Τις τελευταίες δεκαετίες έχουν υπάρξει πολλές παγκόσμιες και εθνικές πολιτικές για τη βελτίωση της πρόληψης και της θεραπείας χρόνιων ασθενειών, όπως ο καρκίνος, οι καρδιαγγειακές παθήσεις, ο διαβήτης, η νεφρική νόσος, η ηπατική νόσος και οι νευρολογικές παθήσεις.

Στις περισσότερες χώρες, η μείωση των θανάτων από καρδιαγγειακές παθήσεις (συμπεριλαμβανομένων των καρδιακών προσβολών και των εγκεφαλικών) συνέβαλε κατά κύριο λόγο στη μείωση της θνησιμότητας από χρόνιες παθήσεις.

Οι μειώσεις στους θανάτους από μια σειρά καρκίνων (στομάχου, ορθοκολικού, τραχήλου της μήτρας, μαστού, πνεύμονα και προστάτη) συνέβαλαν επίσης στη μείωση της θνησιμότητας. Ωστόσο, η αύξηση στους θανάτους από άνοια, άλλες νευροψυχιατρικές παθήσεις (συμπεριλαμβανομένης της διαταραχής χρήσης αλκοόλ) και ορισμένους άλλους καρκίνους (όπως του παγκρέατος και του ήπατος) αντιστάθμισε τα οφέλη.

Η θνησιμότητα από χρόνιες παθήσεις μειώθηκε σε όλες τις χώρες υψηλού εισοδήματος στην Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική και τον Ειρηνικό κατά τη συγκεκριμένη περίοδο. Μεταξύ των χωρών υψηλού εισοδήματος, η Δανία, η Νότια Κορέα και η Σιγκαπούρη εμφάνισαν μερικές από τις μεγαλύτερες μειώσεις στην θνησιμότητα.

Επίσης, το Κατάρ, το Αζερμπαϊτζάν και το Ουζμπεκιστάν παρουσίασαν τις μεγαλύτερες μειώσεις στη θνησιμότητα τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις κατά την περίοδο αυτή παρατηρήθηκαν στο Νότιο Σουδάν, την Αντίγκουα και Μπαρμπούντα και τον ‘Αγιο Βικέντιο και Γρεναδίνες για τις γυναίκες, ενώ οι μεγαλύτερες αυξήσεις για τους άνδρες παρατηρήθηκαν στο Πράσινο Ακρωτήριο, την Ονδούρα και την Τζαμάικα.

Ωστόσο, οι συγγραφείς μιλούν για την έλλειψη δεδομένων στις περισσότερες από αυτές τις χώρες, και ως εκ τούτου οι τάσεις θα πρέπει να ερμηνεύονται ως εξαιρετικά αβέβαιες. Διαπιστώθηκε επίσης ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και η Γερμανία ήταν μεταξύ των χωρών με τις χειρότερες επιδόσεις, καθώς παρουσίασαν τις μικρότερες μειώσεις στον κίνδυνο θνησιμότητας την περίοδο 2010-2019.

Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι, παρόλο που η πρόσφατη παγκόσμια μείωση της θνησιμότητας από αυτές τις παθήσεις αποτελεί μια ιστορία επιτυχίας, η επιβράδυνση της προόδου αναδεικνύει την επείγουσα ανάγκη για περαιτέρω εφαρμογή πολιτικών, κατευθυντήριων γραμμών και προγραμμάτων υγειονομικής περίθαλψης, μεταξύ των οποίων πρόσβαση σε φάρμακα πρόληψης, έλεγχο για την έγκαιρη ανίχνευση παθήσεων όπως ο καρκίνος, καθώς και θεραπευτικές και υποστηρικτικές υπηρεσίες τόσο για μακροχρόνιες παθήσεις, όπως ο διαβήτης, όσο και για οξέα περιστατικά, όπως τα εγκεφαλικά επεισόδια ή οι καρδιακές προσβολές.

