Από το 1991 έως το 2023, περισσότεροι από 4,5 εκατομμύρια θάνατοι έχουν αποτραπεί, χάρη στην πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση και τη συνεχή πρόοδο των θεραπειών.

Η πτώση των ποσοστών θνησιμότητας οφείλεται σε πολλούς παράγοντες, με κυριότερους τη μείωση του καπνίσματος, την ανάπτυξη εξειδικευμένων διαγνωστικών εργαλείων, και την εξατομίκευση της θεραπευτικής προσέγγισης. Σήμερα, περισσότεροι από 18,6 εκατομμύρια Αμερικανοί ζουν έχοντας αντιμετωπίσει κάποιο είδος καρκίνου, και ο αριθμός αυτός προβλέπεται να ξεπεράσει τα 22 εκατομμύρια έως το 2035.

Ανισομερής πρόοδος ανά τύπο καρκίνου

Σύμφωνα με τους Ιατρούς της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου “Αλεξάνδρα” της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, πρώην Πρύτανης ΕΚΠΑ), η πρόοδος δεν είναι ίδια για όλα τα είδη καρκίνου.

·         Καρκίνος του μαστού: η θνησιμότητα μειώθηκε κατά 44%, χάρη στη συνδυαστική δράση της μαστογραφίας και των εξατομικευμένων θεραπειών.

·         Καρκίνος παχέος εντέρου: μείωση 49% τα τελευταία χρόνια, αν και παρατηρείται ανησυχητική αύξηση περιστατικών σε ηλικίες κάτω των 50 ετών.

·         Λευχαιμία, μελάνωμα, καρκίνος νεφρού: οι στοχευμένες θεραπείες και η ανοσοθεραπεία έχουν μεταμορφώσει την πρόγνωση των ασθενών.

·         Γλοιοβλάστωμα και άλλοι επιθετικοί όγκοι: οι επιλογές παραμένουν περιορισμένες, με πολύ χαμηλά ποσοστά επιβίωσης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για νέα ερευνητικά βήματα.

Νέα φάρμακα, τεχνολογίες και η είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης

Η περίοδος 2024–2025 χαρακτηρίζεται από έκρηξη καινοτομίας στη διάγνωση και θεραπεία του καρκίνου. Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) ενέκρινε 20 νέα αντικαρκινικά φάρμακα, μαζί με καινοτόμα διαγνωστικά εργαλεία που φέρνουν επανάσταση στην ογκολογία:

·         Την πρώτη αιματολογική εξέταση υγρής βιοψίας για έγκαιρη ανίχνευση καρκίνου.

·         Μια φορητή συσκευή που επιβραδύνει την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων μέσω ηλεκτρικών πεδίων.

·         Και τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης (AI) για πρόβλεψη κινδύνου, ανάλυση βιοδεικτών και έγκαιρη διάγνωση.

Η AI πλέον αποτελεί αναπόσπαστο εργαλείο στην ογκολογία, συμβάλλοντας στην ακριβέστερη εκτίμηση της νόσου και στην εξατομικευμένη επιλογή θεραπείας.

Ανισότητες στην υγεία: η άλλη όψη της προόδου

Παρά τα επιτεύγματα, οι κοινωνικές και φυλετικές ανισότητες συνεχίζουν να αποτελούν σοβαρό εμπόδιο στη μάχη κατά του καρκίνου. Η έκθεση επισημαίνει ότι τα ποσοστά επιβίωσης πενταετίας είναι χαμηλότερα για τις φυλετικές και εθνοτικές μειονότητες σε σχέση με τους λευκούς μη-Ισπανόφωνους.

Οι κάτοικοι οικονομικά μειονεκτικών περιοχών έχουν μικρότερη πρόσβαση σε υπηρεσίες πρόληψης, λιγότερες ευκαιρίες για έγκαιρη διάγνωση και περιορισμένη συμμετοχή σε κλινικές δοκιμές. Οι ανισότητες αυτές, με ρίζες σε ρατσιστικούς και κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, παραμένουν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τα συστήματα υγείας.

Προοπτικές και προκλήσεις για το μέλλον

Παρά τη ραγδαία πρόοδο, ο καρκίνος εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις κυριότερες απειλές για τη δημόσια υγεία. Για το 2025, προβλέπεται ότι στις ΗΠΑ θα καταγραφούν περισσότερα από 2 εκατομμύρια νέα περιστατικά, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο ο αριθμός των νέων διαγνώσεων αγγίζει τα 20 εκατομμύρια ετησίως.

Η γήρανση του πληθυσμού, οι περιβαλλοντικοί παράγοντες, ο ανθυγιεινός τρόπος ζωής και οι ανισότητες πρόσβασης στη φροντίδα θα συνεχίσουν να επιβαρύνουν τα συστήματα υγείας παγκοσμίως.

Η απάντηση βρίσκεται στην ενίσχυση της έρευνας, στη διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης στις νέες θεραπείες και στην υιοθέτηση στοχευμένων πολιτικών υγείας που θα εξασφαλίζουν δίκαιη φροντίδα για όλους τους ασθενείς.

