόρα ατυχήματα.

Διατροφή

Μη ξεχνάτε τις διατροφικές συνήθειες, που αυτές τις μέρες αποτελούν μέρος της γιορτής και της διασκέδασης. Η πολυφαγία, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και το κάπνισμα επιβαρύνουν τον ανθρώπινο οργανισμό, ιδιαίτερα αυτών που έχουν ήδη κάποια υποκείμενα προβλήματα υγείας, όπως παχυσαρκία, χρόνια πνευμονοπάθεια ή καρδιοπάθεια κλπ.

Ψυχική υγεία

Συναισθηματικές διαταραχές που προκαλεί η μοναξιά, η φτώχεια, το πένθος κλπ, επιτείνονται αυτές τις γιορτινές μέρες και οδηγούν στην πολυφαγία, στην υπερβολική χρήση αλκοόλ, στα ηρεμιστικά, ακόμη και στις απόπειρες αυτοκτονίας.

Η οργανωμένη πολιτεία, η τοπική κοινωνία, οι Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας, οι εθελοντικές οργανώσεις, ακόμη και οι ίδιοι οι πολίτες θα πρέπει να είναι ευαισθητοποιημένοι και να βοηθούν τους συνανθρώπους τους.

Η πρωτοποριακή αυτή συσκευή θα προσφέρει μια ευκολότερη, μακροπρόθεσμη και λιγότερο επεμβατική εναλλακτική λύση σε σχέση με τις ενέσεις ινσουλίνης ή τις μεταμοσχεύσεις που απαιτούν ανοσοκαταστολή.

Η συσκευή τοποθετείται σε δυο φάσεις. Αρχικά, οι ερευνητές εισάγουν μια σειρά από νάιλον καθετήρες κάτω από το δέρμα, οι οποίοι παραμένουν στο σώμα για τέσσερις έως έξι εβδομάδες – αρκετό διάστημα για να σχηματιστούν αιμοφόρα αγγεία γύρω τους. Τα αιμοφόρα αγγεία υποστηρίζουν δομικά τις συσκευές νησιδίων που τοποθετούνται όταν αφαιρεθούν οι καθετήρες. Η εμφυτευμένη συσκευή μήκους 10 εκατοστών εκκρίνει ινσουλίνη μέσω των νησιδιακών κυττάρων που σχηματίζονται γύρω της, ενώ παράλληλα λαμβάνει θρεπτικά συστατικά και οξυγόνο από τα αιμοφόρα αγγεία.

Η τεχνική εμφύτευσης σχεδιάστηκε και δοκιμάστηκε από ερευνητές των Πανεπιστημίων Κορνέλ και Αλμπέρτα. Το 2017, ο Μίνγκλιν Μα, καθηγητής Βιολογικής και Περιβαλλοντικής Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο του Κορνέλ, δημιούργησε το πρώτο εμφυτεύσιμο πολυμερές με την ονομασία TRAFFIC (Thread-Reinforced Alginate Fiber For Islets enCapsulation), το οποίο τοποθετείται στην κοιλιά του ασθενούς. Το 2021, η ομάδα του ανέπτυξε μια ακόμη πιο ισχυρή εμφυτεύσιμη συσκευή που απέδειξε ότι μπορούσε να ελέγχει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα σε ποντίκια για έξι μήνες.

Το πρόβλημα με το SHEATH είναι η μακροχρόνια εφαρμογή του σε ασθενείς.

«Είναι πολύ δύσκολο να διατηρηθούν αυτά τα νησίδια λειτουργικά για μεγάλο χρονικό διάστημα μέσα στο σώμα επειδή η συσκευή μπλοκάρει τα αιμοφόρα αγγεία, αλλά τα εγγενή νησιδιακά κύτταρα στο σώμα είναι γνωστό ότι βρίσκονται σε άμεση επαφή με τα αγγεία που παρέχουν θρεπτικά συστατικά και οξυγόνο», εξήγησε ο Μα.

Οι ερευνητές εξακολουθούν να διερευνούν νέους τρόπους μεγιστοποίησης της ανταλλαγής θρεπτικών ουσιών και οξυγόνου σε μοντέλα μεγάλων ζώων – και τελικά σε ανθρώπους. Ωστόσο, το εμφύτευμα θα μπορούσε μια μέρα να αντικαταστήσει την τρέχουσα τυπική θεραπεία για τον διαβήτη τύπου 1, η οποία απαιτεί είτε καθημερινές ενέσεις είτε αντλίες ινσουλίνης.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Nature Biomedical Engineering».