Σημειώνεται ότι αργότερα αυτόν τον μήνα, οι συγγραφείς της έκθεσης θα συναντηθούν με κορυφαίους εμπειρογνώμονες από όλο τον κόσμο στη Νέα Υόρκη, στο πλαίσιο της 80ής Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, για να συζητήσουν τις επιπτώσεις των ευρημάτων τους ενόψει της τέταρτης Συνάντησης Υψηλού Επιπέδου του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τις Μη Μεταδοτικές Ασθένειες.

Η Ελλάδα κατέγραψε το δεύτερο μεγαλύτερο ποσοστό στην Ευρώπης, την ώρα που οι περισσότερες χώρες κρατούν χαμηλά τα επίπεδά τους.

Όπως δείχνουν σημερινά στοιχεία της Eurostat, η υπερβάλλουσα θνησιμότητα στην ΕΕ αυξήθηκε ελαφρώς σε σύγκριση με τον Φεβρουάριο του 2023 και διαμορφώθηκε +0,3%.

Η Eurostat θυμίζει στην έρευνά της ότι ο Φεβρουάριος του 2023 ήταν η πρώτη φορά που δεν σημειώθηκε υπερβάλλουσα θνησιμότητα στο σύνολο της ΕΕ, με τον δείκτη να πέφτει στο -2%.

Ειδικότερα, η Eurostat αναφέρει ότι συγκριτικά με το δείκτη υπερβάλλουσας θνησιμότητας τον Μάρτιο του 2022 που έφτανε σχεδόν στο 7% δηλαδή (30.000 επιπλέον θάνατοι), 11% τον Μάρτιο του 2021 (33. 000 επιπλέον θάνατοι) και 14% τον Μάρτιο του 2020 (4. 500 επιπλέον θάνατοι).

Έτσι, τον Μάρτιο του 2023, 16 χώρες της ΕΕ δεν κατέγραψαν καθόλου υπερβολικούς θανάτους. Μεταξύ αυτών, η Λετονία (-14%), η Ρουμανία (-13%) και η Βουλγαρία (-10%) κατέγραψαν τη χαμηλότερη υπερβάλλουσα θνησιμότητα.

Αντίθετα, μεταξύ των χωρών που παρατηρήθηκε υπερβολική θνησιμότητα η Ελλάδα κατέλαβε τη δεύτερη θέση. Στην πρώτη θέση βρίσκεται η Ολλανδία με υπερβάλλουσα θνησιμότητα στο (+12%).

Στη λίστα ακολουθούν η Ιρλανδία και η Αυστρία με (+9%), η Κύπρος (+8%), η Ισπανία και η Μάλτα με (+6%), η Πορτογαλία και η Γερμανία με (+4%) και η Δανία (+1%).

Της Ρούλας Σκουρογιάννη

Ο κ. Ζαούτης εξήγησε ότι το σύστημα καταγραφής θανάτων δεν μπορεί να είναι συγκρίσιμο (από χώρα σε χώρα) με βάση τους αριθμούς, καθώς δεν είναι ενιαίος ο τρόπος καταγραφής τους σε όλες τις χώρες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, η Ελλάδα το 2020 με 2021 είχε 127 περισσότερους θανάτους ανά 100.000 πληθυσμού, όταν ο μέσος όρος στην Ευρώπη ήταν 140 ανά 100.000 πληθυσμού.

Τι είναι η υπερβάλλουσα θνησιμότητα

Η υπερβάλλουσα θνησιμότητα, η λεγόμενη excess mortality, ορίζεται ως η διαφορά μεταξύ του αριθμού των θανάτων από κάθε αιτία σε μια χρονική περίοδο, π.χ. την πανδημία αυτή τη στιγμή και του αναμενόμενου αριθμού θανάτων στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο.