Υπερβάλλουσα θνησιμότητα καταγράφηκε στην Ελλάδα και την Κύπρο, την Πορτογαλία (6%), Ολλανδία και Ισπανία (από 4% στην κάθε μία), στη Μάλτα (2%) και στην Ιταλία, Ιρλανδία και Αυστρία (1% η κάθε μία). Ελλάδα και Κύπρος έρχονται πρώτες σε υπερβάλλουσα θνησιμότητα σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat.

«Το δυσθεώρητο αυτό ποσοστό για τη χώρα μας, δείχνει την πλήρη ανεπάρκεια του συστήματος υγείας», επισημαίνει ο γενικός της Ομοσπονδίας Ενώσεων Νοσοκομειακών Γιατρών Ελλάδος (ΟΕΝΓΕ) Πάνος Παπανικολάου, και τονίζει ότι «με βάση τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, κατά την τριετία 2020-2022 καταγράφηκαν 45.607 παραπάνω θάνατοι στη χώρα μας, σε σχέση με την αμέσως προηγούμενη τριετία. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΟΔΥ, οι θάνατοι από κορονοϊό την ίδια περίοδο ήταν 35.057 άτομα, αφήνοντας άλλους 10.550 επιπρόσθετους θανάτους να αποδίδονται σε άλλες παθήσεις, πλην κορονοϊού.

Τα στοιχεία αυτά δεν δείχνουν τίποτα άλλο από την κατάρρευση στη λειτουργία του συστήματος περίθαλψης. Κι αυτό γιατί στη μεγαλύτερη διασπορά του κορονοϊού, οι νοσηλευόμενοι σε απλές κλίνες ουδέποτε ξεπέρασαν τους 5.000 και οι διασωληνωμένοι ουδέποτε ξεπέρασαν τους 900.

• Η επιπλέον θνησιμότητα από κοροναϊό δεν οφειλόταν σε θέματα εμβολιασμού, επιδημιολογικής επιτήρησης και άλλες σοβαρές παραμέτρους, αλλά στην αδυναμία του συστήματος να καλύψει τους ασθενείς λόγω υποστελέχωσης. Τόσο σε γιατρούς όσο και σε νοσηλευτές».

Όπως εξήγησε στη συνέχεια, σε συνήθεις συνθήκες, στα νοσοκομεία οι ασθενείς συνοδεύονται από τους συγγενείς τους. Κατά την νοσηλεία όμως ασθενών με κορονοϊό, δεν επιτρεπόταν η είσοδος σε συνοδούς και μόνο το νοσηλευτικό προσωπικό μπορούσε να ελέγξει τους νοσηλευόμενους. Όμως όταν υπάρχουν ελάχιστοι νοσηλευτές, οι δυνατότητες παρέμβασης είναι ελάχιστες.

• Αντίστοιχα, το σύστημα δεν επαρκούσε για την κάλυψη όλων όσοι χρειάζονταν διασωλήνωση και εντατική μονάδα. Έτσι, όσοι διασωληνώνονταν σε θαλάμους αντιμετώπιζαν τα ίδια προβλήματα, συν το δύσκολο στάδιο της νόσου που αντιμετώπιζαν. 

Την ίδια περίοδο,  ο κ. Παπανικολάου τόνισε πως με τη μονομερή ενασχόληση των νοσοκομείων με τον κορονοϊό, τα χειρουργεία περιορίστηκαν κατά 80%, μέτρο το οποίο δεν τηρήθηκε – ευτυχώς – απόλυτα, καθώς η υπερβάλλουσα θνησιμότητα θα ήταν ακόμη περισσότερο αυξημένη με την εγκατάλειψη στην παρακολούθηση χρονίων νοσημάτων.

• Όσο για την κάλυψη των περιστατικών που αναζητούσαν βοήθεια στο νοσοκομείο, η εφημέρευση άσχετων με τις λοιμώξεις ειδικοτήτων γιατρών, ήταν επικίνδυνη και για το λόγο αυτό έγιναν και σχετικές αναφορές στον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου.

Στην υπερβάλλουσα θνησιμότητα της πανδημίας πρέπει να προστεθούν και οι ελλείψεις στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας.

Καταλήγοντας ο κ. Παπανικολάου, επεσήμανε ότι «όλα τα παραπάνω – σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία μελετών που βρίσκονται υπό εξέλιξη – δείχνουν μείωση του προσδόκιμου επιβίωσης στη χώρα μας, κατά ενάμισι με δύο έτη.

Ένα τέτοιο γεγονός, μπορεί να δικαιολογηθεί μόνο από μια τεράστια επιδημιολογική καταστροφή, πόλεμο, λιμό – συνέβη τελευταία φορά όταν κατέρρευσε η π. Σοβιετική Ένωση.

Στη χώρα μας όμως, η εικόνα αυτή οφείλεται στην παρατεταμένη απαξίωση του συστήματος, του οποίου η στελέχωση είναι μειωμένη σε σύγκριση με την εποχή πριν τα μνημόνια, το 2009, σε μια εποχή που οι ανάγκες του πληθυσμού έχουν πολλαπλασιαστεί».