«Έως και το 70% του πληθυσμού μπορεί να έχει πόνο στον αυχένα τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του. Η τάση φαίνεται να είναι αυξητική, και ανά πάσα στιγμή ένα ποσοστό έως και 20% του πληθυσμού έχει πόνο στο αυχένα, ενώ ένα 50% είχε πόνο στον αυχένα μέσα στους τελευταίους 6 μήνες. Ο επιπολασμός αυξάνει με την ηλικία, και είναι ιδιαίτερα συχνός στις γυναίκες στην 5η δεκαετία».

Όπως λέει ο κ. Δανάλης, σύμφωνα με δύο μελέτες που έχουν δημοσιευθεί στο «Journal of Orthopedic and Sports Physical Therapy» ένα 30% των πασχόντων αναπτύσσει χρονιότητα στα συμπτώματα, ένα 14% έχει πόνο στον αυχένα πάνω από 6 μήνες και ένα 5% αντιμετωπίζει σοβαρά λειτουργικά ελλείμματα και δυσκολίες. Όσον αφορά τα συμπτώματα, ο κ. Δανάλης αναφέρει ότι περιλαμβάνουν πονοκέφαλο, μυϊκούς πόνους, μυϊκούς σπασμούς στους μυς της ωμοπλάτης και του αυχένα, πόνο που «ακτινοβολεί» προς το χέρι, πόνο στις αρθρώσεις του αυχένα, περιορισμό στην κινητικότητα του αυχένα και σίγουρα επιδείνωση της ποιότητας ζωής του ασθενή.

Ποιοι είναι οι προδιαθεσικοί παράγοντες

Οι παράγοντες που προδιαθέτουν, σύμφωνα με τον ορθοπεδικό φυσικοθεραπευτή, είναι υπερβολικά φορτία στους μυς του αυχένα, και της ωμοπλάτης σε σχέση με το πόσο δυνατοί είναι, ανάλογα με το πόσο έχουν γυμναστεί. «Οπότε η καθιστική θέση μπορεί να φαίνεται ξεκούραστη, αλλά φορτίζει υπερβολικά τους μυς και προκαλεί τα συμπτώματα. Επίσης, η φυσική φθορά με το πέρασμα του χρόνου στις αρθρώσεις του αυχένα προδιαθέτει, καθώς επίσης και τραυματισμοί μετά από ατύχημα, ειδικά αυτοκινητιστικό. Αυχεναλγία μπορεί επίσης να προκαλέσει η ρευματοειδής αρθρίτιδα, ένα επαγγελματικά απαιτητικό περιβάλλον, το στρες από μόνο του, αλλά και το κάπνισμα, όπως επίσης και το ιστορικό οσφυαλγίας.

Τι θα συμβεί όμως αν δεν κάνει κάποιος θεραπεία; «Υπάρχει το ενδεχόμενο ο πόνος να περάσει μετά από λίγο καιρό, αλλά σε πολλές περιπτώσεις προκαλείται χρόνιος πόνος, επιδεινώνονται τα συμπτώματα, ή η μυϊκή αδυναμία, οπότε δημιουργούνται κινητικοί περιορισμοί στα χέρια ή στο κεφάλι». Με τη φυσικοθεραπεία, τονίζει ο κ. Δανάλης, αρχικά αντιμετωπίζεται ο οξύς πόνος με ορθοπεδική χειροπρακτική μάλαξη και ηλεκτροθεραπεία που έχουν άμεσο αποτέλεσμα, και στη συνέχεια ένα κατάλληλα διαμορφωμένο πρόγραμμα δομημένης άσκησης, δυναμώνει τους μυς, διορθώνει τη στάση του σώματος και προστατεύει από μελλοντικές υποτροπές.