«Σύμφωνα με διεθνείς Οργανισμούς, η υπερβάλλουσα θνησιμότητα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για συγκρίσεις της επίδρασης της πανδημίας στη θνησιμότητα μεταξύ διαφορετικών περιοχών και κρατών.

Ο αριθμός των θανάτων από Covid δεν αποτελεί αντικειμενικό δείκτη για συγκρίσεις μεταξύ διαφορετικών χωρών, επειδή ο τρόπος καταγραφής των θανάτων δεν είναι ενιαίος στην Ευρώπη και παγκοσμίως. Ο αριθμός των θανάτων εξαρτάται από το στάδιο της πανδημίας που βρίσκεται ένα κράτος, δηλαδή ο αριθμός κρουσμάτων ανά μονάδα του πληθυσμού σε κάθε χρονική περίοδο.

Και οι προγνωστικοί παράγοντες για θάνατο από Covid, όπως η ηλικία, οι συννοσηρότητες, η εμβολιαστική κάλυψη και οι δυνατότητες του συστήματος υγείας διαφέρουν σημαντικά ανά κράτος και γεωγραφική περιοχή», επεσήμανε ο κ. Ζαούτης.

«Είμαστε από τις λίγες ευρωπαϊκές χώρες που ακολουθούμε το σύστημα καταμέτρησης θανάτων όπως προτείνει ο ΠΟΥ», είπε ο πρόεδρος του ΕΟΔΥ στο περιθώριο της ενημέρωσης, μιλώντας στο libre, και εξήγησε με παραδείγματα πώς τα κριτήρια του ΠΟΥ έχουν ως αποτέλεσμα καταγραφές περισσοτέρων θανάτων μεν αλλά ότι αποτελούν ορθότερο σύστημα καταγραφής.

«Το σύστημα καταμέτρησης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας είναι, ίσως, ένας πιο συντηρητικός τρόπος μέτρησης των θυμάτων από Covid, αλλά είναι πιο ξεκάθαρος επιστημονικά. Δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ο τρόπος που προτείνει ο ΠΟΥ.
Μετράμε από την αρχή της πανδημίας με τον ίδιο τρόπο τους θανάτους στη χώρα μας, χωρίς καμία αλλαγή».

Διαφορές στην καταγραφή που δημιουργούν σημαντική απόκλιση

«Υπάρχουν κράτη που καταγράφουν ως θανάτους από covid αυτούς που σημειώνονται μόνο εντός 14 ημερών από την έναρξη της νόσου. Η Βρετανία, για παράδειγμα, καταγράφει για διάστημα 28 ημερών. Αυτή είναι μία σημαντική διαφορά.
Άλλα κράτη (όπως η Δανία) καταγράφουν θανάτους από covid μόνο για τους ασθενείς εκείνους που είχαν θετικό PCR, ούτε καν θετικό rapid test.
Δεν έχω τα στοιχεία να σας πω αυτή τη στιγμή ποιες ευρωπαϊκές χώρες έχουν απομείνει πιστές στον τρόπο καταγραφής που προτείνει ο ΠΟΥ, αλλά το σίγουρο είναι ότι οι περισσότερες έχουν αλλάξει τον τρόπο καταγραφής», κατέληξε ο κ. Ζαούτης.

Τα σχετικά στοιχεία για την υπερβάλλουσα θνησιμότητα που έχει προκαλέσει η πανδημία, έδωσε σήμερα στη δημοσιότητα η Eurostat, δείχνοντας πως τον Ιούνιο οι επιπλέον θάνατοι σε σχέση με τη συνηθισμένη θνησιμότητα πριν από τον κοροναϊό, ήταν αυξημένοι κατά 6%.

Εμφάνισαν δηλαδή μείωση από το επιπλέον 20% που είχε καταγραφεί τον Απρίλιο ή το επιπλέον 40% που είχε καταγραφεί τον Νοέμβριο του 2020.

