Το 2009, τα Τίρανα και η Αθήνα συμφώνησαν για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών και της υφαλοκρηπίδας τους, παρά τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν κατά τη διάρκεια των  διαπραγματεύσεων  μεταξύ των δύο πλευρών.

• Η συμφωνία μεταξύ Κώστα Καραμανλή και Σαλί Μπερίσα ήταν η πιο σημαντική συμφωνία που υπογράφηκε μεταξύ των δύο χωρών από τότε που υπογράφηκε το Σύμφωνο Φιλίας το 1996 και, ενώ το μελάνι ήταν ακόμα υγρό στη συμφωνία, τα Τίρανα υπέβαλαν επίσημα αίτηση για ένταξη στην ΕΕ με την υποστήριξη της Ελλάδας.

«Ο συνεργάτης μας, η Ελλάδα, σε 30 χρόνια ήταν πολύ χρήσιμος για την Αλβανία. Υποστήριξε τον δρόμο της Αλβανίας προς το ΝΑΤΟ και την Ευρώπη, σοβαρή επένδυση στη χώρα» είπε ο Μπερίσα. Πρόσθεσε ότι «η Ελλάδα το υπέγραψε έχοντας έξι ναυτικά μίλια χωρικών υδάτων για τον εαυτό της. Ο Έντι Ράμα ήταν αυτός που μήνυσε τη συμφωνία στο Συνταγματικό Δικαστήριο. Η Τουρκία δεν ενδιαφέρθηκε ποτέ για αυτή τη συμφωνία και έκανε ισχυρή παρέμβαση».

Η συμφωνία δεν επρόκειτο να πραγματοποιηθεί και το αντιπολιτευόμενο Σοσιαλιστικό Κόμμα της Αλβανίας, με επικεφαλής τον σημερινό Πρωθυπουργό Έντι Ράμα, προσέφυγε στο Συνταγματικό Δικαστήριο πριν επικυρωθεί η συμφωνία οριοθέτησης από τα κοινοβούλια των χωρών. Το δικαστήριο έκρινε ομόφωνα άκυρη τη συμφωνία, επικαλούμενο διαδικαστικές και ουσιαστικές παραβιάσεις αντίθετες με το Σύνταγμα και το Δίκαιο της Θάλασσας.

• «Το Συνταγματικό Δικαστήριο απέρριψε μια πολύ καλή συμφωνία. Μετά την ένσταση του Συνταγματικού Δικαστηρίου, είπα στην [ελληνική] κυβέρνηση ότι είμαι υποχρεωμένος να σεβαστώ την απόφαση. Αλλά είπα να πάμε στη Χάγη. Στην αρχή ήταν διστακτικοί, αλλά αργότερα δέχτηκαν, καθώς είδαν ότι από την πλευρά μου υπήρχε διαφάνεια» είπε. 

Η ακύρωση της Συμφωνίας και οι αυξανόμενες εντάσεις για τις εθνοτικές μειονότητες και τη γη και στις δύο χώρες, συνέχισαν να επιδεινώνουν τις σχέσεις. Το 2013 ο Ράμα εξελέγη πρωθυπουργός της Αλβανίας, ενώ ο Αλέξης Τσίπρας στην Ελλάδα το 2015. Οι υπουργοί Εξωτερικών Ντιτμίρ Μπουσάτι και Νίκος Κοτζιάς ξεκίνησαν ήδη επαφές το καλοκαίρι του 2015 για επίλυση διμερών διαφορών, συμπεριλαμβανομένης της θαλάσσιας οριοθέτησης.

• «Ο Έντι Ράμα μπήκε στην κυβέρνηση και διαπραγματεύτηκε με την ελληνική κυβέρνηση κατά πλήρη παραβίαση της απόφασης του Συνταγματικού Δικαστηρίου και τελείωσαν τη συμφωνία. Στη συνέχεια, η Ελλάδα έθεσε το νόμο στο κοινοβούλιο και τον έβαλε στα 12 ναυτικά μίλια, όπως είναι το δικαίωμά της βάσει της Συνθήκης του Μοντέγκο Μπέι» είπε ο Μπερίσα, προσθέτοντας: «Δεν ξέρω τι θα πει η Χάγη».

Ερωτηθείς για τη φύση της σχέσης μεταξύ Αλβανίας και Ελλάδας και Αλβανίας και Τουρκίας, ο Μπερίσα είπε ότι η Αθήνα είναι στενός εταίρος. «Οι εταίροι μας, η Ελλάδα βοήθησαν πολύ την Αλβανία. Υποστήριξαν τον δρόμο προς το ΝΑΤΟ και την Ευρώπη και είχαν σοβαρές επενδύσεις στη χώρα».

Όσον αφορά την Τουρκία, ενώ ο Μπερίσα τη θεωρεί εταίρο, υπάρχουν επιφυλάξεις. «Η Τουρκία είναι αναμφίβολα φίλος, εταίρος, αλλά με ένα δόγμα νεο-οθωμανισμού που δεν θα δεχτώ» είπε αναφερόμενος στα περίπου 600 χρόνια τουρκικής οθωμανικής κυριαρχίας στην περιοχή.

Όπως μετέδωσε η ΕΡΤ, σύμφωνα με την ανακοίνωση οι ΗΠΑ ενθαρρύνουν τα κράτη να επιλύουν τις διαφορές τους ειρηνικά σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, επισημαίνει το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και προσθέτει: Εν αναμονή της οριοθέτησης των ανεπίλυτων θαλάσσιων συνόρων, καλούμε όλες τις πλευρές να επιδείξουν αυτοσυγκράτηση και να καταβάλουν κάθε προσπάθεια να μην θέσουν σε κίνδυνο ή να εμποδίσουν την επίτευξη τελικής συμφωνίας για τα θαλάσσια σύνορα.