Η επισήμανση ανήκει στον διευθυντή του Κέντρου Εξατομικευμένης Ιατρικής για τη νόσο Αλτσχάιμερ, στο Πανεπιστήμιο «Johns Hopkins», επίτιμο καθηγητή Ιατρικής του Ιδρύματος και πρόεδρο της «Ελληνικής Πρωτοβουλίας Ενάντια στη Νόσο Αλτσχάιμερ», Κωσταντίνο Λυκέτσο. Ο διεθνώς αναγνωρισμένος επιστήμονας στη φροντίδα και θεραπευτική αντιμετώπιση ασθενών με Αλτσχάιμερ, σε συνέντευξη του στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή της Τάνιας

We lost a legend today.@ItsTonyBennett inspired the world with his music and also inspired our community using his amazing voice to raise Alzheimer's awareness after revealing his own diagnosis in 2021.

Our hearts are with his family. https://t.co/PQwSA2iRc7

— Alzheimer's Association (@alzassociation) July 21, 2023

Η. Μαντουβάλου «104,9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ» εξηγεί αναλυτικά τι πρέπει να γίνει για να καλυφθούν οι ελλείψεις στη χώρα μας, μιλά για τις συνεργασίες που αναπτύσσει το «Johns Hopkins» με το Ιόνιο Πανεπιστήμιο και άλλα ερευνητικά κέντρα της Ελλάδας, καθώς επίσης και για τους νέους φαρμακευτικούς δρόμους που επιχειρεί να ανοίξει μαζί με την ομάδα του, για την πάθηση που όπως τονίζει, δεν είναι μία, αλλά πολλές.

Από τα λεγόμενα του πάντως, διαφαίνεται ότι υπάρχει ακόμη αρκετός δρόμος για την αντιμετώπιση της νόσου που απασχολεί την ιατρική κοινότητα για περισσότερο από έναν αιώνα, καθώς το 1906 ο Δρ Alois Alzheimer περιέγραψε για πρώτη φορά την ασθένεια που αργότερα έλαβε το όνομά του. Στους άνω των 80 έως και το 40% πάσχει από Αλτσχάιμερ – Γενετικό το πρόβλημα σε ένα ποσοστό 60%

The 5 A's of Alzheimer's Disease pic.twitter.com/ztKkYAEVVn

— TA✨ (@DrPharmDMDTh) July 20, 2023

Ο βασικός λόγος που τα ποσοστά της νόσου Αλτσχάιμερ ολοένα και αυξάνονται σύμφωνα με τον κ. Λυκέτσο, είναι ότι έχει αυξηθεί το προσδόκιμο επιβίωσης. «Στους 80άρηδες και 90άρηδες το ποσοστό άνοιας πλησιάζει το 30-40%. Όσον αφορά τους παράγοντες κινδύνου, ένα περίπου 60% της άνοιας πλέον θεωρούμε ότι είναι γενετικό, με πολλά γονίδια να έχουν κάποιο συσχετισμό, χωρίς όμως ακόμα να έχουν ξεκαθαριστεί αυτά. Βέβαια, υπάρχουν διάφοροι παράγοντες, όπως είναι η διατροφή, η κατάθλιψη, οι εγκεφαλικές κακώσεις, αλλά και διάφοροι άλλοι που επηρεάζουν την πιθανότητα να πάθουμε άνοια στην τρίτη ηλικία».

Η δραστηριότητα, η καλή διατροφή, η αντιμετώπιση του βάρους, η αντιμετώπιση του διαβήτη, η ελάττωση του καπνίσματος, τέτοιους είδους αλλαγές στον τρόπο ζωής επωφελούν στην πρόληψη, συνεχίζει ο καθηγητής. Επισημαίνει όμως, ότι από τη στιγμή που εμφανιστούν τα συμπτώματα έχει αρχίσει η εγκεφαλική βλάβη και είναι δύσκολο πια αυτές οι αλλαγές να αντιστρέψουν την κατάσταση, παρόλο που μπορεί να την καθυστερήσουν. «Από κει και πέρα όμως, αυτές είναι γενετικά προδιαγεγραμμένες βιολογικές μορφές αρρώστιας, οπότε κάποια στιγμή θα χρειαστούν και φάρμακα. Tο ποιο φάρμακο όμως, για ποιον θα είναι πιο αποτελεσματικό, ακόμα δεν έχει ξεκαθαριστεί».