Μάχη για την ζωή του δίνει ο μοναδικός εμβολιασμένος στην Ελλάδα σε ΜΕΘ – Καπραβέλος: “Κατέρρευσε το ανοσοποιητικό του”

Τα ποσοστά διαφέρουν από κράτος σε κράτος, με την Σουηδία να έχει λιγότερους θανάτους απ΄ ότι συνήθως σε ποσοστό 2%, σε αντίθεση με τη Λετονία, της οποίας τα ποσοστά θνησιμότητας ήταν τον Ιούνιο αυξημένα κατά 20% σε σχέση με τους συνήθεις ρυθμούς θνησιμότητας.

Η αρχή της πανδημίας

Κατά την αρχική φάση της πανδημίας, ορισμένα από τα υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας στην Ε.Ε. καταγράφηκαν στην Ιταλία και Ισπανία.

Τον Απρίλιο του 2020, τρεις χώρες είχαν περισσότερο από 50% θνησιμότητα: η Ισπανία (80,5%), το Βέλγιο (73,1%) και η Ολλανδία (53,8%).

Τέσσερις ακόμη χώρες εμφάνισαν αυξημένη θνησιμότητα πάνω από 35% τον Απρίλιο, συγκεκριμένα η Ιταλία (41,7%, αν και η μεγαλύτερη αύξηση είχε ήδη σημειωθεί τον Μάρτιο στο 49,6%), η Σουηδία (38,2%), η Ιρλανδία (37,1%) και η Γαλλία (36,4%).

Τον Απρίλιο του 2020, το Λουξεμβούργο παρουσίασε πλεονάζουσα θνησιμότητα 18,5%, η Αυστρία 11% και η Γερμανία 9%. Αρκετές χώρες, ωστόσο, παρουσίασαν αυξημένη θνησιμότητα στη διάρκεια του 2020 και συγκεκριμένα: Μάλτα (16,7%) τον Μάρτιο, Κύπρος (25%) τον Μάιο, Λιθουανία (8,2%) και Σλοβενία (9,5%) τον Ιούνιο και Πορτογαλία (25,8%) ) τον Ιούλιο.

Σε όλες αυτές τις χώρες, μια σχετικά πρώιμη καλοκαιρινή περίοδος (σε σύγκριση με την περίοδο βάσης 2016-2019) σταθεροποίησε τη θνησιμότητα, η οποία είχε αυξηθεί σημαντικά την άνοιξη. Στη συνέχεια όμως, ακολούθησε μια δεύτερη απότομη αύξηση στα περισσότερα κράτη μέλη, ακόμη και σε εκείνα που δεν είχαν μεγάλες επιπτώσεις την προηγούμενη άνοιξη.

Αύξηση πάνω από 10% σε σύγκριση με την περίοδο βάσης, καταγράφηκε για πρώτη φορά στη Ρουμανία τον Ιούλιο, στην Πολωνία τον Αύγουστο και στην Τσεχία και την Ελλάδα τον Σεπτέμβριο του 2020.

Από τον Σεπτέμβριο του 2020, η αύξηση έγινε ισχυρότερη και πιο διαδεδομένη, φτάνοντας σε νέες έντονες κορυφώσεις τον Νοέμβριο, με σημαντικά ποσοστά στην Πολωνία (97%), τη Βουλγαρία (94%), τη Σλοβενία (91,3%), την Τσεχία (75,8%), τη Ρουμανία (62,6%) και την Ουγγαρία (59,2%). Οι χώρες που είχαν ήδη πληγεί έντονα την άνοιξη του 2020 κατέγραψαν υψηλά ποσοστά θνησιμότητας και πάλι τον Νοέμβριο: Βέλγιο (58,8%), Ιταλία (51,6%), Αυστρία (47,8%), Μάλτα (38,3%), Γαλλία (31,3%) και Ισπανία (24,2%).