Το αμερικανικό ΥΠΕΞ αναφέρεται και στο «μνημόνιο» Τουρκίας- Λιβύης, με φόντο και τη χθεσινή συνάντηση που είχε ο Τούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν με τον Λίβυο πρωθυπουργό Σάρατζ, κατά την οποία επέμεινε στην αποφασιστικότητα της Άγκυρας για έρευνες για πετρέλαιο και γεωτρήσεις στην ανατολική Μεσόγειο.

Η Ελλάδα έχει επίσης θαλάσσιες αξιώσεις στην περιοχή που αναφέρεται το μνημόνιο της Τουρκίας και της Λιβύης, απαντά το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, υπογραμμίζοντας ότι το μνημόνιο συμφωνίας δεν μπορεί, από νομικής άποψης, να επηρεάσει τα δικαιώματα ή τις υποχρεώσεις τρίτων κρατών, όπως η Ελλάδα. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, όπως αντικατοπτρίζεται στο δίκαιο της Σύμβασης για τη Θάλασσα, τα νησιά έχουν ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα στον ίδιο βαθμό με οποιαδήποτε άλλη χερσαία επικράτεια.

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επιμένει στον χαρακτηρισμό τού τουρκολυβικού μνημονίου ως “προκλητικού και μη βοηθητικού”, απαντώντας σε ερώτηση του τηλεοπτικού σταθμού OPEN, μετά τη συνάντηση του προέδρου της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν με τον επικεφαλής της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Λιβύης, αλ Σάρατζ.

Η δήλωσή μας εξακολουθεί να ισχύει, τόνισε ο εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και επανέλαβε τις θέσεις του εκπροσώπου του υπουργείου Εξωτερικών ότι “οι ενέργειες της Τουρκίας είναι αντιπαραγωγικές και προκλητικές” .«σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, όπως αντικατοπτρίζεται στο δίκαιο της Σύμβασης για τη Θάλασσα, τα νησιά έχουν ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα στον ίδιο βαθμό με οποιαδήποτε άλλη χερσαία επικράτεια». Τόνισε ακόμα ότι το παράνομο μνημόνιο «δεν μπορεί, ως νομικό ζήτημα, να επηρεάσει τα δικαιώματα ή τις υποχρεώσεις τρίτων κρατών, όπως η Ελλάδα».

Aναλυτικά, όπως αναφέρει το σάϊτ της δημόσιας τηλεόρασης και μεταδίδει η ανταποκρίτρια στην Ουάσιγκτον (δείτε βίντεο):

Το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών -εν αναμονή της οριοθέτησης των ανεπίλητων θαλάσσιων συνόρων, όπως αναφέρει στην ανακοίνωση- κάλεσε όλες τις πλευρές να δειξουν αυτοσυγκράτηση και να καταβάλλουν καθε προσπάθεια να μην τεθεί σε κίνδυνο ή παρεμποδιστεί η επίτευξη τελικής συμφωνίας για τα θαλάσσια σύνορα. Σημειώνει ότι και η Ελλάδα έχει αξιώσεις στην περιοχή που αφορά το μνημόνιο μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης και υπογραμμίζει ότι το μνημόνιο αυτό δεν μπορεί από νομικής άποψης, να επηρεάσει τα δικαιώματα ή τις υποχρεώσεις τριτων χωρών, όπως η Ελλάδα. Και καταλήγει στην ανακοίνωση του ότι «σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο όπως αντικατοπτρίζεται στο δίκαιο της θάλασσας τα νησιά έχουν ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα στον ίδιο βαθμό με οποιαδήποτε άλλη χερσαία επικράτεια».

Σε μια κίνηση κλιμάκωσης των διπλωματικών αντιδράσεων, ο πρωθυπουργός απέστειλε επιστολές στην ηγεσία της ΕΕ, καταγγέλλοντας την τουρκική προκλητικότητα σε βάρος της Ελλάδας. Το θέμα των Τουρκικών προκλήσεων θα παρουσιάσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης και στη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, στις 18 και 19 Ιουνίου.

Σύμφωνα με τον Κυβερνητικό Εκπρόσωπο, Στέλιο Πέτσα, δεν υπάρχει «καμία διαφορετική κινητικότητα σε σχέση με αυτά που έχουμε συνηθίσει τις προηγούμενες ημέρες».

«Θα κάνουμε ό,τι χρειαστεί για να προασπίσουμε τα κυριαρχικά μας δικαιώματα σε απόλυτο βαθμό. Επομένως ο νοών νοείτω» διεμήνυσε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Παναγιωτόπουλος σχολιάζοντας την συμπεριφορά της γείτονος το τελευταίο διάστημα, σε συνέντευξή του χθες το βράδυ στο «STAR CHANNEL». Ο κ. Παναγιωτόπουλος σημείωσε ότι ο μόνος τρόπος, να αντιμετωπίσει η Ελλάδα την επιθετική συμπεριφορά της Τουρκίας, ειναι αφενός να εξαντλεί όλα τα διπλωματικά της όπλα και από την άλλη πλευρά να μεριμνά για την αύξηση της αποτρεπτικής ισχύος των Ενόπλων Δυνάμεων.