Στο μικροσκόπιο αντικαταθλιπτικά – Μακριά από τα αμυλοειδή οι αναζητήσεις της ερευνητικής ομάδας

Στο εργαστήριο του καθηγητή Λυκέτσου, όπως εξηγεί, αναπτύσσουν τρία πιλοτικά προγράμματα δοκιμάζοντας διάφορες κατηγορίες φαρμάκων, «που όμως δεν είναι γύρω από τα αμυλοειδή. Το ένα αφορά φάρμακα που ήδη κυκλοφορούν στην αγορά και προσπαθούμε να αποδείξουμε ότι μπορούν να αυξήσουν την αιμάτωση του εγκεφάλου (καθώς υπάρχουν αγγειακοί παράγοντες που επηρεάζουν την άνοια και την πρόοδο της) και να καλυτερεύσουν την πορεία της νόσου.

Today’s full results support what we heard about donanemab in May – the drug is able to slow down the progression of Alzheimer’s disease by more than 20%.

This is truly a turning point in the fight against Alzheimer’s disease. #donanemab #AAIC23 pic.twitter.com/0UsTnQda6G

— Alzheimer's Society (@alzheimerssoc) July 17, 2023

Το δεύτερο πρόγραμμα αφορά στους αναστολείς της σφιγγομυελινάσης, τα οποία είναι πρωτοπόρα φάρμακα, και έχουν πολύ καλά πρώτα δεδομένα ότι σε κάποιες περιπτώσεις ασθενών, μπορούν να βοηθήσουν. Και το τρίτο πρόγραμμα αφορά στους εκλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (σσ είναι μια κατηγορία φαρμάκων που χρησιμοποιούνται ως αντικαταθλιπτικά για τη θεραπεία της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής και των διαταραχών άγχους). Περίπου το 30-40% των ασθενών πρώτα εμφανίζουν νευροψυχιατρικά συμπτώματα, όπως ευερεθιστότητα, άγχος, δυσφορία, 2-4 χρόνια πριν από την άνοια. Σε αυτό το πρόγραμμα ευελπιστούμε να δοθούν σε αυτούς τους ανθρώπους εγκαίρως αυτά τα φάρμακα, προκειμένου να επιβραδυνθεί η έλευση της νόσου. Η γενική ιδέα είναι ότι η άνοια και το αλτσχάιμερ δεν είναι μία πάθηση, αλλά μια σειρά από παθήσεις».

Επιφυλάξεις για τα μονοκλωνικά lecanemab και donanemab

Όσον αφορά τα μονοκλωνικά αντισώματα, lecanemab, το οποίο καθυστερεί την εξέλιξη της νόσου στα πρώτα στάδια και πρόσφατα εγκρίθηκε από τον FDA, και το donanemab που λέγεται ότι περιορίζει τον εκφυλισμό του εγκεφάλου, για τα οποία γίνεται μεγάλος ντόρος τον τελευταίο καιρό στην ιατρική κοινότητα, ο κ. Λυκέτσος εμφανίζεται επιφυλακτικός: «Βλέπουμε τώρα φάρμακα που έρχονται να ελαττώσουν την επιβάρυνση του εγκεφάλου με πρωτεΐνες. Τα φάρμακα που τώρα εγκρίνονται γρήγορα-γρήγορα, όντως αφαιρούν τις πρωτεΐνες αυτές από τον εγκέφαλο, αλλά δεν έχουν μεγάλη θετική επίπτωση στην κλινική εικόνα, απλά την καθυστερούν λιγάκι». Για το lecanemab συγκεκριμένα, ο καθηγητής αναφέρει ότι υπάρχει ελάχιστη καθυστέρηση των κλινικών συμπτωμάτων, παρόλο που όπως λέει, υπάρχει καλή «απόσβεση» των αμυλοειδών στον εγκέφαλο. Ωστόσο διευκρινίζει ότι αυτό το φάρμακο έχει κινδύνους. Όσον αφορά το donanemab, ο κ. Λυκέτσος εξηγεί ότι όντως ελαττώνει λίγο την πορεία της νόσου, αλλά επιταχύνει την ελάττωση του όγκου του εγκεφάλου, κάτι που όπως τονίζει, οι ειδικοί δεν γνωρίζουν τι σημαίνει, και αν είναι καλό. «Αυτά τα φάρμακα επειδή βγάζουν τα αμυλοειδή από τον εγκέφαλο, κάνουν τα αγγεία του πιο πορώδη και με αυτό τον τρόπο μπαίνουν υγρά μέσα στον εγκέφαλο και μπορεί να δημιουργηθούν και αιμορραγίες. Με τη ντονεμάμπη έχουμε δει θνησιμότητα περίπου 4 τοις χιλίοις».