Το 2021

Τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2021, παρατηρήθηκε ελαφρά μείωση της καμπύλης πλεονάζουσας θνησιμότητας για τις περισσότερες χώρες, συνεχίζοντας την τάση που είχε ξεκινήσει στο τέλος του 2020. Ακολούθησε νέα μικρότερη άνοδος τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 2021, φτάνοντας το 20% της υπερβολικής θνησιμότητας σε σύγκριση με την θνησιμότητα κατά την περίοδο βάσης 2016-2019. Σε αυτήν την τρίτη άνοδο, ορισμένες χώρες είχαν πολύ υψηλά ποσοστά, με υπερβολικά ποσοστά θνησιμότητας άνω του 50%στη Βουλγαρία (75,7%), την Πολωνία (65,2%), την Τσεχία (61,3%), τη Σλοβακία (54,4%) και την Ουγγαρία (50,3%), ενώ άλλες (π.χ. Πορτογαλία, Δανία, Σουηδία και Φινλανδία) δεν είχαν καθόλου αυξημένη θνησιμότητα σε σχέση με τα συνήθη ποσοστά. 

Στα τέλη Απριλίου και τον Μάιο του 2021, η γενική τάση έδειχνε γενικά μια πτώση, με τον αριθμό των θανάτων να πλησιάζει τις τιμές βάσης. Τον Ιούνιο του 2021, ο συνολικός αριθμός των θανάτων μειώθηκε ακόμη περισσότερο συνολικό ποσοστό 5,8 %, περίπου το ίδιο με το Φεβρουάριο. Λαμβάνοντας υπόψη τα ποσοστά σε κάθε χώρα, διαπιστώνουμε σημαντική διαφοροποίηση ανάμεσα στα κράτη, με την Εσθονία, την Ελλάδα, την Κροατία, τη Λετονία, τη Λιθουανία, την Αυστρία, την Πολωνία και τη Σλοβενία ​​να εξακολουθούν να καταγράφουν υπερβολικά ποσοστά θνησιμότητας που κυμάνθηκαν μεταξύ 12% και 20%.

Στην Ελλάδα

Συγκεκριμένα, σε ότι αφορά τη χώρα μας, ήδη από τον περασμένο Σεπτέμβριο, η πλεονάζουσα θνησιμότητα είχε φθάσει το 10%, όταν στην υπόλοιπη Ευρώπη ο μέσος όρος ήταν 8%.

Την ανοδική πορεία που συνεχίστηκε στην Ευρώπη, ακολούθησε και η Ελλάδα τους επόμενους μήνες, παρότι τα ποσοστά ήταν χαμηλότερα έναντι των λοιπών ευρωπαϊκών κρατών, αφού στην Ελλάδα πλεονάζουσα θνησιμότητα έφτασε από 4% τον Οκτώβριο σε 28% το Νοέμβριο και 20% τον Δεκέμβριο, όταν αντίστοιχα στην Ευρώπη τα ποσοστά ήταν 17,5%, 40% και 29%.

Στους πρώτους δύο μήνες του 2021, η θνησιμότητα ήταν χαμηλότερη ακόμη κι από τα αναμενόμενα, για να πάρει ανοδική τροχιά η πανδημία και να τρέχει με υψηλότερους ρυθμούς στην Ελλάδα, απ΄ότι στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Συγκεκριμένα, τα ποσοστά θνησιμότητας τον Μάρτιο ήταν 16% στην Ελλάδα, έναντι 10% στην Ε.Ε., τον Απρίλιο ανέβηκε σε 24% έναντι 20% στην Ε.Ε., τον Μάιο μειώθηκε στο 22% και έφτασε την 4^η θέση στην Ε.Ε. με τον μέσο κοινοτικό όρο να φτάνει το 9,5%, για να καταλήξει στο 17,5% τον Ιούνιο, καταλαμβάνοντας την 2^η θέση στην Ε.Ε., της οποίας ο μέσος όρος μειώθηκε στο 6% περίπου.