Να δημιουργηθεί εσπευσμένα διυπουργικό σχήμα για την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης

H Ελληνική Πρωτοβουλία Ενάντια στη νόσο Αλτσχάιμερ αποτελεί μια διεθνή, διεπιστημονική συνεργασία από κορυφαίους κλινικούς ιατρούς, ερευνητές των νευροεπιστημών, αλλά και ανθρώπους που εκπροσωπούν οικογένειες που ζουν με τη νόσο. Ιδρύθηκε πριν από 3,5 χρόνια, έχει 35 μέλη και ο καθηγητής Λυκέτσος μαζί με τον καθηγητή Παναγιώτη Βλάμο του Ιονίου Πανεπιστημίου, είναι πρόεδροι. Σκοπεύουμε να κάνουμε δύο πράγματα τα οποία είναι συνδεδεμένα: Το ένα είναι να ετοιμάσουμε, τη χώρα για την πανδημία του Αλτσχάιμερ, και το δεύτερο είναι να αναπτύξουμε την ερευνητική συμμετοχή Ελλήνων στην έρευνα, σχετικά με την αντιμετώπιση της νόσου, αναφέρει ο κ. Λυκέτσος για να συμπληρώσει στη συνέχεια ότι όσον αφορά το Εθνικό Σχέδιο Δράσης, που δημιουργήθηκε το 2012 από το Εθνικό Παρατηρητήριο για την άνοια, (το οποίο ανήκει στο υπουργείο Υγείας), λόγω κρίσης κυρίως, δεν έχει προχωρήσει. «Τώρα, εμείς προσπαθούμε να εφαρμόσουμε κομμάτια του σχεδίου. Για παράδειγμα να δημιουργήσουμε κέντρα μνήμης και ιατρεία ημέρας σε όλη τη χώρα, τα οποία είναι πιστοποιημένα από μας.

Έχουμε γύρω στα 12 προγράμματα σε όλη τη χώρα που έχουν πιστοποιηθεί. Παράλληλα, έχουμε προτείνει στο υπουργείο Eπικρατείας, πριν την αλλαγή της Κυβέρνησης, να αναπτυχθεί οπωσδήποτε ένα διυπουργικό σχήμα, το οποίο να μπορέσει να προχωρήσει την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου, ξεκινώντας από κάποια αναθεώρηση του σχεδίου. Κι αυτό πρέπει να γίνει εσπευσμένα, γιατί είναι αρκετά απροετοίμαστη η χώρα». Τι πρέπει όμως να γίνει, προκειμένου η Ελλάδα να προετοιμαστεί για την πανδημία της νόσου Αλτσχάιμερ; ερωτάται ο καθηγητής.

Δημιουργία τοπικών δομών βάσει της κατανομής των ασθενών- Συνεργασία κράτους-ιδιωτών

«Έχουμε υπολογίσει ότι αυτή τη στιγμή 300.000 – 500.000 άτομα ζουν στην Ελλάδα, είτε με άνοια, είτε με πρώιμη διαταραχή που θα εξελιχθεί σε άνοια. Και αν προσθέσει κανείς ότι καθένα από αυτά τα άτομα, έχει δύο με τρεις φροντιστές, μιλάμε για ένα εκατομμύριο Έλληνες που καθημερινά ασχολούνται με τη νόσο. Αυτό το νούμερο αναμένεται να διπλασιαστεί στα επόμενα 20 με 30 χρόνια και άρα το πρώτο που πρέπει να γίνει είναι να παρακολουθούνται αυτά τα νούμερα, αλλά και η κατανομή τους. Να ξέρουμε πού είναι αυτοί οι άνθρωποι, με τους λεγόμενους “χάρτες θερμότητας” που έχουμε αναπτύξει στην Πρωτοβουλία, και βάσει αυτών, να δημιουργηθούν οι κατάλληλες δομές τοπικά. Αυτές οι δομές θα χρειαστούν μία συνεργασία κράτους και ιδιωτικού τομέα. Δεν μπορεί κάποιος να αντιμετωπίσει την άνοια στην Περιφέρεια από την Αθήνα. Αυτή τη στιγμή έχουμε δομές κυρίως στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Δεν είναι αρκετές αλλά ευτυχώς υπάρχουν», τονίζει ο κ. Λυκέτσος.

Johns Hopkins και Ιόνιο Πανεπιστήμιο δημιουργούν Κέντρο Ανάλυσης Δεδομένων για την Άνοια

Σχετικά με την ερευνητική συμμετοχή των Ελλήνων επιστημόνων, στην αντιμετώπιση της νόσου, ο κύριος Λυκέτσος αναφέρει ότι πάσχει από διάφορα προβλήματα, γιατί όπως εξηγεί «κατά τη διάρκεια της κρίσης, η χώρα σταμάτησε να συμμετέχει σε συγκεκριμένα ευρωπαϊκά αναπτυξιακά προγράμματα. Ακόμα δεν έχουμε πείσει το υπουργείο Ανάπτυξης ότι πρέπει να πληρώσει τις όχι πολύ ακριβές συνδρομές για να μπορούν οι Έλληνες επιστήμονες να συμμετέχουν στα αντίστοιχα ευρωπαϊκά προγράμματα για τις νευροεκφυλιστικές νόσους και την άνοια, αλλά επίσης, δεν υπάρχουν δομές. Σιγά σιγά όμως, δημιουργούμε δομές και συνεργασίες που συνδέουν πολλά πανεπιστήμια εντός και εκτός Ελλάδας, για να κάνουν έρευνα γύρω από την άνοια. Πχ. έχουμε συμφωνία μεταξύ του «Johns Hopkins» και του Ιονίου Πανεπιστημίου να δημιουργήσουμε ένα κέντρο ανάλυσης δεδομένων για την άνοια.

Επίσης, μία άλλη συνεργασία που έχουμε ξεκινήσει είναι σε ασθενείς που κάνουν μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου (MRI) να γίνονται αυτόματες επεξεργασίες χρησιμοποιώντας πρωτόκολλα που έχουμε δημιουργήσει στο Johns Hopkins, τα οποία βοηθούν στη διάγνωση. Έχουμε ήδη συνεργασία με δύο κέντρα, ένα στην Αθήνα και ένα στη Λάρισα, που κάνουμε τα πρώτα πιλοτικά προγράμματα, και σιγά σιγά θα το αναπτύξουμε σε όλη τη χώρα».

Μην φοβάστε την ταμπέλα

Ο επίτιμος καθηγητής Ιατρικής του «Johns Hopkins», αναφερόμενος στις καινούργιες θεραπείες , επισημαίνει ότι δεν θα ελαττώσουν τα νούμερα των ανθρώπων που πάσχουν από τη νόσο, γιατί καθυστερώντας την πορεία της άνοιας, θα αυξηθεί ο επιπολασμός. «Άρα η προετοιμασία της χώρας έχει να κάνει με την αναγνώριση, τη διάγνωση, και την δημιουργία καθημερινών συνθηκών, για να μπορούν και οι ασθενείς και οι οικογένειές τους να έχουν όσο το δυνατόν καλύτερη ποιότητα ζωής» Η άνοια αυτή τη στιγμή μπορεί να είναι μία πολύ δύσκολη πάθηση, αλλά υπάρχει τρόπος να αντιμετωπιστεί και η έγκαιρη διάγνωση έχει πολύ μεγάλη σημασία, γιατί θέτει τις προδιαγραφές για μία μακροχρόνια αντιμετώπιση, καθώς η ασθένεια αυτή μπορεί να διαρκέσει 5-10 ακόμη και 20 χρόνια, τονίζει ο κορυφαίος ερευνητής.

«Πολύς κόσμος λέει δεν θέλω να βάλω ταμπέλα. Μα, την ταμπέλα δεν την βάζουμε εμείς οι κλινικοί με τη διάγνωση, αλλά την βάζει μόνη της η αρρώστια. Εμείς θέλουμε να σας βοηθήσουμε να την αντιμετωπίσετε. Μην σηκώνετε ψηλά τα χέρια και μην λέτε ότι δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα. Μπορούμε να κάνουμε πάρα πολλά που θα βοηθήσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής. Αλλά πρώτα, πρέπει ο κόσμος να το αναγνωρίσει αυτό και δεύτερον, πρέπει σαν χώρα να δημιουργήσουμε τις δομές».